राम-राज्य के आदर्श द्वारा ‘भक्ति-परिणति’ (bhakti’s fruition) का सोपान: साधक के अंतःकरण में शांति, धर्म-स्थैर्य, और लोक-कल्याण का समन्वय। यहाँ मुक्ति-मार्ग केवल वैराग्य नहीं, बल्कि ‘धर्म-समाज’ में प्रेम, न्याय, और राम-नाम-स्मरण की सतत धारा बनकर प्रकट होता है—यही उत्तरकाण्ड का सोपान-स्वरूप है।
W tym fragmencie przeważającą rasą Uttara Kāṇḍy jest śānta, w której delikatnie poruszają się radość i współczująca łaska. Czuła życzliwość Rāmy wobec Niṣādy, przyjaźń-bhāva, zakorzenia równość społeczną w dharmie; następnie w przedstawieniu Rāma-rājya, rozpuszczenie smutku, strachu i choroby, wzajemna miłość, zachowanie swadharmy i łagodna harmonia natury wspólnie dopełniają „cztery stopy dharmy”. Tutaj dharmę Tulasīdāsa stanowi nie zwykła reguła, lecz sposób życia przepojony Rāma-bhakti: mężczyźni i kobiety są uprawnieni do najwyższego celu. Opisy splendoru miasta, ghāṭy, gaje, lampy z klejnotów, sale obrazów i więcej, nie są przejawem przyjemności, lecz znakiem stworzenia oczyszczonego przez „pratāpę Rāmy”, gdzie nawet dobrobyt przemienia się w pokorę i służbę. Tak Uttara Kāṇḍa uczy, że ostatni szczebel drabiny wyzwolenia to stabilne zstąpienie Bhagavad-bhāvy w porządek świata.
Ćaupai 20.1-4
पुनि कृपाल लियो बोलि निषादा।दीन्हे भूषन बसन प्रसादा।।
जाहु भवन मम सुमिरन करेहू।मन क्रम बचन धर्म अनुसरेहू।।
तुम्ह मम सखा भरत सम भ्राता।सदा रहेहु पुर आवत जाता।।
बचन सुनत उपजा सुख भारी।परेउ चरन भरि लोचन बारी।।
चरन नलिन उर धरि गृह आवा।प्रभु सुभाउ परिजनन्हि सुनावा।।
रघुपति चरित देखि पुरबासी।पुनि पुनि कहहिं धन्य सुखरासी।।
राम राज बैंठें त्रेलोका।हरषित भए गए सब सोका।।
बयरु न कर काहू सन कोई।राम प्रताप बिषमता खोई।।
puni kṛpāla liyo boli niṣādā |dīnhe bhūṣana basana prasādā ||
jāhu bhavana mama sumirana karehū |mana krama bacana dharma anusarehū ||
tumha mama sakhā bharata-sama bhrātā |sadā rahehu pura āvata jātā ||
bacana sunata upajā sukha bhārī |pareu carana bhari locana bārī ||
carana nalina ura dhari gṛha āvā |prabhu subhāu parijananhĩ sunāvā ||
raghupati carita dekhi purabāsī |puni-puni kahahĩ dhanya sukha-rāsī ||
rāma-rāja baĩṭhẽ trelokā |haraṣita bhae gae saba sokā ||
bayaru na kara kāhū sana koī |rāma pratāpa biṣamatā khoī ||
Wtedy Litościwy Pan wezwał Nishadę i obdarował go szatami i ozdobami jako łaskawe dary. „Wróć do domu i pamiętaj o Mnie; w myśli, w czynach i w mowie podążaj za dharmą. Jesteś Moim przyjacielem, jak brat równy Bharacie; zawsze pozostań w mieście, przychodząc i odchodząc.” Słysząc te słowa, powstała wielka radość; upadł do stóp, a oczy napełniły mu się łzami. Trzymając lotosowe stopy w sercu, powrócił do domu i opowiedział swojej rodzinie o szlachetnej naturze Pana. Widząc czyny Raghupatiego, mieszkańcy miasta wciąż na nowo wołali: „Błogosławieni, oceanie szczęścia!” Gdy Rama zasiadł na tronie królewskim, trzy światy się radowały, a wszelki smutek odszedł. Nikt nie żywił wrogości do nikogo; dzięki potędze Ramy, nierówność została zgładzona.
Doha 20
बरनाश्रम निज निज धरम बनिरत बेद पथ लोग।चलहिं सदा पावहिं सुखहि नहिं भय सोक न रोग।।20।।
baranāśrama nija-nija dharama bani-rata beda patha loga |calahĩ sadā pāvahĩ sukhahi nahĩ bhaya soka na roga ||20||
Ludzie, oddani własnym obowiązkom w ramach warny i aśramy, zawsze kroczyli drogą Wed; osiągali szczęście, nie było strachu, nie było żalu i nie było choroby.
