Opening the text
राम-राज्य के आदर्श द्वारा ‘भक्ति-परिणति’ (bhakti’s fruition) का सोपान: साधक के अंतःकरण में शांति, धर्म-स्थैर्य, और लोक-कल्याण का समन्वय। यहाँ मुक्ति-मार्ग केवल वैराग्य नहीं, बल्कि ‘धर्म-समाज’ में प्रेम, न्याय, और राम-नाम-स्मरण की सतत धारा बनकर प्रकट होता है—यही उत्तरकाण्ड का सोपान-स्वरूप है।
W tym fragmencie przeważającą rasą Uttara Kāṇḍy jest śānta, w której delikatnie poruszają się radość i współczująca łaska. Czuła życzliwość Rāmy wobec Niṣādy, przyjaźń-bhāva, zakorzenia równość społeczną w dharmie; następnie w przedstawieniu Rāma-rājya, rozpuszczenie smutku, strachu i choroby, wzajemna miłość, zachowanie swadharmy i łagodna harmonia natury wspólnie dopełniają „cztery stopy dharmy”. Tutaj dharmę Tulasīdāsa stanowi nie zwykła reguła, lecz sposób życia przepojony Rāma-bhakti: mężczyźni i kobiety są uprawnieni do najwyższego celu. Opisy splendoru miasta, ghāṭy, gaje, lampy z klejnotów, sale obrazów i więcej, nie są przejawem przyjemności, lecz znakiem stworzenia oczyszczonego przez „pratāpę Rāmy”, gdzie nawet dobrobyt przemienia się w pokorę i służbę. Tak Uttara Kāṇḍa uczy, że ostatni szczebel drabiny wyzwolenia to stabilne zstąpienie Bhagavad-bhāvy w porządek świata.
Verse 45 (चौपाई)
बरनि उमापति राम गुन हरषि गए कैलास। तब प्रभु कपिन्ह दिवाए सब बिधि सुखप्रद बास।।14(ख)।।
barani umāpati rāma guna harakhi gae kailāsa | taba prabhu kapinha divāe saba bidhi sukha-prada bāsa ||14(kha)||
Wyśpiewawszy chwałę Ramy, Pan Umy (Śiwa) odszedł radośnie do Kailasy; wtedy Pan zapewnił małpom wszelkiego rodzaju przyjemne, dające pociechę mieszkania. (14b)
Verse 46 (दोहा/सोरठा)
सुनु खगपति यह कथा पावनी। त्रिबिध ताप भव भय दावनी।। महाराज कर सुभ अभिषेका। सुनत लहहिं नर बिरति बिबेका।। जे सकाम नर सुनहिं जे गावहिं। सुख संपति नाना बिधि पावहिं।। सुर दुर्लभ सुख करि जग माहीं। अंतकाल रघुपति पुर जाहीं।। सुनहिं बिमुक्त बिरत अरु बिषई। लहहिं भगति गति संपति नई।। खगपति राम कथा मैं बरनी। स्वमति बिलास त्रास दुख हरनी।। बिरति बिबेक भगति दृढ़ करनी। मोह नदी कहँ सुंदर तरनी।। नित नव मंगल कौसलपुरी। हरषित रहहिं लोग सब कुरी।। नित नइ प्रीति राम पद पंकज। सबकें जिन्हहि नमत सिव मुनि अज।। मंगन बहु प्रकार पहिराए। द्विजन्ह दान नाना बिधि पाए।।
sunu khagapati yaha kathā pāvanī | tribidha tāpa bhava bhaya dāvanī || mahārāja kara subha abhiṣekā | sunata lahahiṁ nara birati bibekā || je sakāma nara sunahiṁ je gāvahiṁ | sukha saṁpati nānā bidhi pāvahiṁ || sura durlabha sukha kari jaga māhīṁ | aṁta-kāla raghupati pura jāhīṁ || sunahiṁ bimukta birata aru biṣayī | lahahiṁ bhagati gati saṁpati naī || khagapati rāma kathā maiṁ baranī | svamati bilāsa trāsa dukha haranī || birati bibeka bhagati dṛḍha karanī | moha nadī kahaṁ suṁdara taranī || nita nava maṅgala kausalapurī | harasita rahahiṁ loga saba kurī || nita naī prīti rāma pada paṅkaja | sabakeṁ jinhahi namata siva muni aja || maṅgana bahu prakāra pahirāe | dvijanha dāna nānā bidhi pāe ||
Słuchaj, o Panie ptaków: ta opowieść jest oczyszczająca, jak pożar lasu dla strachu przed samsarą i dla trójakiego cierpienia. Słysząc o pomyślnym namaszczeniu wielkiego Króla, ludzie natychmiast osiągają beznamiętność i prawdziwe rozeznanie. Nawet ci, którzy słuchają lub śpiewają ze światowym pragnieniem, zyskują rozmaite radości i dobrobyt; używają na tym świecie rozkoszy trudnych do uzyskania nawet dla bogów, a na końcu życia idą do Miasta Pana Raghu. Wyzwoleni, nieprzywiązani i nawet związani zmysłami, kto słucha, otrzymuje świeżą bhakti, wyższą drogę i nowe bogactwa ducha. O Garudo, opowiedziałem historię Ramy, zabawa mojego własnego zrozumienia, a jednak usuwająca trwogę i smutek. Utrwala beznamiętność, rozeznanie i bhakti; jest piękną łodzią do przeprawy przez rzekę ułudy. W mieście Kosali panuje zawsze nowa pomyślność; ludzie każdego domu pozostają radośni. Zawsze nowa jest ich miłość do stóp-lotosów Ramy, tych stóp, którym Śiwa, mędrcy i Brahma się kłaniają. Noszą wiele rodzajów odświętnych szat; a bramini otrzymują dary na niezliczone sposoby.
