Prakarana 28

Verse 551 (चौपाई)

भरत बचन सुचि सुनि सुर हरषे। साधु सराहि सुमन सुर बरषे।। असमंजस बस अवध नेवासी। प्रमुदित मन तापस बनबासी।। चुपहिं रहे रघुनाथ सँकोची। प्रभु गति देखि सभा सब सोची।। जनक दूत तेहि अवसर आए। मुनि बसिष्ठँ सुनि बेगि बोलाए।। करि प्रनाम तिन्ह रामु निहारे। बेषु देखि भए निपट दुखारे।। दूतन्ह मुनिबर बूझी बाता। कहहु बिदेह भूप कुसलाता।। सुनि सकुचाइ नाइ महि माथा। बोले चर बर जोरें हाथा।। बूझब राउर सादर साईं। कुसल हेतु सो भयउ गोसाईं।।

భరతుని పవిత్ర వచనాలు విని, దేవతలు ఆనందించారు; సాధువులు అతనిని కీర్తించారు, దేవతలు పూలవాన కురిపించారు. సందేహంలో చిక్కుకున్న అయోధ్య వాసులు మనస్సులో సంతోషించారు, అడవిలో నివసించే తపస్వులు ఆనందంతో నిండిపోయారు. రఘునాథులు వినయంగా మౌనంగా ఉన్నారు; ప్రభువు స్థితి చూసి, సభ అంతా చింతతో నిండిపోయింది. ఆ క్షణంలోనే జనకుని దూతలు వచ్చారు; ముని వశిష్ఠులు విని, వెంటనే వారిని పిలిపించారు. వారు నమస్కరించి రాముని చూశారు; అతని వేషం చూసి, వారు తీవ్ర దుఃఖానికి గురయ్యారు. దూతలు మహామునిని వార్తలు అడిగారు; అతడు చెప్పాడు, విదేహ రాజు క్షేమాన్ని చెప్పండి. ఇది విని, వారు సిగ్గుతో భూమికి తల వంచారు, చేతులు జోడించి పలికారు. మీ సేవకుడు గౌరవంగా విచారిస్తాడు; క్షేమం కోసం ప్రభువు మమ్మల్ని పంపారు.

Verse 552 (दोहा/सोरठा)

नाहि त कोसल नाथ कें साथ कुसल गइ नाथ। मिथिला अवध बिसेष तें जगु सब भयउ अनाथ।।270।।

కోసల నాథునితో క్షేమం లేకపోతే, స్వామీ, క్షేమం స్వామితో పోయింది. మిథిల, అయోధ్యల మధ్య విశేష సంబంధం వల్ల, సమస్త ప్రపంచం అనాథ అయింది.

Verse 553 (चौपाई)

कोसलपति गति सुनि जनकौरा। भे सब लोक सोक बस बौरा।। जेहिं देखे तेहि समय बिदेहू। नामु सत्य अस लाग न केहू।। रानि कुचालि सुनत नरपालहि। सूझ न कछु जस मनि बिनु ब्यालहि।। भरत राज रघुबर बनबासू। भा मिथिलेसहि हृदयँ हराँसू।। नृप बूझे बुध सचिव समाजू। कहहु बिचारि उचित का आजू।। समुझि अवध असमंजस दोऊ। चलिअ कि रहिअ न कह कछु कोऊ।। नृपहि धीर धरि हृदयँ बिचारी। पठए अवध चतुर चर चारी।। बूझि भरत सति भाउ कुभाऊ। आएहु बेगि न होइ लखाऊ।।

