Anuvaka 9
इन्द्र–बृहस्पति-रक्षण-समृद्धि-लितुर्ग्याः—ब्रह्मबलसमन्विता सोमयागस्य, समुदायस्य, धनस्य च परिरक्षा; विघ्नविजयेन समृद्ध्युपजननम्। उपविषयाः—(१) पिष्टसोमं प्रति इन्द्रस्य आह्वानम् (आ-याहि) स्तोत्रबलेन शीघ्रागमनम्। (२) वृत्र/वल-प्रकारेण विघ्नभेदनं, गो-धन-वस्तूनां च मोचनं, वरिवसः (अवकाशस्य) प्रसादनम्। (३) मानुष-राक्षसादि शत्रुभ्यः सर्वतोदिक्-रक्षा, बहुस्तरीय-शरणव्यवस्था। (४) बृहस्पतिः पुरोहित-पालकः—ऋतस्य रक्षणं, नादः, शैल/दुर्गभेदन-शक्ति च।
Suktas in Anuvaka 9
Sukta 81
एषा संक्षिप्ता इन्द्र-स्तुतिः इन्द्रस्य अनुपमत्वं महिमानं च प्रकाशयति—बहवोऽपि द्यावापृथिव्यौ, सहस्रमपि सूर्या, वज्रिणो बलस्य तुल्यं न भवति। एवं विश्व-परिमाणेन पराक्रमस्य प्रतिष्ठापनेन स्तुतिः रक्षां विजयञ्च जनयति—यत् इन्द्रस्य अद्भुताः सहायाः यजमानं पालयेयुः, समृद्धिं च दद्युर्विशेषतः व्रजे (गो-निवेशे)।
Sukta 82
एषा संक्षिप्ता इन्द्रस्तुतिः उपासकस्य अभिलषितं सार्वभौमत्वं समृद्धिं च इन्द्रस्य स्वीयेन पराक्रममानेन समन्वयति, तथा च यत् बलं धनं च अनपसर्पन्ति—पापत्वे (धर्मयागदूषणे) न पतन्ति—इति प्रार्थयते। अत्र इन्द्रः ‘अह्न्यह्नि’ पुनःपुनः प्रवर्धमानस्य धनस्य एक एव अनुपमः स्रोतः इति निरूप्यते, येन दानाधारः, आत्मविश्वासः, धर्म्यः च अर्थलाभः दृढीभवति।
Sukta 83
अथर्ववेदस्य २०.८३ सूक्तं ऋग्वेदात् गृहीतं लघु इन्द्र-रक्षणसूक्तम् अस्ति। अस्मिन् सूक्ते यजमानसमूहस्य जपकस्य च कृते त्रिविधं शरणं—स्थिरं बहुपरतं च कवचं—याच्यते। दीप्तिमद् आयुधवत् वा उग्रप्रभासमानान् उपद्रवान् अपहन्तुं प्रार्थ्यते, तथा संग्रामे गोहरणे च तनूपा इव निकटतमः देहरक्षकः इन्द्रः स्यात् इति काम्यते।
Sukta 84
अथर्ववेदस्य २०.८४ सूक्तं संक्षिप्तम् ‘आ याहि’ इति इन्द्राह्वानसूक्तम्। अस्मिन् शुद्धे नवपीते सोमे ब्रह्मणः—स्तोत्ररूपस्य मन्त्रबलस्य—आकर्षक-निग्रहशोभया देवं समीपं नयति। अस्य प्रभावः ‘इन्द्रं समीपं आनयति’ इति; तेन यजमानस्य यज्ञः प्रचोदितो भवति, सोमाहुतिः च जयम्, बलम्, पुष्टिं च यजमानाय तस्य समुदायाय च जनयति।
Sukta 85
अथर्ववेदे (२०.८५) ऋग्वेदीय-शैलीया इन्द्रस्तुतिः पौष्टिक-रक्षात्मक-विधिरूपेण निहिता। सा कर्मणः क्षय-विपथनिवारणाय इन्द्रस्यैकाग्र-स्तुतिमेव नियच्छति, येन स्तुतिः न विरलिता न चान्यत्र नीयते। सोमयागीय-परिसरेऽस्मिन् सूक्ते ब्रह्म (प्रभाववती वाक्) संह्रियते, ततो इन्द्रः शीघ्रमागच्छति, समीपस्थं वाजं—बलं जयम् द्रव्यवृद्धिं च—प्रयच्छति।
Sukta 86
