Opening the text
राज्याभिषेक-उपरांत ‘धर्म-स्थापन’ और ‘भक्ति-स्थैर्य’ का सोपान: साधक के भीतर राम-राज्य (अन्तःकरण-राज्य) की प्रतिष्ठा, जहाँ सेवा, सत्संग, और नाम-स्मरण जीवन-व्यवस्था बनते हैं। यह चरण ‘फल-श्रुति’ द्वारा पाठक को प्रत्यक्ष साधना-फल का आश्वासन देकर मन को निष्काम-भक्ति की ओर स्थिर करता है।
Przeważającą rasą tego fragmentu jest ānanda/śānta, z połączeniem adbhuta i bhakti. Od przebudzenia wstydu Kaikeyī do intronizacji Rāmy, narracja przekształca zewnętrzną koronację królestwa w wewnętrzną „koronację serca”: rozwiązanie splecionych włosów, kąpiel, boskie szaty, wedyckie hymny, rozbrzmiewające bębny bóstw i radosny okrzyk mędrców tworzą w poszukiwaczu święto saguṇa-prākaṭya. Następnie, poprzez Veda-stuti i Śambhu-stuti, ustanawiana jest zasada jedności nirguṇa, saguṇa: Rāma jest niezrównaną formą zarówno saguṇa, jak i nirguṇa. Potem phalaśruti mówi czytelnikowi, że ta kathā jest uzdrawiającym lekarstwem, które spala „trzy rodzaje cierpień” i lęk przed bhava. Na końcu pożegnanie przyjaciół małp i pokora Aṅgady ukazują szczyt dāsya-sakhya: nawet po osiągnięciu suwerenności, pokora bhakti, to jest wewnętrzna dharma Uttar Kāṇḍa.
Verse 24 (दोहा/सोरठा)
पुनि प्रभु हरषि सत्रुहन भेंटे हृदयँ लगाइ। लछिमन भरत मिले तब परम प्रेम दोउ भाइ।।5।।
puni prabhu haraṣi satruhana bheṇṭe hṛdayã lagāi. lachimana bharata mile taba parama prema dou bhāi..5..
Wtedy Pan, radując się, uściskał Satrugnę i przycisnął go do serca. Następnie Lakszmana i Bharata spotkali się również, dwaj bracia połączeni w najwyższej miłości.
Verse 25 (चौपाई)
भरतानुज लछिमन पुनि भेंटे। दुसह बिरह संभव दुख मेटे।। सीता चरन भरत सिरु नावा। अनुज समेत परम सुख पावा।। प्रभु बिलोकि हरषे पुरबासी। जनित बियोग बिपति सब नासी।। प्रेमातुर सब लोग निहारी। कौतुक कीन्ह कृपाल खरारी।। अमित रूप प्रगटे तेहि काला। जथाजोग मिले सबहि कृपाला।। कृपादृष्टि रघुबीर बिलोकी। किए सकल नर नारि बिसोकी।। छन महिं सबहि मिले भगवाना। उमा मरम यह काहुँ न जाना।। एहि बिधि सबहि सुखी करि रामा। आगें चले सील गुन धामा।। कौसल्यादि मातु सब धाई। निरखि बच्छ जनु धेनु लवाई।।
bharatānuja lachimāna puni bheṇṭe. dusaha biraha saṁbhava dukha meṭe.. sītā carana bharata siru nāvā. anuj sameta parama sukha pāvā.. prabhu biloki haraṣe purabāsī. janita biyoga bipati saba nāsī.. prema-ātura saba loga nihārī. kautuka kīnha kṛpāla kharārī.. amita rūpa pragaṭe tehi kālā. jathāyoga mile sabahi kṛpālā.. kṛpā-dṛṣṭi raghubīra bilokī. kie sakala nara nāri bisokī.. chana mahĩ sabahi mile bhagavānā. umā marama yaha kāhũ na jānā.. ehi bidhi sabahi sukhī kari rāmā. āgẽ cale sīla guna dhāmā.. kausalyādi mātu saba dhāī. nirakhi baccha janu dhenu lavāī..
Młodszy brat Bharaty Lakszmana uściskał go ponownie, a nieznośny żal zrodzony z rozłąki został zmazany. Bharata skłonił głowę u stóp Sity, a wraz z młodszymi braćmi znalazł najwyższą radość. Widząc Pana, mieszkańcy miasta radowali się; każda klęska spowodowana ich długim rozstaniem zniknęła. Wszyscy, przejęci miłością, wpatrywali się; współczujący zabójca Khary dokonał cudu. W tym momencie ukazały się niewyczerpalne formy, a miłosierny Pan spotkał każdego, jak przystało. Jednym spojrzeniem łaski od bohaterskiego Raghuwiry każdy mężczyzna i kobieta został uwolniony od smutku. W mgnieniu oka Pan spotkał ich wszystkich, O Umo, nikt nie rozumie tej tajemnicy. Tak Rama uszczęśliwił wszystkich i ruszył dalej, sam przybytek uprzejmości i cnoty. Wtedy Kausalja i inne matki pobiegły naprzód; widząc swoje dziecko, rżały jak krowy wołające do swoich cieląt.
Verse 26 (छंद)
जनु धेनु बालक बच्छ तजि गृहँ चरन बन परबस गईं। दिन अंत पुर रुख स्त्रवत थन हुंकार करि धावत भई। अति प्रेम सब मातु भेटीं बचन मृदु बहुबिधि कहे। गइ बिषम बियोग भव तिन्ह हरष सुख अगनित लहे॥
janu dhenu bālaka baccha taji gṛhã carana bana parabasa gaī̃. dina anta pura rukha stravata thana huṅkāra kari dhāvata bhaī.. ati prema saba mātu bheṭī̃ bacana mṛdu bahubidhi kahe. gaī biṣama biyoga bhava tinh haraṣa sukha aganita lahe..
Jak krowa, zmuszona do oddalenia się od swego cielęcia i domu, by paść się w lesie, pod koniec dnia zwraca się ku miastu, jej wymię kapiące, i rżąc głośno, przybiega: tak wszystkie matki, w przepełnionej miłością, uściskały swoich synów i mówiły łagodne słowa na wiele sposobów. Okrutna udręka zrodzona z rozłąki odeszła, a oni otrzymali niewypowiedzianą radość i rozkosz.
