राजधर्म से वनधर्म की ओर संक्रमण—यह सोपान ‘वैराग्य-प्रवेश’ का द्वार है। अयोध्या का लोक-शोक, मिथिला का शोक, और भरत की निर्मल निष्ठा मिलकर साधक को यह सिखाते हैं कि ईश्वर-इच्छा के सामने सांसारिक व्यवस्था (राज्य, कुल, प्रतिष्ठा) भी अस्थिर है। इस चरण में मुक्ति की सीढ़ी ‘त्याग’ नहीं, बल्कि ‘अनासक्ति सहित कर्तव्य’ है—राम की मौन-लीला, भरत की सत्य-भावना, और वसिष्ठ का धीरज-उपदेश मन को शरणागति की ओर चढ़ाते हैं।
Dominującą rasą tego fragmentu jest karuṇā, jednak współczucie nie jest tu jedynie smutkiem, jest środkiem prowadzącym do urzeczywistnienia bhakti. Słysząc słowa Bharaty, radość bogów i ich deszcz kwiatów otwierają dwa poziomy naraz: zamieszanie w ludzkim świecie, lecz w boskim spojrzeniu ustanowienie dharmy. Przybycie posłańca Janaki łączy Mithilę z oceanem cierpienia Ayodhyi; tak karuṇā staje się zbiorowa, dwa społeczeństwa, dwa królestwa, ta sama separacja od Rāmy. Metafora Tulsiego oceanu/łodzi/łodzarza (nawet łódź wiedzy i wyrzeczenia nie może przeprawić się przez rzekę miłości) wyostrza zasadę Mānas: rozumowanie i nauka nie wystarczą; jedynie Rāma-prema jest drugim brzegiem. Rada Vasiṣṭhy stoi jak filar stabilności wśród żałoby, a w końcu przygotowanie posiłku z owoców i korzeni przemienia „leśną dharmę” w „āśrama-dharmę”. Ten fragment jest środkowym stopniem schodów, prowadzącym szukającego od współczucia do śaraṇāgati (oddania).
Ćaupai 270.1-4
भरत बचन सुचि सुनि सुर हरषे।साधु सराहि सुमन सुर बरषे।।
असमंजस बस अवध नेवासी।प्रमुदित मन तापस बनबासी।।
चुपहिं रहे रघुनाथ सँकोची।प्रभु गति देखि सभा सब सोची।।
जनक दूत तेहि अवसर आए।मुनि बसिष्ठँ सुनि बेगि बोलाए।।
करि प्रनाम तिन्ह रामु निहारे।बेषु देखि भए निपट दुखारे।।
दूतन्ह मुनिबर बूझी बाता।कहहु बिदेह भूप कुसलाता।।
सुनि सकुचाइ नाइ महि माथा।बोले चर बर जोरें हाथा।।
बूझब राउर सादर साईं।कुसल हेतु सो भयउ गोसाईं।।
bharata bacana suci suni sura haraṣe |sādhu sarāhi sumana sura baraṣe ||
asamaṁjasa basa avadha nevāsī |pramudita mana tāpasa banabāsī ||
cupahiṁ rahe raghunātha sãkocī |prabhu gati dekhi sabhā saba socī ||
janaka dūta tehi avasara āe |muni basiṣṭhã suni begi bolāe ||
kari pranāma tinha rāmu nihāre |beṣu dekhi bhae nipaṭa dukhāre ||
dūtanha munibara būjhī bātā |kahahu bideha bhūpa kusalātā ||
suni sakucāi nāi mahi māthā |bole cara bara joreṁ hāthā ||
būjhaba rāura sādara sāīṁ |kusala hetu so bhayau gosāīṁ ||
Słysząc czyste słowa Bharaty, bogowie się radowali; chwaląc go jako świętego, zsyłali deszcz kwiatów. Mieszkańcy Ayodhyi wpadli w zakłopotanie, podczas gdy asceci i mieszkańcy lasu radowali się w sercu. Pan Raghuwów milczał, pełen powściągliwości; widząc stan Pana, całe zgromadzenie zaniepokoiło się. W tym momencie przybyli posłańcy Janaki; mędrzec Waszisztha, usłyszawszy o tym, szybko ich wezwał. Oddawszy pokłon, spojrzeli na Ramę, a widząc jego strój, byli całkowicie strapci. Najlepszy z mędrców zapytał posłańców: "Powiedzcie mi, czy król Widehy ma się dobrze?" Słysząc to, wspaniali posłańcy cofnęli się ze wstydu, skłonili głowy ku ziemi i przemówili ze złożonymi rękami. "Wasze łaskawe zapytanie, czcziony mistrzu, samo stało się przyczyną jego pomyślności, o panie."