Verse 47 (चौपाई)
ब्रह्मानंद मगन कपि सब कें प्रभु पद प्रीति। जात न जाने दिवस तिन्ह गए मास षट बीति।।15।।
brahmānanda magana kapi saba keṁ prabhu pada prīti | jāta na jāne divasa tinh gae māsa ṣaṭ bīti ||15||
Pogrążeni w błogości jak Brahman, wszystkie małpy były przepełnione miłością do stóp Pana; nie wiedzieli, jak mijały dni, sześć miesięcy przeminęło. (15)
Verse 48 (दोहा/सोरठा)
अब गृह जाहु सखा सब भजेहु मोहि दृढ़ नेम। सदा सर्बगत सर्बहित जानि करेहु अति प्रेम।।16।।
aba gṛha jāhu sakhā saba bhajēhu mōhi dṛḍha nēma | sadā sarbagata sarbahita jāni karēhu ati prēma ||16||
„Teraz wróćcie do swoich domów, przyjaciele, i czcijcie Mnie ze stałym postanowieniem. Zawsze wiedząc o Mnie jako o wszechprzenikającym i życzącym dobrze wszystkim, miłujcie Mnie z najintenswniejszym oddaniem.” (16)
Verse 49 (चौपाई)
सुनि प्रभु बचन मगन सब भए। को हम कहाँ बिसरि तन गए।। एकटक रहे जोरि कर आगे। सकहिं न कछु कहि अति अनुरागे।। परम प्रेम तिन्ह कर प्रभु देखा। कहा बिबिध बिधि ग्यान बिसेषा।। प्रभु सन्मुख कछु कहन न पारहिं। पुनि पुनि चरन सरोज निहारहिं।। तब प्रभु भूषन बसन मगाए। नाना रंग अनूप सुहाए।। सुग्रीवहि प्रथमहिं पहिराए। बसन भरत निज हाथ बनाए।। प्रभु प्रेरित लछिमन पहिराए। लंकापति रघुपति मन भाए।। अंगद बैठ रहा नहिं डोला। प्रीति देखि प्रभु ताहि न बोला।।
suni prabhu bacana magana saba bhae | ko hama kahā̃ bisari tana gae || ēkaṭaka rahē jōri kara āgē | sakahĩ na kachu kahi ati anurāgē || parama prēma tinh kara prabhu dēkhā | kahā bibidha bidhi gyāna biśēṣā || prabhu sanmukha kachu kahan na pārhĩ | puni puni carana sarōja nihārhĩ || taba prabhu bhūṣana basana magāē | nānā raṅga anūpa suhāē || sugrīvahi prathamahĩ pahirāē | basana bharata nija hātha banāē || prabhu prērita lachimana pahirāē | laṅkāpati raghupati mana bhāē || aṅgada baiṭha rahā nahĩ ḍōlā | prīti dēkhi prabhu tāhi na bōlā ||
Słysząc słowa Pana, wszyscy pogrążyli się w zachwycie, jakby zapomnieli, kim są i gdzie stoją. Ze złożonymi dłońmi trwali przed Nim, wpatrzeni bez mrugnięcia; w przypływie miłości nie mogli wyrzec ani słowa. Pan ujrzał pełnię ich bhakti, po co mówić o subtelnych rodzajach wiedzy? Niezdolni powiedzieć cokolwiek w Jego obecności, wciąż na nowo utkwili wzrok w Jego lotosowych stopach. Wtedy Pan posłał po ozdoby i szaty wielu barw, niezrównane i piękne. Najpierw przyodział Sugrīvę; szaty te Bharata własnoręcznie przygotował. Na rozkaz Pana Lakṣmaṇa odział Vibhīṣaṇę, radując serce Raghupatiego. Aṅgada siedział nieruchomo; widząc jego miłość, Pan nie zwrócił się do niego.