Verse 27 (दोहा/सोरठा)
भेटेउ तनय सुमित्राँ राम चरन रति जानि। रामहि मिलत कैकेई हृदयँ बहुत सकुचानि।।6(क)।। लछिमन सब मातन्ह मिलि हरषे आसिष पाइ। कैकेइ कहँ पुनि पुनि मिले मन कर छोभु न जाइ।।6।।
bheṭeu tanaya sumitrā̃ rāma carana rati jāni. rāmahi milata kaikeī hṛdayã bahuta sakucāni..6(ka).. lachimāna saba mātanhi mili haraṣe āsiṣa pāi. kaikei kahã puni puni mile mana kara chobhu na jāi..6..
Sumitra spotkała swego syna, znając jego serdeczne oddanie stopom Ramy. Lecz gdy Kajkeji spotkała Ramę, była głęboko zawstydzona wewnątrz. Lakszmana spotkał wszystkie matki razem i radując się, otrzymał ich błogosławieństwa; jednak wobec Kajkeji spotykał się raz po raz, a wzburzenie jego serca nie ustępowało.
Verse 28 (चौपाई)
सासुन्ह सबनि मिली बैदेही। चरनन्हि लागि हरषु अति तेही।। deहिं असीस बूझि कुसलाता। होइ अचल तुम्हार अहिवाता।। सब रघुपति मुख कमल बिलोकहिं। मंगल जानि नयन जल रोकहिं।। कनक थार आरति उतारहिं। बार बार प्रभु गात निहारहिं।। नाना भाँति निछावरि करहीं। परमानंद हरष उर भरहीं।। कौसल्या पुनि पुनि रघुबीरहि। चितवति कृपासिंधु रनधीरहि।। हृदयँ बिचारति बारहिं बारा। कवन भाँति लंकापति मारा।। अति सुकुमार जुगल मेरे बारे। निसिचर सुभट महाबल भारे।।
sāsunhaṁ sabani milī baidehī | carananhi lāgi haraṣu ati tehī || dehiṁ asīsa būjhi kusalātā | hoi acala tumhār ahi-vātā || saba raghupati mukha-kamala bilokahiṁ | maṅgala jāni nayana-jala rokahiṁ || kanaka thāra ārati utārahiṁ | bāra-bāra prabhu gāta nihārahiṁ || nānā bhāँti nichāvari karahīṁ | paramānanda haraṣa ura bharahīṁ || kausalya puni-puni raghubīrahi | citavati kṛpā-siṁdhu raṇadhīrahi || hṛdayaṁ bicārati bārahiṁ-bārā | kavan bhāँti laṅkāpati mārā || ati sukumāra jugala mere bāre | nisicara subhaṭa mahābala bhāre ||
Wszystkie starsze panie (ze strony teściowej) przyszły razem spotkać Waidehi; ona skłoniła się u ich stóp, a one były napełnione niezwykłą radością. Udzieliły swoich błogosławieństw i pytały o jej pomyślność: "Niech twoje pomyślne małżeńskie szczęście pozostanie nienaruszone na zawsze." Wszyscy wpatrywali się w lotosową twarz Raghupty; rozpoznając ją jako sam znak pomyślności, nie mogli powstrzymać łez. Wykonywali arati na złotych tacach, i raz po raz patrzyli na kończyny Pana. Na wiele sposobów wykonywali ofiary w miłosnym przebłaganiu, ich serca przepełnione najwyższą błogością. Kausalja, raz po raz, patrzyła na Raghuwira, ocean miłosierdzia, bohatera bitwy. W sercu rozmyślała powtarzalnie: "W jaki sposób zabił władce Lanki? Moja para jest tak delikatna i wrażliwa, podczas gdy demony-bohaterowie byli potężni i silni."
Verse 29 (दोहा/सोरठा)
लछिमन अरु सीता सहित प्रभुहि बिलोकति मातु। परमानंद मगन मन पुनि पुनि पुलकित गातु।।7।।
lachimana aru sītā sahita prabhahi bilokati mātu | paramānanda magana mana puni-puni pulakita gātu ||7||
Matka, oglądając Pana wraz z Lakśmaną i Sītą, była pogrążona w najwyższej błogości; raz po raz całe jej ciało drżało z zachwytu.
Verse 30 (चौपाई)
लंकापति कपीस नल नीला। जामवंत अंगद सुभसीला।। हनुमदादि सब बानर बीरा। धरे मनोहर मनुज सरीरा।। भरत सनेह सील ब्रत नेमा। सादर सब बरनहिं अति प्रेमा।। देखि नगरबासिन्ह कै रीती। सकल सराहहि प्रभु पद प्रीती।। पुनि रघुपति सब सखा बोलाए। मुनि पद लागहु सकल सिखाए।। गुर बसिष्ट कुलपूज्य हमारे। इन्ह की कृपाँ दनुज रन मारे।। ए सब सखा सुनहु मुनि मेरे। भए समर सागर कहँ बेरे।। मम हित लागि जन्म इन्ह हारे। भरतहु ते मोहि अधिक पिआरे।। सुनि प्रभु बचन मगन सब भए। निमिष निमिष उपजत सुख नए।।
laṅkāpati kapīsa nala nīlā | jāṁvanta aṅgada subhasīlā || hanumadādi saba bānara bīrā | dhare manohara manuja sarīrā || bharata saneha sīla brata nemā | sādara saba baranahiṁ ati premā || dekhi nagara-bāsinhi kai rītī | sakala sarāhahi prabhu pada prītī || puni raghupati saba sakhā bolāe | muni pada lāgahu sakala sikhāe || guru basiṣṭha kula-pūjya hamāre | inha kī kṛpāँ danuja rana māre || e saba sakhā sunahu muni mere | bhae samara-sāgara kahaँ bere || mama hita lāgi janma inha hāre | bharatahu te mohi adhika piāre || suni prabhu bacana magana saba bhae | nimiṣa nimiṣa upajata sukha nae ||
Pan Laṅkā, pan małp, Nala i Nīla, Jāmbavān i szlachetny Angada; Hanumān i wszyscy inni bohaterscy małpi - przybierając czarujące ludzkie postacie - Bharata, z miłością, cnotą, ślubami i zdyscyplinowanymi praktykami, z czcią opisywał ich wszystkich z szacunkiem. Widząc zachowanie mieszkańców miasta, wszyscy chwalili ich miłość do stóp Pana. Wtedy Raghupati wezwał wszystkich swoich towarzyszy i pouczył ich: "Ukłońcie się u stóp mędrca." "Guru Vasiṣṭha jest czczonym nauczycielem naszej rodziny; dzięki jego łasce demony zostały pokonane w bitwie. O przyjaciele, słuchajcie mojego mędrca: kiedy staliście się oceanem wojny? Dla mojego dobra poświęciliście swoje własne życia; jesteście mi drożsi nawet niż Bharata." Słysząc słowa Pana, wszyscy byli pochłonięci zachwytem; w każdej chwili rodziła się nowa radość.