Ćaupai 21.1-4
दैहिक दैविक भौतिक तापा।राम राज नहिं काहुहि ब्यापा।।
सब नर करहिं परस्पर प्रीती।चलहिं स्वधर्म निरत श्रुति नीती।।
चारिउ चरन धर्म जग माहीं।पूरि रहा सपनेहुँ अघ नाहीं।।
राम भगति रत नर अरु नारी।सकल परम गति के अधिकारी।।
अल्पमृत्यु नहिं कवनिउ पीरा।सब सुंदर सब बिरुज सरीरा।।
नहिं दरिद्र कोउ दुखी न दीना।नहिं कोउ अबुध न लच्छन हीना।।
सब निर्दंभ धर्मरत पुनी।नर अरु नारि चतुर सब गुनी।।
सब गुनग्य पंडित सब ग्यानी।सब कृतग्य नहिं कपट सयानी।।
daihika daivika bhautika tāpā |rāma rāja nahĩ kāhuhi byāpā ||
saba nara karahĩ paraspara prītī |calahĩ svadharma nirata śruti nītī ||
cāriu carana dharma jaga māhī̃ |pūri rahā sapanehũ agha nāhī̃ ||
rāma bhagati rata nara aru nārī |sakala parama gati ke adhikārī ||
alpa-mṛtyu nahĩ kavanīu pīrā |saba suṃdara saba biruja sarīrā ||
nahĩ daridra kou dukhī na dīnā |nahĩ kou abudha na lacchana hīnā ||
saba nirdaṃbha dharmarata punī |nara aru nāri catura saba gunī ||
saba gunagya paṇḍita saba gyānī |saba kṛtagya nahĩ kapaṭa sayānī ||
W panowaniu Rāmy nikt nie był dotknięty bólem cielesnym, wyrokami losu ani cierpieniem materialnym. Wszyscy ludzie żywili wzajemną miłość; każdy kroczył swoją drogą obowiązku, oddany postępowaniu nakazanemu przez Śruti. Dharma w świecie stała mocno na wszystkich czterech nogach; nawet we śnie grzech się nie pojawiał. Mężczyźni i kobiety byli pochłonięci oddaniem Rāmie; wszyscy byli uprawnieni do najwyższego celu. Nie było przedwczesnej śmierci ani żadnego cierpienia; wszyscy byli piękni, wszystkie ciała wolne od chorób. Nikt nie był biedny, nikt nieszczęśliwy czy nędzny; nikt nie był głupi, nikt pozbawiony dobrych cech. Wszyscy byli bez obłudy, czyści i oddani dharmie; mężczyźni i kobiety jednakowo byli mądrzy i cnotliwi. Wszyscy byli rozeznani w cnocie, wszyscy uczeni, wszyscy znający; wszyscy byli wdzięczni, nie pozostało żadne przebiegłe oszustwo.
Doha 21
राम राज नभगेस सुनु सचराचर जग माहिं।काल कर्म सुभाव गुन कृत दुख काहुहि नाहिं।।21।।
rāma-rāja nabhageśa sunu sacarācara jaga māhiṃ |kāla karma subhāva guna kṛta dukha kāhuhi nāhiṃ ||21||
Słuchaj, o panie niebios: w panowaniu Rāmy, w całym świecie ruchomym i nieruchomym, nikt nie cierpi bólu wynikającego z czasu, karmy, wrodzonej natury czy działania gun.
Ćaupai 22.1-4
भूमि सप्त सागर मेखला।एक भूप रघुपति कोसला।।
भुअन अनेक रोम प्रति जासू।यह प्रभुता कछु बहुत न तासू।।
सो महिमा समुझत प्रभु केरी।यह बरनत हीनता घनेरी।।
सोउ महिमा खगेस जिन्ह जानी।फिरी एहिं चरित तिन्हहुँ रति मानी।।
सोउ जाने कर फल यह लीला।कहहिं महा मुनिबर दमसीला।।
राम राज कर सुख संपदा।बरनि न सकइ फनीस सारदा।।
सब उदार सब पर उपकारी।बिप्र चरन सेवक नर नारी।।
एकनारि ब्रत रत सब झारी।ते मन बच क्रम पति हितकारी।।
bhūmi sapta sāgara mekhalā |eka bhūpa raghupati kosalā ||
bhuana aneka roma prati jāsu |yaha prabhutā kachu bahuta na tāsu ||
so mahimā samujhata prabhu kerī |yaha baranata hīnatā ghanerī ||
sou mahimā khageśa jinha jānī |phirī ehiṃ carita tinhahuṃ rati mānī ||
sou jāne kara phala yaha līlā |kaha-hiṃ mahā munibara damasīlā ||
rāma rāja kara sukha saṃpadā |barani na sakai phanīsa sārādā ||
saba udāra saba para upakārī |bipra carana sevaka nara nārī ||
eka-nāri vrata rata saba jhārī |te mana baca krama pati hitakārī ||
Ziemia, opasana siedmioma morzami, miała jednego króla, Pana Raghu, władcę Kosali. W każdej porze jego ciała znajdują się niezliczone światy; zatem ta władza nad ziemią nie jest dla niego niczym wielkim. Kto pojmie prawdziwą wielkość Pana, dla tego opisywanie Go w ten sposób jest wielkim umniejszeniem. Lecz, Garudo, nawet ci, którzy poznali tę wielkość, zawrócili i znaleźli rozkosz w tej opowieści o jego czynach. Wielcy i wybitni mędrcy, mistrzowie panowania nad sobą, głoszą, że ta zabawa Pana jest samym owocem tamtej wiedzy. Ani król węży, ani Sarada nie mogliby opisać szczęścia i pomyślności panowania Ramy. Wszyscy byli hojni, wszyscy czynili innym dobro, a wszyscy, mężczyźni i kobiety, byli wiernymi sługami u stóp braminów. Każdy mężczyzna był oddany ślubowi jednej żony, a żony w myśli, mowie i czynie starały się o dobro swoich mężów.
