Prakarana 22
यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ और ‘प्रेम-परख’ का द्वार है: राजसुख, नीति, और लोक-लाज के बीच भक्त-हृदय का निर्णय। अयोध्या काण्ड में राम-राज्य की आकांक्षा टूटकर ‘राम-आज्ञा’ के आगे झुकती है; साधक के भीतर ‘अहं-राज’ का विसर्जन होकर ‘शरणागति’ का राज्य आरम्भ होता है। इस खंड का आध्यात्मिक प्रयोजन है—विरह को वैराग्य में, और वैराग्य को सेवा-भक्ति में रूपान्तरित करना, जैसा कि भरत के चरित्र में प्रत्यक्ष है।
Ten fragment ujmuje szczytowe doświadczenie Ayodhyā Kāṇḍa, gdzie „viraha” nie jest już zwykłym smutkiem, lecz staje się sādhaną. Rasa jest zjednoczeniem karuṇā i śānta: Bharata jest spalany przez rozłąkę z Rāmą, jednak to palenie nie rodzi się ze strachu przed oskarżeniem na tym świecie czy lęku przed następnym; rodzi się jedynie z miłości. W satsandze mędrców (w āśramie Bharadvāji), ta miłość jaśnieje przez podobieństwo „kīrti-bidhu”, księżyca sławy: tam gdzie przebywa jeleniopodobna forma Rāma-premy, tam sława staje się bezrówna jak księżyc. Poprzez ukazanie kultu bogactwa stworzonego przez ṛddhi i siddhi, Tulasīdāsa ustanawia subtelną zasadę: asceza może przynieść władze pańskie, jednak celem Bharaty nie jest aiśvarya, lecz „darśana stóp Rāmy”, to jest niṣkāma forma bhakti. Następnie instrukcja Guru Devów wyjaśnia, dlaczego nirguṇa, nieskalany Rāma staje się saguṇa, z powodu miłości bhaktów. Tak więc, w układzie kroków, ten epizód wznosi sādhakę od „żałości” do „służby”, a od „służby” do „całkowitej poddania”.
In this prakarana
People
Verses
Ćaupai 210.1-4
कीरति बिधु तुम्ह कीन्ह अनूपा।जहँ बस राम पेम मृगरूपा।।
तात गलानि करहु जियँ जाएँ।डरहु दरिद्रहि पारसु पाएँ।।
सुनहु भरत हम झूठ न कहहीं।उदासीन तापस बन रहहीं।।
सब साधन कर सुफल सुहावा।लखन राम सिय दरसनु पावा।।
तेहि फल कर फलु दरस तुम्हारा।सहित पयाग सुभाग हमारा।।
भरत धन्य तुम्ह जसु जगु जयऊ।कहि अस पेम मगन पुनि भयऊ।।
सुनि मुनि बचन सभासद हरषे।साधु सराहि सुमन सुर बरषे।।
धन्य धन्य धुनि गगन पयागा।सुनि सुनि भरतु मगन अनुरागा।।
kīrati bidhu tumha kīnha anūpā |jahã basa rāma pema mṛgarūpā ||
tāta galāni karahu jiyã jāẽ |ḍarahu daridrahi pārasu pāẽ ||
sunahu bharata hama jhūṭha na kahahīṁ |udāsīna tāpasa bana rahahīṁ ||
saba sādhana kara suphala suhāvā |lakhana rāma siya darasanu pāvā ||
tehi phala kara phalu darasa tumhārā |sahita payāga subhāga hamārā ||
bharata dhanya tumha jasu jagu jayaū |kahi asa pema magana puni bhayaū ||
suni muni bacana sabhāsada haraṣe |sādhu sarāhi sumana sura baraṣe ||
dhanya dhanya dhuni gagana payāgā |suni suni bharatu magana anurāgā ||
Stworzyłeś niezrównany księżyc sławy, w którym miłość Ramy mieszka jako postać jelenia. Drogi synu, dlaczego odczuwasz wyrzuty w sercu? Boisz się ubóstwa, gdy znalazłeś kamień filozoficzny. Słuchaj, Bharato: my nie mówimy fałszywie. Jesteśmy oderwanymi od świata asketami mieszkającymi w lesie. Piękny i obfity owoc wszelkiej duchowej praktyki jest taki: zdobyłem widok Lakszmany, Ramy i Sity. A owocem tego owocu jest widok ciebie. Prayaga i ja jesteśmy obydwaj błogosławieni wielkim szczęściem. Błogosławiony jesteś, Bharato; twoja sława podbiła świat. Mówiąc to, mędrzec ponownie pogrążył się w miłości. Słysząc słowa mędrca, członkowie zgromadzenia się ucieszyli; dobrzy go chwalili, a bogowie zsyłali deszcz kwiatów. Okrzyki «Błogosławiony, błogosławiony!» rozbrzmiewały przez niebo i przez Prayagę, i słysząc je wciąż na nowo, Bharata był pochłonięty miłością.
