Prakarana 29

Verse 572 (चौपाई)

एहि बिधि बासर बीते चारी। रामु निरखि नर नारि सुखारी।। दुहु समाज असि रुचि मन माहीं। बिनु सिय राम फिरब भल नाहीं।। सीता राम संग बनबासू। कोटि अमरपुर सरिस सुपासू।। परिहरि लखन रामु बैदेही। जेहि घरु भाव बाम बिधि तेही।। दाहिन दइउ होइ जब सबही। राम समीप बसिअ बन तबही।। मंदाकिनि मज्जनु तिहु काला। राम दरसु मुद मंगल माला।। अटनु राम गिरि बन तापस थल। असनु अमिअ सम कंद मूल फल।। सुख समेत संबत दुइ साता। पल सम होहिं न जनिअहिं जाता।।

W ten sposób minęły cztery dni; mężczyźni i kobiety, patrząc na Ramę, byli napełnieni radością. W sercach obu zgromadzeń powstała taka miłość, że bez Sity Rama wcale nie wychodził. Wygnanie Sity w lesie z Ramą było milion razy bardziej błogie niż przebywanie w mieście bogów. Lakszmana unikałby Ramy i Waidehi; do którego domu miał ochotę, tam szedł. Ale gdy znajdował to nieodpowiednie, wracał i mieszkał w lesie blisko Ramy. Kąpiąc się w Mandakini we wszystkich trzech porach dnia, widok Ramy był girlandą radości i błogosławieństw. Wędrowanie Ramy po górach, lasach i pustelniach była jego zabawą; jego pokarmem były korzenie, owoce i bulwy, jak nektar. W ten sposób minęło dwanaście lat w szczęściu; nie wydawały się momentami, ani nie wydawały się latami.

Verse 573 (दोहा/सोरठा)

एहि सुख जोग न लोग सब कहहिं कहाँ अस भागु।। सहज सुभायँ समाज दुहु राम चरन अनुरागु।।280।।

Widząc takie szczęście, wszyscy ludzie mówili: Gdzie jest takie szczęście jak to? Oba zgromadzenia były naturalnie i z miłością oddane stopom Ramy.

Verse 574 (चौपाई)

एहि बिधि सकल मनोरथ करहीं। बचन सप्रेम सुनत मन हरहीं।। सीय मातु तेहि समय पठाईं। दासीं देखि सुअवसरु आईं।। सावकास सुनि सब सिय सासू। आयउ जनकराज रनिवासू।। कौसल्याँ सादर सनमानी। आसन दिए समय सम आनी।। सीलु सनेह सकल दुहु ओरा। द्रवहिं देखि सुनि कुलिस कठोरा।। पुलक सिथिल तन बारि बिलोचन। महि नख लिखन लगीं सब सोचन।। सब सिय राम प्रीति कि सि मूरती। जनु करुना बहु बेष बिसूरति।। सीय मातु कह बिधि बुधि बाँकी। जो पय फेनु फोर पबि टाँकी।।

W ten sposób spełniali wszystkie pragnienia serca; słysząc pełne miłości słowa Ramy, ich serca były oczarowane. W tym czasie matka Sity wysłała swoje służące, widząc, że nadszedł odpowiedni moment. Słysząc, że królowa Dżanaki przybyła, teściowa Sity wyszła ją spotkać z pośpiechem. Kausalja przyjęła ją z wielkim zaszczytem i zaoferowała jej miejsce, przyprowadzając ją w odpowiednim czasie. Obie były pełne cnoty i uczucia; nawet piorun stopniałby na widok i słuch ich. Ich ciała drżały, ich oczy napełniły się łzami; zaczęły rysować linie na ziemi paznokciami, zagubione w myślach. Wszyscy widzieli w miłości Sity i Ramy żywy obraz, jakby współczucie przybrało widzialną formę. Matka Sity mówiła z taką sztuką i mądrością, że wydawało się, jakby przebijała pianę na mleku igłą.

Verse 575 (दोहा/सोरठा)

सुनिअ सुधा देखिअहिं गरल सब करतूति कराल। जहँ तहँ काक उलूक बक मानस सकृत मराल।।281।।

Słuchajcie nektaru i patrzcie na truciznę; wszystkie czyny świata są straszne. Tu i tam są wrony, sowy i czaple, a wśród ludzi rzadki łabędź.

