Anuvaka 9
ઇન્દ્ર–બૃહસ્પતિ રક્ષણ‑સમૃદ્ધિની વિધિ: બ્રહ્મશક્તિથી સોમયજ્ઞ, સમુદાય અને ધનનું સંરક્ષણ; અવરોધો પર વિજય મેળવી અભ્યુદય સાધવો. પિરસાયેલા સોમ માટે ઇન્દ્રને ‘આ‑યાહિ’ કહી આમંત્રણ આપી, સ્તોત્રબળથી તેની ઝડપી આવક કરાવવી. વૃત્ર/વલ નમૂનામાં અવરોધો તોડી, માલસામાન, પશુધન અને વિસ્તૃત અવકાશ (વરિવસ્) મુક્ત કરવો. માનવીય/રાક્ષસી શત્રુબળોથી સર્વ દિશામાં બહુસ્તરીય આશ્રય અને રક્ષા. બૃહસ્પતિ યાજ્ઞિક રક્ષક તરીકે: ઋતની સ્થાપના, ગર્જના, શિલા/દુર્ગ ભેદી માર્ગ ખોલવો; વિજય, સંપત્તિ અને કલ્યાણ પ્રદાન કરવું.
Suktas in Anuvaka 9
Sukta 81
આ સંક્ષિપ્ત ઇન્દ્ર-સ્તુતિ ઇન્દ્રની અતુલનીયતાનું મહિમાગાન કરે છે: આકાશો અને પૃથ્વીઓ કેટલાય ગણાં વધારવામાં આવે, હજાર સૂર્યો હોય તોય, વજ્રધારી ઇન્દ્રના પરાક્રમની સમકક્ષતા થઈ શકતી નથી. બ્રહ્માંડ-સ્તરીય સર્વોચ્ચતા સ્થાપિત કરીને, આ સ્તોત્ર સ્તુતિને રક્ષા અને વિજયમાં રૂપાંતરિત કરે છે—ઇન્દ્રની અદ્ભુત સહાય ઉપાસકનું રક્ષણ કરશે અને ખાસ કરીને ગોવાડા/વ્રજમાં સમૃદ્ધિ સુનિશ્ચિત કરશે, એવો વિશ્વાસ આપે છે.
Sukta 82
આ સંક્ષિપ્ત ઇન્દ્ર-સ્તુતિ ઉપાસકની ઇચ્છિત સર્વભૌમતા અને સમૃદ્ધિને ઇન્દ્રના પોતાના પરાક્રમના માપ સાથે સંકળે છે અને શક્તિ તથા ધન પાપત્વ (નૈતિક/યાજ્ઞિક કલુષતા)માં ન સરકી જાય તેમ પ્રાપ્ત થાય એવી પ્રાર્થના કરે છે. તેમાં ઇન્દ્રને ‘દિવસે દિવસે’ પુનરાવર્તિત ધન-સંપત્તિના અદ્વિતીય સ્ત્રોત તરીકે દર્શાવી, આશ્રય-પોષણ, આત્મવિશ્વાસ અને ધર્મસંગત ઉપાર્જનને મજબૂત કરે છે.
Sukta 83
AV 20.83 ઋગ્વેદમાંથી લેવાયેલું, ઇન્દ્ર-રક્ષણ માટેનું ટૂંકું સ્તોત્ર છે. તેમાં યજમાન-સમૂહ અને જપ કરનાર વ્યક્તિ—બન્ને માટે ‘ત્રિગુણ’ આશ્રય, એટલે સ્થિર અને સ્તરબદ્ધ રક્ષા, એવી પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને તે તેજસ્વી રીતે ચમકતા, શસ્ત્રસમાન અથવા હિંસક રીતે ઝબકતા ભયોને દૂર હાંકી, સંઘર્ષ અને પશુ-લૂંટના પ્રસંગોમાં ઇન્દ્રને સૌથી નજીકના ‘દેહ-રક્ષક’ (તનૂપા) તરીકે માંગે છે.
Sukta 84
AV 20.84 એક સંક્ષિપ્ત ઇન્દ્ર-આમંત્રણ (આ-યાહિ) સૂક્ત છે. તે દેવને તાજે પિચડેલા, શુદ્ધ કરેલા સોમ તરફ આકર્ષે છે; સ્તોત્રરૂપ બ્રહ્મન્ (હિમ્નિક રચનાઓ)ની બળપૂર્વકની સૌંદર્યશક્તિ તેમાં કાર્ય કરે છે. તેની શક્તિ “ઇન્દ્રને નજીક લાવવી”માં છે—એથી યજમાનનો યજ્ઞવિધિ પ્રાણ પામે છે; સોમાર્પણ યજમાન અને તેના સમુદાય માટે વિજય, બળ અને વૃદ્ધિમાં પરિવર્તિત થાય છે.
Sukta 85
AV 20.85 અથર્વવેદમાં સંરક્ષિત ઋગ્વેદીય શૈલીનું ઇન્દ્ર-સ્તોત્ર છે; રક્ષણ–સમૃદ્ધિના સૂત્રરૂપે તે વિધિને ક્ષીણતા અને ભ્રમિત દિશાથી બચાવે છે—ઇન્દ્ર પ્રત્યે એકાગ્ર સ્તુતિ પર જ આગ્રહ રાખીને. સોમવિધિની પરિસ્થિતિમાં આ સૂક્ત ‘બ્રહ્મન’ (ફળદાયી પવિત્ર વાણી)ને એકત્રિત કરે છે, જેથી ઇન્દ્ર ઝડપથી આવે અને હાથવગો વાજ—બળ, વિજય અને ધનવૃદ્ધિ—અર્પે છે.
