Anuvaka 9
इंद्र–बृहस्पती संरक्षण‑समृद्धीची लिटर्जी: ब्रह्मशक्तीच्या आधाराने सोमयाग, समुदाय व धन यांचे रक्षण; अडथळ्यांवर विजय मिळवून उन्नती साधणे. पिळलेल्या सोमासाठी इंद्राला ‘आ‑याहि’ असे आवाहन करून स्तोत्रबळाने त्याचे शीघ्र आगमन घडवणे. वृत्र/वल पद्धतीने अडथळे फोडून वस्तू, पशुधन व विस्तारलेली जागा (वरिवस्) मुक्त करणे. मानवी/राक्षसी शत्रुबलांपासून सर्व दिशांनी बहुस्तरीय आश्रय व संरक्षण. बृहस्पती याज्ञिक रक्षक म्हणून: ऋताची स्थापना, गर्जना, शिला/दुर्ग भेदून मार्ग उघडणे; विजय, संपत्ती व कल्याण प्रदान करणे.
Kinds of charm
Suktas in Anuvaka 9
Sukta 81
ही संक्षिप्त इंद्र-स्तुती इंद्राच्या अतुलनीयतेचे महिमामंडन करते: आकाशे व पृथ्व्या कितीही पटींनी वाढवल्या, हजार सूर्य असले तरी, वज्रधारी इंद्राच्या सामर्थ्याशी त्यांची बरोबरी होऊ शकत नाही. विश्वमान्य सर्वोच्चता प्रस्थापित करून हे स्तोत्र स्तुतीला रक्षा व विजयात रूपांतरित करते—इंद्राची अद्भुत सहाय्ये उपासकाचे संरक्षण करतील आणि विशेषतः गोठ्यात/व्रजात समृद्धी निश्चित करतील, असा आत्मविश्वास देते.
Sukta 82
ही संक्षिप्त इंद्र-स्तुती उपासकाच्या अपेक्षित सार्वभौमत्व व समृद्धीला इंद्राच्या स्वतःच्या पराक्रमाच्या मापाशी जोडते आणि शक्ती व धन पापत्व (नैतिक/याज्ञिक कलुष) मध्ये न घसरता प्राप्त व्हावे अशी प्रार्थना करते. इंद्राला ‘दिवसेंदिवस’ पुनःपुन्हा मिळणाऱ्या संपत्तीचा अद्वितीय स्रोत मानून, आश्रयदातृत्व, आत्मविश्वास आणि धर्म्य संपादन यांना बळ देते.
Sukta 83
AV 20.83 हे ऋग्वेदातून घेतलेले, इंद्राच्या संरक्षणासाठीचे संक्षिप्त स्तोत्र आहे. यात यजमान-समूह आणि जप करणारा व्यक्ती—दोघांसाठीही ‘त्रिविध’ आश्रय, म्हणजे स्थिर व स्तरित संरक्षण, अशी याचना केली आहे. विशेषतः तेजस्वी, शस्त्रासारखे भासणारे किंवा हिंसक रीतीने चमकणारे धोके दूर लोटून, संघर्ष व पशु-लुटीच्या प्रसंगी इंद्राला सर्वात जवळचा ‘तनू-रक्षक’ (तनूपा) म्हणून विनविले आहे.
Sukta 84
AV 20.84 हे संक्षिप्त इंद्र-आमंत्रण (आ-याहि) सूक्त आहे. हे देवाला ताजे पिळलेल्या, शुद्ध केलेल्या सोमाकडे खेचते; स्तोत्ररूप ब्रह्मन् (हिम्निक सूत्ररचना) यांच्या बळकटीच्या सौंदर्यात याची धार आहे. याची शक्ती “इंद्राला जवळ आणणे” यात आहे—म्हणून यजमानाचा विधी चेतन होतो; सोमयाग अर्पण यजमान व त्याच्या समुदायासाठी विजय, बळ आणि वाढ यांत परिणत होते.