Doha 22
दंड जतिन्ह कर भेद जहँ नर्तक नृत्य समाज।जीतहु मनहि सुनिअ अस रामचंद्र कें राज।।22।।
daṃḍa jatinha kara bheda jahaṃ nartaka nṛtya samāja |jītahu manahi suni-a asa rāmacandra keṃ rāja ||22||
Kara była znana tylko wśród ascetów, jako laska, którą noszą; podział znajdował się tylko w trupach tancerzy, jako różnica kroków; a słowo „zdobyć” słyszano tylko w odniesieniu do zdobycia umysłu. Takie było panowanie Ramaczandry.
Ćaupai 23.1-5
फूलहिं फरहिं सदा तरु कानन।रहहि एक सँग गज पंचानन।।
खग मृग सहज बयरु बिसराई।सबन्हि परस्पर प्रीति बढ़ाई।।
कूजहिं खग मृग नाना बृंदा।अभय चरहिं बन करहिं अनंदा।।
सीतल सुरभि पवन बह मंदा।गूंजत अलि लै चलि मकरंदा।।
लता बिटप मागें मधु चवहीं।मनभावतो धेनु पय स्रवहीं।।
ससि संपन्न सदा रह धरनी।त्रेताँ भइ कृतजुग कै करनी।।
प्रगटीं गिरिन्ह बिबिध मनि खानी।जगदातमा भूप जग जानी।।
सरिता सकल बहहिं बर बारी।सीतल अमल स्वाद सुखकारी।।
सागर निज मरजादाँ रहहीं।डारहिं रत्न तटन्हि नर लहहीं।।
सरसिज संकुल सकल तड़ागा।अति प्रसन्न दस दिसा बिभागा।।
phūlahiṃ pharahiṃ sadā taru kānana |rahahi eka saṅga gaja pañcānana ||
khaga mṛga sahaja bayaru bisarāī |sabanhi paraspara prīti baṛhāī ||
kūjahiṃ khaga mṛga nānā bṛndā |abhaya carahiṃ bana karahiṃ anaṃdā ||
sītala surabhi pavana baha maṃdā |gūṃjata ali lai cali makaraṃdā ||
latā biṭapa māgeṃ madhu cavahīṃ |manabhāvato dhenu paya sravahīṃ ||
sasi saṃpanna sadā raha dharanī |tretāṃ bhi kṛta-juga kai karanī ||
pragaṭīṃ girinha bibidha mani khānī |jagadātamā bhūpa jaga jānī ||
saritā sakala bahahiṃ bara bārī |sītala amala svāda sukhakārī ||
sāgara nija marajādāṃ rahahīṃ |ḍārahiṃ ratna taṭanhi nara lahahīṃ ||
sarasija saṃkula sakala taṛāgā |ati prasanna dasa disā bibhāgā ||
Drzewa i lasy zawsze kwitły i owocowały; słoń i lew mieszkały razem. Ptaki i zwierzęta zapomniały swoją naturalną wrogość; wszystkie zwiększały wzajemną miłość. W wielu stadach wołały i bawiły się; bez strachu pasły się i radowały w lasach. Chłodne, pachnące wiatry wiały łagodnie; pszczoły bzyczały, niosąc nektar. Pnącza i drzewa dawały miód na żądanie; krowy dawały mleko według życzenia. Ziemia pozostawała zawsze bogata; w Tretej było tak, jakby czyny Kritajugi powróciły. W górach pojawiło się wiele kopalni klejnotów, wiedząc króla jako samą duszę świata. Wszystkie rzeki płynęły doskonałą wodą, chłodną, czystą, słodką i dającą życie. Oceany zachowywały swoje właściwe granice i wyrzucały klejnoty na brzegi dla ludzi. Stawy pełne lotosów były wszędzie; dziesięć stron świata było nadzwyczaj radosnych.
