Prakarana 29
त्याग-दीक्षा का सोपान: राज्य-सुख और गृह-रमणीयता के बीच ‘राम-आज्ञा’ को सर्वोच्च मानकर वैराग्य, करुणा, और धर्म-निष्ठा की परीक्षा। यह चरण साधक को सिखाता है कि प्रेम (स्नेह) को आसक्ति न बनने देकर उसे ‘आज्ञा-पालन’ और ‘राम-चरणानुराग’ में रूपान्तरित किया जाए।
Ten fragment Ayodhyā Kāṇḍa przemienia „współczucie zrodzone z rozłąki” w mądrość dharmy. Po czterech dniach stanowczość miasta, „bez Sītā i Rāmy powrót nie jest właściwy”, utwierdza w sercach ludzi nierozerwalność pary Rāmy i Sītā, a nazywając życie w lesie „przyjemnym jak krocie nieśmiertelnych miast”, ogłasza wyrzeczenie samym najwyższym szczęściem. Następnie, w rozmowach królowych i domu Janaki, Karuṇā się pogłębia, lecz Tulasīdāsa nie pozwala jej stać się beznadzieją: słowa Sumitrā i Kauśalyā zabraniają obwiniania przed „dekretem Īśy”. Na tym fundamencie wznosi się chwała postaci Bharaty, ideału bhakti pochłoniętego „rozkazem Rāmy”, ponad własnym interesem, a nawet ponad rachunkiem zasług. Tak ten fragment uczy poszukującego, jak oczyszczać uczucie w czystą, stałą anurāgę, to ruch stopnia drabiny.
In this prakarana
People
Verses
Ćaupai 280.1-4
एहि बिधि बासर बीते चारी।रामु निरखि नर नारि सुखारी।।
दुहु समाज असि रुचि मन माहीं।बिनु सिय राम फिरब भल नाहीं।।
सीता राम संग बनबासू।कोटि अमरपुर सरिस सुपासू।।
परिहरि लखन रामु बैदेही।जेहि घरु भाव बाम बिधि तेही।।
दाहिन दइउ होइ जब सबही।राम समीप बसिअ बन तबही।।
मंदाकिनि मज्जनु तिहु काला।राम दरसु मुद मंगल माला।।
अटनु राम गिरि बन तापस थल।असनु अमिअ सम कंद मूल फल।।
सुख समेत संबत दुइ साता।पल सम होहिं न जनिअहिं जाता।।
ehi bidhi bāsara bīte cārī |rāmu nirakhi nara nāri sukhārī ||
duhu samāja asi ruci mana māhīṁ |binu siya rāma phiraba bhala nāhīṁ ||
sītā rāma saṁga banabāsū |koṭi amarapura sarisa supāsū ||
parihari lakhana rāmu baidehī |jehi gharu bhāva bāma bidhi tehī ||
dāhina daiu hoi jaba sabahī |rāma samīpa basia bana tabahī ||
maṁdākini majjanu tihu kālā |rāma darasu muda maṁgala mālā ||
aṭanu rāma giri bana tāpasa thala |asanu amia sama kaṁda mūla phala ||
sukha sameta saṁbata dui sātā |pala sama hohiṁ na janiahiṁ jātā ||
W ten sposób minęły cztery dni, a mężczyźni i kobiety byli szczęśliwi, patrząc na Ramę. W obu grupach to samo pragnienie było w każdym sercu: że nie jest dobrze wracać bez Sity i Ramy. Mieszkać w lesie z Sitą i Ramą byłoby pociechą równą dziesięciu milionom niebios. Ktokolwiek opuściłby Lakszmanę, Ramę i Sitę, a zamiast tego kochał dom, miałby Przeznaczenie zwrócone przeciwko sobie. Dopiero gdy Przeznaczenie byłoby dla nich wszystkich łaskawe, mogliby mieszkać w lesie blisko Ramy. Kąpaliby się w Mandakini o trzech porach dnia, a widok Ramy byłby girlandą radości i błogosławieństwa. Wędrowaliby po górze Ramy, przez las i miejsca ascetów, a ich pożywieniem byłyby korzenie, bulwy i owoce, jak nektar. W takim szczęściu czternaście lat minęłoby jak chwila, a nikt nie zauważyłby, że minęły.