Verse 576 (चौपाई)

सुनि ससोच कह देबि सुमित्रा। बिधि गति बड़ि बिपरीत बिचित्रा।। जो सृजि पालइ हरइ बहोरी। बाल केलि सम बिधि मति भोरी।। कौसल्या कह दोसु न काहू। करम बिबस दुख सुख छति लाहू।। कठिन करम गति जान बिधाता। जो सुभ असुभ सकल फल दाता।। ईस रजाइ सीस सबही कें। उतपति थिति लय बिषहु अमी कें।। देबि मोह बस सोचिअ बादी। बिधि प्रपंचु अस अचल अनादी।। भूपति जिअब मरब उर आनी। सोचिअ सखि लखि निज हित हानी।। सीय मातु कह सत्य सुबानी। सुकृती अवधि अवधपति रानी।।

Usłyszawszy ją, Sumitra przemówiła z troską: "Drogi losu są niezwykle dziwne i cudowne. Ten, który stwarza, zachowuje i niszczy znów, bawi się jak dziecko; jego drogi są niezgłębione. Kausalya rzekła: "Nie obwiniaj nikogo; pod władzą karmy radość i smutek przychodzą i odchodzą. Stwórca zna trudne drogi karmy; on jest dawcą wszystkich owoców, dobrych i złych. Wola Pana jest głową wszystkiego; stworzenie, zachowanie i rozpuszczenie są jego zabawą. Bogini, przezwyciężona przywiązaniem, smuci się na próżno; taka jest odwieczna i niezmienna iluzja losu." Król będzie żył lub umrze; sprowadził to na siebie. Nie smuć się, przyjaciółko, widząc własną stratę. Sita, matko, przemówiła słowami prawdy: "O królowo cnotliwych, aż do Pana Ajodhji."

Verse 577 (दोहा/सोरठा)

लखनु राम सिय जाहुँ बन भल परिनाम न पोचु। गहबरि हियँ कह कौसिला मोहि भरत कर सोचु।।282।।

Niech Lakszmana, Rama i Sita udadzą się do lasu; wynik będzie dobry, nie rozpaczaj. Z ciężkim sercem Kausalya rzekła: "Mój jedyny smutek to Bharat."

Verse 578 (चौपाई)

ईस प्रसाद असीस तुम्हारी। सुत सुतबधू देवसरि बारी।। राम सपथ मैं कीन्ह न काऊ। सो करि कहउँ सखी सति भाऊ।। भरत सील गुन बिनय बड़ाई। भायप भगति भरोस भलाई।। कहत सारदहु कर मति हीचे। सागर सीप कि जाहिं उलीचे।। जानउँ सदा भरत कुलदीपा। बार बार मोहि कहेउ महीपा।। कसें कनकु मनि पारिखि पाएँ। पुरुष परिखिअहिं समयँ सुभाएँ। अनुचित आजु कहब अस मोरा। सोक सनेहँ सयानप थोरा।। सुनि सुरसरि सम पावनि बानी। भईं सनेह बिकल सब रानी।।

Z łaski Pana i twojego błogosławieństwa, mój syn i synowa są jak bogowie lasu. Nigdy nie złamałem mojej przysięgi Ramie; to ogłaszam wam, przyjaciółko, z prawdziwym uczuciem. Cechy Bharata, jego cnoty, pokora i wielkość są znane; jego braterskie oddanie i zaufanie są dobre. Nawet Saraswati, gdyby próbowała go opisać, byłaby bezradna; jakby ocean miał być opróżniony przez muszlę. Zawsze wiedziałem, że Bharat jest światłem rodu; król mówił mi to wielokrotnie. Złoto jest próbowane kamieniem probierczym; ludzie są próbowani w chwilach okazji. To, co powiedziałem dziś, jest niewłaściwe; w moim smutku i przywiązaniu mam mało mądrości." Słysząc te słowa, czyste jak rzeka bogów, wszystkie królowe zostały przezwyciężone miłością.

Verse 579 (दोहा/सोरठा)

कौसल्या कह धीर धरि सुनहु देबि मिथिलेसि। को बिबेकनिधि बल्लभहि तुम्हहि सकइ उपदेसि।।283।।

Kausalya rzekła: "Bądź cierpliwa i słuchaj mnie, o bogini, córko króla Mithili. Kto, będąc skarbnicą mądrości, może udzielić rady twemu umiłowanemu lub tobie?"