Sukta 85
AV 20.85 हे अथर्ववेदात जतन झालेले ऋग्वेदी शैलीतील इंद्र-स्तोत्र आहे; रक्षण–समृद्धीच्या सूत्ररूपाने ते यज्ञकर्माला क्षीण होणे किंवा चुकीच्या दिशेने वळणे यापासून वाचवते—इंद्राची एकाग्र स्तुतीच करावी असा आग्रह धरून. सोमयागाच्या संदर्भात हे सूक्त ‘ब्रह्मन्’ (फलदायी पवित्र वाणी) एकवटते, ज्यामुळे इंद्र लवकर येतो आणि जवळच मिळणारा वाज—बल, विजय व संपत्तीची वाढ—प्रदान करतो.
Sukta 86
AV 20.86 हा ऋग्वेदीय सोम-लितुर्जिक परंपरेतील एकाच ऋचेचा इंद्र-स्तोत्र पुनरुच्चार (AV 20 मध्ये पुनर्पाठ) आहे. ब्रह्मन् (पवित्र वचन) यांच्या साहाय्याने इंद्राचे पिंगट अश्व ‘जोडून’ त्याला सोम-अर्पणाकडे शीघ्र आणणे हा याचा हेतू आहे. या मंत्राची शक्ती विधीतील आमंत्रणात आहे: तो इंद्राचा रथ स्थिर करतो, त्याची प्रज्ञा व पानासाठीची तत्परता अधोरेखित करतो; आणि त्यामुळे विजय, बळ, तसेच सोमपेषण/भोज निर्बाधपणे पूर्ण होणे हे साध्य करण्याचा उद्देश ठेवतो.
Sukta 87
AV 20.87 हे ऋग्वेदी शैलीतील त्रिष्टुभ् छंदातील स्तोत्र आहे. यात इंद्राच्या रणपराक्रमाचे आणि धनवर्षक अधिपत्याचे आवाहन करून यजमानाला विजय, कीर्ती (श्रवस्) आणि रक्षण देणारी “मोकळी, विस्तीर्ण जागा” (वरिवस्) मिळो अशी प्रार्थना आहे. इंद्राच्या आद्य सोमपानाची आणि मध्यंतरिक्षाचे विश्वव्यापी विस्तार करणाऱ्या त्याच्या कृत्याची आठवण करून हे स्तोत्र पुराणप्रसंगाला वर्तमानातील फलप्राप्तीत रूपांतरित करते: “स्वतःला महान” मानणाऱ्या शत्रूंना पाडणारी तीच शक्ती आता आमचा संघर्ष जिंकवो आणि दीर्घकाळ टिकणाऱ्या स्वस्तिने आम्हाला सुरक्षित राखो.
Sukta 88
AV 20.88 हे बृहस्पतीला उद्देशून रचलेले ऋग्वेदी शैलीतील त्रिष्टुभ् स्तोत्र आहे. हे समुदाय व यज्ञकर्म यांसाठी ब्रह्म-शक्तीला सर्वोच्च संरक्षण म्हणून प्रतिष्ठित करते. धावून येणाऱ्या शत्रुत्वकारी शक्तींना (रक्षस्—मानवी किंवा दैवी/दैत्य) परतावते, वलासदृश अडथळे फोडते, आणि हानी पुन्हा आत शिरू नये म्हणून असुरक्षित “योनी” (आसन/मूळस्थान) सुरक्षित करते. याची प्रभावीता बृहस्पतीच्या गडगडणाऱ्या “रव”मध्ये—जग स्थिर करणारी व समृद्धी मुक्त करणारी ध्वनिशक्ती—अशी कल्पिली आहे.