अथर्ववेदस्य २०.८६ सूक्तं ऋग्वेदीयसोमयाज्ञिकपरम्परायाः पुनरुक्तं एकऋचं इन्द्रस्तोत्रम्। अस्मिन् मन्त्रे ब्रह्मणा (पवित्रवचसा) इन्द्रस्य हरितान् अश्वान् योजयित्वा, सोमाहुतिं प्रति तं शीघ्रं आकर्षयितुं प्रार्थ्यते। मन्त्रस्य शक्तिः याज्ञिकनिमन्त्रण एव—इन्द्रस्य रथं स्थिरीकरोति, तस्य प्रज्ञां पानाय तत्परतां च प्रतिपादयति; तेन जयम्, बलं, तथा सुत्याभोज्यकर्मणोऽविघ्नसमाप्तिं साधयितुम् अभिप्रेतम्।
Sukta 87
अथर्ववेदस्य २०.८७ सूक्तं ऋग्वेदीय-शैलीयुक्तं त्रिष्टुभ्छन्दोमयं, इन्द्रस्य संग्राम-पराक्रमं धनद-ईश्वर्यं च आह्वयति, यजमानाय जयम्, श्रवः (कीर्तिम्), तथा रक्षार्थं वरिवः (विस्तीर्णं निरुपद्रवं स्थानम्) च प्रार्थयते। इन्द्रस्य आद्यं सोमपानं तथा अन्तरिक्षस्य विश्व-विस्तारणं स्मारयन्, सूक्तं पौराणिक-दृष्टान्तं वर्तमान-फलप्रदत्वेन नियोजयति—यः स एव बलः ‘स्वयम्-महान्’ शत्रून् अवधीत्त्, स अस्माकं स्पर्धां जयेत्त्, चिरस्थायिना स्वस्तिना अस्मान् अवतादिति।
Sukta 88
अथर्ववेदे २०.८८ सूक्तं ऋग्वेदीय-शैलीयम् त्रिष्टुभ्छन्दोमयं बृहस्पतिदेवताकम्। अस्मिन् सूक्ते ब्रह्मशक्तिः समुदायस्य यज्ञस्य च परमं रक्षणं प्रतिष्ठाप्यते। तत् प्रधावमानान् शत्रून्—रक्षांसि मानुषान् वा दैत्यांश्च—अपनुदति, वलसदृशान् प्रतिबन्धान् भिनत्ति, तथा च दुर्बलां “योनिं” (आसनं/उद्गमस्थानम्) सुरक्षितां करोति, यथा पुनरपि हिंसा न प्रविशेत्। अस्य प्रभावः बृहस्पतेः घोरः रव इव कल्प्यते—शब्दबलं यत् जगत् स्थिरीकरोति, समृद्धिं च विमोचयति।
Sukta 89
अथर्ववेदस्य २०.८९ सूक्तं ऋग्वेदीयरीत्या रक्षात्मकं जयप्रदं च; इन्द्रस्य युद्धबलं बृहस्पतेः ब्राह्मणरक्षणेन सह योजयित्वा सर्वतो दिग्भ्यः सुरक्षाṃ विघ्नविद्वेषिणां च भेदनं प्रार्थयते। तद् दुःखात् क्षुधश्च गोयवस-यवसमृद्ध्या निरुपद्रवात् पारगमनं, राज्ञां स्पर्धासु प्राधान्यं, तथा सम्यग् स्तुति-हविर्भिः देवताः प्रबोध्य शत्रूणां नित्यं निग्रहं च याचते।
Sukta 90
अयं लघुस्त्रिष्टुभः सूक्तो बृहस्पतिं स्तौति—अङ्गिरसां जातं, ऋतावानं, शिलाभेदिनं, यस्य नादो द्वौ लोकाव् अनु व्यचष्टे, यः प्रयतमानस्य यजमानस्य दृढं लोकं प्रतिष्ठां च स्थापयति। स शत्रूणां पुरः परिघान् च भिनत्ति, समरेषु युद्धेषु च जयति, पवित्रवाचः बलेन गोष्ठान् प्राणधनानि च विशेषतः धनानि जिगीषति। अथर्ववेदप्रयोगेऽस्य सूक्तस्य रक्षात्मकः राजपुरोहितीय-प्रभाववर्धनार्थः प्रयोगः—विघ्नान् अपाकर्तुं, वैधतां प्रतिष्ठां च दृढीकर्तुं, मन्त्रबलसमर्थितेन अधिकारप्रभावेन प्रतिद्वन्द्विनः शमयितुं च।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.