Doha 280
एहि सुख जोग न लोग सब कहहिं कहाँ अस भागु।सहज सुभायँ समाज दुहु राम चरन अनुरागु।।280।।
ehi sukha joga na loga saba kahahiṁ kahā̃ asa bhāgu |sahaja subhāyã samāja duhu rāma carana anurāgu ||280||
Widząc takie szczęście, wszyscy ludzie mówili: Gdzie jest takie szczęście jak to? Oba zgromadzenia były naturalnie i z miłością oddane stopom Ramy.
Ćaupai 281.1-4
एहि बिधि सकल मनोरथ करहीं।बचन सप्रेम सुनत मन हरहीं।।
सीय मातु तेहि समय पठाईं।दासीं देखि सुअवसरु आईं।।
सावकास सुनि सब सिय सासू।आयउ जनकराज रनिवासू।।
कौसल्याँ सादर सनमानी।आसन दिए समय सम आनी।।
सीलु सनेह सकल दुहु ओरा।द्रवहिं देखि सुनि कुलिस कठोरा।।
पुलक सिथिल तन बारि बिलोचन।महि नख लिखन लगीं सब सोचन।।
सब सिय राम प्रीति कि सि मूरती।जनु करुना बहु बेष बिसूरति।।
सीय मातु कह बिधि बुधि बाँकी।जो पय फेनु फोर पबि टाँकी।।
ehi bidhi sakala manoratha karahīṁ |bacana saprema sunata mana harahīṁ ||
sīya mātu tehi samaya paṭhāīṁ |dāsīṁ dekhi suavasaru āīṁ ||
sāvakāsa suni saba siya sāsū |āyau janakarāja ranivāsū ||
kausalyā̃ sādara sanamānī |āsana die samaya sama ānī ||
sīlu saneha sakala duhu orā |dravahiṁ dekhi suni kulisa kaṭhorā ||
pulaka sithila tana bāri bilocana |mahi nakha likhana lagīṁ saba socana ||
saba siya rāma prīti ki si mūratī |janu karunā bahu beṣa bisūrati ||
sīya mātu kaha bidhi budhi bā̃kī |jo paya phenu phora pabi ṭā̃kī ||
W ten sposób wszystkie wyraziły pragnienia swych serc, a ich pełne miłości słowa zniewalały umysł każdego, kto je słyszał. W owym czasie matka Sity wysłała swoje służące, które widząc, że nadarzyła się odpowiednia okazja, powróciły. Usłyszawszy, że wszystkie teściowe Sity są wolne, kobiece komnaty króla Janaki przybyły z wizytą. Kausalya przyjęła je z szacunkiem i czcią, i kazała przynieść oraz dać im siedzenia, na ile pozwalała okazja. Łagodność i czułość z obu stron były takie, że nawet twardy piorun by stopniał, widząc i słysząc to. Ich ciała drżały i słabły, oczy napełniały się łzami, a wszystkie one, pogrążone w bolesnych myślach, zaczęły drapać ziemię paznokciami. Każda z nich zdawała się uosobieniem miłości do Sity i Ramy, jakby samo Miłosierdzie przybrało wiele postaci i płakało. Matka Sity rzekła: «Sąd Stwórcy jest przewrotny, bo to tak, jakby wziął piorun za dłuto, by ciąć i rozbić pianę mleka.»
Doha 281
सुनिअ सुधा देखिअहिं गरल सब करतूति कराल।जहँ तहँ काक उलूक बक मानस सकृत मराल।।281।।
sunia sudhā dekhiahiṁ garala saba karatūti karāla |jahã tahã kāka ulūka baka mānasa sakṛta marāla ||281||
Słyszy się o nektarze, ale to truciznę się widzi; wszystkie dzieła Opatrzności są straszne. Wszędzie są kruki, sowy i czaple, podczas gdy łabędź spotykany jest tylko od czasu do czasu, i tylko nad jeziorem Manasa.