Doha 23
बिधु महि पूर मयूखन्हि रबि तप जेतनेहि काज।मागें बारिद देहिं जल रामचंद्र के राज।।23।।
bidhu mahi pūra mayūkhanhi rabi tapa jetanehi kāja |māgeṃ bārida dehiṃ jala rāmacandra ke rāja ||23||
Księżyc napełniał ziemię swoimi promieniami; słońce dawało ciepło tylko tyle, ile było potrzebne. Chmury dawały wodę na żądanie, takie było panowanie Ramaćandry.
Ćaupai 24.1-5
कोटिन्ह बाजिमेध प्रभु कीन्हे।दान अनेक द्विजन्ह कहँ दीन्हे।।
श्रुति पथ पालक धर्म धुरंधर।गुनातीत अरु भोग पुरंदर।।
पति अनुकूल सदा रह सीता।सोभा खानि सुसील बिनीता।।
जानति कृपासिंधु प्रभुताई।सेवति चरन कमल मन लाई।।
जद्यपि गृहँ सेवक सेवकिनी।बिपुल सदा सेवा बिधि गुनी।।
निज कर गृह परिचरजा करई।रामचंद्र आयसु अनुसरई।।
जेहि बिधि कृपासिंधु सुख मानइ।सोइ कर श्री सेवा बिधि जानइ।।
कौसल्यादि सासु गृह माहीं।सेवइ सबन्हि मान मद नाहीं।।
उमा रमा ब्रह्मादि बंदिता।जगदंबा संततमनिंदिता।।
koṭinh bājimedha prabhu kīnhe |dāna aneka dvijanha kahaṁ dīnhe ||
śruti-patha pālaka dharma dhuraṁdhara |guṇātīta aru bhoga puraṁdara ||
pati anukūla sadā raha sītā |sobhā khāni suśīla binītā ||
jānati kṛpāsiṁdhu prabhutāī |sevati carana kamala mana lāī ||
jadyapi gṛhaṁ sevaka sevakinī |bipula sadā sevā bidhi gunī ||
nija kara gṛha paricarajā karaī |rāmacandra āyasu anusaraī ||
jehi bidhi kṛpāsiṁdhu sukha mānai |soi kara śrī sevā bidhi jānai ||
kausalyādi sāsu gṛha māhīṁ |sevai sabanhi māna mada nāhīṁ ||
umā ramā brahmādi baṁditā |jagadambā saṁtata-maninditā ||
Pan dokonał milionów ofiar z konia i dał liczne dary braminom. Obrońca ścieżki Wed, główny dźwigacz brzemienia dharmy, poza cechami natury, a jednak jak Indra w używaniu. Sita zawsze pozostawała oddana życzeniom swego męża; kopalnia piękna, łagodnego charakteru i skromna. Znała majestat Oceanu Miłosierdzia i służyła jego lotosowym stopom z umysłem utwierdzonym na nich. Choć w domu byli słudzy i służące, zawsze biegli w sposobach służby, ona własnoręcznie wykonywała służbę w domu, postępując wedle rozkazu Ramaczandry. W jaki sposób Ocean Miłosierdzia znajdował w tym przyjemność, taką właśnie formę służby znała Shri Sita i tak czyniła. Służyła wszystkim swym teściowym w domu, Kausalji i pozostałym, bez dumy i bez pychy. O Uma, ona jest Ramą, samą Lakszmi, czczoną przez Brahme i innych bogów, Matką świata, na zawsze wolną od wszelkiej nagany.
Doha 24
जासु कृपा कटाच्छु सुर चाहत चितव न सोइ।राम पदारबिंद रति करति सुभावहि खोइ।।24।।
jāsu kṛpā kaṭācchu sur cāhata citava na soi |rāma padārabiṁda rati karati subhāvahi khoi ||24||
Ta, której spojrzenia łaski bogowie pragną, lecz ona nawet na nich nie patrzy, ona, Sita, oddaje swoją miłość lotosowym stópom Ramy, tracąc się w swojej naturalnej pobożności.