Verse 580 (चौपाई)

रानि राय सन अवसरु पाई। अपनी भाँति कहब समुझाई।। रखिअहिं लखनु भरतु गबनहिं बन। जौं यह मत मानै महीप मन।। तौ भल जतनु करब सुबिचारी। मोरें सौचु भरत कर भारी।। गूढ़ सनेह भरत मन माही। रहें नीक मोहि लागत नाहीं।। लखि सुभाउ सुनि सरल सुबानी। सब भइ मगन करुन रस रानी।। नभ प्रसून झरि धन्य धन्य धुनि। सिथिल सनेहँ सिद्ध जोगी मुनि।। सबु रनिवासु बिथकि लखि रहेऊ। तब धरि धीर सुमित्राँ कहेऊ।। देबि दंड जुग जामिनि बीती। राम मातु सुनी उठी सप्रीती।।

Królowa, znalazłszy okazję z królem, zaczęła tłumaczyć na swój sposób. Jeśli umysł króla przyjmie tę radę, wtedy niech Lakszmana i Bharata zostaną powstrzymani od pójścia do lasu. Wtedy podejmę odpowiednie środki z należytą myślą; mój niepokój o Bharata jest bardzo wielki. Jest głęboka przyjaźń w sercu Bharata; nie pozostanie dobrze, obawiam się. Widząc jego naturę i słysząc jego prostą mowę, królowa Kaikeji została przezwyciężona rasą współczucia. Kwiaty padały z nieba i słychać było okrzyki "Błogosławiony, błogosławiony"; nawet siddhowie, jogini i munisi byli poruszeni czułością. Cały pałac był w nieładzie; wtedy Sumitra, opanowując się, przemówiła. Noc minęła i nadszedł poranek; matka Ramy powstała z miłością.

Verse 581 (दोहा/सोरठा)

बेगि पाउ धारिअ थलहि कह सनेहँ सतिभाय। हमरें तौ अब ईस गति के मिथिलेस सहाय।।284।।

Rzekła: "Szybko postaw swoją stopę na ziemi, mówiąc z miłością i prawdą. Dla mnie teraz jedyną ucieczką jest pomoc Pana Mithili."

Verse 582 (चौपाई)

लखि सनेह सुनि बचन बिनीता। जनकप्रिया गह पाय पुनीता।। देबि उचित असि बिनय तुम्हारी। दसरथ घरिनि राम महतारी।। प्रभु अपने नीचहु आदरहीं। अगिनि धूम गिरि सिर तिनु धरहीं।। सेवकु राउ करम मन बानी। सदा सहाय महेसु भवानी।। रउरे अंग जोगु जग को है। दीप सहाय कि दिनकर सोहै।। रामु जाइ बनु करि सुर काजू। अचल अवधपुर करिहहिं राजू।। अमर नाग नर राम बाहुबल। सुख बसिहहिं अपनें अपने थल।। यह सब जागबलिक कहि राखा। देबि न होइ मुधा मुनि भाषा।।

Widząc jej miłość i słysząc jej pokorne słowa, córka Janaki ujęła jej święte stopy. "Królowo, twoja prośba jest stosowna, ty, która jesteś matką Ramy w domu Daszarathy. Oni czczą nawet swoich niższych; noszą dym ognia na swoich głowach. Sługa jest królem w działaniu, umyśle i mowie; niech Śiwa i Bhawani zawsze będą twoimi pomocnikami. Twoje ciało jest godne szacunku świata, jak lampa, która świeci jak słońce. Rama pójdzie do lasu, by wypełnić dzieło bogów, i będzie rządził niewzruszenie w Ajodhji. Siłą ramion Ramy, bogowie, nagowie i ludzie będą mieszkać szczęśliwie na swoich miejscach. Powiedziałem to wszystko jako przepowiednię; królowo, nie uważaj mowy mędrca za daremną."

Verse 583 (दोहा/सोरठा)

अस कहि पग परि पेम अति सिय हित बिनय सुनाइ।। सिय समेत सियमातु तब चली सुआयसु पाइ।।285।।

To mówiąc, upadła jej do stóp, okazując wielką miłość i błagając dla dobra Sity. Wtedy Sita wraz z matką ruszyła w drogę, otrzymawszy pozwolenie.