Verse 50 (दोहा/सोरठा)
जामवंत नीलादि सब पहिराए रघुनाथ। हियँ धरि राम रूप सब चले नाइ पद माथ।।17(क)।। तब अंगद उठि नाइ सिरु सजल नयन कर जोरि। अति बिनीत बोलेउ बचन मनहुँ प्रेम रस बोरि।।17(ख)।।
jāmbavanta nīlādi saba pahirāē raghunātha | hiyã dhari rāma rūpa saba calē nāi pada mātha ||17(ka)|| taba aṅgada uṭhi nāi siru sajal nayana kara jōri | ati binīta bōlēu bacana manahũ prēma-rasa bōri ||17(kha)||
Jāmbavān, Nīla i wszyscy pozostali, tak przyodziani przez Raghunāthę, ruszyli w drogę, niosąc w sercach postać Rāmy, kłaniając głowy przed Jego stopami. Wtedy Aṅgada powstał; z pochyloną głową, oczami pełnymi łez i złożonymi dłońmi, przemówił z najgłębszą pokorą, jakby nasączony nektarem miłości. (17a, b)
Verse 51 (चौपाई)
सुनु सर्बग्य कृपा सुख सिंधो। दीन दयाकर आरत बंधो।। मरती बेर नाथ मोहि बाली। गयउ तुम्हारेहि कोंछें घाली।। असरन सरन बिरदु संभारी। मोहि जनि तजहु भगत हितकारी।। मोरें तुम्ह प्रभु गुर पितु माता। जाउँ कहाँ तजि पद जलजाता।। तुम्हहि बिचारि कहहु नरनाहा। प्रभु तजि भवन काज मम काहा।। बालक ग्यान बुद्धि बल हीना। राखहु सरन नाथ जन दीना।। नीचि टहल गृह कै सब करिहउँ। पद पंकज बिलोकि भव तरिहउँ।। अस कहि चरन परेउ प्रभु पाही। अब जनि नाथ कहहु गृह जाही।।
sunu sarbagya kṛpā sukha sĩdhō | dīna dayākara ārata bãdhō || maratī bēra nātha mōhi bālī | gayau tumhārehi kō̃chē̃ ghālī || asaran saran biradu sãbhārī | mōhi jani tajahu bhagata hita-kārī || morē̃ tumha prabhu guru pitu mātā | jāũ kahā̃ taji pada jalajāta || tumhahi bicāri kahahu naranāhā | prabhu taji bhavana kāja mama kāhā || bālaka gyāna buddhi bala hīnā | rākhahu saran nātha jana dīnā || nīci ṭahala gṛha kai saba karihū̃ | pada paṅkaja bilōki bhava tarihū̃ || asa kahi carana parēu prabhu pāhī | aba jani nātha kahahu gṛha jāhī ||
„Wysłuchaj mnie, o Wszechwiedzący, oceanie łaski i błogości, litościwy dla pokornych, wspomożycielu udręczonych. W godzinie śmierci mój pan Vālī oddał mnie pod Twoją opiekę; odszedł, zostawiając mnie w Twoim objęciu. Pamiętając Twój ślub bycia schronieniem dla tych, którzy go nie mają, nie opuszczaj mnie, o dobroczyńco swoich bhaktów. Dla mnie jesteś Panem, nauczycielem, ojcem i matką; gdzież pójdę, opuszczając Twoje lotosowe stopy? Rozważ i powiedz mi, o Królu ludzi: jeśli opuszczę Ciebie i wrócę do domu, jakie jest moje zadanie? Jestem tylko dzieckiem, pozbawionym wiedzy, rozwagi i siły, chroń swego bezbronnego sługę. Będę pełnił każdą pokorną służbę w Twoim domu; kontemplując Twoje lotosowe stopy, przeprawię się przez ocean tego świata.” Tak mówiąc, upadł do stóp Pana: „Nie rozkazuj mi teraz, o Mistrzu, bym wracał do domu.”
Verse 52 (दोहा/सोरठा)
अंगद बचन बिनीत सुनि रघुपति करुना सींव। प्रभु उठाइ उर लायउ सजल नयन राजीव।।18(क)।। निज उर माल बसन मनि बालितनय पहिराइ। बिदा कीन्हि भगवान तब बहु प्रकार समुझाइ।।18(ख)।।
aṅgada bacana binīta suni raghupati karunā sī̃va | prabhu uṭhāi ura lāyu sajal nayana rājīva ||18(ka)|| nija ura māla basana mani bāli-tanaya pahirāi | bidā kīnhi bhagavāna taba bahu prakāra samujhāi ||18(kha)||
Słysząc pokorne słowa Aṅgady, Raghupati, niezmierzony w współczuciu, podniósł go i przycisnął do swojej piersi, a Jego lotosowe oczy napełniły się łzami. Wtedy Pan nałożył na syna Vālīego własny naszyjnik, szaty i klejnot; i wreszcie pożegnał go, udzielając mu wielu rad. (18a, b)
Verse 53 (चौपाई)
भरत अनुज सौमित्र समेता। पठवन चले भगत कृत चेता।। अंगद हृदयँ प्रेम नहिं थोरा। फिरि फिरि चितव राम कीं ओरा।। बार बार कर दंड प्रनामा। मन अस रहन कहहिं मोहि रामा।। राम बिलोकनि बोलनि चलनी। सुमिरि सुमिरि सोचत हँसि मिलनी।। प्रभु रुख देखि बिनय बहु भाषी। चलेउ हृदयँ पद पंकज राखी।। अति आदर सब कपि पहुँचाए। भाइन्ह सहित भरत पुनि आए।। तब सुग्रीव चरन गहि नाना। भाँति बिनय कीन्हे हनुमाना।। दिन दस करि रघुपति पद सेवा। पुनि तव चरन देखिहउँ देवा।। पुन्य पुंज तुम्ह पवनकुमारा। सेवहु जाइ कृपा आगारा।। अस कहि कपि सब चले तुरंता। अंगद कहइ सुनहु हनुमंता।।