Ćaupai 25.1-4
सेवहिं सानकूल सब भाई।राम चरन रति अति अधिकाई।।
प्रभु मुख कमल बिलोकत रहहीं।कबहुँ कृपाल हमहि कछु कहहीं।राम करहिं भ्रातन्ह पर प्रीती।नाना भाँति सिखावहिं नीती।।
हरषित रहहिं नगर के लोगा।करहिं सकल सुर दुर्लभ भोगा।।
अहनिसि बिधिहि मनावत रहहीं।श्रीरघुबीर चरन रति चहहीं।।
दुइ सुत सुन्दर सीताँ जाए।लव कुस बेद पुरानन्ह गाए।।
दोउ बिजई बिनई गुन मंदिर।हरि प्रतिबिंब मनहुँ अति सुंदर।।
दुइ दुइ सुत सब भ्रातन्ह केरे।भए रूप गुन सील घनेरे।।
sevahiṁ sānakūla saba bhāī |rāma carana rati ati adhikāī ||
prabhu mukha kamala bilokata rahahīṁ |kabahuṁ kṛpāla hamahi kachu kahahīṁ ||
rāma karahiṁ bhrātanha para prītī |nānā bhāṁti sikhāvahiṁ nītī ||
haraṣita rahahiṁ nagara ke logā |karahiṁ sakala sur durlabha bhogā ||
ahanisi bidhihi manāvata rahahīṁ |śrīraghubīra carana rati cahahīṁ ||
dui suta sundara sītāṁ jāe |lava kusa beda purānanha gāe ||
dou bijaī binaī guna maṁdira |hari pratibiṁba manahuṁ ati suṁdara ||
dui dui suta saba bhrātanha kere |bhae rūpa guṇa sīla ghanere ||
Wszyscy bracia służyli mu w doskonałej harmonii, a ich miłość do stóp Ramy była niezwykle wielka. Nieustannie wpatrywali się w lotosową twarz Pana, myśląc: "Może Miłosierny powie nam coś." Rama okazywał wielką miłość swoim braciom i uczył ich dróg prawego postępowania na wiele sposobów. Mieszkańcy miasta żyli w radości i cieszyli się wszelkimi przyjemnościami, które nawet bogowie z trudem zdobywają. Dniem i nocą modlili się do Brahmy, prosząc o oddanie stopom chwalebnego Pana Raghuów. Sita urodziła dwóch pięknych synów, Lavę i Kuszę, których sławią Wedy i Purany. Obaj byli zwycięscy i skromni, siedzibami cnoty i nadzwyczaj piękni, jakby byli samym odbiciem Hariego. Każdy z pozostałych braci również miał dwóch synów, którzy obficie wyrastali w pięknie, cnocie i dobrym charakterze.
Doha 25
ग्यान गिरा गोतीत अज माया मन गुन पार।सोइ सच्चिदानंद घन कर नर चरित उदार।।25।।
gyāna girā gotīta aja māyā mana guna pāra |soi saccidānanda ghana kara nara carita udāra ||25||
Ponad wiedzą i mową, ponad zmysłami, nienarodzony, ponad Mają, umysł i guny, On, zwarta pełnia Sat, Cit, Anandy, dokonuje cudownych czynów w ludzkiej postaci.
Ćaupai 26.1-4
प्रातकाल सरऊ करि मज्जन।बैठहिं सभाँ संग द्विज सज्जन।।
बेद पुरान बसिष्ट बखानहिं।सुनहिं राम जद्यपि सब जानहिं।।
अनुजन्ह संजुत भोजन करहीं।देखि सकल जननीं सुख भरहीं।।
भरत सत्रुहन दोनउ भाई।सहित पवनसुत उपबन जाई।।
बूझहिं बैठि राम गुन गाहा।कह हनुमान सुमति अवगाहा।।
सुनत बिमल गुन अति सुख पावहिं।बहुरि बहुरि करि बिनय कहावहिं।।
सब कें गृह गृह होहिं पुराना।रामचरित पावन बिधि नाना।।
नर अरु नारि राम गुन गानहिं।करहिं दिवस निसि जात न जानहिं।।
prātakāla saraū kari majjana |baiṭhahiṁ sabhā̃ saṁga dvija sajjana ||
beda purāna basiṣṭha bakhānahiṁ |sunahiṁ rāma jadyapi saba jānahiṁ ||
anujanha saṁjuta bhojana karahīṁ |dekhi sakala jananīṁ sukha bharahīṁ ||
bharata satruhana donau bhāī |sahita pavanasuta upabana jāī ||
būjhahiṁ baiṭhi rāma guna gāhā |kaha hanumāna sumati avagāhā ||
sunata bimala guna ati sukha pāvahiṁ |bahuri bahuri kari binaya kahāvahiṁ ||
saba keṁ gṛha gṛha hohiṁ purānā |rāmacarita pāvana bidhi nānā ||
nara aru nāri rāma guna gānahiṁ |karahiṁ divasa nisi jāta na jānahiṁ ||
O świcie kąpali się w Saraju, a następnie zasiadali w sali królewskiej z cnotliwymi braminami. Waszisztha wyjaśniał Wedy i Purany; Rama słuchał, choć już wszystko wiedział. Jadał razem ze swoimi młodszymi braćmi, a widząc to, wszystkie matki napełniały się radością. Bharata i Śatrughna, wraz z synem Wiatru, udawali się do gaju; tam siedząc, pytali o cnoty Ramy, a Hanuman, pogrążony w prawym zrozumieniu, mówił. Słysząc te nieskalane doskonałości czuli wielką rozkosz i raz po raz składali pokorne prośby. W każdym domu recytowano Purany, święte czyny Ramy na wiele sposobów; mężczyźni i kobiety śpiewali cnoty Ramy, tak pochłonięci, że nie zauważali mijania dnia i nocy.