Ćaupai 282.1-4
सुनि ससोच कह देबि सुमित्रा।बिधि गति बड़ि बिपरीत बिचित्रा।।
जो सृजि पालइ हरइ बहोरी।बाल केलि सम बिधि मति भोरी।।
कौसल्या कह दोसु न काहू।करम बिबस दुख सुख छति लाहू।।
कठिन करम गति जान बिधाता।जो सुभ असुभ सकल फल दाता।।
ईस रजाइ सीस सबही कें।उतपति थिति लय बिषहु अमी कें।।
देबि मोह बस सोचिअ बादी।बिधि प्रपंचु अस अचल अनादी।।
भूपति जिअब मरब उर आनी।सोचिअ सखि लखि निज हित हानी।।
सीय मातु कह सत्य सुबानी।सुकृती अवधि अवधपति रानी।।
suni sasoca kaha debi sumitrā |bidhi gati baṛi biparīta bicitrā ||
jo sṛji pālai harai bahorī |bāla keli sama bidhi mati bhorī ||
kausalyā kaha dosu na kāhū |karama bibasa dukha sukha chati lāhū ||
kaṭhina karama gati jāna bidhātā |jo subha asubha sakala phala dātā ||
īsa rajāi sīsa sabahī keṁ |utapati thiti laya biṣahu amī keṁ ||
debi moha basa socia bādī |bidhi prapaṁcu asa acala anādī ||
bhūpati jiaba maraba ura ānī |socia sakhi lakhi nija hita hānī ||
sīya mātu kaha satya subānī |sukṛtī avadhi avadhapati rānī ||
Słysząc to, królowa Sumitra przemówiła z żalem: "Drogi Przeznaczenia są bardzo sprzeczne i dziwne. Ono tworzy i pielęgnuje, a potem znów niszczy; umysł Przeznaczenia jest tak niestały jak zabawa dziecka." Kausalya rzekła: "Nikt nie jest winny. Smutek i radość, strata i zysk są wszystkie zdeterminowane przez własne czyny. Przebieg czynów jest trudny do pojęcia; zna go tylko Stwórca, który daje każdy owoc, dobry lub zły. Rozkaz Pana spoczywa na głowie wszystkich: w narodzinach, w trwaniu i w rozpuszczeniu, w jadzie i w nektarze. O pani, na próżno smucimy się pod wpływem omamienia; sieć Przeznaczenia jest tak niezachwiana i bez początku. Myśląc o tym, czy król będzie żył czy umrze, przyjaciółko, smucimy się tylko dlatego, że widzimy własną stratę i własną szkodę." Matka Sity rzekła: "Mówisz prawdę i mądrze, o królowo pana Ajodhji, najznakomitsza wśród cnotliwych."
Doha 282
लखनु राम सिय जाहुँ बन भल परिनाम न पोचु।गहबरि हियँ कह कौसिला मोहि भरत कर सोचु।।282।।
lakhanu rāma siya jāhũ bana bhala parināma na pocu |gahabari hiyã kaha kausilā mohi bharata kara socu ||282||
Niech Lakszmana, Rama i Sita udadzą się do lasu; wynik będzie dobry, nie rozpaczaj. Z ciężkim sercem Kausalya rzekła: "Mój jedyny smutek to Bharat."
Ćaupai 283.1-4
ईस प्रसाद असीस तुम्हारी।सुत सुतबधू देवसरि बारी।।
राम सपथ मैं कीन्ह न काऊ।सो करि कहउँ सखी सति भाऊ।।
भरत सील गुन बिनय बड़ाई।भायप भगति भरोस भलाई।।
कहत सारदहु कर मति हीचे।सागर सीप कि जाहिं उलीचे।।
जानउँ सदा भरत कुलदीपा।बार बार मोहि कहेउ महीपा।।
कसें कनकु मनि पारिखि पाएँ।पुरुष परिखिअहिं समयँ सुभाएँ।।
अनुचित आजु कहब अस मोरा।सोक सनेहँ सयानप थोरा।।
सुनि सुरसरि सम पावनि बानी।भईं सनेह बिकल सब रानी।।
īsa prasāda asīsa tumhārī |suta sutabadhū devasari bārī ||
rāma sapatha maiṁ kīnha na kāū |so kari kahaũ sakhī sati bhāū ||
bharata sīla guna binaya baṛāī |bhāyapa bhagati bharosa bhalāī ||
kahata sāradahu kara mati hīce |sāgara sīpa ki jāhiṁ ulīce ||
jānaũ sadā bharata kuladīpā |bāra bāra mohi kaheu mahīpā ||
kaseṁ kanaku mani pārikhi pāẽ |puruṣa parikhiahiṁ samayã subhāẽ ||
anucita āju kahaba asa morā |soka sanehã sayānapa thorā ||
suni surasari sama pāvani bānī |bhaīṁ saneha bikala saba rānī ||
Z łaski Boga i z twojego błogosławieństwa mój syn i moja synowa są czyści jak woda niebiańskiej rzeki. Nigdy wcześniej nie przysięgałem na Ramę; ale przysięgam na niego teraz, przyjaciółko, i mówię ci prawdę mego serca. Cnota, dobroć, pokora i wielkość Bharaty, jego braterska miłość, jego oddanie, jego zaufanie i jego dobroć: nawet intelekt Saraswati zachwiałby się, opowiadając o nich. Czy ocean można opróżnić muszlą ostrygi? Zawsze wiedziałem, że Bharata jest lampą swego rodu, i król mówił mi to raz za razem. Złoto poznaje się na kamieniu probierczym, a klejnot, gdy jubiler go otrzyma; człowiek jest doświadczany w czasie próby, przez swą naturę. Nie przystoi mi dziś tak mówić, lecz w żalu i miłości zostaje niewiele mądrości. Słysząc te słowa, czyste jak Ganges, wszystkie królowe zostały przejęte miłością.