Verse 31 (दोहा/सोरठा)
कौसल्या के चरनन्हि पुनि तिन्ह नायउ माथ। आसिष दीन्हे हरषि तुम्ह प्रिय मम जिमि रघुनाथ।।8(क)।। सुमन बृष्टि नभ संकुल भवन चले सुखकंद। चढ़ी अटारिन्ह देखहिं नगर नारि नर बृंद।।8(ख)।।
kausalya ke carananhi puni tinh nāyu mātha | āsisa dīnhe haraṣi tumha priya mama jimi raghunātha ||8(ka)|| sumana bṛṣṭi nabha saṅkula bhavana cale sukhakaṁda | caṛhī aṭārinhi dekha-hiṁ nagara nāri nara bṛṁda ||8(kha)||
Ponownie skłonili swoje głowy u stóp Kauśalyi. Radując się, udzieliła im błogosławieństwa: "Jesteście mi drodzy jak sam Raghunātha." Deszcz kwiatów sprawił, że niebo gęstniało; samo źródło radości udało się do pałacu. Mężczyźni i kobiety w tłumach wchodzili na tarasy, aby oglądać widowisko miasta.
Verse 32 (चौपाई)
कंचन कलस बिचित्र सँवारे। सबहिं धरे सजि निज निज द्वारे।। बंदनवार पताका केतू। सबन्हि बनाए मंगल हेतू।। बीथीं सकल सुगंध सिंचाई। गजमनि रचि बहु चौक पुराई।। नाना भाँति सुमंगल साजे। हरषि नगर निसान बहु बाजे।। जहँ तहँ नारि निछावर करहीं। देहिं असीस हरष उर भरहीं।। कंचन थार आरती नाना। जुबती सजें करहिं सुभ गाना।। करहिं आरती आरतिहर कें। रघुकुल कमल बिपिन दिनकर कें।। पुर सोभा संपति कल्याना। निगम सेष सारदा बखाना।। तेउ यह चरित देखि ठगि रहहीं। उमा तासु गुन नर किमि कहहीं।।
kaṁcana kalasa bicitra saṁvāre | sabahiṁ dhare saji nija-nija dvāre || baṁdanavāra patākā ketū | sabanhi banāe maṅgala hetū || bīthīṁ sakala sugandha siṁcāī | gajamani raci bahu cauka purāī || nānā bhāँti sumaṅgala sāje | haraṣi nagara nisāna bahu bāje || jahaँ-tahaँ nāri nichāvari karahīṁ | dehiṁ asīsa haraṣa ura bharahīṁ || kaṁcana thāra āratī nānā | jubatī sajaṁ kara-hiṁ subha gānā || karahiṁ āratī ārati-hara keṁ | raghukula kamala bipina dinakara keṁ || pura sobhā saṁpati kalyānā | nigama seṣa sāradā bakhānā || teu yaha carita dekhi ṭhagi rahahīṁ | umā tāsu guna nara kimi kahahīṁ ||
Ozdobili cudowne złote naczynia i odpowiednio przygotowane ustawili je przy swoich drzwiach. Wykonali girlandy, flagi i sztandary - wszystko dla pomyślności. Wszystkie ulice zostały skropione wonnościami, a wiele dziedzińców wypełniono rytualnymi wzorami na podłodze. Na różne sposoby przygotowali pomyślne dekoracje; z radością w wielu miejskich miejscach rozbrzmiewały ceremonialne bębny. Tu i tam kobiety machały ofiarami i udzielały błogosławieństw, ich serca pełne były zachwytu. Z złotymi tacami wykonywali wiele form ārati; przybrane młode kobiety śpiewały pomyślne pieśni. Ofiarowali ārati Temu, który usuwa cierpienie, słońcu dla gaju lotosów rodu Raghu. Splendor miasta, dobrobyt i pomyślność - nawet Wedy, Śeṣa i Sāradā głoszą to. Widząc ten święty epizod, nawet oni pozostają zdumieni; O Umā, jak zwykli ludzie mogliby opowiedzieć wszystkie jego cnoty?
Verse 33 (दोहा/सोरठा)
नारि कुमुदिनीं अवध सर रघुपति बिरह दिनेस। अस्त भएँ बिगसत भईं निरखि राम राकेस।।9(क)।। होहिं सगुन सुभ बिबिध बिधि बाजहिं गगन निसान। पुर नर नारि सनाथ करि भवन चले भगवान।।9(ख)।।
nāri kumudinīṁ avadha-sara raghupati biraha dinesa | asta bhaeṁ bigasata bhaīṁ nirakhi rāma rākesa ||9(ka)|| hohiṁ saguna subha bibidha bidhi bājahiṁ gagana nisāna | pura nara nāri sa-nātha kari bhavana cale bhagavāna ||9(kha)||
Kobiety Ajodhji były jak nocne lilie w jeziorze miasta: słońce ich rozłąki z Panem Raghu zaszło, a oglądając Rāmę - księżyc - rozkwitły. Pomyślne znaki pojawiły się na wiele sposobów; niebiańskie bębny rozbrzmiały w niebie. Przywracając miejskim mężczyznom i kobietom poczucie bezpieczeństwa i posiadania ich prawowitego Pana ponownie, Bhagavān udał się w stronę pałacu.