Sukta 89
AV 20.89 हे ऋग्वेदी शैलीतील रक्षण व विजयाचे सूक्त आहे. यात इंद्राची युद्धशक्ती आणि बृहस्पतीचे याज्ञिक संरक्षण एकत्र करून सर्व दिशांनी सुरक्षितता मिळावी व शत्रूंचे अडथळे भेदले जावेत अशी प्रार्थना आहे. संकट व उपासमार यांपलीकडे अहित न होता मार्गक्रमण व्हावे (पशुधन व यव/बार्लीद्वारे पोषण मिळून), राजकीय स्पर्धांत अग्रस्थान लाभावे, आणि योग्य स्तुती व हविर्दानाने देवतांना समर्थ करून शत्रूंचा सातत्याने पराभव व्हावा अशी कामना व्यक्त केली आहे.
Sukta 90
हे लघु त्रिष्टुभ् सूक्त अङ्गिरसज, ऋतधारी ‘शिलाभेदक’ बृहस्पतीचे स्तवन करते; त्याचा गर्जन दोन्ही लोकांत पोहोचून प्रयत्नशील यजमानासाठी सुरक्षित व स्थिर लोकस्थिती (लोक) प्रस्थापित करतो. तो शत्रूंच्या आडवळणाऱ्या कुंपणांना/आवरणांना (पुरः) फोडणारा, स्पर्धा व रणांगणात विजयी, आणि पवित्र वाणीच्या बळावर धन—विशेषतः गोठे, पशुधन व जीवनावश्यक साधने—जिंकणारा म्हणून मांडला आहे. अथर्ववैदिक प्रयोगात हे रक्षणार्थ, राज–पुरोहितीय सामर्थ्यदायक जप ठरते: अडथळे दूर करणे, वैधता दृढ करणे, आणि मंत्रसमर्थ अधिकाराने प्रतिस्पर्ध्यांना नमवणे.
Inside Anuvaka 9
The theme
Indra–Bṛhaspati protection-and-prosperity liturgy: brahman-powered safeguarding of soma-rite, community, and wealth through victory over obstruction
Threads through it
- Invitation of Indra to the pressed Soma (ā-yāhi) and swift arrival by hymn-power
- Breaking obstructions (Vṛtra/Vala pattern) to release goods, cattle, and space (varivas)
- Layered shelter and all-direction defense against hostile forces (human/demonic)
- Bṛhaspati as priestly guardian: ṛta, roar, and rock-splitting speech that stabilizes the worlds
- Single-pointed praise as ritual integrity: preventing dilution/misdirection of the rite
Who it serves
Used when a patron group seeks secure performance of offerings, protection from attacks/ill-will, victory in conflicts, and the recovery/increase of cattle-wealth, goods, and reputation.
The deities
- Indraprotector-victor and wealth-giver (obstruction-breaker, cattle-lord)
- Bṛhaspatipriestly protector (brahman-power, rite-guardian, rock-splitter)
What it heals
- Fear, insecurity, and exposure to hostile forces (rakṣas/assaults/ill-will)Sukta 20.83, 20.85, 20.88, 20.89, 20.91
- Obstruction, stagnation, and ‘withheld goods’ (blocked prosperity, delayed gains)Sukta 20.87, 20.91, 20.92
- Ritual weakness or misdirection (loss of efficacy, scattered intent in worship)Sukta 20.84, 20.85, 20.86, 20.88, 20.90
- Livestock/cattle vulnerability and need for go-wealth increaseSukta 20.92, 20.87, 20.91
Frequently Asked Questions
They function as a single protective-prosperity sequence: Indra is summoned to Soma to smash obstruction and restore wealth, while Bṛhaspati secures the rite through brahman-power and priestly guardianship.
Indra dominates as the victory-bringer and releaser of withheld goods (especially cattle), while Bṛhaspati appears as the rite’s guardian whose authoritative speech stabilizes and protects the community and offering.
It is primarily śāntika and paustika: it aims at pacifying threats, securing safe ritual space, winning victory, and increasing prosperity rather than treating specific bodily diseases.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