Doha 270
नाहि त कोसल नाथ कें साथ कुसल गइ नाथ।मिथिला अवध बिसेष तें जगु सब भयउ अनाथ।।270।।
nāhi ta kosala nātha keṁ sātha kusala gai nātha |mithilā avadha biseṣa teṁ jagu saba bhayau anātha ||270||
W przeciwnym razie, panie mój, całe dobro odeszło wraz z Panem Kosali; cały świat pozostał bez opiekuna, Mithila i Ayodhya bardziej niż jakikolwiek inny.
Ćaupai 271.1-4
कोसलपति गति सुनि जनकौरा।भे सब लोक सोक बस बौरा।।
जेहिं देखे तेहि समय बिदेहू।नामु सत्य अस लाग न केहू।।
रानि कुचालि सुनत नरपालहि।सूझ न कछु जस मनि बिनु ब्यालहि।।
भरत राज रघुबर बनबासू।भा मिथिलेसहि हृदयँ हराँसू।।
नृप बूझे बुध सचिव समाजू।कहहु बिचारि उचित का आजू।।
समुझि अवध असमंजस दोऊ।चलिअ कि रहिअ न कह कछु कोऊ।।
नृपहि धीर धरि हृदयँ बिचारी।पठए अवध चतुर चर चारी।।
बूझि भरत सति भाउ कुभाऊ।आएहु बेगि न होइ लखाऊ।।
kosalapati gati suni janakaurā |bhe saba loka soka basa baurā ||
jehiṁ dekhe tehi samaya bidehū |nāmu satya asa lāga na kehū ||
rāni kucāli sunata narapālahi |sūjha na kachu jasa mani binu byālahi ||
bharata rāja raghubara banabāsū |bhā mithilesahi hṛdayã harā̃sū ||
nṛpa būjhe budha saciva samājū |kahahu bicāri ucita kā ājū ||
samujhi avadha asamaṁjasa doū |calia ki rahia na kaha kachu koū ||
nṛpahi dhīra dhari hṛdayã bicārī |paṭhae avadha catura cara cārī ||
būjhi bharata sati bhāu kubhāū |āehu begi na hoi lakhāū ||
Gdy lud miasta Janaki dowiedział się o losie Pana Kosali, cały lud ogarnęła rozpacz i stracił zmysły. Ktokolwiek widział Videhę w tym czasie, czuł, że jego imię, Bezciałowy, jest prawdziwe; nikt nie myślał inaczej. Gdy król usłyszał o niecnym zamyśle królowej, nie mógł nic dojrzeć, jak wąż bez swego klejnotu. Bharata królem a Rama na wygnaniu w lesie: głęboka trwoga ogarnęła serce Pana Mithili. Król zapytał mędrców i zgromadzenie ministrów: «Rozważcie i powiedzcie mi, co jest dziś stosowne.» Rozważając dwojaką niedolę Ajodhji, czy jechać, czy zostać, nikt nic nie powiedział. Król odzyskał odwagę, zastanowił się w sercu i wysłał czterech przebiegłych szpiegów do Ajodhji. «Badajcie prawdziwe usposobienie Bharaty, czy dobre, czy złe, i wracajcie szybko, by was nie zauważono.»
Doha 271
गए अवध चर भरत गति बूझि देखि करतूति।चले चित्रकूटहि भरतु चार चले तेरहूति।।271।।
gae avadha cara bharata gati būjhi dekhi karatūti |cale citrakūṭahi bharatu cāra cale terahūti ||271||
Posłowie poszli do Ajodhji, dowiedzieli się o postępowaniu Bharaty i widząc jego czyny, wrócili. Bharata wyruszył do Czitrakut, a posłowie wrócili do Mitily.