bharata anuj saumitra sametā | paṭhavan cale bhagat kṛta cetā || aṅgada hṛdayã prema nahĩ thorā | phiri-phiri citava rāma kī̃ orā || bāra-bāra kara daṇḍa pranāmā | mana asa rahana kahahĩ mohi rāmā || rāma bilokani bolani calanī | sumiri-sumiri socata hãsi milanī || prabhu rukha dekhi binaya bahu bhāṣī | caleu hṛdayã pada paṅkaja rākhī || ati ādara saba kapi pahũcāe | bhāinh sahita bharata puni āe || taba sugrīva carana gahi nānā | bhā̃ti binaya kīnhe hanumānā || dina dasa kari raghupati pada sevā | puni tava carana dekhihaũ devā || punya puñja tumha pavanakumārā | sevahu jāi kṛpā āgārā || asa kahi kapi saba cale turaṃtā | aṅgada kahai sunahu hanumaṃtā ||
Bharata wraz z młodszym bratem Saumitrą wyruszyli w drogę, odprawieni, ich umysły utkwione w oddaniu. Serce Aṅgady nie skąpiło miłości; wciąż na nowo zwracał wzrok ku Ramie. Wielokrotnie składał pełne pokłony, jego umysł pragnął tylko tego: „Obym mógł zawsze trwać, wzywając Ramę w myślach.” Wpatrując się w Ramę, mówiąc o Nim, nawet w swoim chodzie był pochłonięty; wspominając i wspominając, rozmyślając, uśmiechał się i spotykał innych. Postrzegając wolę Pana, wypowiedział wiele pokornych próśb i odszedł, zachowując lotosowe stopy w sercu. Z wielkim szacunkiem wszystkie małpy odprowadziły ich; a Bharata powrócił z braćmi. Wtedy Sugriva, ujmując stopy, zanosił różnorakie prośby przez Hanumana: „Przez dziesięć dni pozwól mi służyć stopom Raghupatiego; potem, o Panie, znów ujrzę Twoje stopy. O synu Wiatru, jesteś skarbnicą zasługi, idź i służ siedzibie współczucia.” Tak mówiąc, wszystkie małpy odeszły natychmiast; Aṅgada rzekł: „Słuchaj, Hanumanie...”
Verse 54 (दोहा/सोरठा)
कहेहु दंडवत प्रभु सैं तुम्हहि कहउँ कर जोरि। बार बार रघुनायकहि सुरति कराएहु मोरि।।19(क)।। अस कहि चलेउ बालिसुत फिरि आयउ हनुमंत। तासु प्रीति प्रभु सन कहि मगन भए भगवंत।।!9(ख)।। कुलिसहु चाहि कठोर अति कोमल कुसुमहु चाहि। चित्त खगेस राम कर समुझि परइ कहु काहि।।19(ग)।।
kahehu daṇḍavat prabhu saĩ tumhahi kahaũ kara jori | bāra-bāra raghunāyakahi surati karāehu mori ||19(ka)|| asa kahi caleu bāli-suta phiri āyu hanumaṃta | tāsu prīti prabhu sana kahi magana bhae bhagavaṃta ||19(kha)|| kulisahu cāhi kaṭhora ati komala kusumahu cāhi | citta khagesa rāma kara samujhi parai kahu kāhi ||19(ga)||
„Złóż moje pokłony Panu”, rzekł, „a ja mówię do ciebie ze złożonymi rękami: wciąż na nowo przywołuj Raghunāthę w mojej pamięci.” Tak mówił syn Bali i odszedł; wtedy Hanuman powrócił. Opowiadając Panu o jego miłości, Błogosławiony napełnił się radością. Ktoś pragnąłby, by piorun był twardy, a kwiat nadzwyczaj delikatny, lecz powiedz mi, o Khagesa, jak serce może zrozumieć dłoń Ramy?
Verse 55 (चौपाई)
पुनि कृपाल लियो बोलि निषादा। दीन्हे भूषन बसन प्रसादा।। जाहु भवन मम सुमिरन करेहू। मन क्रम बचन धर्म अनुसरेहू।। तुम्ह मम सखा भरत सम भ्राता। सदा रहेहु पुर आवत जाता।। बचन सुनत उपजा सुख भारी। परेउ चरन भरि लोचन बारी।। चरन नलिन उर धरि गृह आवा। प्रभु सुभाउ परिजनन्हि सुनावा।। रघुपति चरित देखि पुरबासी। पुनि पुनि कहहिं धन्य सुखरासी।। राम राज बैंठें त्रेलोका। हरषित भए गए सब सोका।। बयरु न कर काहू सन कोई। राम प्रताप बिषमता खोई।।
puni kṛpāla liyo boli niṣādā | dīnhe bhūṣana basana prasādā || jāhu bhavana mama sumirana karehū | mana krama bacana dharma anusarehū || tumha mama sakhā bharata-sama bhrātā | sadā rahehu pura āvata jātā || bacana sunata upajā sukha bhārī | pareu carana bhari locana bārī || carana nalina ura dhari gṛha āvā | prabhu subhāu parijananhĩ sunāvā || raghupati carita dekhi purabāsī | puni-puni kahahĩ dhanya sukha-rāsī || rāma-rāja baĩṭhẽ trelokā | haraṣita bhae gae saba sokā || bayaru na kara kāhū sana koī | rāma pratāpa biṣamatā khoī ||
Wtedy Litościwy Pan wezwał Nishadę i obdarował go szatami i ozdobami jako łaskawe dary. „Wróć do domu i pamiętaj o Mnie; w myśli, w czynach i w mowie podążaj za dharmą. Jesteś Moim przyjacielem, jak brat równy Bharacie; zawsze pozostań w mieście, przychodząc i odchodząc.” Słysząc te słowa, powstała wielka radość; upadł do stóp, a oczy napełniły mu się łzami. Trzymając lotosowe stopy w sercu, powrócił do domu i opowiedział swojej rodzinie o szlachetnej naturze Pana. Widząc czyny Raghupatiego, mieszkańcy miasta wciąż na nowo wołali: „Błogosławieni, oceanie szczęścia!” Gdy Rama zasiadł na tronie królewskim, trzy światy się radowały, a wszelki smutek odszedł. Nikt nie żywił wrogości do nikogo; dzięki potędze Ramy, nierówność została zgładzona.