Doha 26
अवधपुरी बासिन्ह कर सुख संपदा समाज।सहस सेष नहिं कहि सकहिं जहँ नृप राम बिराज।।26।।
avadhapurī bāsinh kara sukha saṃpadā samāja |sahasa seṣa nahiṃ kahi sakahiṃ jahã nr̥pa rāma birāja ||26||
Ludzie Ajodhji cieszyli się doskonałą pełnią radości i dobrobytu; gdzie król Rama panował, nawet Śesza z tysiącem języków nie mógłby tego w pełni opisać.
Ćaupai 27.1-4
नारदादि सनकादि मुनीसा।दरसन लागि कोसलाधीसा।।
दिन प्रति सकल अजोध्या आवहिं।देखि नगरु बिरागु बिसरावहिं।।
जातरूप मनि रचित अटारीं।नाना रंग रुचिर गच ढारीं।।
पुर चहुँ पास कोट अति सुंदर।रचे कँगूरा रंग रंग बर।।
नव ग्रह निकर अनीक बनाई।जनु घेरी अमरावति आई।।
महि बहु रंग रचित गच काँचा।जो बिलोकि मुनिबर मन नाचा।।
धवल धाम ऊपर नभ चुंबत।कलस मनहुँ रबि ससि दुति निंदत।।
बहु मनि रचित झरोखा भ्राजहिं।गृह गृह प्रति मनि दीप बिराजहिं।।
nārada-ādi sanakādi munīsā |darasana lāgi kosalādhīsā ||
dina prati sakala ajodhyā āvahiṃ |dekhi nagaru birāgu bisarāvahiṃ ||
jāta-rūpa mani racita aṭārīṃ |nānā raṅga rucira gaca ḍhārīṃ ||
pura cahũ pāsa koṭ ati suṃdara |race kaṅgūrā raṅga raṅga bara ||
nava graha nikara anīka banāī |janu gherī amarāvatī āī ||
mahi bahu raṅga racita gaca kā̃cā |jo biloki munibara mana nācā ||
dhavala dhāma ūpara nabha cuṃbata |kalasa manahũ rabi sasi duti niṃdata ||
bahu mani racita jharokhā bhrājahĩ |gṛha gṛha prati mani dīpa birājahĩ ||
Narada i inni mędrcy, a także Sanaka i jego bracia, najwybitni spośród ascetów, przybyli, aby ujrzeć Pana Kosali. Codziennie wszyscy przybywają do Ajodhji, a na widok miasta zapominają o swoim wyrzeczeniu. Pałace zbudowane są ze złota i klejnotów, a piękne posadzki ułożone są w wielu kolorach. Z każdej strony miasta wznoszą się bardzo piękne mury, których blanki zdobione są w wspaniałych barwach wszelkich odcieni. Jest tak, jakby zastęp dziewięciu planet został ustawiony jako wojsko i przybył, by otoczyć Amarawati. Ziemia jest wyłożona kryształowymi posadzkami w wielu kolorach, na widok których umysły najwybitniejszych mędrców tańczą z radości. Białe pałace wznoszą się i całują niebo, a ich szczyty zdają się zawstydzać blask słońca i księżyca. Okna zdobione wieloma klejnotami lśnią jasno, a w każdym domu błyszczą lampy zdobione klejnotami.
Chhand 27
मनि दीप राजहिं भवन भ्राजहिं देहरीं बिद्रुम रची।मनि खंभ भीति बिरंचि बिरची कनक मनि मरकत खची।।
सुंदर मनोहर मंदिरायत अजिर रुचिर फटिक रचे।प्रति द्वार द्वार कपाट पुरट बनाइ बहु बज्रन्हि खचे।।
mani dīpa rājahiṃ bhavana bhrājahiṃ deharīṃ bidruma racī |mani khaṃbha bhīti birañci biracī kanaka mani marakata khacī ||
suṃdara manohara mandirāyata ajira rucira phaṭika race |prati dvāra dvāra kapāṭa puraṭ banāi bahu bajranhi khace ||
Lampy z klejnotów lśniły; pałce błyszczały, ich progi uformowane z korala. Filarów z klejnotów i ściany, stworzone jakby przez samego Brahmy, były inkrustowane złotem, klejnotami i szmaragdami. Piękne, zachwycające domy przypominające świątynie miały urocze dziedzińce wykonane z kryształu. Przy każdym wejściu złote drzwi były wykonane i wysadzane wieloma diamentami.