Doha 283
कौसल्या कह धीर धरि सुनहु देबि मिथिलेसि।को बिबेकनिधि बल्लभहि तुम्हहि सकइ उपदेसि।।283।।
kausalyā kaha dhīra dhari sunahu debi mithilesi |ko bibekanidhi ballabhahi tumhahi sakai upadesi ||283||
Kausalya, nabierając odwagi, rzekła: "Słuchaj, o królowo Mithili. Kto jest w stanie udzielić ci rady, ty umiłowanej żonie tego, który jest skarbnicą mądrości?"
Ćaupai 284.1-4
रानि राय सन अवसरु पाई।अपनी भाँति कहब समुझाई।।
रखिअहिं लखनु भरतु गबनहिं बन।जौं यह मत मानै महीप मन।।
तौ भल जतनु करब सुबिचारी।मोरें सौचु भरत कर भारी।।
गूढ़ सनेह भरत मन माही।रहें नीक मोहि लागत नाहीं।।
लखि सुभाउ सुनि सरल सुबानी।सब भइ मगन करुन रस रानी।।
नभ प्रसून झरि धन्य धन्य धुनि।सिथिल सनेहँ सिद्ध जोगी मुनि।।
सबु रनिवासु बिथकि लखि रहेऊ।तब धरि धीर सुमित्राँ कहेऊ।।
देबि दंड जुग जामिनि बीती।राम मातु सुनी उठी सप्रीती।।
rāni rāya sana avasaru pāī |apanī bhā̃ti kahaba samujhāī ||
rakhiahiṁ lakhanu bharatu gabanahiṁ bana |jauṁ yaha mata mānai mahīpa mana ||
tau bhala jatanu karaba subicārī |moreṁ saucu bharata kara bhārī ||
gūṛha saneha bharata mana māhī |raheṁ nīka mohi lāgata nāhīṁ ||
lakhi subhāu suni sarala subānī |saba bhai magana karuna rasa rānī ||
nabha prasūna jhari dhanya dhanya dhuni |sithila sanehã siddha jogī muni ||
sabu ranivāsu bithaki lakhi raheū |taba dhari dhīra sumitrā̃ kaheū ||
debi daṁḍa juga jāmini bītī |rāma mātu sunī uṭhī saprītī ||
Królowo, gdy znajdziesz okazję, wyjaśnij królowi sprawę po swojemu. Niech Lakshmana zostanie, a Bharata niech idzie do lasu, jeśli umysł króla przyjmie tę radę. Wtedy powinnaś obmyślić dobry plan po starannym namyśle, gdyż jestem bardzo zaniepokojona o Bharatę. W sercu Bharaty jest głęboka, ukryta miłość; jeśli on zostanie, nie wydaje mi się to dobre. Widząc jej naturę i słysząc jej proste, łaskawe słowa, wszystkie królowe zatonęły w uczuciu współczucia. Z nieba padały kwiaty z okrzykami «Błogosławiony, błogosławiony!», a siddhowie, jogini i mędrcy osłabli z miłości. Całe kobiece skrzydło stało jak zaczarowane, patrząc na nią; wtedy Sumitra odważyła się i przemówiła. «Pani, dwa dandy nocy już minęły.» Słysząc to, matka Ramy wstała pełna czułości.