Verse 34 (चौपाई)
प्रभु जानी कैकेई लजानी। प्रथम तासु गृह गए भवानी।। ताहि प्रबोधि बहुत सुख दीन्हा। पुनि निज भवन गवन हरि कीन्हा।। कृपासिंधु जब मंदिर गए। पुर नर नारि सुखी सब भए।। गुर बसिष्ट द्विज लिए बुलाई। आजु सुघरी सुदिन समुदाई।। सब द्विज देहु हरषि अनुसासन। रामचंद्र बैठहिं सिंघासन।। मुनि बसिष्ट के बचन सुहाए। सुनत सकल बिप्रन्ह अति भाए।। कहहिं बचन मृदु बिप्र अनेका। जग अभिराम राम अभिषेका।। अब मुनिबर बिलंब नहिं कीजे। महाराज कहँ तिलक करीजै।।
prabhu jānī kaikēī lajanī | prathama tāsu gṛha gae bhavānī || tāhi prabodhi bahuta sukha dīnhā | puni nija bhavana gavana hari kīnhā || kṛpāsiṁdhu jaba maṁdira gae | pura nara nāri sukhī saba bhae || gura basiṣṭha dvija liē bulāī | āju sugharī sudina samudāī || saba dvija dehu haraṣi anusāsana | rāmacandra baiṭhahiṁ siṁghāsana || muni basiṣṭha ke bacana suhāe | sunata sakala bipranha ati bhāe || kahahiṁ bacana mṛdu bipra anekā | jaga-abhirāma rāma abhiṣekā || aba munibara bilaṁba nahiṁ kīje | mahārāja kahaṁ tilaka karīje ||
Wiedząc, że Kaikeyi wstydzi się, Bhavani (Matka Parvati) najpierw udała się do jej domu; pouczyła ją, dała jej głęboką pociechę, a następnie Hari powrócił do swojej własnej siedziby. Gdy ten Ocean Miłosierdzia dotarł do pałacu, wszyscy mężczyźni i kobiety miasta napełnili się radością. Mędrzec Vasistha wezwał braminów, gdyż tego dnia nadeszła pomyślna i błogosławiona godzina. "Bramini, udzielcie swojej radosnej zgody" - rzekł; a Ramachandra zasiadł na królewskim tronie. Słowa Vasisthy były słodkie; słysząc je, wszyscy braminowie byli wielce uradowani. Wielu braminów mówiło łagodnie: "Niech Rama zostanie namaszczony - Rama, radość całego świata. O najlepszy z mędrców, nie zwlekajcie dłużej; wykonajcie królewski tilak dla Maharadży."
Verse 35 (दोहा/सोरठा)
तब मुनि कहेउ सुमंत्र सन सुनत चलेउ हरषाइ। रथ अनेक बहु बाजि गज तुरत सँवारे जाइ।।10(क)।। जहँ तहँ धावन पठइ पुनि मंगल द्रब्य मगाइ। हरष समेत बसिष्ट पद पुनि सिरु नायउ आइ।।10(ख)।।
taba muni kaheu sumaṁtra sana sunata caleu haraṣāi | ratha aneka bahu bāji gaja turata saṁvāre jāi ||10(ka)|| jahaṁ-tahaṁ dhāvana paṭhaī puni maṁgala drabya magāi | haraṣa sameta basiṣṭha pada puni siru nāyu āi ||10(kha)||
Wtedy mędrzec przemówił do Sumantry; słysząc go, ten udał się w drogę z radością. Natychmiast kazał przygotować wiele rydwanów, koni i słoni. Wysłał szybkich posłańców w każdym kierunku i kazał przynieść wszystkie pomyślne materiały. Następnie, z radosnym sercem, powrócił i ponownie skłonił głowę u stóp Vasisthy.
Verse 36 (चौपाई)
अवधपुरी अति रुचिर बनाई। देवन्ह सुमन बृष्टि झरि लाई।। राम कहा सेवकन्ह बुलाई। प्रथम सखन्ह अन्हवावहु जाई।। सुनत बचन जहँ तहँ जन धाए। सुग्रीवादि तुरत अन्हवाए।। पुनि करुनानिधि भरतु हँकारे। निज कर राम जटा निरुआरे।। अन्हवाए प्रभु तीनिउ भाई। भगत बछल कृपाल रघुराई।। भरत भाग्य प्रभु कोमलताई। सेष कोटि सत सकहिं न गाई।। पुनि निज जटा राम बिबराए। गुर अनुसासन मागि नहाए।। करि मज्जन प्रभु भूषन साजे। अंग अनंग देखि सत लाजे।।
avadhapurī ati rucira banāī | devanha sumana bṛṣṭi jhari lāī || rāma kahā sevakanha bulāī | prathama sakhanha anhavāvahu jāī || sunata bacana jahaṁ-tahaṁ jana dhāe | sugrīvādi turata anhavāe || puni karunānidhi bharatu haṁkāre | nija kara rāma jaṭā nirūāre || anhavāe prabhu tīniu bhāī | bhagata bachala kṛpāla raghurāī || bharata bhāgya prabhu komalatāī | seṣa koṭi sata sakahiṁ na gāī || puni nija jaṭā rāma bibarāe | gura anusāsana māgi nahāe || karī majjana prabhu bhūṣana sāje | aṁga anaṁga dekhi sata lāje ||
Ajodhja została uczyniona niezwykle piękną; bogowie zsyłali deszcz kwiatów. Rama wezwał sługi i rzekł: "Idźcie najpierw i sprawcie, by moi przyjaciele zostali wykąpani." Słysząc to, ludzie biegali w każdym kierunku, a Sugriva i pozostali zostali natychmiast wykąpani. Wtedy Skarb Miłosierdzia wezwał Bharatę; własnymi rękami Rama zdjął jego splecione włosy. Pan kazał wykąpać wszystkich trzech braci - Raghuraya, zawsze łaskawego i czułego dla swoich wyznawców. Pomyślność Bharaty i łagodność Pana - Śeṣa ze stu milionami ust nie mógłby ich opiewać do końca. Następnie Rama rozplątał własne włosy; za zgodą guru, udał się na kąpiel. Po kąpieli Pan przywdział ozdoby; widząc piękło Jego członków, nawet Ananga (Bóg Miłości) poczuł wstyd.