Verse 56 (दोहा/सोरठा)
बरनाश्रम निज निज धरम बनिरत बेद पथ लोग। चलहिं सदा पावहिं सुखहि नहिं भय सोक न रोग।।20।।
baranāśrama nija-nija dharama bani-rata beda patha loga | calahĩ sadā pāvahĩ sukhahi nahĩ bhaya soka na roga ||20||
Ludzie, oddani własnym obowiązkom w ramach warny i aśramy, zawsze kroczyli drogą Wed; osiągali szczęście, nie było strachu, nie było żalu i nie było choroby.
Verse 57 (चौपाई)
दैहिक दैविक भौतिक तापा। राम राज नहिं काहुहि ब्यापा।। सब नर करहिं परस्पर प्रीती। चलहिं स्वधर्म निरत श्रुति नीती।। चारिउ चरन धर्म जग माहीं। पूरि रहा सपनेहुँ अघ नाहीं।। राम भगति रत नर अरु नारी। सकल परम गति के अधिकारी।। अल्पमृत्यु नहिं कवनिउ पीरा। सब सुंदर सब बिरुज सरीरा।। नहिं दरिद्र कोउ दुखी न दीना। नहिं कोउ अबुध न लच्छन हीना।। सब निर्दंभ धर्मरत पुनी। नर अरु नारि चतुर सब गुनी।। सब गुनग्य पंडित सब ग्यानी। सब कृतग्य नहिं कपट सयानी।।
daihika daivika bhautika tāpā | rāma rāja nahĩ kāhuhi byāpā || saba nara karahĩ paraspara prītī | calahĩ svadharma nirata śruti nītī || cāriu carana dharma jaga māhī̃ | pūri rahā sapanehũ agha nāhī̃ || rāma bhagati rata nara aru nārī | sakala parama gati ke adhikārī || alpa-mṛtyu nahĩ kavanīu pīrā | saba suṃdara saba biruja sarīrā || nahĩ daridra kou dukhī na dīnā | nahĩ kou abudha na lacchana hīnā || saba nirdaṃbha dharmarata punī | nara aru nāri catura saba gunī || saba gunagya paṇḍita saba gyānī | saba kṛtagya nahĩ kapaṭa sayānī ||
W panowaniu Rāmy nikt nie był dotknięty bólem cielesnym, wyrokami losu ani cierpieniem materialnym. Wszyscy ludzie żywili wzajemną miłość; każdy kroczył swoją drogą obowiązku, oddany postępowaniu nakazanemu przez Śruti. Dharma w świecie stała mocno na wszystkich czterech nogach; nawet we śnie grzech się nie pojawiał. Mężczyźni i kobiety byli pochłonięci oddaniem Rāmie; wszyscy byli uprawnieni do najwyższego celu. Nie było przedwczesnej śmierci ani żadnego cierpienia; wszyscy byli piękni, wszystkie ciała wolne od chorób. Nikt nie był biedny, nikt nieszczęśliwy czy nędzny; nikt nie był głupi, nikt pozbawiony dobrych cech. Wszyscy byli bez obłudy, czyści i oddani dharmie; mężczyźni i kobiety jednakowo byli mądrzy i cnotliwi. Wszyscy byli rozeznani w cnocie, wszyscy uczeni, wszyscy znający; wszyscy byli wdzięczni, nie pozostało żadne przebiegłe oszustwo.
Verse 58 (दोहा/सोरठा)
राम राज नभगेस सुनु सचराचर जग माहिं।। काल कर्म सुभाव गुन कृत दुख काहुहि नाहिं।।21।।
rāma-rāja nabhageśa sunu sacarācara jaga māhiṃ | kāla karma subhāva guna kṛta dukha kāhuhi nāhiṃ ||21||
Słuchaj, o panie niebios: w panowaniu Rāmy, w całym świecie ruchomym i nieruchomym, nikt nie cierpi bólu wynikającego z czasu, karmy, wrodzonej natury czy działania gun.