కోసలపతి గతిని విని జనకుని కుమార్తె మరియు ప్రజలందరూ దుఃఖంతో పిచ్చివారైనారు. ఆ సమయంలో విదేహుని చూసిన వారికి విదేహ అనే నామం నిజంగా శరీరం లేనివాడని అనిపించింది. రాణులు రాజు వార్త వినగానే మణి లేని పాములా పూర్తిగా స్పృహ కోల్పోయారు. భరతుడు రాజైనాడు, రఘువంశ శ్రేష్ఠుడు వనవాసానికి వెళ్ళాడు; దీనివలన మిథిలాధిపతి హృదయంలో నిరాశ ఆవరించింది. రాజు జ్ఞానులను మరియు మంత్రులను సంప్రదించి "ఇప్పుడు ఏమి సరైనదో ఆలోచించి చెప్పండి" అన్నాడు. అయోధ్య మరియు మిథిల రెండూ కలవరంలో ఉన్నాయని గ్రహించి, "వెళ్ళాలా ఉండాలా?" అని అడిగారు గానీ ఎవరూ స్పష్టమైన సమాధానం ఇవ్వలేదు. రాజు ధైర్యంగా ఉండి హృదయంలో ఆలోచించి, అయోధ్యకు ఒక తెలివైన దూతను పంపాడు. "భరతుని ప్రవర్తన మంచిదో చెడ్డదో తెలుసుకుని, త్వరగా రండి; ఆలస్యం చేయకండి."

Verse 554 (दोहा/सोरठा)

गए अवध चर भरत गति बूझि देखि करतूति। चले चित्रकूटहि भरतु चार चले तेरहूति।।271।।

దూతలు అయోధ్యకు వెళ్ళి, భరతుని ప్రవర్తన తెలుసుకుని, అతని కార్యాలు చూసి తిరిగి వచ్చారు. భరతుడు చిత్రకూటానికి బయలుదేరాడు, దూతలు మిథిలకు తిరిగి వచ్చారు.

Verse 555 (चौपाई)

दूतन्ह आइ भरत कइ करनी। जनक समाज जथामति बरनी।। सुनि गुर परिजन सचिव महीपति। भे सब सोच सनेहँ बिकल अति।। धरि धीरजु करि भरत बड़ाई। लिए सुभट साहनी बोलाई।। घर पुर देस राखि रखवारे। हय गय रथ बहु जान सँवारे।। दुघरी साधि चले ततकाला। किए बिश्रामु न मग महीपाला।। भोरहिं आजु नहाइ प्रयागा। चले जमुन उतरन सबु लागा।। खबरि लेन हम पठए नाथा। तिन्ह कहि अस महि नायउ माथा।। साथ किरात छ सातक दीन्हे। मुनिबर तुरत बिदा चर कीन्हे।।

దూతలు వచ్చి భరతుని ఆజ్ఞ ప్రకారం పనిచేశారు; వారు తమ అవగాహన ప్రకారం జనకుని సభకు విషయాన్ని వివరించారు. దాని విని గురువులు, బంధువులు, మంత్రులు మరియు రాజు అందరూ ఆందోళనతో నిండి, ప్రేమతో అత్యంత కలత చెందారు. భరతుడు ధైర్యంగా ఉండి తన గొప్పతనం చూపి, వీర యోధులను తీసుకుని రథసారథిని పిలిచాడు. ఇళ్ళు, నగరం, రాజ్యం అన్నింటికీ కాపలాదారులను ఏర్పాటు చేశాడు; గుఱ్ఱాలు, ఆవులు, రథాలు మరియు అనేక వాహనాలను సిద్ధం చేశాడు. అన్ని ఏర్పాట్లు చేసి వెంటనే బయలుదేరారు; రాజు దారిలో క్షణం కూడా విశ్రాంతి తీసుకోలేదు. ఈ ఉదయం ప్రయాగలో స్నానం చేశారు; యమున దాటడానికి అందరూ బయలుదేరారు. "మేము మా ప్రభువుకు వార్త పంపాము" అని వారు చెప్పారు; భూమికి నమస్కరించి అలా చెప్పారు. అయిదు వేల కిరాతులను రక్షణగా ఇచ్చారు; ముని వెంటనే వీడ్కోలు తీసుకుని బయలుదేరాడు.

Verse 556 (दोहा/सोरठा)

सुनत जनक आगवनु सबु हरषेउ अवध समाजु। रघुनंदनहि सकोचु बड़ सोच बिबस सुरराजु।।272।।

జనకుడు రాగా, అయోధ్య సభ అంతా సంతోషించింది; కానీ రఘువంశ పుత్రుడు గొప్ప సంకోచం భరించాడు, దేవరాజు ఆందోళనతో అణిగిపోయాడు.