Doha 284
बेगि पाउ धारिअ थलहि कह सनेहँ सतिभाय।हमरें तौ अब ईस गति के मिथिलेस सहाय।।284।।
begi pāu dhāria thalahi kaha sanehã satibhāya |hamareṁ tau aba īsa gati ke mithilesa sahāya ||284||
Z czułością i szczerością wierna żona rzekła: "Skieruj swe kroki niezwłocznie ku swemu przybytkowi. Dla nas teraz jedynym schronieniem jest Bóg, albo Pan Mithili, który jest naszym pomocnikiem."
Ćaupai 285.1-4
लखि सनेह सुनि बचन बिनीता।जनकप्रिया गह पाय पुनीता।।
देबि उचित असि बिनय तुम्हारी।दसरथ घरिनि राम महतारी।।
प्रभु अपने नीचहु आदरहीं।अगिनि धूम गिरि सिर तिनु धरहीं।।
सेवकु राउ करम मन बानी।सदा सहाय महेसु भवानी।।
रउरे अंग जोगु जग को है।दीप सहाय कि दिनकर सोहै।।
रामु जाइ बनु करि सुर काजू।अचल अवधपुर करिहहिं राजू।।
अमर नाग नर राम बाहुबल।सुख बसिहहिं अपनें अपने थल।।
यह सब जागबलिक कहि राखा।देबि न होइ मुधा मुनि भाषा।।
lakhi saneha suni bacana binītā |janakapriyā gaha pāya punītā ||
debi ucita asi binaya tumhārī |dasaratha gharini rāma mahatārī ||
prabhu apane nīcahu ādarahīṁ |agini dhūma giri sira tinu dharahīṁ ||
sevaku rāu karama mana bānī |sadā sahāya mahesu bhavānī ||
raure aṁga jogu jaga ko hai |dīpa sahāya ki dinakara sohai ||
rāmu jāi banu kari sura kājū |acala avadhapura karihahiṁ rājū ||
amara nāga nara rāma bāhubala |sukha basihahiṁ apaneṁ apane thala ||
yaha saba jāgabalika kahi rākhā |debi na hoi mudhā muni bhāṣā ||
Widząc jej czułość i słysząc jej pokorne słowa, ukochana Janaki ujęła jej święte stopy. «O królowo, taka pokora przystoi jedynie tobie, żonie Daśarathy i matce Ramy.» «Wielcy władcy oddają cześć nawet najniższym: ogień nosi dym na swojej głowie, a góra nosi trawę na swoim szczycie.» «Król Janaka jest twoim sługą w czynie, myśli i słowie, a Mahesza i Bhawani są zawsze twoimi pomocnikami.» «Kto na świecie jest goden być twoim pomocnikiem? Czyż lampa pomaga słońcu, aby mogło świecić?» «Rama odejdzie do lasu i spełni dzieło bogów, a wtedy będą rządzić Ajodhją niezachwianie.» «Dzięki sile ramienia Ramy bogowie, węże i ludzie będą mieszkać szczęśliwie, każdy na swoim własnym miejscu.» «To wszystko przepowiedział Jadźnawalka; o królowo, słowo mędrca nie może okazać się fałszywe.»
Doha 285
अस कहि पग परि पेम अति सिय हित बिनय सुनाइ।सिय समेत सियमातु तब चली सुआयसु पाइ।।285।।
asa kahi paga pari pema ati siya hita binaya sunāi |siya sameta siyamātu taba calī suāyasu pāi ||285||
To mówiąc, upadła jej do stóp, okazując wielką miłość i błagając dla dobra Sity. Wtedy Sita wraz z matką ruszyła w drogę, otrzymawszy pozwolenie.