Ćaupai 272.1-4
दूतन्ह आइ भरत कइ करनी।जनक समाज जथामति बरनी।।
सुनि गुर परिजन सचिव महीपति।भे सब सोच सनेहँ बिकल अति।।
धरि धीरजु करि भरत बड़ाई।लिए सुभट साहनी बोलाई।।
घर पुर देस राखि रखवारे।हय गय रथ बहु जान सँवारे।।
दुघरी साधि चले ततकाला।किए बिश्रामु न मग महीपाला।।
भोरहिं आजु नहाइ प्रयागा।चले जमुन उतरन सबु लागा।।
खबरि लेन हम पठए नाथा।तिन्ह कहि अस महि नायउ माथा।।
साथ किरात छ सातक दीन्हे।मुनिबर तुरत बिदा चर कीन्हे।।
dūtanha āi bharata kai karanī |janaka samāja jathāmati baranī ||
suni gura parijana saciva mahīpati |bhe saba soca sanehã bikala ati ||
dhari dhīraju kari bharata baṛāī |lie subhaṭa sāhanī bolāī ||
ghara pura desa rākhi rakhavāre |haya gaya ratha bahu jāna sãvāre ||
dugharī sādhi cale tatakālā |kie biśrāmu na maga mahīpālā ||
bhorahiṁ āju nahāi prayāgā |cale jamuna utarana sabu lāgā ||
khabari lena hama paṭhae nāthā |tinha kahi asa mahi nāyau māthā ||
sātha kirāta cha sātaka dīnhe |munibara turata bidā cara kīnhe ||
Posłańcy przybyli i opisali zgromadzeniu Janaki, jak najlepiej potrafili, wszystko, co uczynił Bharata. Słysząc to, guru, krewni, ministrowie i król wszyscy byli głęboko strapiani troską i przepełnieni miłością. Odzyskując odwagę i wysławiając Bharatę, Janaka wezwał swoich dzielnych wojowników i urzędników. Zostawił strażników pilnujących domu, miasta i kraju, i przygotował konie, słonie, rydwany oraz wiele rodzajów wozów. Przygotowawszy wszystko w dwóch ghadi, wyruszyli natychmiast, a król nigdzie nie odpoczywał na drodze. Dziś rano kąpał się w Prjadze, a całe wojsko zaczęło przeprawiać się przez Jamunę. «Zostaliśmy wysłani naprzód, panie, by przynieść wieści.» Tak mówiąc, posłańcy skłonili głowy aż do ziemi. Najlepszy z mędrców dał im sześciu lub siedmiu kiratów jako eskortę i natychmiast odprawił posłańców.
Doha 272
सुनत जनक आगवनु सबु हरषेउ अवध समाजु।रघुनंदनहि सकोचु बड़ सोच बिबस सुरराजु।।272।।
sunata janaka āgavanu sabu haraṣeu avadha samāju |raghunaṁdanahi sakocu baṛa soca bibasa surarāju ||272||
Słysząc o przybyciu Dżanaki, całe zgromadzenie Ajodhji się radowało; lecz Rama, radość Raghuw, poczuł wielkie zakłopotanie, a Indra, król bogów, był przepełniony trwogą.
Ćaupai 273.1-4
गरइ गलानि कुटिल कैकेई।काहि कहै केहि दूषनु देई।।
अस मन आनि मुदित नर नारी।भयउ बहोरि रहब दिन चारी।।
एहि प्रकार गत बासर सोऊ।प्रात नहान लाग सबु कोऊ।।
करि मज्जनु पूजहिं नर नारी।गनप गौरि तिपुरारि तमारी।।
रमा रमन पद बंदि बहोरी।बिनवहिं अंजुलि अंचल जोरी।।
राजा रामु जानकी रानी।आनँद अवधि अवध रजधानी।।
सुबस बसउ फिरि सहित समाजा।भरतहि रामु करहुँ जुबराजा।।
एहि सुख सुधाँ सींची सब काहू।देव देहु जग जीवन लाहू।।
garai galāni kuṭila kaikeī |kāhi kahai kehi dūṣanu deī ||
asa mana āni mudita nara nārī |bhayau bahori rahaba dina cārī ||
ehi prakāra gata bāsara soū |prāta nahāna lāga sabu koū ||
kari majjanu pūjahiṁ nara nārī |ganapa gauri tipurāri tamārī ||
ramā ramana pada baṁdi bahorī |binavahiṁ aṁjuli aṁcala jorī ||
rājā rāmu jānakī rānī |ānãda avadhi avadha rajadhānī ||
subasa basau phiri sahita samājā |bharatahi rāmu karahũ jubarājā ||
ehi sukha sudhā̃ sīṁcī saba kāhū |deva dehu jaga jīvana lāhū ||
Przewrotna Kaikeyi była pochłonięta przez skruchę; do kogo mogła mówić, i kogo mogła obwiniać? Myśląc w swoich sercach, że pozostaną jeszcze cztery dni, mężczyźni i kobiety byli radośni. W ten sposób minął także i ten dzień, a rano każdy zabrał się do kąpieli. Po kąpieli mężczyźni i kobiety oddawali cześć Ganesze, Gauri, Śiwie, niszczycielowi Tripury, oraz Słońcu, niszczycielowi ciemności. Następnie pokłonili się u stóp małżonka Lakszmi, i złożyli swoją modlitwę z złączonymi dłońmi, trzymając brzegi swoich szat. Niech Rama będzie królem, a Janaki królową, a Ajodhja stolicą, samą granicą rozkoszy. Niech znów będzie dobrze zaludniona wraz z całym swoim dworem, a niech Rama uczyni Bharatę księciem koronnym. O Panie, skrop wszystkich tym nektarem radości, i udziel światu zdobyczy pragnienia swego życia.