Verse 584 (चौपाई)

प्रिय परिजनहि मिली बैदेही। जो जेहि जोगु भाँति तेहि तेही।। तापस बेष जानकी देखी। भा सबु बिकल बिषाद बिसेषी।। जनक राम गुर आयसु पाई। चले थलहि सिय देखी आई।। लीन्हि लाइ उर जनक जानकी। पाहुन पावन पेम प्रान की।। उर उमगेउ अंबुधि अनुरागू। भयउ भूप मनु मनहुँ पयागू।। सिय सनेह बटु बाढ़त जोहा। ता पर राम पेम सिसु सोहा।। चिरजीवी मुनि ग्यान बिकल जनु। बूड़त लहेउ बाल अवलंबनु।। मोह मगन मति नहिं बिदेह की। महिमा सिय रघुबर सनेह की।।

Vaidehi spotkała się ze swoją drogą rodziną, każda według własnego sposobu. Gdy Janaki zobaczyła strój ascety, wszyscy byli zmartwieni szczególnym smutkiem. Otrzymawszy pozwolenie od Janaki i Ramy, poszła na ziemię i zobaczyła nadchodzącą Sitę. Janaka wziął Janaki do swojego serca, gościa, oczyszczającego i miłość jego życia. Ocean miłości wezbrał w jego sercu; umysł króla był jak ten, który kąpał się w Prajag. Węzeł miłości Sity zacisnął się mocniej; na to miłość Ramy lśniała jak dziecko. Długowieczny mędrzec, jakby jego mądrość uciekła, znalazł oparcie jak tonący człowiek. Umysł Videhy był zagubiony w zauroczeniu, myśląc o chwale Sity i miłości Pana Raghu.

Verse 585 (दोहा/सोरठा)

सिय पितु मातु सनेह बस बिकल न सकी सँभारि। धरनिसुताँ धीरजु धरेउ समउ सुधरमु बिचारि।।286।।

Ojciec i matka Sity, przezwyciężeni miłością, nie mogli się opanować. Córka ziemi zachowała swój spokój, rozważając przyzwoitość okazji.

Verse 586 (चौपाई)

तापस बेष जनक सिय देखी। भयउ पेमु परितोषु बिसेषी।। पुत्रि पवित्र किए कुल दोऊ। सुजस धवल जगु कह सबु कोऊ।। जिति सुरसरि कीरति सरि तोरी। गवनु कीन्ह बिधि अंड करोरी।। गंग अवनि थल तीनि बड़ेरे। एहिं किए साधु समाज घनेरे।। पितु कह सत्य सनेहँ सुबानी। सीय सकुच महुँ मनहुँ समानी।। पुनि पितु मातु लीन्ह उर लाई। सिख आसिष हित दीन्हि सुहाई।। कहति न सीय सकुचि मन माहीं। इहाँ बसब रजनीं भल नाहीं।। लखि रुख रानि जनायउ राऊ। हृदयँ सराहत सीलु सुभाऊ।।

Dżanaka i Sita ujrzeli go w przebraniu ascety; miłość zrodziła się w ich sercach, a szczególna radość je napełniła. On uczynił czystą zarówno córkę, jak i rodzinę; ich nieskalana sława jest głoszona przez cały świat. Ten, który przekroczył strumień chwały Gangi, teraz przekroczył ocean swojej podróży, jak to przeznaczył Stwórca. Ganga, ziemia i trzy światy są rozległe; z tej okazji zgromadziło się wielkie zgromadzenie mędrców. Jej ojciec przemówił słowami prawdziwej miłości; Sita czuła się zawstydzona, lecz jej serce znalazło ukojenie. Wtedy jej ojciec i matka przytulili ją do serca; udzielili jej rad, błogosławieństw i pełnych miłości napomnień. Sita nie mogła przemówić ze wstydu; myślała: "Nie jest dobrze, bym pozostała tu tej nocy." Widząc jej niepokój, królowa poinformowała króla; w sercu chwalał on jej szlachetną naturę.

Verse 587 (दोहा/सोरठा)

बार बार मिलि भेंट सिय बिदा कीन्ह सनमानि। कही समय सिर भरत गति रानि सुबानि सयानि।।287।।

Wielokrotnie Sita spotykała ich i żegnała się z należnym szacunkiem. Mądra i łaskawa królowa mówiła o czasie, gdy Bharata powróci.