Ćaupai 286.1-4
प्रिय परिजनहि मिली बैदेही।जो जेहि जोगु भाँति तेहि तेही।।
तापस बेष जानकी देखी।भा सबु बिकल बिषाद बिसेषी।।
जनक राम गुर आयसु पाई।चले थलहि सिय देखी आई।।
लीन्हि लाइ उर जनक जानकी।पाहुन पावन पेम प्रान की।।
उर उमगेउ अंबुधि अनुरागू।भयउ भूप मनु मनहुँ पयागू।।
सिय सनेह बटु बाढ़त जोहा।ता पर राम पेम सिसु सोहा।।
चिरजीवी मुनि ग्यान बिकल जनु।बूड़त लहेउ बाल अवलंबनु।।
मोह मगन मति नहिं बिदेह की।महिमा सिय रघुबर सनेह की।।
priya parijanahi milī baidehī |jo jehi jogu bhā̃ti tehi tehī ||
tāpasa beṣa jānakī dekhī |bhā sabu bikala biṣāda biseṣī ||
janaka rāma gura āyasu pāī |cale thalahi siya dekhī āī ||
līnhi lāi ura janaka jānakī |pāhuna pāvana pema prāna kī ||
ura umageu aṁbudhi anurāgū |bhayau bhūpa manu manahũ payāgū ||
siya saneha baṭu bāṛhata johā |tā para rāma pema sisu sohā ||
cirajīvī muni gyāna bikala janu |būṛata laheu bāla avalaṁbanu ||
moha magana mati nahiṁ bideha kī |mahimā siya raghubara saneha kī ||
Vaidehi spotkała swoich drogich sług domowych, każdego w sposób, który mu przystał. Gdy ujrzeli Janaki w stroju ascety, wszyscy zostali przytłoczeni żalem, a ich boleść była szczególnie głęboka. Janaka, otrzymawszy pozwolenie Ramy i guru, udał się na miejsce i przyszedł i ujrzał Sitę. Janaka przycisnął Janaki do piersi, jak oczyszczającego gościa miłości, która jest życiem. Ocean miłości wezbrał w jego sercu, a umysł króla stał się jak Prayaga. Ujrzał rosnące tam drzewo banian miłości do Sity, a na nim jaśniejące dziecięce uczucie do Ramy. Jakby długowieczny mędrzec, porwany w swojej wiedzy, znalazł dziecko jako oparcie, gdy tonął. Umysł Videhy nie był pogrążony w omamieniu; to była wielkość jego miłości do Sity i Ramy, która go przytłoczyła.
Doha 286
सिय पितु मातु सनेह बस बिकल न सकी सँभारि।धरनिसुताँ धीरजु धरेउ समउ सुधरमु बिचारि।।286।।
siya pitu mātu saneha basa bikala na sakī sãbhāri |dharanisutā̃ dhīraju dhareu samau sudharamu bicāri ||286||
Sita, przepełniona miłością do ojca i matki, była zrozpaczona i nie mogła się opanować; lecz córka Ziemi, rozważywszy okoliczności i swój obowiązek, odważyła się.
Ćaupai 287.1-4
तापस बेष जनक सिय देखी।भयउ पेमु परितोषु बिसेषी।।
पुत्रि पवित्र किए कुल दोऊ।सुजस धवल जगु कह सबु कोऊ।।
जिति सुरसरि कीरति सरि तोरी।गवनु कीन्ह बिधि अंड करोरी।।
गंग अवनि थल तीनि बड़ेरे।एहिं किए साधु समाज घनेरे।।
पितु कह सत्य सनेहँ सुबानी।सीय सकुच महुँ मनहुँ समानी।।
पुनि पितु मातु लीन्ह उर लाई।सिख आसिष हित दीन्हि सुहाई।।
कहति न सीय सकुचि मन माहीं।इहाँ बसब रजनीं भल नाहीं।।
लखि रुख रानि जनायउ राऊ।हृदयँ सराहत सीलु सुभाऊ।।
tāpasa beṣa janaka siya dekhī |bhayau pemu paritoṣu biseṣī ||
putri pavitra kie kula doū |sujasa dhavala jagu kaha sabu koū ||
jiti surasari kīrati sari torī |gavanu kīnha bidhi aṁḍa karorī ||
gaṁga avani thala tīni baṛere |ehiṁ kie sādhu samāja ghanere ||
pitu kaha satya sanehã subānī |sīya sakuca mahũ manahũ samānī ||
puni pitu mātu līnha ura lāī |sikha āsiṣa hita dīnhi suhāī ||
kahati na sīya sakuci mana māhīṁ |ihā̃ basaba rajanīṁ bhala nāhīṁ ||
lakhi rukha rāni janāyau rāū |hṛdayã sarāhata sīlu subhāū ||
Gdy Janaka ujrzał Sitę w stroju ascety, zrodziła się w nim wielka miłość i głębokie zadowolenie. "Córko, oczyściłaś obie rodziny; każdy w świecie mówi o twojej nieskazitelnej sławie." "Rzeką twojej chwały przewyższyłaś Ganges i popłynęłaś przez miliony wszechświatów Brahmy." "Ganges ma tylko trzy wielkie miejsca na ziemi, lecz ty stworzyłaś zgromadzenia świętych w niezliczonej liczbie." Jej ojciec wypowiedział te prawdziwe, pełne miłości i łaskawe słowa, a Sita zdawała się pogrążyć we własnej nieśmiałości. Następnie jej ojciec i matka przytuliły ją do swych serc i udzieliły jej stosownych rad i błogosławieństw, pełnych czułości. Sita nie mówiła, lecz wahała się w sercu, myśląc: "Nie jest dobrze spędzić tu noc." Królowa odczytała jej nastrój i przekazała to królowi, wysławiając w sercu łagodną naturę i charakter Sity.