Doha 273
गुर समाज भाइन्ह सहित राम राजु पुर होउ।अछत राम राजा अवध मरिअ माग सबु कोउ।।273।।
gura samāja bhāinha sahita rāma rāju pura hou |achata rāma rājā avadha maria māga sabu kou ||273||
Niech Rama włada miastem wraz ze swoim guru, zgromadzeniem i swoimi braćmi; i niech umrzemy, podczas gdy Rama wciąż jest królem Ayodhy. O to błagał każdy.
Ćaupai 274.1-4
सुनि सनेहमय पुरजन बानी।निंदहिं जोग बिरति मुनि ग्यानी।।
एहि बिधि नित्यकरम करि पुरजन।रामहि करहिं प्रनाम पुलकि तन।।
ऊँच नीच मध्यम नर नारी।लहहिं दरसु निज निज अनुहारी।।
सावधान सबही सनमानहिं।सकल सराहत कृपानिधानहिं।।
लरिकाइहि ते रघुबर बानी।पालत नीति प्रीति पहिचानी।।
सील सकोच सिंधु रघुराऊ।सुमुख सुलोचन सरल सुभाऊ।।
कहत राम गुन गन अनुरागे।सब निज भाग सराहन लागे।।
हम सम पुन्य पुंज जग थोरे।जिन्हहि रामु जानत करि मोरे।।
suni sanehamaya purajana bānī |niṁdahiṁ joga birati muni gyānī ||
ehi bidhi nityakarama kari purajana |rāmahi karahiṁ pranāma pulaki tana ||
ū̃ca nīca madhyama nara nārī |lahahiṁ darasu nija nija anuhārī ||
sāvadhāna sabahī sanamānahiṁ |sakala sarāhata kṛpānidhānahiṁ ||
larikāihi te raghubara bānī |pālata nīti prīti pahicānī ||
sīla sakoca siṁdhu raghurāū |sumukha sulocana sarala subhāū ||
kahata rāma guna gana anurāge |saba nija bhāga sarāhana lāge ||
hama sama punya puṁja jaga thore |jinhahi rāmu jānata kari more ||
Słysząc pełne miłości słowa mieszkańców miasta, mędrcy, praktykujący jogę i wyrzeczenie oraz ludzie wiedzy poczuli pogardę dla swoich własnych dyscyplin. W ten sposób mieszkańcy miasta wykonali swoje codzienne obrzędy, a następnie skłonili się przed Ramą, ich ciała drżące z radości. Wysocy, niscy i średni, mężczyźni i kobiety alike, każdy otrzymał audiencję stosownie do własnego stanu. Uważnie uczcił ich wszystkich, a wszyscy oni chwalili Pana, skarbnicę litości. Od samego dzieciństwa Najlepszy z Raghu trzymał się drogi prawego postępowania i poznał oraz uznał prawdziwą miłość. Król Raghu jest oceanem łagodności i skromności, o pięknej twarzy, pięknych oczach i prostej naturze. Opowiadając o mnogości cnót Ramy, napełniali się miłością, i wszyscy zaczęli chwalić własne dobre losy. Nieliczni są na świecie tacy gromadziele zasług jak my, których Rama zna i uważa za swoich.
Doha 274
प्रेम मगन तेहि समय सब सुनि आवत मिथिलेसु।सहित सभा संभ्रम उठेउ रबिकुल कमल दिनेसु।।274।।
prema magana tehi samaya saba suni āvata mithilesu |sahita sabhā saṁbhrama uṭheu rabikula kamala dinesu ||274||
W tym momencie wszyscy byli pogrążeni w miłości, słysząc, że Pan Mithili nadchodzi. Rama, słońce lotosu rodu słonecznego, powstał pospiesznie wraz ze zgromadzeniem.