Verse 37 (दोहा/सोरठा)
सासुन्ह सादर जानकिहि मज्जन तुरत कराइ। दिब्य बसन बर भूषन अँग अँग सजे बनाइ।।11(क)।। राम बाम दिसि सोभति रमा रूप गुन खानि। देखि मातु सब हरषीं जन्म सुफल निज जानि।।11(ख)।। सुनु खगेस तेहि अवसर ब्रह्मा सिव मुनि बृंद। चढ़ि बिमान आए सब सुर देखन सुखकंद।।11(ग)।।
sāsunha sādara jānakihi majjana turata karāi | dibya basana bara bhūṣana aṁga-aṁga saje banāi ||11(ka)|| rāma bāma disi sobhati ramā rūpa guna khāni | dekhi mātu saba haraṣīṁ janma suphala nija jāni ||11(kha)|| sunu khagesa tehi avasara brahmā siva muni bṛṁda | caṛhi bimāna āe saba sura dekhana sukhakaṁda ||11(ga)||
Z należną czcią teściowe kazały natychmiast wykąpać Janaki; boskie szaty i doskonałe ozdoby zostały przygotowane, zdobiąc każdą kończynę. Po lewej stronie Ramy lśniła Sita - sama Lakshmi - skarbnica piękna i cnót. Widząc ją, wszystkie matki radowały się i czuły, że ich samo życie zostało wypełnione. Słuchaj, O Panie ptaków (Garudo): w tym momencie Brahma, Śiwa i zastępy mędrców - istotnie wszyscy bogowie - przybyli w niebiańskich wozach, aby oglądać samo źródło błogości.
Verse 38 (चौपाई)
प्रभु बिलोकि मुनि मन अनुरागा। तुरत दिब्य सिंघासन मागा।। रबि सम तेज सो बरनि न जाई। बैठे राम द्विजन्ह सिरु नाई।। जनकसुता समेत रघुराई। पेखि प्रहरषे मुनि समुदाई।। बेद मंत्र तब द्विजन्ह उचारे। नभ सुर मुनि जय जयति पुकारे।। प्रथम तिलक बसिष्ट मुनि कीन्हा। पुनि सब बिप्रन्ह आयसु दीन्हा।। सुत बिलोकि हरषीं महतारी। बार बार आरती उतारी।। बिप्रन्ह दान बिबिध बिधि दीन्हे। जाचक सकल अजाचक कीन्हे।। सिंघासन पर त्रिभुअन साई। देखि सुरन्ह दुंदुभीं बजाईं।।
prabhu biloki muni mana anurāgā | turata dibya siṅghāsana māgā || rabi sama teja so barani na jāī | baiṭhe rāma dvijanha siru nāī || janakasutā sameta raghurāī | pekhi praharaṣe muni samudāī || beda maṃtra taba dvijanha ucāre | nabha sura muni jaya jayati pukāre || prathama tilaka basiṣṭha muni kīnhā | puni saba bipranha āyasu dīnhā || suta biloki haraṣīṃ mahatārī | bāra bāra āratī utārī || bipranha dāna bibidha bidhi dīnhe | jācaka sakala ajācaka kīnhe || siṅghāsana para tribhuana sāī | dekhi suranha duṃdubhī bajāīṃ ||
Ujrzawszy Pana, serca mędrców napełniły się miłością; natychmiast wezwali niebiański tron. Jego blask podobny do słońca nie może być opisany; Rama zasiadł, a bramini skłonili swoje głowy. Z córką Janaki u boku króla Raghu, widząc Go, całe zgromadzenie mędrców eksaltowało się. Wtedy bramini odśpiewali wedyjskie mantry; w niebie bogowie i widzący wołali: "Zwycięstwo, zwycięstwo!" Najpierw mędrzec Vasistha nałożył konsekrujący tilak; następnie wydał polecenia wszystkim braminom. Matka, widząc swojego syna, radowała się; raz po raz machała arati. Bramini rozdawali dary na wiele sposobów, czyniąc nawet wszystkich żebraków "nie-żebrakami" - w pełni zadowolonymi. Na tronie zasiadł Pan trzech światów; widząc to, bogowie zagrali na swoich świątecznych bębnach.
Verse 39 (छंद)
नभ दुंदुभीं बाजहिं बिपुल गंधर्ब किंनर गावहीं। नाचहिं अपछरा बृंद परमानंद सुर मुनि पावहीं।। भरतादि अनुज बिभीषनांगद हनुमदादि समेत ते। गहें छत्र चामर ब्यजन धनु असि चर्म सक्ति बिराजते।।1।। श्री सहित दिनकर बंस बूषन काम बहु छबि सोहई। नव अंबुधर बर गात अंबर पीत सुर मन मोहई।। मुकुटांगदादि बिचित्र भूषन अंग अंगन्हि प्रति सजे। अंभोज नयन बिसाल उर भुज धन्य नर निरखंति जे।।2।।
nabha duṃdubhīṃ bājahiṃ bipula gaṃdharba kiṃnara gāvahīṃ | nācahiṃ apacharā bṛṃda paramānanda sura muni pāvahīṃ || bharatādi anuj bibhīṣana aṅgada hanumadādi sameta te | gahẽ chatra cāmara byajana dhanu asi carma sakti birājate ||1|| śrī sahita dinakara baṃsa būṣana kāma bahu chabi sohāī | nava aṃbudhara bara gāta aṃbara pīta sura mana mohāī || mukuṭāṅgadādi bicitra bhūṣana aṅga aṅganhi prati saje | aṃbhoja nayana bisāla ura bhuja dhanya nara nirakhaṃti je ||2||
Na niebie rozbrzmiały wielkie bębny; gandharwowie i kinnarowie śpiewali. Zastępy apsar tańczyły, a bogowie i mędrcy zakosztowali doskonałej błogości. Bharata i młodsi bracia, Wibhiszana, Angada i Hanuman wraz z pozostałymi, stali razem, trzymając parasole, chwytle na muchy i wachlarze, łuki, miecze, tarcze i włócznie, lśniąc w służbie. (1) Z Sitą u swego boku, ozdoba rodu Słonecznego ukazał się w pięknie przewyższającym nawet Kama. Jego szlachetna postać, jak świeża chmura deszczowa, i Jego żółte szaty zachwycały umysły bogów. Korona, naramienniki i inne cudowne ozdoby przyozdabiały każdą kończynę; Oczy jak lotosy, szeroka piersi, potężne ramiona, błogosławieni są ludzie, którzy Go oglądają. (2)