Doha 287
बार बार मिलि भेंट सिय बिदा कीन्ह सनमानि।कही समय सिर भरत गति रानि सुबानि सयानि।।287।।
bāra bāra mili bheṁṭa siya bidā kīnha sanamāni |kahī samaya sira bharata gati rāni subāni sayāni ||287||
Wielokrotnie obejmowali Sitę i z szacunkiem żegnali ją. Następnie królowa, mądra i łagodna w mowie, w odpowiednim momencie przemówiła o postępowaniu Bharaty.
Ćaupai 288.1-4
सुनि भूपाल भरत ब्यवहारू।सोन सुगंध सुधा ससि सारू।।
मूदे सजल नयन पुलके तन।सुजसु सराहन लगे मुदित मन।।
सावधान सुनु सुमुखि सुलोचनि।भरत कथा भव बंध बिमोचनि।।
धरम राजनय ब्रह्मबिचारू।इहाँ जथामति मोर प्रचारू।।
सो मति मोरि भरत महिमाही।कहै काह छलि छुअति न छाँही।।
बिधि गनपति अहिपति सिव सारद।कबि कोबिद बुध बुद्धि बिसारद।।
भरत चरित कीरति करतूती।धरम सील गुन बिमल बिभूती।।
समुझत सुनत सुखद सब काहू।सुचि सुरसरि रुचि निदर सुधाहू।।
suni bhūpāla bharata byavahārū |sona sugaṁdha sudhā sasi sārū ||
mūde sajala nayana pulake tana |sujasu sarāhana lage mudita mana ||
sāvadhāna sunu sumukhi sulocani |bharata kathā bhava baṁdha bimocani ||
dharama rājanaya brahmabicārū |ihā̃ jathāmati mora pracārū ||
so mati mori bharata mahimāhī |kahai kāha chali chuati na chā̃hī ||
bidhi ganapati ahipati siva sārada |kabi kobida budha buddhi bisārada ||
bharata carita kīrati karatūtī |dharama sīla guna bimala bibhūtī ||
samujhata sunata sukhada saba kāhū |suci surasari ruci nidara sudhāhū ||
Usłyszawszy o postępowaniu Bharaty, które było jak złoto z dodaną wonnością, jak nektar, jak sama istota księżyca, król zamknął oczy pełne łez, jego ciało zadrżało z radości, a z radującym się sercem zaczął wysławiać chwałę Bharaty. "Słuchaj uważnie, o pięknej twarzy i wdzięcznych oczach: opowieść o Bharacie uwalnia od więzów ziemskiego bytu. W prawości, królewskiej sztuce rządzenia i kontemplacji Brahmy, moja biegłość sięga tylko tak daleko, jak pozwala moje zrozumienie. Co może to moje zrozumienie powiedzieć o wielkości Bharaty? Nawet podstępem nie może dotknąć jego cienia. Brahma, Ganapati, Pan Węży, Śiwa i Saraswati, poeci, uczeni i mędrcy, wprawni w intelekcie, czyny Bharaty, jego sława, jego szlachetne dzieła, jego prawość, jego cnota, jego dobroć i jego nieskalany blask, są rozkoszą dla wszystkich, czy to pojęte, czy usłyszane; ich urok jest czysty jak Ganges i przewyższa nawet nektar.
Doha 288
निरवधि गुन निरुपम पुरुषु भरतु भरत सम जानि।कहिअ सुमेरु कि सेर सम कबिकुल मति सकुचानि।।288।।
niravadhi guna nirupama puruṣu bharatu bharata sama jāni |kahia sumeru ki sera sama kabikula mati sakucāni ||288||
Bharata jest mężem o nieograniczonych cnotach i bez równego sobie; wiedzcie, że Bharata jest podobny tylko do samego Bharaty. Czyż górę Sumeru można nazwać równą serowi pod względem wagi? Cały ród poetów wstydzi się w myślach.