Verse 557 (चौपाई)

गरइ गलानि कुटिल कैकेई। काहि कहै केहि दूषनु देई।। अस मन आनि मुदित नर नारी। भयउ बहोरि रहब दिन चारी।। एहि प्रकार गत बासर सोऊ। प्रात नहान लाग सबु कोऊ।। करि मज्जनु पूजहिं नर नारी। गनप गौरि तिपुरारि तमारी।। रमा रमन पद बंदि बहोरी। बिनवहिं अंजुलि अंचल जोरी।। राजा रामु जानकी रानी। आनँद अवधि अवध रजधानी।। सुबस बसउ फिरि सहित समाजा। भरतहि रामु करहुँ जुबराजा।। एहि सुख सुधाँ सींची सब काहू। देव देहु जग जीवन लाहू।।

కుటిలురాలైన కైకేయి అవమానం భరించింది; ఆమె ఎవరిని నిందించగలదు, ఎవరికి దోషం ఆరోపించగలదు? అటువంటి ఆలోచనలతో పురుషులు మరియు స్త్రీలు మళ్ళీ ఆనందంగా ఉన్నారు, రోజులు గడిచాయి. ఆ విధంగా ఆ రోజు గడిచింది; పొద్దున అందరూ స్నానం చేయడం ప్రారంభించారు. స్నానం చేసిన తరువాత, పురుషులు మరియు స్త్రీలు గణేశుని, గౌరీదేవిని, త్రిపురారిని మరియు సూర్యుని పూజించారు. లక్ష్మీదేవి మరియు విష్ణువు పాదాలకు నమస్కరించి, అంజలి ఘటించి ప్రార్థించారు. "రాజు రాముడు మరియు రాణి జానకి అయోధ్య నగరానికి అనంతమైన ఆనందాన్ని కలిగించుగాక." సభ అంతా మళ్ళీ ఆనందంతో ఉన్నది; "రాముడు భరతుని యువరాజుగా చేయుగాక." ఈ సుఖామృతంతో అందరినీ పోషించారు; దేవతలు ప్రపంచానికి జీవన సంపదను ఇచ్చారు.

Verse 558 (दोहा/सोरठा)

गुर समाज भाइन्ह सहित राम राजु पुर होउ। अछत राम राजा अवध मरिअ माग सबु कोउ।।273।।

గురువులు, సభ మరియు సోదరులతో కలిసి, రాముడు నగరానికి రాజు అయి ఉండును గాక; రాముడు అయోధ్యలో పరిపాలించునప్పుడు, మన కోరికలన్నీ నెరవేరుగాక.

Verse 559 (चौपाई)

सुनि सनेहमय पुरजन बानी। निंदहिं जोग बिरति मुनि ग्यानी।। एहि बिधि नित्यकरम करि पुरजन। रामहि करहिं प्रनाम पुलकि तन।। ऊँच नीच मध्यम नर नारी। लहहिं दरसु निज निज अनुहारी।। सावधान सबही सनमानहिं। सकल सराहत कृपानिधानहिं।। लरिकाइहि ते रघुबर बानी। पालत नीति प्रीति पहिचानी।। सील सकोच सिंधु रघुराऊ। सुमुख सुलोचन सरल सुभाऊ।। कहत राम गुन गन अनुरागे। सब निज भाग सराहन लागे।। हम सम पुन्य पुंज जग थोरे। जिन्हहि रामु जानत करि मोरे।।