Verse 40 (दोहा/सोरठा)
वह सोभा समाज सुख कहत न बनइ खगेस। बरनहिं सारद सेष श्रुति सो रस जान महेस।।12(क)।। भिन्न भिन्न अस्तुति करि गए सुर निज निज धाम। बंदी बेष बेद तब आए जहँ श्रीराम।।12(ख)।। प्रभु सर्बग्य कीन्ह अति आदर कृपानिधान। लखेउ न काहूँ मरम कछु लगे करन गुन गान।।12(ग)।।
vaha sobhā samāja sukha kahata na banai khagesa | baranahiṃ sārad seṣa śruti so rasa jāna mahesa ||12(ka)|| bhinna bhinna astuti kari gae sura nija nija dhāma | baṃdī beṣa beda taba āe jahã śrīrāma ||12(kha)|| prabhu sarbagya kīnha ati ādara kṛpānidhāna | lakheu na kāhū̃ marama kachu lage karana guna gāna ||12(ga)||
Owa chwała i radość tego zgromadzenia nie mogą być opisane, o Garudo. Saraswati, Szesza i same Wedy ją opisują, lecz tylko Mahesza zna jej pełny smak. (12a) Po złożeniu różnorodnych pochwał, bogowie odeszli do swoich siedzib; wtedy Wedy przybyły tam do Śri Ramy w przebraniu bardów. (12b) Wszechwiedzący Pan, skarbnico miłosierdzia, przyjął ich z wielkim szacunkiem; nikt jednak nie mógł przeniknąć ich wewnętrznego celu, On kazał im śpiewać Jego cnoty. (12c)
Verse 41 (छंद)
जय सगुन निर्गुन रूप रूप अनूप भूप सिरोमने। दसकंधरादि प्रचंड निसिचर प्रबल खल भुज बल हने।। अवतार नर संसार भार बिभंजि दारुन दुख दहे। जय प्रनतपाल दयाल प्रभु संजुक्त सक्ति नमामहे।।1।। तव बिषम माया बस सुरासुर नाग नर अग जग हरे। भव पंथ भ्रमत अमित दिवस निसि काल कर्म गुननि भरे। जे नाथ करि करुना बिलोके त्रिबिधि दुख ते निर्बहे। भव खेद छेदन दच्छ हम कहुँ रच्छ राम नमामहे।।2।। जे ग्यान मान बिमत्त तव भव हरनि भक्ति न आदरी। ते पाइ सुर दुर्लभ पदादपि परत हम देखत हरी। बिस्वास करि सब आस परिहरि दास तव जे होइ रहे। जपि नाम तव बिनु श्रम तरहिं भव नाथ सो समरामहे।।3।। जे चरन सिव अज पूज्य रज सुभ परसि मुनिपतिनी तरी। नख निर्गता मुनि बंदिता त्रेलोक पावनि सुरसरी। ध्वज कुलिस अंकुस कंज जुत बन फिरत कंटक किन लहे। पद कंज द्वंद मुकुंद राम रमेस नित्य भजामहे।।4।। अब्यक्तमूलमनादि तरु त्वच चारि निगमागम भने। षट कंध साखा पंच बीस अनेक पर्न सुमन घने। फल जुगल बिधि कटु मधुर बेलि अकेलि जेहि आश्रित रहे। पल्लवत फूलत नवल नित संसार बिटप नमामहे।।5।। जे ब्रह्म अजमद्वैतमनुभवगम्य मनपर ध्यावहीं। ते कहहुँ जानहुँ नाथ हम तव सगुन जस नित गावहीं। करुनायतन प्रभु सदगुनाकर देव यह बर मागहीं। मन बचन कर्म बिकार तजि तव चरन हम अनुरागहीं।।6।।
jaya saguna nirguna rūpa rūpa anūpa bhūpa siromane | dasakaṃdharādi pracaṃḍa nisicara prabala khala bhuja bala hane || avatāra nara saṃsāra bhāra bibhaṃji dāruna dukha dahe | jaya pranatapāla dayāla prabhu saṃjukta sakti namāmahe ||1|| tava biṣama māyā basa surāsura nāga nara aga jaga hare | bhava paṃtha bhramata amita divasa nisi kāla karma gunani bhare || je nātha kari karunā biloke tribidhi dukha te nirbahe | bhava kheda chedana daccha hama kahũ raccha rāma namāmahe ||2|| je gyāna māna bimattta tava bhava harani bhakti na ādarī | te pāi sura durlabha padādapi parata hama dekhata harī || bisvāsa kari saba āsa parihari dāsa tava je hoi rahe | japi nāma tava binu śrama tarahiṃ bhava nātha so samarāmahe ||3|| je carana siva aja pūjya raja subha parasi munipatinī tarī | nakha nirgata muni baṃditā treloka pāvani surasarī || dhvaja kulisa aṃkusa kaṃja juta bana phirata kaṃṭaka kina lahe | pada kaṃja dvaṃda mukuṃda rāma rameśa nitya bhajāmahe ||4|| abhyaktamūlamanādi taru tvaca cāri nigamāgama bhane | ṣaṭ kaṃdha sākhā paṃca bīsa aneka parna sumana ghane || phala jugala bidhi kaṭu madhura beli akeli jehi āśrita rahe | pallavata phūlata navala nita saṃsāra biṭapa namāmahe ||5|| je brahma ajamadvaītamanubhavagamya manapara dhyāvahīṃ | te kahahũ jānahũ nātha hama tava saguna jasa nita gāvahīṃ || karuṇāyatana prabhu sadguṇākara deva yaha bara māgahīṃ | mana bacana karma bikāra taji tava carana hama anurāgahīṃ ||6||