Ćaupai 275.1-4
भाइ सचिव गुर पुरजन साथा।आगें गवनु कीन्ह रघुनाथा।।
गिरिबरु दीख जनकपति जबहीं।करि प्रनाम रथ त्यागेउ तबहीं।।
राम दरस लालसा उछाहू।पथ श्रम लेसु कलेसु न काहू।।
मन तहँ जहँ रघुबर बैदेही।बिनु मन तन दुख सुख सुधि केही।।
आवत जनकु चले एहि भाँती।सहित समाज प्रेम मति माती।।
आए निकट देखि अनुरागे।सादर मिलन परसपर लागे।।
लगे जनक मुनिजन पद बंदन।रिषिन्ह प्रनामु कीन्ह रघुनंदन।।
भाइन्ह सहित रामु मिलि राजहि।चले लवाइ समेत समाजहि।।
bhāi saciva gura purajana sāthā |āgeṁ gavanu kīnha raghunāthā ||
giribaru dīkha janakapati jabahīṁ |kari pranāma ratha tyāgeu tabahīṁ ||
rāma darasa lālasā uchāhū |patha śrama lesu kalesu na kāhū ||
mana tahã jahã raghubara baidehī |binu mana tana dukha sukha sudhi kehī ||
āvata janaku cale ehi bhā̃tī |sahita samāja prema mati mātī ||
āe nikaṭa dekhi anurāge |sādara milana parasapara lāge ||
lage janaka munijana pada baṁdana |riṣinha pranāmu kīnha raghunaṁdana ||
bhāinha sahita rāmu mili rājahi |cale lavāi sameta samājahi ||
Z braćmi, ministrami, guru i mieszkańcami jako towarzyszami, Pan Raghu wyruszył w podróż. Gdy góra została ujrzana przez Pana Dżanaki, złożył pokłon i natychmiast porzucił swój rydwan. Przepełniony gorącym pragnieniem ujrzenia Ramy, nie czuł zmęczenia ani cierpienia z podróży. Jego umysł był tam, gdzie byli Rama i córka Widehy; bez jego umysłu, jego ciało nie znało ani bólu, ani przyjemności. Tak Dżanaka przybywał, idąc z całym orszakiem, jego serce przepełnione miłością. Gdy zbliżyli się i ujrzeli wzajemne uczucie, spotkali się z czcią. Dżanaka zaczął składać pokłony u stóp mędrców, a rozkosz Raghu złożył pokłon riszim. Rama wraz z braćmi spotkał króla i ruszyli, zabierając całe zgromadzenie ze sobą.
Doha 275
आश्रम सागर सांत रस पूरन पावन पाथु।सेन मनहुँ करुना सरित लिएँ जाहिं रघुनाथु।।275।।
āśrama sāgara sāṁta rasa pūrana pāvana pāthu |sena manahũ karunā sarita liẽ jāhiṁ raghunāthu ||275||
Pustelnia była oceanem, pełnym czystej wody uczucia spokoju. Orszak był jak rzeka litości, a Rama, Pan Raghuwów, zdawał się prowadzić ją ku spotkaniu z tym oceanem.
