Sukta 73
Sukta 1.73
Madhucchandā Vaiśvāmitra (traditional for RV 1.73)
Agni
Gāyatrī/Anuṣṭubh not applicable here; RV 1.73 is commonly Triṣṭubh (probable for this verse)
ऋग्वेदस्य १.७३ सूक्ते सुसंनयिता होतारम् अग्निम् आह्वयति—यः यजमानस्य सद्मानं शुभाशिषां समृद्धेः च ऋतस्य च क्षेत्रं विस्तरयति। अस्मिन् सूक्ते अग्नेः प्रज्ञावन्तं नेतृत्वं (सुप्रणीति) स्तूयते, ऋतस्य प्रवाहं विमोचयितुं तस्य सामर्थ्यं च—गोभिरिव नदीभिरिव च निरुद्धं भित्त्वा प्रवहणम्। अन्ते कविः प्रार्थयते यत् तस्य वाचः प्रीयन्ताम्, च सुयुजितेन अग्नेः शासननेन धनं देवदत्तं यशश्च लभ्यताम्।
Mantras
Mantra 1
रयिर्न यः पितृवित्तो वयोधाः सुप्रणीतिश्चिकितुषो न शासुः । स्योनशीरतिथिर्न प्रीणानो होतेव सद्म विधतो वि तारीत् ॥
रयिर्न यः पितृवित्तो वयोधाः सुप्रणीतिश्चिकितुषो न शासुः । स्योनशीरतिथिर्न प्रीणानो होतेव सद्म विधतो वि तारीत् ॥
Mantra 2
देवो न यः सविता सत्यमन्मा क्रत्वा निपाति वृजनानि विश्वा । पुरुप्रशस्तो अमतिर्न सत्य आत्मेव शेवो दिधिषाय्यो भूत् ॥
देवो न यः सविता सत्यमन्मा क्रत्वा निपाति वृजनानि विश्वा । पुरुप्रशस्तो अमतिर्न सत्य आत्मेव शेवो दिधिषाय्यो भूत् ॥
Mantra 3
देवो न यः पृथिवीं विश्वधाया उपक्षेति हितमित्रो न राजा । पुरःसदः शर्मसदो न वीरा अनवद्या पतिजुष्टेव नारी ॥
देवो न यः पृथिवीं विश्वधाया उपक्षेति हितमित्रो न राजा । पुरःसदः शर्मसदो न वीरा अनवद्या पतिजुष्टेव नारी ॥
Mantra 4
तं त्वा नरो दम आ नित्यमिद्धमग्ने सचन्त क्षितिषु ध्रुवासु । अधि द्युम्नं नि दधुर्भूर्यस्मिन्भवा विश्वायुर्धरुणो रयीणाम् ॥
हे अग्ने, तं त्वां नरो गृहे नित्यमिद्धं ध्रुवासु क्षितिषु सचन्ते। अस्मिन्नेव ते बहु द्युम्नमधि निदधुः। अस्माकं विश्वायुर् भव, रयीणां ध्रुवो धारुणः।
Mantra 5
वि पृक्षो अग्ने मघवानो अश्युर्वि सूरयो ददतो विश्वमायुः । सनेम वाजं समिथेष्वर्यो भागं देवेषु श्रवसे दधानाः ॥
हे अग्ने, मघवानो दातारोऽश्यवो वा विवर्धन्ताम्; सूरयः सर्वमायुः दानं विस्तरन्तु। वयं समिथेषु वाजं सनेम; देवेषु श्रवसे आर्यः स्वं भागं दधानः स्यात्।
Mantra 6
ऋतस्य हि धेनवो वावशानाः स्मदूध्नीः पीपयन्त द्युभक्ताः । परावतः सुमतिं भिक्षमाणा वि सिन्धवः समया सस्रुरद्रिम् ॥
ऋतस्य धेनवो हि हृष्टा वावशानाः अस्मदर्थं स्तनान् पिपयन्ति, द्युभक्ताः प्रकाशभागान् वितरन्त्यः। परावतः सुमतिं भिक्षमाणाः सिन्धवो वि च समं च स्रवन्ति, अद्रिं बाधकं नुदन्तः।
Mantra 7
त्वे अग्ने सुमतिं भिक्षमाणा दिवि श्रवो दधिरे यज्ञियासः । नक्ता च चक्रुरुषसा विरूपे कृष्णं च वर्णमरुणं च सं धुः ॥
त्वयि अग्ने सुमतिं भिक्षमाणाः दिवि श्रवो दधिरे यज्ञियासः। नक्ता च चक्रुरुषसा विरूपे कृष्णं च वर्णमरुणं च सं धुः॥
Mantra 8
यान्राये मर्तान्त्सुषूदो अग्ने ते स्याम मघवानो वयं च । छायेव विश्वं भुवनं सिसक्ष्यापप्रिवान्रोदसी अन्तरिक्षम् ॥
यान् राये मर्तान् सुषूदो अग्ने ते स्याम मघवानो वयं च। छायेव विश्वं भुवनं सिसक्ष्यापप्रिवान् रोदसी अन्तरिक्षम्॥
Mantra 9
अर्वद्भिरग्ने अर्वतो नृभिर्नॄन्वीरैर्वीरान्वनुयामा त्वोताः । ईशानासः पितृवित्तस्य रायो वि सूरयः शतहिमा नो अश्युः ॥
अर्वद्भिरग्ने अर्वतो नृभिर्नॄन् वीरैर्वीराननुयामा त्वोता:। ईशानासः पितृवित्तस्य रायो वि सूरयः शतहिमा नो अश्युः॥
Mantra 10
एता ते अग्न उचथानि वेधो जुष्टानि सन्तु मनसे हृदे च । शकेम रायः सुधुरो यमं तेऽधि श्रवो देवभक्तं दधानाः ॥
एता तेऽग्ने उचथानि वेधो जुष्टानि सन्तु मनसे हृदे च। शकेम रायः सुधुरो यमं तेऽधि श्रवो देवभक्तं दधानाः॥
Frequently Asked Questions
It asks Agni to lead correctly (supraṇīti), make the sacrificer’s home and ritual space flourish, remove obstructions, and grant abundance (rayi) and divinely given fame (śravas).
These are images of Ṛta (right order) and nourishment: the “cows of Ṛta” give plenty, and the rivers symbolize life-forces that Agni helps to flow by breaking through what blocks them.
It can be recited when kindling a lamp or fire, at the start of a homa, or before any focused work—invoking Agni as inner clarity and outer protection, asking for right guidance and steady prosperity.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.