Chwała Tobie, o formie i poza formą, z przymiotami i bez nich; niedościgniony, klejnot koronny królów. Powaliłeś potężnych nocnych włóczęgów i zacnych łotrów, Rawanę i pozostałych, siłą swoich ramion. Przyjąłeś ludzkie narodziny, by ulżyć brzemieniu świata i spalić straszliwy smutek. Chwała, współczujący Panie, opiekunie pokornych; kłaniamy się Tobie, zjednoczony z całą mocą. (1) Twoja potężna maja opanowała bogów i demony, węże, ludzi, nawet świat ruchomy i nieruchomy. Błądząc ścieżką stawania się przez nieskończone dni i noce, istoty są związane czasem, karmą i gunami. Lecz ci, na których rzucasz miłosierny wzrok, są uwolnieni od trójakiego bólu. O Ramo, mistrzu w przecinaniu smutku istnienia, chroń nas; kłaniamy się Tobie. (2) Ci upojeni dumą z wiedzy, którzy nie czczą bhakti niszczącej odrodzenie, nawet jeśli osiągają stany rzadkie dla bogów, widzimy ich upadek. Lecz ci, którzy Tobie ufają, porzucają inne nadzieje i pozostają Twoimi sługami, przekraczają ocean stawania się bez trudu, powtarzając Twoje Imię, o Panie, pamiętami i kłaniamy się. (3) Twoje stopy są czczone przez Śiwę i Brahmę; święty pył, który dotknął żony mędrca, sprawił, że przekroczyła. Z Twojego paznokcia wypłynęła niebiańska rzeka, chwalona przez mędrców, oczyszczająca trzy światy. Oznaczona sztandarem, piorunem, bodźcem i lotosem, dlaczego ciernie miałyby niepokoić tego, kto z Tobą błądzi po lesie? Tej parze stóp-lotosów, Ramie, Mukundzie, Panu Lakszmi, oddajemy wieczną cześć. (4) Kłaniamy się drzewu świata: nieobjawionemu w korzeniu, bez początku; jego kora to cztery Wedy i Agamy; jego sześć pni, jego gałęzie, dwadzieścia pięć zasad; jego liście i kwiaty niezliczone. Jego owoce są dwojakiego rodzaju, gorzkie i słodkie; a winorośl, która się do niego czepia, samotna, jest tą, od której zależą istoty. Zawsze nowo kiełkuje i kwitnie, temu drzewu świata się kłaniamy. (5) Nawet ci, którzy medytują nad Brahmanem, niezrodzonym, niedualnym, poznanym tylko przez bezpośrednie doświadczenie, oni też, o Panie, rozumiemy, nieustannie śpiewają Twoją saguna chwałę. O przytułku współczucia, kopalni prawdziwych cnót, tego daru bogowie błagają: odrzucając skazy umysłu, mowy i czynu, móc miłować Twoje stopy. (6)
Verse 42 (दोहा/सोरठा)
सब के देखत बेदन्ह बिनती कीन्हि उदार। अंतर्धान भए पुनि गए ब्रह्म आगार।।13(क)।। बैनतेय सुनु संभु तब आए जहँ रघुबीर। बिनय करत गदगद गिरा पूरित पुलक सरीर।।13(ख)।।
saba ke dekhata bedanha binatī kīnhi udāra | antardhāna bhae puni gae brahma āgāra ||13(ka)|| bainateya sunu saṃbhu taba āe jahã raghubīra | binaya karata gadagada girā pūrita pulaka sarīra ||13(kha)||
Przed wszystkimi Wedy złożyły swoją hojną prośbę; potem zniknęły z oczu i powróciły do siedziby Brahmy. (13a) Słuchaj, o Garudo: wtedy Śambhu (Pan Śiwa) przyszedł tam, gdzie był bohater Raghu, składając pokorną prośbę, jego głos zdławiony miłością, jego ciało drżące z zachwytu. (13b)
Verse 43 (छंद)
जय राम रमारमनं समनं। भव ताप भयाकुल पाहि जनं।। अवधेस सुरेस रमेस बिभो। सरनागत मागत पाहि प्रभो।।1।। दससीस बिनासन बीस भुजा। कृत दूरि महा महि भूरि रुजा।। रजनीचर बृंद पतंग रहे। सर पावक तेज प्रचंड दहे।।2।। महि मंडल मंडन चारुतरं। धृत सायक चाप निषंग बरं।। मद मोह महा ममता रजनी। तम पुंज दिवाकर तेज अनी।।3।। मनजात किरात निपात किए। मृग लोग कुभोग सरेन हिए।। हति नाथ अनाथनि पाहि हरे। बिषया बन पावँर भूलि परे।।4।। बहु रोग बियोगन्हि लोग हए। भवदंघ्रि निरादर के फल ए।। भव सिंधु अगाध परे नर ते। पद पंकज प्रेम न जे करते।।5।। अति दीन मलीन दुखी नितहीं। जिन्ह के पद पंकज प्रीति नहीं।। अवलंब भवंत कथा जिन्ह के। प्रिय संत अनंत सदा तिन्ह कें।।6।। नहिं राग न लोभ न मान मदा।। तिन्ह कें सम बैभव वा बिपदा।। एहि ते तव सेवक होत मुदा। मुनि त्यागत जोग भरोस सदा।।7।। करि प्रेम निरंतर नेम लिएँ। पद पंकज सेवत सुद्ध हिएँ।। सम मानि निरादर आदरही। सब संत सुखी बिचरंति मही।।8।। मुनि मानस पंकज भृंग भजे। रघुबीर महा रनधीर अजे।। तव नाम जपामि नमामि हरी। भव रोग महागद मान अरी।।9।। गुन सील कृपा परमायतनं। प्रनमामि निरंतर श्रीरमनं।। रघुनंद निकंदय द्वंद्वघनं। महिपाल बिलोकय दीन जनं।।10।।