Ćaupai 276.1-4
बोरति ग्यान बिराग करारे।बचन ससोक मिलत नद नारे।।
सोच उसास समीर तंरगा।धीरज तट तरुबर कर भंगा।।
बिषम बिषाद तोरावति धारा।भय भ्रम भवँर अबर्त अपारा।।
केवट बुध बिद्या बड़ि नावा।सकहिं न खेइ ऐक नहिं आवा।।
बनचर कोल किरात बिचारे।थके बिलोकि पथिक हियँ हारे।।
आश्रम उदधि मिली जब जाई।मनहुँ उठेउ अंबुधि अकुलाई।।
सोक बिकल दोउ राज समाजा।रहा न ग्यानु न धीरजु लाजा।।
भूप रूप गुन सील सराही।रोवहिं सोक सिंधु अवगाही।।
borati gyāna birāga karāre |bacana sasoka milata nada nāre ||
soca usāsa samīra taṁragā |dhīraja taṭa tarubara kara bhaṁgā ||
biṣama biṣāda torāvati dhārā |bhaya bhrama bhavãra abarta apārā ||
kevaṭa budha bidyā baṛi nāvā |sakahiṁ na khei aika nahiṁ āvā ||
banacara kola kirāta bicāre |thake biloki pathika hiyã hāre ||
āśrama udadhi milī jaba jāī |manahũ uṭheu aṁbudhi akulāī ||
soka bikala dou rāja samājā |rahā na gyānu na dhīraju lājā ||
bhūpa rūpa guna sīla sarāhī |rovahiṁ soka siṁdhu avagāhī ||
Zalewa wysokie brzegi wiedzy i wyrzeczenia, a pełne smutku słowa, które ludzie wypowiadają, to strumienie i rzeczki, które do niego wpływają. Lękliwe myśli i westchnienia to wiatr i fale, które łamią wielkie drzewa cierpliwości na jego brzegach. Przerażliwa rozpacz to jego rwący nurt, a strach i zamęt to jego niezliczone wiry i zawirowania. Mędrcy są jego przewoźnikami, a wiedza jest wielką łodzią, lecz nie mogą jej przeprawić na drugi brzeg i żaden środek przeprawy się nie nadarza. Ubodzy leśni Kolowie i Kiraci to podróżni, którzy na widok rzeki wyczerpują się i tracą odwagę. Kiedy ta rzeka połączyła się z oceanem pustelni, było to, jakby morze powstało w zaniepokojeniu. Oba zgromadzenia królewskie zostały przezwyciężone przez smutek, i nie pozostała ani mądrość, ani cierpliwość, ani wstyd. Wysławiając urodę, cnoty i łagodny charakter króla, płakali zanurzeni w morzu cierpienia.
Chhand 276
अवगाहि सोक समुद्र सोचहिं नारि नर ब्याकुल महा।दै दोष सकल सरोष बोलहिं बाम बिधि कीन्हो कहा।।
सुर सिद्ध तापस जोगिजन मुनि देखि दसा बिदेह की।तुलसी न समरथु कोउ जो तरि सकै सरित सनेह की।।
avagāhi soka samudra socahiṁ nāri nara byākula mahā |dai doṣa sakala saroṣa bolahiṁ bāma bidhi kīnho kahā ||
sura siddha tāpasa jogijana muni dekhi dasā bideha kī |tulasī na samarathu kou jo tari sakai sarita saneha kī ||
Pogrążeni w oceanie cierpienia, mężczyźni i kobiety rozpaczali, głęboko zrozpaczeni. Przypisując winę wszystkim, mówili w gniewie: «Co uczynił przewrotny Stwórca?» Bogowie, siddhowie, asceci, jogini i mędrcy ujrzeli stan króla pozbawionego cielesnej świadomości. Tulsidas mówi: nikt nie zdołał przeprawić się przez tę rzekę jego miłości.
Soratha 276
किए अमित उपदेस जहँ तहँ लोगन्ह मुनिबरन्ह।धीरजु धरिअ नरेस कहेउ बसिष्ठ बिदेह सन।।276।।
kie amita upadesa jahã tahã loganha munibaranha |dhīraju dharia naresa kaheu basiṣṭha bideha sana ||276||
Najlepszy z mędrców udzielił niezliczonych rad ludziom tu i ówdzie. Vasishtha rzekł do Videhy: "O królu, zachowaj hart ducha."
