
Sukta 1.72
Parāśara Śāktya
Agni
Triṣṭubh
ಈ ಸೂಕ್ತವು ಸದಾ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲನಾದ ದಿವ್ಯ ಶಿಲ್ಪಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಪ್ರೇರಿತ ಕಾವ್ಯಕೃತಿಗಳನ್ನು (ಕಾವ್ಯಾನಿ) ಧರಿಸಿ ‘ಸ್ಥಾಪಿಸುವ’ವನು; ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಗೂ ಅಮರ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೂ ಅಧಿಪತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗುಪ್ತ ರಹಸ್ಯಗಳು, ಸ್ವರ್ಗದ ‘ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳ’ ನಿರ್ಮಾಣ, ನದಿಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೀಯ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನು ಇದು ನೆಯ್ದು, ಯಜ್ಞತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯು ಅಮೃತವನ್ನು (ಅಮರತ್ವವನ್ನು) ಕಾಪಾಡುವವನು, ಯಜಮಾನನ ವೃದ್ಧಿ, ಸ್ಥೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಪಯಣವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವನು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 1
नि काव्या वेधसः शश्वतस्कर्हस्ते दधानो नर्या पुरूणि । अग्निर्भुवद्रयिपती रयीणां सत्रा चक्राणो अमृतानि विश्वा ॥
ಶಾಶ್ವತ ವೇಧಸ್ (ವಿಧಾತ) ಕಾವ್ಯಪ್ರೇರಿತ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಾನವಹಿತಕರ ಅನೇಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಗ್ನಿ ರಯಿ (ಸಮೃದ್ಧಿ)ಯ ಪತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ರಯಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ—ಸತತವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಅಮೃತ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
Mantra 2
अस्मे वत्सं परि षन्तं न विन्दन्निच्छन्तो विश्वे अमृता अमूराः । श्रमयुवः पदव्यो धियंधास्तस्थुः पदे परमे चार्वग्नेः ॥
ಇಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಇದ್ದ ಎಲ್ಲ ಮೋಹರಹಿತ ಅಮೃತರು—ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಮರೆಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ವತ್ಸವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಶ್ರಮದಿಂದ ಯೌವನ ಪಡೆದವರು, ಪಥಶೋಧಕರು, ಧೀ (ಪ್ರಜ್ಞೆ)ಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವರು—ಅಗ್ನಿಯ ಪರಮ, ಮನೋಹರ ಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದರು.
Mantra 3
तिस्रो यदग्ने शरदस्त्वामिच्छुचिं घृतेन शुचयः सपर्यान् । नामानि चिद्दधिरे यज्ञियान्यसूदयन्त तन्वः सुजाताः ॥
ಹೇ ಅಗ್ನೇ, ಮೂರು ಶರದೃತುಗಳವರೆಗೆ ಶುಚಿಜನರು ನಿನ್ನನ್ನು ಹುಡುಕಿದರು; ಶುಚಿಗಳೇ ಘೃತದಿಂದ ನಿನ್ನ ಸೇವೆ-ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಿದರು. ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ನಾಮಗಳನ್ನೂ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಸುಜಾತ ಶಕ್ತಿ-ದೇಹಗಳನ್ನು (ತನೂಗಳನ್ನು) ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಗೊಳಿಸಿದರು.
Mantra 4
आ रोदसी बृहती वेविदानाः प्र रुद्रिया जभ्रिरे यज्ञियासः । विदन्मर्तो नेमधिता चिकित्वानग्निं पदे परमे तस्थिवांसम् ॥
ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜಾಗೃತವಾದ ಎರಡು ವಿಶಾಲ ಲೋಕಗಳಾದ ರೋದಸೀ ಕಡೆಗೆ ಯಜ್ಞೀಯರು ರುದ್ರಿಯ ಬಲವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ, ತಿಳಿದ ಮર્ત್ಯನು—ಪರಮ ಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.
Mantra 5
संजानाना उप सीदन्नभिज्ञु पत्नीवन्तो नमस्यं नमस्यन् । रिरिक्वांसस्तन्वः कृण्वत स्वाः सखा सख्युर्निमिषि रक्षमाणाः ॥
ಒಂದೇ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ ಏಕವಾಗಿಹೋಗಿ ಅವರು ಅಭಿಜ್ಞ—ಅಂತರಂಗ ಜ್ಞಾನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಕುಳಿತರು; ತಮ್ಮ ಸಹಚರೀ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿ, ಪೂಜ್ಯನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ದೋಷರಹಿತವಾಗಿ ಶುದ್ಧರಾಗಿ, ತಮ್ಮದೇ ತನುವನ್ನು ಸ್ವಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ರೂಪಿಸಿದರು; ನಿಮಿಷ—ಅಂತರಜಾಗೃತಿಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತನು ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಂತೆ.