Ćaupai 289.1-4
अगम सबहि बरनत बरबरनी।जिमि जलहीन मीन गमु धरनी।।
भरत अमित महिमा सुनु रानी।जानहिं रामु न सकहिं बखानी।।
बरनि सप्रेम भरत अनुभाऊ।तिय जिय की रुचि लखि कह राऊ।।
बहुरहिं लखनु भरतु बन जाहीं।सब कर भल सब के मन माहीं।।
देबि परंतु भरत रघुबर की।प्रीति प्रतीति जाइ नहिं तरकी।।
भरतु अवधि सनेह ममता की।जद्यपि रामु सीम समता की।।
परमारथ स्वारथ सुख सारे।भरत न सपनेहुँ मनहुँ निहारे।।
साधन सिद्ध राम पग नेहू।मोहि लखि परत भरत मत एहू।।
agama sabahi baranata barabaranī |jimi jalahīna mīna gamu dharanī ||
bharata amita mahimā sunu rānī |jānahiṁ rāmu na sakahiṁ bakhānī ||
barani saprema bharata anubhāū |tiya jiya kī ruci lakhi kaha rāū ||
bahurahiṁ lakhanu bharatu bana jāhīṁ |saba kara bhala saba ke mana māhīṁ ||
debi paraṁtu bharata raghubara kī |prīti pratīti jāi nahiṁ tarakī ||
bharatu avadhi saneha mamatā kī |jadyapi rāmu sīma samatā kī ||
paramāratha svāratha sukha sāre |bharata na sapanehũ manahũ nihāre ||
sādhana siddha rāma paga nehū |mohi lakhi parata bharata mata ehū ||
O pięknej cerze, Bharata jest poza zasięgiem wszystkich, którzy próbują go opisać, jak ziemia jest nieprzebyta dla ryby bez wody. Słuchaj, o królowo: wielkość Bharaty jest bez granic. Rama ją zna, ale nawet on nie potrafi jej ubrać w słowa. Opisawszy z miłością potęgę Bharaty, król, widząc to, co cieszyło serce jego żony, mówił dalej. "Niech Lakshmana powróci, a Bharata niech idzie do lasu: każdy w swoim sercu uważa, że byłoby to dobre dla wszystkich." "Lecz, o pani, miłość i zaufanie między Bharatą a Ramą nie mogą być odgadnięte." "Bharata jest samą granicą uczucia i przywiązania, choć Rama jest granicą równowagi ducha." "Bharata nigdy nie patrzył na radości najwyższego dobra ani zysku doczesnego, ani we śnie, ani w myśli." "Miłość do stóp Ramy jest zarówno jego dyscypliną, jak i jego doskonałością. Tak jawi mi się przekonanie Bharaty."
Doha 289
भोरेहुँ भरत न पेलिहहिं मनसहुँ राम रजाइ।करिअ न सोचु सनेह बस कहेउ भूप बिलखाइ।।289।।
bhorehũ bharata na pelihahiṁ manasahũ rāma rajāi |karia na socu saneha basa kaheu bhūpa bilakhāi ||289||
Nawet w myślach Bharata nie przekroczyłby rozkazu Ramy; nie rozpaczajcie, rzekł król, przezwyciężony miłością.
Inside Prakarana 29
The dialogue
- Listenerसामान्य श्रोता/सत्संगी-समाज (अन्तःकरण ‘मन’ सहित)
Frequently Asked Questions
परम्परानुसार यह खण्ड ‘वैराग्य-प्रबोध’ और ‘राम-आज्ञा-परायणता’ देता है: गृह-शोक/वियोग को धर्म-बुद्धि में बदलकर मन को स्थिर करता है, तथा भरत-चरित के श्रवण से ‘भव-बन्धन-बिमोचनि’ (पाठ में ही संकेत) फल माना जाता है।
सत्संग-परम्परा में प्रसंगानुसार ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-संपुट या ‘राम रामेति’ जप-संपुट जोड़ा जाता है; विशेषतः भरत-चरित/आज्ञा-पालन के भाव में ‘राम-आज्ञा गुरु समान’ भाव-स्मरण हेतु नाम-संपुट प्रचलित है।
Ask anything about Prakarana 29 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