పౌరుల ప్రేమపూరిత మాటలు విని, యోగులు, వైరాగ్యవంతులైన మునులు మరియు జ్ఞానులు వారిని నిందించారు. ఈ విధంగా పౌరులు తమ దినచర్యలు నిర్వర్తించి, శరీరం భక్తితో పులకించి రామునికి నమస్కరించారు. పెద్దలు, చిన్నలు, మధ్యములు అన్ని వర్గాల పురుషులు మరియు స్త్రీలు, తమ తమ యోగ్యత ప్రకారం అతని దర్శనం పొందారు. అందరూ శ్రద్ధగా అతనిని గౌరవించారు; ప్రతివాడు కరుణా నిధిని స్తుతించాడు. అతను వారితో బాలునిలా మాట్లాడినా, రఘువంశ శ్రేష్ఠుడు నీతి నియమాలు పాటించి వారి ప్రేమను గుర్తించాడు. రఘురాజు, వినయం మరియు సద్గుణాల సాగరం, సుందర ముఖం, కమల నేత్రాలు, సరళ మరియు మంచి స్వభావం కలవాడు. అందరూ లోతైన అనురాగంతో రాముని గుణాలను చెప్పారు; ప్రతివాడు తన అదృష్టాన్ని స్తుతించడం ప్రారంభించాడు. "రాముని మనవాడిగా తెలుసుకున్న మా వంటి పుణ్యవంతులు ఈ ప్రపంచంలో తక్కువ."

Verse 560 (दोहा/सोरठा)

प्रेम मगन तेहि समय सब सुनि आवत मिथिलेसु। सहित सभा संभ्रम उठेउ रबिकुल कमल दिनेसु।।274।।

ఇదంతం విని, మిథిలేశుడు ప్రేమతో నిండి వచ్చాడు; సూర్యవంశ కమలం, ప్రపంచానికి సూర్యుడు, తన సభ సహితంగా ఆశ్చర్యంతో లేచాడు.

Verse 561 (चौपाई)

भाइ सचिव गुर पुरजन साथा। आगें गवनु कीन्ह रघुनाथा।। गिरिबरु दीख जनकपति जबहीं। करि प्रनाम रथ त्यागेउ तबहीं।। राम दरस लालसा उछाहू। पथ श्रम लेसु कलेसु न काहू।। मन तहँ जहँ रघुबर बैदेही। बिनु मन तन दुख सुख सुधि केही।। आवत जनकु चले एहि भाँती। सहित समाज प्रेम मति माती।। आए निकट देखि अनुरागे। सादर मिलन परसपर लागे।। लगे जनक मुनिजन पद बंदन। रिषिन्ह प्रनामु कीन्ह रघुनंदन।। भाइन्ह सहित रामु मिलि राजहि। चले लवाइ समेत समाजहि।।

సోదరులు, మంత్రులు, గురువులు మరియు పౌరులు తోడుగా, రఘునాథుడు తన ప్రయాణం ప్రారంభించాడు. జనకపతికి పర్వతం కనిపించినప్పుడు, అతను నమస్కరించి వెంటనే తన రథాన్ని వదిలాడు. రాముని దర్శనం కోసం తీవ్రమైన కోరికతో నిండి, అతనికి ప్రయాణ అలసట లేదా బాధ అనిపించలేదు. అతని మనస్సు రాముడు మరియు విదేహ కుమార్తె ఉన్న చోట ఉంది; అతని మనస్సు లేకుండా, అతని శరీరానికి దుఃఖం లేదా సుఖం తెలియలేదు. అలా జనకుడు తన పూర్తి పరివారంతో, ప్రేమతో మత్తుగా ముందుకు సాగాడు. వారు సమీపించి ఒకరి ప్రేమను ఒకరు చూసినప్పుడు, గౌరవంగా కలుసుకున్నారు. జనకుడు మునుల పాదాలకు నమస్కరించడం ప్రారంభించాడు, రఘునందనుడు ఋషులకు నమస్కరించాడు. రాముడు తన సోదరులతో కలిసి రాజును కలుసుకున్నాడు, వారు పూర్తి సభను తీసుకుని బయలుదేరారు.

Verse 562 (दोहा/सोरठा)

आश्रम सागर सांत रस पूरन पावन पाथु। सेन मनहुँ करुना सरित लिएँ जाहिं रघुनाथु।।275।।

ఆ ఆశ్రమం ఒక సాగరం వంటిది, శాంతియుక్తంగా, శాంతి అమృతంతో నిండి, పరిపూర్ణంగా మరియు పవిత్రంగా ఉంది; రఘునాథుడు కరుణా నది మీద ప్రయాణిస్తున్నట్లు దాని వైపు వెళ్ళాడు.