Verse 59 (चौपाई)
भूमि सप्त सागर मेखला। एक भूप रघुपति कोसला।। भुअन अनेक रोम प्रति जासू। यह प्रभुता कछु बहुत न तासू।। सो महिमा समुझत प्रभु केरी। यह बरनत हीनता घनेरी।। सोउ महिमा खगेस जिन्ह जानी। फिरी एहिं चरित तिन्हहुँ रति मानी।। सोउ जाने कर फल यह लीला। कहहिं महा मुनिबर दमसीला।। राम राज कर सुख संपदा। बरनि न सकइ फनीस सारदा।। सब उदार सब पर उपकारी। बिप्र चरन सेवक नर नारी।। एकनारि ब्रत रत सब झारी। ते मन बच क्रम पति हितकारी।।
bhūmi sapta sāgara mekhalā | eka bhūpa raghupati kosalā || bhuana aneka roma prati jāsu | yaha prabhutā kachu bahuta na tāsu || so mahimā samujhata prabhu kerī | yaha baranata hīnatā ghanerī || sou mahimā khageśa jinha jānī | phirī ehiṃ carita tinhahuṃ rati mānī || sou jāne kara phala yaha līlā | kaha-hiṃ mahā munibara damasīlā || rāma rāja kara sukha saṃpadā | barani na sakai phanīsa sārādā || saba udāra saba para upakārī | bipra carana sevaka nara nārī || eka-nāri vrata rata saba jhārī | te mana baca krama pati hitakārī ||
Ziemia, przepasana siedmioma morzami, nad nią panował jeden król: Pan Raghu z Kosali. Choć niezliczone światy spoczywają w każdej porze Jego istnienia, taka władza jest dla Niego niewiele znacza. Pojąć wielkość Pana, a mimo to ją opisywać, to jest głęboka nieadekwatność. Ci, którzy poznali tę wielkość, o królu ptaków, powracają raz po raz, by rozkoszować się tym świętym opowiadaniem. Tylko wielcy mędrcy opanowani mówią o owocu tej boskiej zabawy. Szczęście i dobrobyt panowania Ramy nie mogą być w pełni opisane nawet przez Śeszę czy Saraswati. Wszyscy byli hojni, wszyscy pomocni dla innych; mężczyźni i kobiety służyli stopom braminów. Wszyscy byli niezłomni w ślubie jednego małżonka; w myśli, słowie i czynie pracowali dla dobra swoich mężów.
Verse 60 (दोहा/सोरठा)
दंड जतिन्ह कर भेद जहँ नर्तक नृत्य समाज। जीतहु मनहि सुनिअ अस रामचंद्र कें राज।।22।।
daṃḍa jatinha kara bheda jahaṃ nartaka nṛtya samāja | jītahu manahi suni-a asa rāmacandra keṃ rāja ||22||
Gdzie kara stała się jedynie oznaką wyróżnienia wśród ascetów, i gdzie tancerze gromadzą się w uporządkowanych zgromadzeniach, posłuchaj tego: takie jest panowanie Ramaćandry. Zdobądź swój umysł.
Verse 61 (चौपाई)
फूलहिं फरहिं सदा तरु कानन। रहहि एक सँग गज पंचानन।। खग मृग सहज बयरु बिसराई। सबन्हि परस्पर प्रीति बढ़ाई।। कूजहिं खग मृग नाना बृंदा। अभय चरहिं बन करहिं अनंदा।। सीतल सुरभि पवन बह मंदा। गूंजत अलि लै चलि मकरंदा।। लता बिटप मागें मधु चवहीं। मनभावतो धेनु पय स्त्रवहीं।। ससि संपन्न सदा रह धरनी। त्रेताँ भइ कृतजुग कै करनी।। प्रगटीं गिरिन्ह बिबिध मनि खानी। जगदातमा भूप जग जानी।। सरिता सकल बहहिं बर बारी। सीतल अमल स्वाद सुखकारी।। सागर निज मरजादाँ रहहीं। डारहिं रत्न तटन्हि नर लहहीं।। सरसिज संकुल सकल तड़ागा। अति प्रसन्न दस दिसा बिभागा।।
phūlahiṃ pharahiṃ sadā taru kānana | rahahi eka saṅga gaja pañcānana || khaga mṛga sahaja bayaru bisarāī | sabanhi paraspara prīti baṛhāī || kūjahiṃ khaga mṛga nānā bṛndā | abhaya carahiṃ bana karahiṃ anaṃdā || sītala surabhi pavana baha maṃdā | gūṃjata ali lai cali makaraṃdā || latā biṭapa māgeṃ madhu cavahīṃ | manabhāvato dhenu paya stravahīṃ || sasi saṃpanna sadā raha dharanī | tretāṃ bhi kṛta-juga kai karanī || pragaṭīṃ girinha bibidha mani khānī | jagadātamā bhūpa jaga jānī || saritā sakala bahahiṃ bara bārī | sītala amala svāda sukhakārī || sāgara nija marajādāṃ rahahīṃ | ḍārahiṃ ratna taṭanhi nara lahahīṃ || sarasija saṃkula sakala taṛāgā | ati prasanna dasa disā bibhāgā ||
Drzewa i lasy zawsze kwitły i owocowały; słoń i lew mieszkały razem. Ptaki i zwierzęta zapomniały swoją naturalną wrogość; wszystkie zwiększały wzajemną miłość. W wielu stadach wołały i bawiły się; bez strachu pasły się i radowały w lasach. Chłodne, pachnące wiatry wiały łagodnie; pszczoły bzyczały, niosąc nektar. Pnącza i drzewa dawały miód na żądanie; krowy dawały mleko według życzenia. Ziemia pozostawała zawsze bogata; w Tretej było tak, jakby czyny Kritajugi powróciły. W górach pojawiło się wiele kopalni klejnotów, wiedząc króla jako samą duszę świata. Wszystkie rzeki płynęły doskonałą wodą, chłodną, czystą, słodką i dającą życie. Oceany zachowywały swoje właściwe granice i wyrzucały klejnoty na brzegi dla ludzi. Stawy pełne lotosów były wszędzie; dziesięć stron świata było nadzwyczaj radosnych.