Sukta 86
AV 20.86 ઋગ્વેદીય સોમ-લિતુર્જિક પરંપરામાંથી આવેલો એક જ મંત્રનો ઇન્દ્ર-સ્તોત્ર પુનરાવર્તન (AV 20 માં પુનઃપાઠ) છે. બ્રહ્મન્ (પવિત્ર ઉચ્ચાર) દ્વારા ઇન્દ્રના પિંગળ અશ્વોને ‘યોક્ત’ કરીને તેને સોમ-અર્પણ તરફ ઝડપથી આકર્ષવાનો તેનો હેતુ છે. આ મંત્રની શક્તિ વિધિ-આમંત્રણમાં છે: તે ઇન્દ્રના રથને સ્થિર કરે છે, તેની પ્રજ્ઞા અને પાન માટેની તૈયારીને પુષ્ટિ આપે છે; અને તેથી વિજય, બળ, તેમજ સોમ-પેષણ/ભોજન નિર્વિઘ્ન પૂર્ણ થવું—આ લક્ષ્ય સાધે છે.
Sukta 87
AV 20.87 ઋગ્વેદીય શૈલીનું ત્રિષ્ટુભ્ છંદનું સ્તોત્ર છે. તે ઇન્દ્રની યુદ્ધ-શક્તિ અને ધન આપનાર અધિપત્યને આહ્વાન કરી યજમાન માટે વિજય, યશ (શ્રવસ) અને રક્ષણરૂપ “વિસ્તૃત મુક્ત અવકાશ” (વરિવસ) પ્રાપ્ત થાય એવી પ્રાર્થના કરે છે. ઇન્દ્રના પ્રાચીન સોમપાન અને મધ્યાકાશને વિશ્વવ્યાપી રીતે વિસ્તૃત કરનાર તેના કૃત્યનું સ્મરણ કરીને, આ સ્તોત્ર પુરાણપ્રસંગને વર્તમાન અસરકારિતામાં ફેરવે છે: “સ્વયં મહાન” ગણાતા શત્રુઓને ધરાશાયી કરનાર એ જ શક્તિ હવે અમારી સ્પર્ધા જીતાડે અને દીર્ઘકાળ ટકતી સ્વસ્તિ સાથે અમને સુરક્ષિત રાખે.
Sukta 88
AV 20.88 બૃહસ્પતિને અર્પિત ઋગ્વેદીય શૈલીનું ત્રિષ્ટુભ્ સ્તોત્ર છે. તે સમુદાય અને યજ્ઞવિધિ માટે બ્રહ્મ-શક્તિને સર્વોચ્ચ રક્ષણ તરીકે સ્થાપિત કરે છે. ધસી આવતી શત્રુ શક્તિઓને (રક્ષસ—માનવી કે દૈત્ય) દૂર હાંકે છે, વલાસમાન અવરોધોને ભેદે છે, અને હાનિ ફરી પ્રવેશ ન કરે તે માટે નાજુક “યોની” (આસન/મૂળસ્થાન)ને સુરક્ષિત કરે છે. તેની અસરકારિતા બૃહસ્પતિના ગર્જનાત્મક “રવ” તરીકે—જગતને સ્થિર કરતી અને સમૃદ્ધિ મુક્ત કરતી ધ્વનિશક્તિ તરીકે—કલ્પાય છે.
Sukta 89
AV 20.89 ઋગ્વેદીય શૈલીનું રક્ષા અને વિજયનું સૂક્ત છે. તેમાં ઇન્દ્રની યુદ્ધશક્તિને બૃહસ્પતિના યાજ્ઞિક રક્ષણ સાથે જોડીને, સર્વ દિશાઓથી સુરક્ષા પ્રાપ્ત થાય અને શત્રુઓના અવરોધો તૂટી જાય એવી પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. દુઃખ અને ભૂખથી પરે અહિત વિના પસાર થવાની (પશુધન અને યવ/જવ—બાર્લી દ્વારા પોષણ સાથે), રાજકીય સ્પર્ધાઓમાં પ્રાધાન્ય મેળવવાની, અને યોગ્ય સ્તુતિ તથા હવિષ્ય અર્પણથી દેવતાઓને બળ આપીને શત્રુઓનો સતત પરાજય થવાની કામના વ્યક્ત થાય છે.
Sukta 90
આ સંક્ષિપ્ત ત્રિષ્ટુભ સ્તુતિ અઙ્ગિરસજ, ઋતસંપન્ન ‘શિલાભેદક’ બૃહસ્પતિની પ્રશંસા કરે છે; તેની ગર્જના બંને લોક સુધી પહોંચીને પ્રયત્નશીલ યજમાન માટે સુરક્ષિત અને સ્થિર લોકસ્થિતિ (લોક) સ્થાપે છે. તેને શત્રુઓનાં બંધાણો/આવરણો (પુરઃ) તોડનાર, સ્પર્ધા અને યુદ્ધોમાં વિજયી, અને પવિત્ર વાણીના બળથી ધન—ખાસ કરીને ગોશાળા, પશુધન અને જીવનાવશ્યક સાધનો—જીતનાર તરીકે રજૂ કરે છે. અથર્વવેદીય પ્રયોગમાં આ રક્ષાત્મક, રાજ–પુરોહિતીય સશક્તિકરણ મંત્રરૂપે કાર્ય કરે છે: અવરોધો દૂર કરવા, અધિકારની વૈધતા સુનિશ્ચિત કરવા, અને મંત્રબળિત સત્તાથી પ્રતિસ્પર્ધીઓને વશમાં કરવા.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