Ćaupai 277.1-4
जासु ग्यानु रबि भव निसि नासा।बचन किरन मुनि कमल बिकासा।।
तेहि कि मोह ममता निअराई।यह सिय राम सनेह बड़ाई।।
बिषई साधक सिद्ध सयाने।त्रिबिध जीव जग बेद बखाने।।
राम सनेह सरस मन जासू।साधु सभाँ बड़ आदर तासू।।
सोह न राम पेम बिनु ग्यानू।करनधार बिनु जिमि जलजानू।।
मुनि बहुबिधि बिदेहु समुझाए।रामघाट सब लोग नहाए।।
सकल सोक संकुल नर नारी।सो बासरु बीतेउ बिनु बारी।।
पसु खग मृगन्ह न कीन्ह अहारू।प्रिय परिजन कर कौन बिचारू।।
jāsu gyānu rabi bhava nisi nāsā |bacana kirana muni kamala bikāsā ||
tehi ki moha mamatā niarāī |yaha siya rāma saneha baṛāī ||
biṣaī sādhaka siddha sayāne |tribidha jīva jaga beda bakhāne ||
rāma saneha sarasa mana jāsū |sādhu sabhā̃ baṛa ādara tāsū ||
soha na rāma pema binu gyānū |karanadhāra binu jimi jalajānū ||
muni bahubidhi bidehu samujhāe |rāmaghāṭa saba loga nahāe ||
sakala soka saṁkula nara nārī |so bāsaru bīteu binu bārī ||
pasu khaga mṛganha na kīnha ahārū |priya parijana kara kauna bicārū ||
Jego wiedza jest słońcem, które niszczy noc doczesnego istnienia, a jego słowa są promieniami, które sprawiają, że lotos mędrców rozkwita. Jakże iluzja i przywiązanie mogłyby zbliżyć się do takiej osoby? To jest jedynie wielkość jego miłości do Sity i Ramy. Wedy głoszą, że mędrcy na tym świecie są trzech rodzajów: światowy, dążący i doskonały. Ten, którego umysł jest nawodniony miłością do Ramy, jest darzony wielkim szacunkiem w zgromadzeniu świętych. Wiedza bez miłości do Ramy nie jaśnieje, jak okręt bez sternika. Mędrzec pouczał Videhę na wiele sposobów, a potem wszyscy ludzie kąpali się w Ghat Ramy. Wszyscy mężczyźni i kobiety byli przytłoczeni smutkiem, a tamten dzień minął bez kropli wody. Zwierzęta, ptaki i jelenie nie przyjęły pożywienia; cóż mówić wtedy o ich drogich krewnych?
Doha 277
दोउ समाज निमिराजु रघुराजु नहाने प्रात।बैठे सब बट बिटप तर मन मलीन कृस गात।।277।।
dou samāja nimirāju raghurāju nahāne prāta |baiṭhe saba baṭa biṭapa tara mana malīna kṛsa gāta ||277||
Oba zgromadzenia, król Nimi i Pan Raghuw, kąpali się rano. Wszyscy zasiedli pod banianem i innymi drzewami, ich serca były przygnębione, a ciała wychudłe.
Ćaupai 278.1-4
जे महिसुर दसरथ पुर बासी।जे मिथिलापति नगर निवासी।।
हंस बंस गुर जनक पुरोधा।जिन्ह जग मगु परमारथु सोधा।।
लगे कहन उपदेस अनेका।सहित धरम नय बिरति बिबेका।।
कौसिक कहि कहि कथा पुरानीं।समुझाई सब सभा सुबानीं।।
तब रघुनाथ कोसिकहि कहेऊ।नाथ कालि जल बिनु सबु रहेऊ।।
मुनि कह उचित कहत रघुराई।गयउ बीति दिन पहर अढ़ाई।।
रिषि रुख लखि कह तेरहुतिराजू।इहाँ उचित नहिं असन अनाजू।।
कहा भूप भल सबहि सोहाना।पाइ रजायसु चले नहाना।।
je mahisura dasaratha pura bāsī |je mithilāpati nagara nivāsī ||
haṁsa baṁsa gura janaka purodhā |jinha jaga magu paramārathu sodhā ||
lage kahana upadesa anekā |sahita dharama naya birati bibekā ||
kausika kahi kahi kathā purānīṁ |samujhāī saba sabhā subānīṁ ||
taba raghunātha kosikahi kaheū |nātha kāli jala binu sabu raheū ||
muni kaha ucita kahata raghurāī |gayau bīti dina pahara aṛhāī ||
riṣi rukha lakhi kaha terahutirājū |ihā̃ ucita nahiṁ asana anājū ||
kahā bhūpa bhala sabahi sohānā |pāi rajāyasu cale nahānā ||
Bramini, którzy mieszkali w mieście Dasarathy, i ci, którzy przebywali w mieście Pana Mithili, wraz z Wasiszthą, nauczycielem rodu słonecznego, i kapłanem domowym Dżanaki, którzy poznali drogę świata i drogę najwyższego dobra, zaczęli udzielać wielu rad, pełnych prawości, polityki, wyrzeczenia i rozeznania. Kauszika również opowiadał jedną dawną historię po drugiej i swoją słodką mową sprawił, że całe zgromadzenie zrozumiało. Wtedy Pan Raghuwów rzekł do Kausziki: «Mistrzu, od wczoraj wszyscy pozostali bez wody.» Mędrzec rzekł: «To, co mówi Rama, jest słuszne. Minęły już dwie i pół straży dnia.» Widząc skłonność mędrca, król Tirhutu rzekł: «Nie przystoi tu przyjmować pokarmu i ziarna.» To, co król powiedział, było dobre i wszystkim się spodobało. Otrzymawszy jego pozwolenie, poszli się obmyć.