Verse 62 (दोहा/सोरठा)
बिधु महि पूर मयूखन्हि रबि तप जेतनेहि काज। मागें बारिद देहिं जल रामचंद्र के राज।।23।।
bidhu mahi pūra mayūkhanhi rabi tapa jetanehi kāja | māgeṃ bārida dehiṃ jala rāmacandra ke rāja ||23||
Księżyc napełniał ziemię swoimi promieniami; słońce dawało ciepło tylko tyle, ile było potrzebne. Chmury dawały wodę na żądanie, takie było panowanie Ramaćandry.
Verse 63 (चौपाई)
कोटिन्ह बाजिमेध प्रभु कीन्हे। दान अनेक द्विजन्ह कहँ दीन्हे।। श्रुति पथ पालक धर्म धुरंधर। गुनातीत अरु भोग पुरंदर।। पति अनुकूल सदा रह सीता। सोभा खानि सुसील बिनीता।। जानति कृपासिंधु प्रभुताई। सेवति चरन कमल मन लाई।। जद्यपि गृहँ सेवक सेवकिनी। बिपुल सदा सेवा बिधि गुनी।। निज कर गृह परिचरजा करई। रामचंद्र आयसु अनुसरई।। जेहि बिधि कृपासिंधु सुख मानइ। सोइ कर श्री सेवा बिधि जानइ।। कौसल्यादि सासु गृह माहीं। सेवइ सबन्हि मान मद नाहीं।। उमा रमा ब्रह्मादि बंदिता। जगदंबा संततमनिंदिता।।
koṭinh bājimedha prabhu kīnhe | dāna aneka dvijanha kahaṁ dīnhe || śruti-patha pālaka dharma dhuraṁdhara | guṇātīta aru bhoga puraṁdara || pati anukūla sadā raha sītā | sobhā khāni suśīla binītā || jānati kṛpāsiṁdhu prabhutāī | sevati carana kamala mana lāī || jadyapi gṛhaṁ sevaka sevakinī | bipula sadā sevā bidhi gunī || nija kara gṛha paricarajā karaī | rāmacandra āyasu anusaraī || jehi bidhi kṛpāsiṁdhu sukha mānai | soi kara śrī sevā bidhi jānai || kausalyādi sāsu gṛha māhīṁ | sevai sabanhi māna mada nāhīṁ || umā ramā brahmādi baṁditā | jagadambā saṁtata-maninditā ||
Pan odbył niezliczone ofiary z koni i obdarował wieloma darami dwukrotnie urodzonych. Strzegł ścieżki Wed, będąc mistrzem dźwigającym ciężar Dharmy, ponad gunami, a jednak dawcą wszystkich rozkoszy. Sita zawsze pozostawała miła swemu Panu, prawdziwa kopalnia piękna, łagodna i pełna skromności. Znając majestat Oceanu Miłosierdzia, służyła Jego lotosowym stopom z umysłem tam utwierdzonym. Choć pałac obfitował w sługi i służące, ona sama, bogata w sztukę służby, doglądała domu własnymi rękami, zawsze podążając za rozkazem Ramaćandry. Cokolwiek sprawiało miłosierdemu Panu przyjemność, to jedynie uważała za prawdziwą zasadę służby. W domu służyła Kausalji i innym teściowym, wolna od wszelkiej dumy. Ona, którą Uma, Rama i Brahma i inni czczą, pozostawała zawsze nieskalana w umyśle, Matka świata.
Verse 64 (दोहा/सोरठा)
जासु कृपा कटाच्छु सुर चाहत चितव न सोइ। राम पदारबिंद रति करति सुभावहि खोइ।।24।।
jāsu kṛpā kaṭācchu sur cāhata citava na soi | rāma padārabiṁda rati karati subhāvahi khoi ||24||
Ona, o której jedno boczne spojrzenie łaski bogowie zawsze pragną, lecz nie mogą go osiągnąć, ona utwierdziła swoją miłość na lotosowych stopach Śri Ramy, nawet odkładając swoją własną naturę.