Mantra 6
त्रिः सप्त यद्गुह्यानि त्वे इत्पदाविदन्निहिता यज्ञियासः । तेभी रक्षन्ते अमृतं सजोषाः पशूञ्च स्थातॄञ्चरथं च पाहि ॥
ತ್ರಿಃಸಪ್ತ—ಮೂರು ಬಾರಿ ಏಳು—ಗುಹ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ನಿಹಿತವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಯಜ್ಞೀಯರು ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ, ಏಕಮನಸ್ಕರಾಗಿ, ಅವರು ಅಮೃತವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾರೆ; ನೀನು ಸಹ ನಮ್ಮ ವೃದ್ಧಿಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು, ಸ್ಥಿರಾಧಾರಗಳನ್ನು (ಸ್ಥಾತೃ), ಮತ್ತು ಯಾತ್ರೆಯ ರಥ—ಗತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.
Mantra 7
विद्वाँ अग्ने वयुनानि क्षितीनां व्यानुषक्छुरुधो जीवसे धाः । अन्तर्विद्वाँ अध्वनो देवयानानतन्द्रो दूतो अभवो हविर्वाट् ॥
ಹೇ ಅಗ್ನಿ, ಮಾನವ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ವಯುನಾ—ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಮ್ಮ ಜೀವನೆಗಾಗಿ ವಿಶಾಲ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ತಂತಿ-ತಂತಿಯಾಗಿ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ತಂದೆ. ದೇವಯಾನ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದು, ಅತಂದ್ರ—ಅವಿರತ—ನೀನು ದೂತನಾದೆ; ಹವಿರ್ವಾಟ್—ಹವಿಷ್ಯದ ವಾಹಕನಾದೆ.
Mantra 8
स्वाध्यो दिव आ सप्त यह्वी रायो दुरो व्यृतज्ञा अजानन् । विदद्गव्यं सरमा दृळ्हमूर्वं येना नु कं मानुषी भोजते विट् ॥
ಸ್ವಾಧೀನ (ಸ್ವಾಧ್ಯ)ರಾದ ದ್ಯೌದಿಂದ ಬಂದ ಏಳು ಯಹ್ವೀ—ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠರು—ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು ರಾಯ (ಸಮೃದ್ಧಿ)ಯ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ತೆರೆದರು. ಸರಮಾ ಗವ್ಯ/ಪ್ರಕಾಶದ ದೃಢವಾದ ಆವರಣ (ಊರ್ವ)ವನ್ನು ಕಂಡಳು; ಅದರಿಂದ ಈಗ ಮಾನವ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಪಾಲಿನ ಭೋಗ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Mantra 9
आ ये विश्वा स्वपत्यानि तस्थुः कृण्वानासो अमृतत्वाय गातुम् । मह्ना महद्भिः पृथिवी वि तस्थे माता पुत्रैरदितिर्धायसे वेः ॥
ಯಾರು ಎಲ್ಲ ಶುಭ ಸ್ವಪತ್ಯ (ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು/ಸಿದ್ಧಿಗಳು)ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಮೃತತ್ವಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು—ಅವರ ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ಪೃಥಿವಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ನಿಂತಿತು. ಮಾತಾ ಅದಿತಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಧಾರಣ-ಪೋಷಣೆಯ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಳಾಗಿ, ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ.
Mantra 10
अधि श्रियं नि दधुश्चारुमस्मिन्दिवो यदक्षी अमृता अकृण्वन् । अध क्षरन्ति सिन्धवो न सृष्टाः प्र नीचीरग्ने अरुषीरजानन् ॥
ಈ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮನೋಹರ ಶ್ರೀ (ಶೋಭಾ-ತೇಜಸ್ಸು)ಯನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದರು, ಅಮೃತರು ದ್ಯೌದ ಎರಡು ಅಕ್ಷಿ (ಕಣ್ಣುಗಳು)ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ. ನಂತರ ಸಿಂಧುಗಳು ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟಂತೆಯೇ ಹರಿಯತೊಡಗಿದವು—ಹೇ ಅಗ್ನಿ—ಕೆಳಗಡೆಗೆ ಅರಿಷಿ (ಕೆಂಪು) ಪ್ರವಾಹಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ತಿಳಿವಿಗೆ ಬಂದವು.
It praises Agni as the sacred fire who carries inspired power, grants abundance, and protects immortality (amṛta). The hymn also uses creation imagery—hidden secrets, Heaven’s “two eyes,” and flowing rivers—to show how Agni brings what is concealed into light.
It is a symbolic way of speaking about concealed sacrificial and cosmic powers placed within Agni. The hymn says the ritual-wise discover these mysteries “by the steps,” meaning through ordered practice, insight, and correct performance.
It can be recited during a simple fire offering or lamp worship to invoke clarity, protection, and steady progress. The key prayer is for Agni to guard vitality and increase, firm foundations, and safe movement on one’s life-journey.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.