Doha 27
चारु चित्रसाला गृह गृह प्रति लिखे बनाइ।राम चरित जे निरख मुनि ते मन लेहिं चोराइ।।27।।
cāru citrasālā gṛha gṛha prati likhe banāi |rāma carita je nirakha muni te mana lehiṃ corāi ||27||
W każdym domu znajdowały się piękne malowane sale, zdobione rysunkami; a mędrcy, którzy oglądali czyny Śri Ramy, mieli swoje umysły skradzione, całkowicie oczarowani.
Ćaupai 28.1-4
सुमन बाटिका सबहिं लगाई।बिबिध भाँति करि जतन बनाई।।
लता ललित बहु जाति सुहाई।फूलहिं सदा बंसत कि नाई।।
गुंजत मधुकर मुखर मनोहर।मारुत त्रिबिध सदा बह सुंदर।।
नाना खग बालकन्हि जिआए।बोलत मधुर उड़ात सुहाए।।
मोर हंस सारस पारावत।भवननि पर सोभा अति पावत।।
जहँ तहँ देखहिं निज परिछाहीं।बहु बिधि कूजहिं नृत्य कराहीं।।
सुक सारिका पढ़ावहिं बालक।कहहु राम रघुपति जनपालक।।
राज दुआर सकल बिधि चारू।बीथीं चौहट रूचिर बजारू।।
sumana bāṭikā sabahiṃ lagāī |bibidha bhā̃ti kari jatana banāī ||
latā lalita bahu jāti suhāī |phūlahiṃ sadā basaṃta ki nāī ||
guṃjata madhukara mukhara manohara |māruta tri-bidha sadā baha suṃdara ||
nānā khaga bālakanhi jiāe |bolata madhura uṛāta suhāe ||
mora haṃsa sāras pārāvata |bhavanani para sobhā ati pāvata ||
jahã tahã dekhahiṃ nija parichāhīṃ |bahu bidhi kūjahiṃ nr̥tya karāhīṃ ||
suka sārikā paṛhāvahiṃ bālaka |kahahu rāma raghupati jana-pālaka ||
rāja duāra sakala bidhi cāru |bīthīṃ cauhaṭ rucira bajārū ||
Wszyscy założyli ogrody kwiatowe, starannie urządzone na wiele sposobów. Urocze pnącza wielu gatunków zawsze kwitły, jakby wiosna nigdy nie mijała. Pszczoły brzęczały słodko, a łagodny, różnorodny wiatr zawsze wiał. Dzieci hodowały wiele rodzajów ptaków; one mówiły melodyjnie i latały w zachwycie. Pawie, łabędzie, żurawie i gołębie dodawały wielkiego piękna domom. Tu i tam, widząc swoje odbicia, one ćwierkały na wiele sposobów i były skłaniane do tańca. Dzieci uczyły papugi i majnów recytować: 'Mów o Ramie, Ragupati, opiekunie ludu!' Królewska brama była piękna pod każdym względem; ulice, skrzyżowania i targowiska były urocze.
Chhand 28
बाजार रुचिर न बनइ बरनत बस्तु बिनु गथ पाइए।जहँ भूप रमानिवास तहँ की संपदा किमि गाइए।।
बैठे बजाज सराफ बनिक अनेक मनहुँ कुबेर ते।सब सुखी सब सच्चरित सुंदर नारि नर सिसु जरठ जे।।
bājāra rucira na banai baranata bastu binu gatha pāiye |jahã bhūpa ramā-nivāsa tahã kī saṁpadā kimi gāiye ||
baiṭhe bajāja sarāpha banika aneka manahũ kubera te |saba sukhī saba saccarita sundara nāri nara sisu jaraṭha je ||
Piękny bazar jest niewypowiedziany; można tam uzyskać wszelkiego rodzaju towary bez żadnej ceny. Gdzie królem jest Pan, siedziba Lakshmi, jak można opiewać bogactwo tego miejsca? Kupcy tkanin, wymieniacze pieniędzy i liczni handlarze siedzieli w swoich sklepach jak tacy Kuberowie. Wszyscy byli szczęśliwi, wszyscy o dobrym postępowaniu i piękni na wygląd: kobiety i mężczyźni, dzieci i starcy podobnie.
Doha 28
उत्तर दिसि सरजू बह निर्मल जल गंभीर।बाँधे घाट मनोहर स्वल्प पंक नहिं तीर।।28।।
uttara disi sarajū baha nirmala jala gambhīra.bā̃dhe ghāṭa manohara svalpa paṅka nahĩ tīra ||28||
Na północ płynęła Saraju, czysta, głęboka i przejrzysta. Piękne ghats zostały wzniesione wzdłuż jej biegu, a na jej brzegach nie było prawie śladu błota.