Verse 65 (चौपाई)
सेवहिं सानकूल सब भाई। राम चरन रति अति अधिकाई।। प्रभु मुख कमल बिलोकत रहहीं। कबहुँ कृपाल हमहि कछु कहहीं। राम करहिं भ्रातन्ह पर प्रीती। नाना भाँति सिखावहिं नीती।। हरषित रहहिं नगर के लोगा। करहिं सकल सुर दुर्लभ भोगा।। अहनिसि बिधिहि मनावत रहहीं। श्रीरघुबीर चरन रति चहहीं।। दुइ सुत सुन्दर सीताँ जाए। लव कुस बेद पुरानन्ह गाए।। दोउ बिजई बिनई गुन मंदिर। हरि प्रतिबिंब मनहुँ अति सुंदर।। दुइ दुइ सुत सब भ्रातन्ह केरे। भए रूप गुन सील घनेरे।।
sevahiṁ sānakūla saba bhāī | rāma carana rati ati adhikāī || prabhu mukha kamala bilokata rahahīṁ | kabahuṁ kṛpāla hamahi kachu kahahīṁ || rāma karahiṁ bhrātanha para prītī | nānā bhāँti sikhāvahiṁ nītī || haraṣita rahahiṁ nagara ke logā | karahiṁ sakala sur durlabha bhogā || ahanisi bidhihi manāvata rahahīṁ | śrīraghubīra carana rati cahahīṁ || dui suta sundara sītāँ jāe | lava kusa beda purānanha gāe || doü bijaī binai guṇa maṁdira | hari pratibiṁba manahuँ ati suṁdara || dui dui suta saba bhrātanha kere | bhae rūpa guṇa sīla ghanere ||
Wszyscy bracia służyli z radosnymi sercami, ich miłość do stóp Ramy zawsze rosła. Wpatrywali się w lotosową twarz Pana, mając nadzieję: „Może Litościwy przemówi do nas”. Rama kochał swoich braci i na wiele sposobów pouczał ich o sprawiedliwej polityce i postępowaniu. Ludzie miasta pozostawali radośni, ciesząc się dobrobytem rzadkim nawet wśród bogów; dniem i nocą starali się zadowolić Opatrzność i pragnęli oddania stopom Śri Raghubira. Sita urodziła dwóch pięknych synów, Lawę i Kuśę, którzy śpiewali Wedy i Purany. Zwycięscy, pokorni i prawdziwa siedziba cnót, wydawali się jak promieniste odbicia Hariego. Podobnie każdy brat miał dwóch synów, bogatych w piękno, dobroć i szlachetny charakter.
Verse 66 (दोहा/सोरठा)
ग्यान गिरा गोतीत अज माया मन गुन पार। सोइ सच्चिदानंद घन कर नर चरित उदार।।25।।
gyāna girā gotīta aja māyā mana guna pāra | soi saccidānanda ghana kara nara carita udāra ||25||
Ponad wiedzą i mową, ponad zmysłami, nienarodzony, ponad Mają, umysł i guny, On, zwarta pełnia Sat, Cit, Anandy, dokonuje cudownych czynów w ludzkiej postaci.
Verse 67 (चौपाई)
प्रातकाल सरऊ करि मज्जन। बैठहिं सभाँ संग द्विज सज्जन।। बेद पुरान बसिष्ट बखानहिं। सुनहिं राम जद्यपि सब जानहिं।। अनुजन्ह संजुत भोजन करहीं। देखि सकल जननीं सुख भरहीं।। भरत सत्रुहन दोनउ भाई। सहित पवनसुत उपबन जाई।। बूझहिं बैठि राम गुन गाहा। कह हनुमान सुमति अवगाहा।। सुनत बिमल गुन अति सुख पावहिं। बहुरि बहुरि करि बिनय कहावहिं।। सब कें गृह गृह होहिं पुराना। रामचरित पावन बिधि नाना।। नर अरु नारि राम गुन गानहिं। करहिं दिवस निसि जात न जानहिं।।
prātakāla sarū kari majjana | baiṭhahiṁ sabhāँ saṅga dvija sajjana || beda purāna basiṣṭha bakhānahiṁ | sunahiṁ rāma jadyapi saba jānahiṁ || anujanha saṁjuta bhojana karahīṁ | dekhi sakala jananīṁ sukha bharahīṁ || bharata satruhana donau bhāī | sahita pavanasuta upabana jāī || būjhahiṁ baiṭhi rāma guna gāhā | kaha hanumāna sumati avagāhā || sunata bimala guna ati sukha pāvahiṁ | bahuri bahuri kari binaya kahāvahiṁ || saba keṁ gṛha gṛha hohiṁ purānā | rāmacarita pāvana bidhi nānā || nara aru nāri rāma guna gānahiṁ | karahiṁ divasa nisi jāta na jānahiṁ ||
O świcie kąpali się w Saraju, a następnie zasiadali w sali królewskiej z cnotliwymi braminami. Waszisztha wyjaśniał Wedy i Purany; Rama słuchał, choć już wszystko wiedział. Jadał razem ze swoimi młodszymi braćmi, a widząc to, wszystkie matki napełniały się radością. Bharata i Śatrughna, wraz z synem Wiatru, udawali się do gaju; tam siedząc, pytali o cnoty Ramy, a Hanuman, pogrążony w prawym zrozumieniu, mówił. Słysząc te nieskalane doskonałości czuli wielką rozkosz i raz po raz składali pokorne prośby. W każdym domu recytowano Purany, święte czyny Ramy na wiele sposobów; mężczyźni i kobiety śpiewali cnoty Ramy, tak pochłonięci, że nie zauważali mijania dnia i nocy.
परंपरा में ‘रामराज्य-वर्णन’ का पाठ मन में भय-शोक-रोग की निवृत्ति, परस्पर-प्रीति, और स्वधर्म-स्थैर्य की प्रेरणा देता है; इसे सुनना/गाना ‘राम-भक्ति-रत’ वृत्ति को दृढ़ कर ‘परमगति’ की अभिलाषा जगाता है (दोहा 20–21 की भावना)।
प्रचलित रूप से ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम राम’ नाम-संपुट रामराज्य-वर्णन में जोड़ा जाता है; कुछ पाठ-परंपराओं में ‘सियाराममय सब जग जानी’ भाव-संपुट भी लिया जाता है (स्थानीय रीति अनुसार)।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.