Verse 563 (चौपाई)

बोरति ग्यान बिराग करारे। बचन ससोक मिलत नद नारे।। सोच उसास समीर तंरगा। धीरज तट तरुबर कर भंगा।। बिषम बिषाद तोरावति धारा। भय भ्रम भवँर अबर्त अपारा।। केवट बुध बिद्या बड़ि नावा। सकहिं न खेइ ऐक नहिं आवा।। बनचर कोल किरात बिचारे। थके बिलोकि पथिक हियँ हारे।। आश्रम उदधि मिली जब जाई। मनहुँ उठेउ अंबुधि अकुलाई।। सोक बिकल दोउ राज समाजा। रहा न ग्यानु न धीरजु लाजा।। भूप रूप गुन सील सराही। रोवहिं सोक सिंधु अवगाही।।

వారు జ్ఞానము మరియు వైరాగ్యముల నదిని దాటుచున్నారు; వారి మాటలు దుఃఖముతో నిండి, నదులు మరియు ఉపనదుల వలె కలిసాయి. వారి చింత మరియు నిట్టూర్పులు గాలి తరంగాల వలె ఉన్నాయి; ధైర్యము అనే ఒడ్డు మరియు వృక్షములు విరిగిపోయాయి. భయంకరమైన విషాదము ప్రవహించుచున్నది; భయము మరియు భ్రమలు అనంతమైన సుడిగుండాల వలె ఉన్నాయి. జ్ఞానము అనే నావలో ఎక్కిన వారు కూడా దానిని నడపలేకపోయారు. అడవి జంతువులు, కోలులు, కిరాతులు చూసి అలసిపోయారు; బాటసారుల హృదయాలు విరిగిపోయాయి. ఆశ్రమము అనే సముద్రములో చేరినప్పుడు, సముద్రము కలత చెందినట్లు అనిపించింది. దుఃఖముతో కలత చెందిన ఇద్దరు రాజుల సమాజాలలో జ్ఞానము లేదు, ధైర్యము లేదు, లజ్జ లేదు. రాజుల రూపము, గుణము, శీలము మెచ్చతగినవి; వారు దుఃఖ సాగరములో మునిగి ఏడుస్తున్నారు.

Verse 564 (छंद)

अवगाहि सोक समुद्र सोचहिं नारि नर ब्याकुल महा। दै दोष सकल सरोष बोलहिं बाम बिधि कीन्हो कहा।। सुर सिद्ध तापस जोगिजन मुनि देखि दसा बिदेह की। तुलसी न समरथु कोउ जो तरि सकै सरित सनेह की।।

శోక సాగరంలో మునిగి, స్త్రీ పురుషులు గొప్ప వ్యాకులతతో ఆలోచించిరి; అందరినీ నిందించి, కోపంతో చెప్పిరి, దుష్ట బ్రహ్మ ఏమి చేసెను అని. దేవతలు, సిద్ధులు, తపస్వులు, యోగులు, మునులు విదేహుని స్థితిని చూచి, తులసీదాసు చెప్పెను, ప్రేమ నదిని దాటగల వాడు ఎవడును లేడు.

Verse 565 (दोहा/सोरठा)

किए अमित उपदेस जहँ तहँ लोगन्ह मुनिबरन्ह। धीरजु धरिअ नरेस कहेउ बसिष्ठ बिदेह सन।।276।।

అతను ప్రజలకు మరియు గొప్ప మునులకు అక్కడక్కడ అనంతమైన ఉపదేశాలు ఇచ్చాడు. "ధైర్యముగా ఉండండి" అని రాజు చెప్పాడు, మరియు వశిష్ఠుడు విదేహునితో మాట్లాడాడు.

