Anuvaka 9
ਇੰਦਰ–ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਰੱਖਿਆ-ਅਤੇ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਲਿਤੁਰਜੀ: ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੋਮ-ਯਾਗ, ਸਮੁਦਾਇ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨੀ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: (1) ਪੀੜੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਵੱਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ‘ਆ-ਯਾਹਿ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਆਗਮਨ। (2) ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ/ਵਲ ਪੈਟਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਧਨ, ਗਾਂ-ਧਨ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅਵਕਾਸ਼ (ਵਰਿਵਸ) ਛੁਡਾਉਣਾ। (3) ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਦੈਵੀ/ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਰਤਦਾਰ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਸਰਬਦਿਸ਼ੀ ਰੱਖਿਆ। (4) ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਯਾਜਕ-ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ: ਤ, ਗਰਜ ਅਤੇ ਪੱਥਰ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਭੇਦਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ।
Suktas in Anuvaka 9
Sukta 81
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਤੁਲਤਾ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: ਭਾਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਗੁਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜ ਵੀ ਹੋਣ, ਤਬ ਵੀ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਰਵੋਚਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਰਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਜਯ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗੋ-ਵਾਢੇ/ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣਗੀਆਂ।
Sukta 82
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਉਪਾਸਕ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮ-ਮਾਪ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਧਨ ਪਾਪਤ੍ਵ (ਨੈਤਿਕ/ਯਜਨੀਕ ਦੂਸ਼ਣ) ਵਿੱਚ ਫਿਸਲੇ ਬਿਨਾਂ ਵਧਣ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ‘ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ’ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀ ਸਰੋਤ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੋਸ਼ਕਤਾ/ਸਰਪਰਸਤੀ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਧਰਮਸੰਗਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Sukta 83
AV 20.83 ਇੱਕ ਛੋਟਾ, ਗਵੇਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਇੰਦਰ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ “ਤਿਹਰਾ” ਆਸਰਾ—ਥਿਰ ਤੇ ਪਰਤਦਾਰ ਰੱਖਿਆ—ਦਾਤਾ-ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਹਥਿਆਰ-ਵਾਂਗ ਜਾਂ ਹਿੰਸਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਛਾਪੇ ਵਾਲੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ “ਦੇਹ-ਰਖਵਾਲਾ” (ਤਨੂਪਾ) ਵਜੋਂ ਸਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 84
AV 20.84 ਇਕ ਸੰਖੇਪ ‘ਆ-ਯਾਹਿ’ (ਆਓ) ਇੰਦਰ-ਆਹਵਾਨ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਤਾਜ਼ਾ ਪੀੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੇ ਸੋਮ ਵੱਲ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਸਤੁਤੀ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ) ਦੀ ਬਲਵਾਨ ਸੁੰਦਰਤਾ ਰਾਹੀਂ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ‘ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ’ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਯੱਗ-ਕਰਮ ਨੂੰ ਉਰਜਾਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮੁਦਾਇ ਲਈ ਜਿੱਤ, ਬਲ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 85
AV 20.85 ਅਥਰਵਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਰਿਗਵੇਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਦਾ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ; ਇਹ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸੂਤਰ ਵਜੋਂ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਗਲਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇੰਦਰ ਦੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਸਿਫ਼ਤ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ। ਸੋਮ-ਲਿਤੁਰਜੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੂਕਤ ‘ਬ੍ਰਹਮਨ’ (ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ) ਨੂੰ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇੰਦਰ ਤੁਰੰਤ ਆਵੇ ਅਤੇ ਨੇੜੇ-ਹੱਥ ਵਾਜ—ਬਲ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਧਨ-ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਵਾਧੇ—ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Sukta 86
AV 20.86 ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਸੋਮ-ਲਿਟਰਜਿਕ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ-ਛੰਦ ਇੰਦਰ-ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁਨਰਪਾਠ ਹੈ (AV 20 ਵਿੱਚ RV ਦੀ ਦੁਹਰਾਈ)। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਉਚਾਰ) ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਭੂਰੇ/ਤਾਮ੍ਰ ਵਰਣੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਜੋਤਣਾ’ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਿਤੁਅਲ ਨਿਮੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪਾਨ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਤ, ਬਲ, ਅਤੇ ਪੀੜਨ/ਭੋਜ (ਸੋਮ-ਪੇਸ਼ਣ/ਵਿੰਦ) ਦੀ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
Sukta 87
AV 20.87 ਰਿਗਵੇਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਜਿੱਤ, ਕੀਰਤੀ (ਸ਼੍ਰਵਸ) ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਤਮਕ “ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ/ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੌਕਾ” (ਵਰਿਵਸ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਯੁੱਧ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਧਨ-ਦਾਤਾ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਦਿਕਾਲੀ ਸੋਮ-ਪਾਨ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇ ਕੌਸਮਿਕ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਭਜਨ ਪੌਰਾਣਿਕ ਨਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: “ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਾਨ” ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡਾਹੁਣ ਵਾਲੀ ਉਹੀ ਤਾਕਤ ਅੱਜ ਸਾਡਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿਤਾਵੇ, ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਸ੍ਵਸਤੀ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ।
Sukta 88
AV 20.88 ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਲਈ ਰਿਗਵੇਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਹੈ; ਇਹ ਸਮੁਦਾਇ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰੱਖਿਆ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਝਪਟ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ (ਰਕ੍ਸ਼ਸ—ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਦੈਤਿਕ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਵਲ-ਸਮਾਨ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ, ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ‘ਯੋਨੀ’ (ਆਸਨ/ਉਤਪੱਤੀ-ਸਥਾਨ) ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਨੀ ਮੁੜ ਅੰਦਰ ਨਾ ਘੁੱਸੇ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਗੱਜਦੇ ‘ਰਵ’ (ਦਹਾੜ) ਵਾਂਗ ਧੁਨੀ-ਬਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਚੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Sukta 89
AV 20.89 ਰਿਗਵੇਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਦਾ ਰੱਖਿਆ–ਵਿਜੈ ਭਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਯੁੱਧੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਯਾਜਕੀ ਰਖਵਾਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਰੋਕ-ਟੋਕ/ਅਵਰੋਧ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਲੰਘਣ (ਗੋ-ਧਨ ਅਤੇ ਜੌ ਰਾਹੀਂ) ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਸੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਠੀਕ ਸਤੁਤੀ ਤੇ ਹਵਨ/ਹਵਿਰ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਹਾਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 90
ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਅੰਗਿਰਸ-ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ṛਤ-ਧਾਰੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ‘ਚੱਟਾਨ-ਭੇਦਕ’ ਵਜੋਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਗੱਜਨਾ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਪੱਕੀ ਲੋਕ-ਸਥਿਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰਿਆਂ/ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ (ਪੁਰਃ) ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ, ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਕ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗੋ-ਬਾੜੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸਾਰ ਸਰੋਤ—ਧਨ ਜਿਤਾਉਣ ਵਾਲਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਥਰਵਵੇਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਅਧਿਕਾਰ-ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਮੰਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ, ਵੈਧਤਾ/ਅਧਿਕਾਰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਾਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਦੰਦੀ ਦਬਾਉਣ ਲਈ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.