Ćaupai 29.1-4
दूरि फराक रुचिर सो घाटा।जहँ जल पिअहिं बाजि गज ठाटा।।
पनिघट परम मनोहर नाना।तहाँ न पुरुष करहिं अस्नाना।।
राजघाट सब बिधि सुंदर बर।मज्जहिं तहाँ बरन चारिउ नर।।
तीर तीर देवन्ह के मंदिर।चहुँ दिसि तिन्ह के उपबन सुंदर।।
कहुँ कहुँ सरिता तीर उदासी।बसहिं ग्यान रत मुनि संन्यासी।।
तीर तीर तुलसिका सुहाई।बृंद बृंद बहु मुनिन्ह लगाई।।
पुर सोभा कछु बरनि न जाई।बाहेर नगर परम रुचिराई।।
देखत पुरी अखिल अघ भागा।बन उपबन बापिका तड़ागा।।
dūri pharāka rucira so ghāṭā |jahã jala piyahĩ bāji gaja ṭhāṭā ||
panighaṭa parama manohara nānā |tahā̃ na puruṣa karahĩ asnānā ||
rājaghāṭa saba bidhi sundara bara |majjahĩ tahā̃ barana cāriũ nara ||
tīra tīra devanha ke mandira |cahũ disi tinh ke upabana sundara ||
kahũ kahũ saritā tīra udāsī |basahĩ gyāna rata muni sannyāsī ||
tīra tīra tulasikā suhāī |bṛnda bṛnda bahu muninh lagāī ||
pura sobhā kachu barani na jāī |bāhera nagara parama rucirāī ||
dekhata purī akhila agha bhāgā |bana upabana bāpikā taṛāgā ||
Daleko i szeroko rozciągały się te urocze ghats, gdzie konie i słonie piły w uporządkowanych rzędach. Wiele schodów wodnych było wykonanych w sposób wyrafinowany; tam mężczyźni się nie kąpali. Królewski ghat był doskonały pod każdym względem; tam kąpali się ludzie wszystkich czterech warn. Wzdłuż każdego brzegu stały świątynie bogów, z pięknymi gajami po wszystkich stronach. Tu i tam na brzegu rzeki żyli odłączeni asceci, mędrcy i renuncjanci pochłonięci wiedzą duchową. Na każdym brzegu rośliny tulsi wyglądały wspaniale, posadzone w skupiskach przez wielu mędrców. Splendor miasta nie może być opisany; nawet poza miastem wszystko było nadzwyczaj urocze. Na widok tego miasta cały grzech uciekł, lasy i ogrody, studnie i stawy wszędzie.
Chhand 29
बापीं तड़ाग अनूप कूप मनोहरायत सोहहीं।सोपान सुंदर नीर निर्मल देखि सुर मुनि मोहहीं।।
बहु रंग कंज अनेक खग कूजहिं मधुप गुंजारहीं।आराम रम्य पिकादि खग रव जनु पथिक हंकारहीं।।
bāpī̃ taṛāga anūpa kūpa manoharāyata sohahī̃ |sopāna sundara nīra nirmala dekhi sura muni mohahī̃ ||
bahu raṅga kañja aneka khaga kūjahī̃ madhupa gũjārahī̃ |ārāma ramya pikādi khaga rava janu pathika hãkārahī̃ ||
Niezrównane studnie schodkowe, stawy i urocze studnie przyozdabiały ziemię. Ich jasne schody i kryształowe wody, raz ujrzane, oczarowały nawet bogów i mędrców. Lotosy wielu kolorów kwitły; niezliczone ptaki śpiewały, a pszczoły utrzymywały swoje brzęczenie. W tych zachwycających gajach wołania kukułek i innych ptaków zdawały się wzywać podróżnika do dalszej drogi.
Doha 29
रमानाथ जहँ राजा सो पुर बरनि कि जाइ।अनिमादिक सुख संपदा रहीं अवध सब छाइ।।29।।
ramā-nātha jahã rājā so pura barani ki jāi.animādika sukha saṁpadā rahī̃ avadha saba chāi ||29||
Jak można opisać to miasto, gdzie Śri Rama, Pan Lakszmi, panował jako król? W Ajodhji każda radość i każdy dobrobyt rozprzestrzeniały się na wszystkie strony, nawet anima i inne siddhi.
परंपरा में ‘रामराज्य-वर्णन’ का पाठ मन में भय-शोक-रोग की निवृत्ति, परस्पर-प्रीति, और स्वधर्म-स्थैर्य की प्रेरणा देता है; इसे सुनना/गाना ‘राम-भक्ति-रत’ वृत्ति को दृढ़ कर ‘परमगति’ की अभिलाषा जगाता है (दोहा 20–21 की भावना)।
प्रचलित रूप से ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ नाम-संपुट रामराज्य-वर्णन में जोड़ा जाता है; कुछ पाठ-परंपराओं में ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-संपुट भी लिया जाता है (स्थानीय रीति अनुसार)।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.