Verse 566 (चौपाई)

जासु ग्यानु रबि भव निसि नासा। बचन किरन मुनि कमल बिकासा।। तेहि कि मोह ममता निअराई। यह सिय राम सनेह बड़ाई।। बिषई साधक सिद्ध सयाने। त्रिबिध जीव जग बेद बखाने।। राम सनेह सरस मन जासू। साधु सभाँ बड़ आदर तासू।। सोह न राम पेम बिनु ग्यानू। करनधार बिनु जिमि जलजानू।। मुनि बहुबिधि बिदेहु समुझाए। रामघाट सब लोग नहाए।। सकल सोक संकुल नर नारी। सो बासरु बीतेउ बिनु बारी।। पसु खग मृगन्ह न कीन्ह अहारू। प्रिय परिजन कर कौन बिचारू।।

ఎవని జ్ఞానము సూర్యుని వలె సంసార రాత్రిని పారద్రోలుతుందో, ఎవని వాక్కులు కిరణాల వలె మునుల కమలాలను వికసింపజేస్తాయో; అతనికి మోహము మరియు మమత ఎలా సమీపించగలవు? ఇది సీతా రాముల ప్రేమ గొప్పతనము. సాధకుడు, సిద్ధుడు, మరియు చతురుడు అనే ముగ్గురు జీవులను వేదములు వర్ణించాయని జ్ఞానులు తెలుసుకుంటారు. ఎవని హృదయము రాముని ప్రేమ అమృతముతో నిండి ఉంటుందో అతను సాధువుల సభలో గొప్ప గౌరవము పొందుతాడు. రాముని ప్రేమ లేకుండా జ్ఞానము ప్రకాశించదు, సూర్యుడు లేకుండా కమలము వికసించనట్లే. విదేహ ముని వారికి అనేక విధాలుగా బోధించాడు; అందరూ రామఘాట్ వద్ద స్నానము చేశారు. అన్ని పురుషులు మరియు స్త్రీలు దుఃఖము మరియు శోకముతో నిండి ఉన్నారు; ఆ రోజు ఎలాంటి ఉత్సవము లేకుండా గడిచిపోయింది. మృగాలు, పక్షులు, జంతువులు ఆహారము తీసుకోలేదు, వారి ప్రియమైన వారు కూడా ఇతర విషయాల గురించి ఆలోచించలేదు.

Verse 567 (दोहा/सोरठा)

दोउ समाज निमिराजु रघुराजु नहाने प्रात। बैठे सब बट बिटप तर मन मलीन कृस गात।।277।।

రాజు నిమి మరియు రఘువంశ ప్రభువు ఇద్దరూ ఉదయము స్నానము చేశారు. అందరూ మర్రి చెట్లు మరియు ఇతర వృక్షాల క్రింద కూర్చున్నారు, వారి హృదయాలు వ్యసనంతో నిండి ఉన్నాయి, వారి శరీరాలు కృశించాయి.

Verse 568 (चौपाई)

जे महिसुर दसरथ पुर बासी। जे मिथिलापति नगर निवासी।। हंस बंस गुर जनक पुरोधा। जिन्ह जग मगु परमारथु सोधा।। लगे कहन उपदेस अनेका। सहित धरम नय बिरति बिबेका।। कौसिक कहि कहि कथा पुरानीं। समुझाई सब सभा सुबानीं।। तब रघुनाथ कोसिकहि कहेऊ। नाथ कालि जल बिनु सबु रहेऊ।। मुनि कह उचित कहत रघुराई। गयउ बीति दिन पहर अढ़ाई।। रिषि रुख लखि कह तेरहुतिराजू। इहाँ उचित नहिं असन अनाजू।। कहा भूप भल सबहि सोहाना। पाइ रजायसु चले नहाना।।