Verse 588 (चौपाई)

सुनि भूपाल भरत ब्यवहारू। सोन सुगंध सुधा ससि सारू।। मूदे सजल नयन पुलके तन। सुजसु सराहन लगे मुदित मन।। सावधान सुनु सुमुखि सुलोचनि। भरत कथा भव बंध बिमोचनि।। धरम राजनय ब्रह्मबिचारू। इहाँ जथामति मोर प्रचारू।। सो मति मोरि भरत महिमाही। कहै काह छलि छुअति न छाँही।। बिधि गनपति अहिपति सिव सारद। कबि कोबिद बुध बुद्धि बिसारद।। भरत चरित कीरति करतूती। धरम सील गुन बिमल बिभूती।। समुझत सुनत सुखद सब काहू। सुचि सुरसरि रुचि निदर सुधाहू।।

Słysząc o postępowaniu Bharaty, król poczuł radość jak złoto, woń, nektar i istotę księżyca. Jego oczy napełniły się łzami, ciało zadrżało; jego serce radowało się, gdy chwalił jego nieskazitelną sławę. "Słuchaj uważnie, o piękna twarzą, o lotosooka; opowieść o Bharacie jest wyzwolicielem z więzów istnienia. Jest to dharma, sztuka rządzenia i duchowa mądrość; tutaj przedstawiam to zgodnie z moim zrozumieniem. Lecz co może mój umysł powiedzieć o wielkości Bharaty? Nie może dotknąć nawet cienia jej, nie mówiąc o oszustwie. Brahma, Ganesza, Siesza, Śiwa i Saraswati, oraz poeci, mędrcy i uczeni w pismach świętych, postać Bharaty, jego sława i czyny, jego dharma, cnota i nieskalana chwała, wszyscy, którzy słyszą i rozumieją je, znajdują rozkosz; są czyści jak Ganga, słodcy jak nektar i bez strachu."

Verse 589 (दोहा/सोरठा)

निरवधि गुन निरुपम पुरुषु भरतु भरत सम जानि। कहिअ सुमेरु कि सेर सम कबिकुल मति सकुचानि।।288।।

Bharata jest o niezliczonych cnotach, człowiek bez równego; poznaj go jako równego Bharacie. Powiedz, czy stosowne jest porównywać górę Sumeru z ziarnem? Niech umysł rodu poetów nie waha się.

Verse 590 (चौपाई)

अगम सबहि बरनत बरबरनी। जिमि जलहीन मीन गमु धरनी।। भरत अमित महिमा सुनु रानी। जानहिं रामु न सकहिं बखानी।। बरनि सप्रेम भरत अनुभाऊ। तिय जिय की रुचि लखि कह राऊ।। बहुरहिं लखनु भरतु बन जाहीं। सब कर भल सब के मन माहीं।। देबि परंतु भरत रघुबर की। प्रीति प्रतीति जाइ नहिं तरकी।। भरतु अवधि सनेह ममता की। जद्यपि रामु सीम समता की।। परमारथ स्वारथ सुख सारे। भरत न सपनेहुँ मनहुँ निहारे।। साधन सिद्ध राम पग नेहू।।मोहि लखि परत भरत मत एहू।।

Wszyscy mówią o nim jako o niedającym się opisać, tak jak ryba bez wody nie może dotrzeć do ziemi. Słuchaj o bezgranicznej chwale Bharaty, o królowo; ci, którzy znają Ramę, nie mogą jej w pełni ogłosić. Król mówił, opisując z miłością usposobienie Bharaty, widząc skłonność serca pani. Lakszmana i Bharata ponownie udali się do lasu; było to dobrze dla wszystkich i miłe każdemu sercu. Lecz, o bogini, miłość i wiara Bharaty w Pana Raghu nie mogą być zachwiane ani porzucone. Bharata jest samą granicą przywiązania i miłości, choć Rama jest ucieleśnieniem równowagi. Nigdy nie patrzył, nawet we śnie ani w myślach, na bogactwo, własny interes czy przyjemności jako na istotę. Stopy Ramy są środkiem i celem; widząc mnie, umysł Bharaty odwraca się od tego świata.

Verse 591 (दोहा/सोरठा)

भोरेहुँ भरत न पेलिहहिं मनसहुँ राम रजाइ। करिअ न सोचु सनेह बस कहेउ भूप बिलखाइ।।289।।

Nawet w myślach Bharata nie przekroczyłby rozkazu Ramy; nie rozpaczajcie, rzekł król, przezwyciężony miłością.