Sukta 72

Mantra 1

नि काव्या वेधसः शश्वतस्कर्हस्ते दधानो नर्या पुरूणि । अग्निर्भुवद्रयिपती रयीणां सत्रा चक्राणो अमृतानि विश्वा ॥

શાશ્વત વેધસ (વિધાતા) કાવ્યપ્રેરિત કર્મોને સ્થાપે છે; પોતાના હસ્તે માનવહિતકારી અનેક શક્તિઓ ધારણ કરે છે. અગ્નિ રયિ (સમૃદ્ધિ)નો પતિ બને છે, રયિઓનો અધિપતિ—સદા સર્વ અમૃત તત્ત્વોને ઘડી રહ્યો છે.

Mantra 2

अस्मे वत्सं परि षन्तं न विन्दन्निच्छन्तो विश्वे अमृता अमूराः । श्रमयुवः पदव्यो धियंधास्तस्थुः पदे परमे चार्वग्नेः ॥

અહીં સર્વ અચ્યુત, અમૂઢ અમૃતોએ—શોધતા છતાં—ચારે તરફ છુપાયેલ વાછરડું (વત્સ) શોધી ન શક્યા. શ્રમથી યુવાન થયેલા, માર્ગ-શોધક, ધી (પ્રજ્ઞા)ને ધારણ કરનારા—અગ્નિના પરમ, રમ્ય પદે સ્થિર રહ્યા.

Mantra 3

तिस्रो यदग्ने शरदस्त्वामिच्छुचिं घृतेन शुचयः सपर्यान् । नामानि चिद्दधिरे यज्ञियान्यसूदयन्त तन्वः सुजाताः ॥

હે અગ્ને, ત્રણ શરદઋતુઓ સુધી શુચિજનોએ તને શોધ્યો; શુચિજનોએ ઘૃતથી તારી સેવા-ઉપાસના કરી. યજ્ઞને યોગ્ય એવા નામો પણ તેમણે સ્થાપ્યા; અને સુજાત શક્તિ-દેહો (તનુઓ)ને જાગૃત કરી કાર્યમાં પ્રવૃત્ત કર્યા.

Mantra 4

आ रोदसी बृहती वेविदानाः प्र रुद्रिया जभ्रिरे यज्ञियासः । विदन्मर्तो नेमधिता चिकित्वानग्निं पदे परमे तस्थिवांसम् ॥

જ્ઞાનથી જાગૃત થયેલા બે વિશાળ લોક—રોદસી—તરફ યજ્ઞીયજનોએ રુદ્રિય બળને આગળ લાવ્યું. માપને દૃઢ રીતે સ્થાપિત કરનાર, જાણકાર મર્ત્યે—પરમ પદે સ્થિત અગ્નિને શોધી કાઢ્યો.

Mantra 5

संजानाना उप सीदन्नभिज्ञु पत्नीवन्तो नमस्यं नमस्यन् । रिरिक्वांसस्तन्वः कृण्वत स्वाः सखा सख्युर्निमिषि रक्षमाणाः ॥

એક જ સમજમાં સંયુક્ત થઈ તેઓ અભિજ્ઞ—અંતરંગ જાણનાર પાસે નજીક બેઠા; પોતાની સહચરી શક્તિઓથી યુક્ત થઈ, પૂજનીયને નમસ્કાર કરતા રહ્યા. નિર્દોષ અને શુદ્ધ બની, તેમણે પોતાની તનુઓને સ્વરૂપમાં ઘડી; મિત્ર મિત્રને નિમિષ—અંતરજાગૃતિના ક્ષણે રક્ષે છે.

Mantra 6

त्रिः सप्त यद्गुह्यानि त्वे इत्पदाविदन्निहिता यज्ञियासः । तेभी रक्षन्ते अमृतं सजोषाः पशूञ्च स्थातॄञ्चरथं च पाहि ॥

જ્યારે ત્રિઃસપ્ત—ત્રણ વાર સાત—ગુહ્ય તત્ત્વો તારા અંદર નિહિત હતા, ત્યારે યજ્ઞિય પુરુષોએ પદચિહ્નો દ્વારા તેમને શોધી કાઢ્યા. એ જ દ્વારા, એકસાથે, તેઓ અમૃતને રક્ષે છે; તું પણ અમારી વૃદ્ધિશક્તિઓ, સ્થિર આધાર (સ્થાતૃ), અને યાત્રાના રથ—ગતિને રક્ષા કર.

Mantra 7

विद्वाँ अग्ने वयुनानि क्षितीनां व्यानुषक्छुरुधो जीवसे धाः । अन्तर्विद्वाँ अध्वनो देवयानानतन्द्रो दूतो अभवो हविर्वाट् ॥

હે અગ્નિ, મનુષ્યવાસોની વયુનાઓ—વિધિઓ/કાર્યપદ્ધતિઓ—જાણીને, તું જીવવા માટે વિશાળ દ્વારોને તાંતણે-તાંતણે ગોઠવી દીધા. દેવયાન માર્ગોને અંતરમાં જાણીને, અતન્દ્ર—અવિરત—તું દૂત બન્યો, હવિર્વાટ્—હવિષ્યનો વહનકર્તા.

Mantra 8

स्वाध्यो दिव आ सप्त यह्वी रायो दुरो व्यृतज्ञा अजानन् । विदद्गव्यं सरमा दृळ्हमूर्वं येना नु कं मानुषी भोजते विट् ॥

સ્વાધીન (સ્વાધ્ય) એવા, દ્યૌલોકમાંથી આવેલી સાત યહ્વી—મહાશક્તિશાળી—સત્યને જાણીને રાય (સમૃદ્ધિ)નાં દ્વારોને વિશાળપણે ખોલી દીધાં. સરમા એ પ્રકાશ/ગવ્યોનું દૃઢ આવરણ (ઊર્વ) શોધી કાઢ્યું; જેના દ્વારા હવે માનવ સમુદાય પોતાનો હિસ્સો—ભોગ અને દ્રવ્ય—પ્રાપ્ત કરે છે.

Mantra 9

आ ये विश्वा स्वपत्यानि तस्थुः कृण्वानासो अमृतत्वाय गातुम् । मह्ना महद्भिः पृथिवी वि तस्थे माता पुत्रैरदितिर्धायसे वेः ॥

જેોએ સર્વ શુભ સ્વપત્ય (ઉત્તમ સિદ્ધિઓ/સ્થાપનાઓ) સ્થાપ્યાં, અમૃતત્વ માટે માર્ગ ઘડતાં—તેમની મહત્તાથી પૃથ્વી વિશાળપણે સ્થિર થઈ. માતા અદિતિ પુત્રો સાથે, ધારણ-પોષણના કર્મમાં પ્રવર્તી, આપણા અંદરના લોકોને ટેકો અને પોષણ આપે છે.

Mantra 10

अधि श्रियं नि दधुश्चारुमस्मिन्दिवो यदक्षी अमृता अकृण्वन् । अध क्षरन्ति सिन्धवो न सृष्टाः प्र नीचीरग्ने अरुषीरजानन् ॥

આ સત્તામાં તેમણે મનોહર શ્રી (શોભા-તેજ)ને સ્થિરપણે સ્થાપી, જ્યારે અમૃતોએ દ્યૌનાં બે અક્ષી (આંખો) રચ્યાં. ત્યાર પછી સિંધવો જાણે મુક્ત થયાં તેમ વહેવા લાગ્યા—હે અગ્નિ—નીચે તરફ લાલિમાભર્યા પ્રવાહો પ્રગટ થઈ જાણમાં આવ્યા.