దశరథుని నగరములో నివసించే గొప్ప ప్రభువులు, మిథిలా ప్రభువు నగరములో నివసించేవారు; జనక వంశానికి చెందిన కులగురువు, ఈ ప్రపంచము మార్గము యొక్క పరమార్థమును అన్వేషించినవాడు; వారు ధర్మము, నీతి, వైరాగ్యము మరియు వివేకముతో కూడిన అనేక ఉపదేశాలు ఇవ్వడం ప్రారంభించారు. కౌశికుడు పురాతన కథలను చెప్పి చెప్పి మంచి మాటలతో మొత్తం సభను బోధించాడు. అప్పుడు రఘునాథుడు కౌశికునితో చెప్పాడు, "ప్రభూ, నీళ్లు లేకుండా అన్నీ ఎండిపోయాయి." ముని చెప్పాడు, "మీరు సరిగ్గా చెబుతున్నారు" అని రఘుప్రభువు చెప్పాడు. రోజు గడిచింది, రెడున్నర పహరాలు గడిచిపోయాయి. ముని సంకటము చూసి, తిర్హుట్ రాజు చెప్పాడు, "ఇక్కడ ఆహారము తీసుకోవడము సరికాదు." రాజు చెప్పాడు, "ఏమి చేయగలము? అంతా మంచిదే." అనుమతి పొంది, వారు స్నానము చేయడానికి వెళ్లారు.

Verse 569 (दोहा/सोरठा)

तेहि अवसर फल फूल दल मूल अनेक प्रकार। लइ आए बनचर बिपुल भरि भरि काँवरि भार।।278।।

ఆ సమయములో అడవి నివాసులు అనేక రకాల పండ్లు, పూలు, ఆకులు మరియు వేర్లను తీసుకువచ్చారు, పెద్ద బుట్టలను సమృద్ధిగా నింపారు.

Verse 570 (चौपाई)

कामद मे गिरि राम प्रसादा। अवलोकत अपहरत बिषादा।। सर सरिता बन भूमि बिभागा। जनु उमगत आनँद अनुरागा।। बेलि बिटप सब सफल सफूला। बोलत खग मृग अलि अनुकूला।। तेहि अवसर बन अधिक उछाहू। त्रिबिध समीर सुखद सब काहू।। जाइ न बरनि मनोहरताई। जनु महि करति जनक पहुनाई।। तब सब लोग नहाइ नहाई। राम जनक मुनि आयसु पाई।। देखि देखि तरुबर अनुरागे। जहँ तहँ पुरजन उतरन लागे।। दल फल मूल कंद बिधि नाना। पावन सुंदर सुधा समाना।।

రాముని కృపతో, చిత్రకూట పర్వతము కామదేనువు వలె మారింది, చూసిన వెంటనే అన్ని దుఃఖాలను పారద్రోలింది. సరస్సులు, నదులు, అడవులు మరియు భూమి ప్రాంతాలు ఆనందము మరియు ప్రేమతో నిండి ఉన్నట్లు కనిపించాయి. లతలు మరియు చెట్లు అన్నీ పూలు మరియు పండ్లతో నిండి ఉన్నాయి; పక్షులు, జింకలు మరియు తేనెటీగలు తీయని స్వరములలో పాడాయి. ఆ సమయములో అడవి గొప్ప ఆనందముతో నిండి ఉంది, గాలి సుకోమలంగా వీస్తూ అందరికీ సౌఖ్యము కలిగించింది. దాని సౌందర్యము వర్ణించలేము; భూమి జనకునికి అతిథిగా మారినట్లు అనిపించింది. అప్పుడు అందరూ స్నానము చేశారు; రాముడు, జనకుడు మరియు మునులు అనుమతి పొందారు. చెట్లను ప్రేమతో చూస్తూ, పౌరులు ఇక్కడ అక్కడ స్థిరపడటం ప్రారంభించారు. అక్కడ అనేక రకాల పండ్లు, వేర్లు మరియు కందమూలాలు ఉన్నాయి, పవిత్రమైనవి, సుందరమైనవి, అమృతము వంటివి.

Verse 571 (दोहा/सोरठा)

सादर सब कहँ रामगुर पठए भरि भरि भार। पूजि पितर सुर अतिथि गुर लगे करन फरहार।।279।।

గౌరవముతో, రాముడు అందరికీ దూతలను పంపాడు, భారము మీద భారము మోసుకెళ్తూ. పితరులను, దేవతలను, అతిథులను మరియు గురువులను పూజించి, వారు ఉత్సవము చేయడం ప్రారంభించారు.