jaya rāma ramā-ramaṇaṁ samanaṁ | bhava-tāpa bhayākula pāhi janaṁ || avadheśa sureśa rameśa vibho | śaraṇāgata māgata pāhi prabho ||1|| daśaśīsa bināsana bīsa bhujā | kṛta dūri mahā mahi bhūri rujā || rajanīcara bṛnda pataṅga rahe | sara pāvaka teja pracaṇḍa dahe ||2|| mahi-maṇḍala maṇḍana cārutaraṁ | dhṛta sāyaka cāpa niṣaṅga baraṁ || mada moha mahā mamatā rajanī | tama puñja divākara teja anī ||3|| manajāta kirāta nipāta kiye | mṛga-loka kubhoga sareṇa hiye || hati nātha anāthani pāhi hare | viṣayā bana pāṁvara bhūli pare ||4|| bahu roga biyoganha loka hae | bhavad-aṅghri nirādara ke phala e || bhava-sindhu agādha pare nara te | pada-paṅkaja prema na je karate ||5|| ati dīna malīna dukhī nitahīṁ | jinha ke pada-paṅkaja prīti nahīṁ || avalaṁba bhavaṁta kathā jinha ke | priya saṁta anaṁta sadā tinh keṁ ||6|| nahiṁ rāga na lobha na māna madā | tinh keṁ sama baibhava vā bipadā || ehi te tava sevaka hota mudā | muni tyāgata joga bharosa sadā ||7|| kari prema niraṁtara nema liyeṁ | pada-paṅkaja sevata suddha hiyeṁ || sama māni nirādara ādarahī | saba saṁta sukhī bicaranti mahī ||8|| muni mānasa paṅkaja bhṛṅga bhaje | raghubīra mahā raṇadhīra aje || tava nāma japāmi namāmi harī | bhava-roga mahāgada māna arī ||9|| guṇa śīla kṛpā paramāyatanaṁ | praṇamāmi niraṁtara śrī-ramaṇaṁ || raghu-naṁda nikaṁdaya dvaṁdva-ghanaṁ | mahipāla bilokaya dīna janaṁ ||10||
Chwała Ramie, rozradowaniu Śri, ukojeniu wszystkich cierpień. Chroń ludzi, którzy są spaleni światowym żarem i wstrząśnięci strachem. O Panie Ajodhji, Panie bogów, Panie Lakszmi, wszechprzenikający Mistrzu, chroń szukającego schronienia, który błaga u Twoich drzwi. (1) Niszczycielu dziesięciogłowego, dwudziestoramiennego, usunąłeś wielkie i wielorakie cierpienia z ziemi. Zastępy nocnych włóczęgów stały się jak ćmy, spalone w gwałtownym ogniu Twoich strzał. (2) Ozdobo całej ziemi, najpiękniejszy; niosący strzałę, łuk i szlachetny kołczan. Twoja blask to słońce, które rozprasza nagromadzony mrok, noc pychy, ułudy i wielkiej przywiązania. (3) Powalasz myśliwego zwanego Pożądaniem, a stado istot, rannych podłymi rozkoszami, ucieka z bólem serca. O Hari, chroń bezbronnych, którzy stracili swego Pana, i tych, którzy, podli i zbłąkani, zabłądzili w lesie przedmiotów zmysłów. (4) Wielu cierpi choroby i rozłąkę, to owoc wzgardzania Twoimi stopami. Ludzie wpadają w bezdenny ocean stawania się, którzy nie kultywują miłości do Twoich stóp-lotosów. (5) Zawsze nędzni, splamieni i smutni są ci, którzy nie mają miłości do Twoich stóp-lotosów. Lecz ci, których oparciem jest Twoja historia, nieskończeni święci są im zawsze drodzy. (6) Nie mają namiętności, chciwości, pychy ani upojenia; dla nich dobrobyt i przeciwności są tym samym. Dlatego Twoi słudzy są radośni; nawet mędrcy porzucają samą jogę, zawsze ufając Tobie. (7) Z nieprzerwaną miłością, zachowując stałe śluby, służą stopom-lotosom z oczyszczonymi sercami. Uznając hańbę i cześć za jedno, wszyscy święci poruszają się po ziemi w szczęściu. (8) Pszczoła umysłu mędrca pije z lotosu, Raghuvira, niezwyciężony, potężny bohater w walce. Powtarzam Twoje Imię i kłaniam się Tobie, o Hari, wrogu pychy, wielkiemu lekarstwu na chorobę światowego istnienia. (9) Przybytku cnót, dobrego prowadzenia i współczucia, nieustannie pozdrawiam Umiłowanego Śri. O radości Raghu, tnący gęstą chmurę dualizmów, o Królu, wejrzyj na biednych i pokornych. (10)
Verse 44 (दोहा/सोरठा)
बार बार बर मागउँ हरषि देहु श्रीरंग। पद सरोज अनपायनी भगति सदा सतसंग।।14(क)।। बरनि उमापति राम गुन हरषि गए कैलास। तब प्रभु कपिन्ह दिवाए सब बिधि सुखप्रद बास।।14(ख)।।
bāra bāra bara māgaũ harakhi dehu śrīraṅga | pada-saroja anapāyanī bhagati sadā sat-saṅga ||14(ka)|| barani umāpati rāma guna harakhi gae kailāsa | taba prabhu kapinha divāe saba bidhi sukha-prada bāsa ||14(kha)||
Wciąż na nowo błagam o ten dar, udziel go chętnie, o Panie Śri: niewzruszona bhakti dla Twoich stóp-lotosów i zawsze towarzystwo świętych. (14a) Wyśpiewawszy chwałę Ramy, Pan Umy (Śiwa) odszedł radośnie do Kailasy; wtedy Pan zapewnił małpom wszelkiego rodzaju przyjemne, dające pociechę mieszkania. (14b)
इसी अंश की फलश्रुति में कहा है कि ‘महाराज कर सुभ अभिषेका’ सुनने से नर को ‘बिरति-बिबेक’ मिलता है; सकाम जन ‘सुख-संपति’ पाते हैं और अंतकाल ‘रघुपति पुर’ जाते हैं; विरक्त-विषयी दोनों को ‘भक्ति-गति-संपति’ की नई उपलब्धि होती है तथा ‘त्रिविध ताप’ और ‘भव भय’ का दमन होता है।
परम्परागत पाठ-प्रयोग में इस प्रकार के अभिषेक/स्तुति-प्रसंगों पर ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-संपुट) या ‘राम राम’ जप-संपुट जोड़ा जाता है; रामानन्दी/मानस-परायण परम्परा में ‘सियावर रामचंद्र की जय’ को भी कीर्तन-संपुट रूप में रखा जाता है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.