Doha 278
तेहि अवसर फल फूल दल मूल अनेक प्रकार।लइ आए बनचर बिपुल भरि भरि काँवरि भार।।278।।
tehi avasara phala phūla dala mūla aneka prakāra |lai āe banacara bipula bhari bhari kā̃vari bhāra ||278||
W tym czasie mieszkańcy lasu przynieśli owoce, kwiaty, liście i korzenie wielu rodzajów, napełniając wielkie kosze obfitymi ładunkami.
Ćaupai 279.1-4
कामद मे गिरि राम प्रसादा।अवलोकत अपहरत बिषादा।।
सर सरिता बन भूमि बिभागा।जनु उमगत आनँद अनुरागा।।
बेलि बिटप सब सफल सफूला।बोलत खग मृग अलि अनुकूला।।
तेहि अवसर बन अधिक उछाहू।त्रिबिध समीर सुखद सब काहू।।
जाइ न बरनि मनोहरताई।जनु महि करति जनक पहुनाई।।
तब सब लोग नहाइ नहाई।राम जनक मुनि आयसु पाई।।
देखि देखि तरुबर अनुरागे।जहँ तहँ पुरजन उतरन लागे।।
दल फल मूल कंद बिधि नाना।पावन सुंदर सुधा समाना।।
kāmada me giri rāma prasādā |avalokata apaharata biṣādā ||
sara saritā bana bhūmi bibhāgā |janu umagata ānãda anurāgā ||
beli biṭapa saba saphala saphūlā |bolata khaga mṛga ali anukūlā ||
tehi avasara bana adhika uchāhū |tribidha samīra sukhada saba kāhū ||
jāi na barani manoharatāī |janu mahi karati janaka pahunāī ||
taba saba loga nahāi nahāī |rāma janaka muni āyasu pāī ||
dekhi dekhi tarubara anurāge |jahã tahã purajana utarana lāge ||
dala phala mūla kaṁda bidhi nānā |pāvana suṁdara sudhā samānā ||
Z łaski Ramy góra Czitrakuta stała się spełniającą życzenia, która jednym spojrzeniem odpędzała cały smutek. Jeziora, rzeki, lasy i regiony ziemi zdawały się przelewać radością i miłością. Pnącza i drzewa były wszystkie obładowane kwiatami i owocami; ptaki, jelenie i pszczoły mówiły w słodkiej harmonii. W tym czasie las był napełniony podwyższoną rozkoszą, a wiatr wiał łagodnie, przynosząc ulgę wszystkim. Jego piękność nie może być opisana; było tak, jakby ziemia czyniła siebie gościem Dżanaki. Wtedy wszyscy ludzie kąpali się i kąpali ponownie; Rama, Dżanaka i mędrcy otrzymali pozwolenie. Patrząc z miłością na drzewa, mieszkańcy zaczęli osiedlać się tu i ówdzie. Były owoce, korzenie i bulwy wielu rodzajów, czyste, piękne i podobne do nektaru.
Doha 279
सादर सब कहँ रामगुर पठए भरि भरि भार।पूजि पितर सुर अतिथि गुर लगे करन फरहार।।279।।
sādara saba kahã rāmagura paṭhae bhari bhari bhāra |pūji pitara sura atithi gura lage karana pharahāra ||279||
Guru Ramy z szacunkiem wysłał ładunek za ładunkiem tych zapasów do wszystkich. Oddawszy cześć przodkom, bogom, gościom i guru, zaczęli swój posiłek z owoców i korzeni.
परम्परा में यह अंश ‘भरत-चरित्र’ और ‘वसिष्ठ-धीरज’ के कारण शोक-निवारण, मन की स्थिरता, तथा परिवार/समाज में धर्म-बुद्धि जागरण का फलदायी माना जाता है—विशेषकर वियोग, संकट, और निर्णय-काल में पाठ से धैर्य व शरणागति बढ़ती है।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-संपुट या ‘राम राम’ जप-संपुट; और भरत-प्रसंग में कई परम्पराएँ ‘भरत चरित्र बिनु बिनु’ नहीं, बल्कि ‘राम-नाम’ को ही सार्वभौम संपुट मानती हैं (स्थान-परम्परा अनुसार भेद)।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.