Doha 210
पुलक गात हियँ रामु सिय सजल सरोरुह नैन।करि प्रनामु मुनि मंडलिहि बोले गदगद बैन।।210।।
pulaka gāta hiyã rāmu siya sajala saroruha naina |kari pranāmu muni maṁḍalihi bole gadagada baina ||210||
Jego ciało drżało z zachwytu, w sercu trzymał Ramę i Sitę, jego lotosowe oczy były pełne łez. Składając pokłon zgromadzeniu mędrców, przemówił głosem zdławionym emocjami.
Ćaupai 211.1-4
मुनि समाजु अरु तीरथराजू।साँचिहुँ सपथ अघाइ अकाजू।।
एहिं थल जौं किछु कहिअ बनाई।एहि सम अधिक न अघ अधमाई।।
तुम्ह सर्बग्य कहउँ सतिभाऊ।उर अंतरजामी रघुराऊ।।
मोहि न मातु करतब कर सोचू।नहिं दुखु जियँ जगु जानिहि पोचू।।
नाहिन डरु बिगरिहि परलोकू।पितहु मरन कर मोहि न सोकू।।
सुकृत सुजस भरि भुअन सुहाए।लछिमन राम सरिस सुत पाए।।
राम बिरहँ तजि तनु छनभंगू।भूप सोच कर कवन प्रसंगू।।
राम लखन सिय बिनु पग पनहीं।करि मुनि बेष फिरहिं बन बनही।।
muni samāju aru tīratharājū |sā̃cihũ sapatha aghāi akājū ||
ehiṁ thala jauṁ kichu kahia banāī |ehi sama adhika na agha adhamāī ||
tumha sarbagya kahaũ satibhāū |ura aṁtarajāmī raghurāū ||
mohi na mātu karataba kara socū |nahiṁ dukhu jiyã jagu jānihi pocū ||
nāhina ḍaru bigarihi paralokū |pitahu marana kara mohi na sokū ||
sukṛta sujasa bhari bhuana suhāe |lachimana rāma sarisa suta pāe ||
rāma birahã taji tanu chanabhaṁgū |bhūpa soca kara kavana prasaṁgū ||
rāma lakhana siya binu paga panahīṁ |kari muni beṣa phirahiṁ bana banahī ||
Tu jest zgromadzenie mędrców i tu jest król świętych miejsc. Przysięga złożona w takiej obecności, nawet prawdziwa, jest rzeczą poważną; fałszywe słowo tu przyniosłoby tylko grzech i zgubę. Jeśli ktoś powie cokolwiek zmyślonego w tym miejscu, nie ma większego grzechu i podłości niż to. Jesteś wszechwiedzący, a ja mówię prawdę; i Król Raghusów zna serce wewnątrz. Nie mam niepokoju z powodu czynu mojej matki, ani żalu w sercu, że świat uzna mnie za podłego. Nie boję się, że moje życie po tamtej stronie ulegnie zniszczeniu, i nie czuję żalu z powodu śmierci mojego ojca. Jego dobre czyny i sława wypełniły piękne światy, i miał synów takich jak Lakshmana i Rama. Rozłączony z Ramą, porzucił swoje przemijające ciało w mgnieniu oka; jaki więc jest powód do żalu z powodu króla? Lecz Rama, Lakshmana i Sita, bez sandałów na stopach, przebrani za pustelników, wędrują od lasu do lasu.
Doha 211
अजिन बसन फल असन महि सयन डासि कुस पात।बसि तरु तर नित सहत हिम आतप बरषा बात।।211।।
ajina basana phala asana mahi sayana ḍāsi kusa pāta |basi taru tara nita sahata hima ātapa baraṣā bāta ||211||
Nosząc szaty z kory, jedząc owoce, śpiąc na gołej ziemi, używając posłania z trawy darbha, mieszkając pod drzewami, znoszą każdego dnia zimno i upał, deszcz i wiatr.
Ćaupai 212.1-4
एहि दुख दाहँ दहइ दिन छाती।भूख न बासर नीद न राती।।
एहि कुरोग कर औषधु नाहीं।सोधेउँ सकल बिस्व मन माहीं।।
मातु कुमत बढ़ई अघ मूला।तेहिं हमार हित कीन्ह बँसूला।।
कलि कुकाठ कर कीन्ह कुजंत्रू।गाड़ि अवधि पढ़ि कठिन कुमंत्रु।।
मोहि लगि यहु कुठाटु तेहिं ठाटा।घालेसि सब जगु बारहबाटा।।
मिटइ कुजोगु राम फिरि आएँ।बसइ अवध नहिं आन उपाएँ।।
भरत बचन सुनि मुनि सुखु पाई।सबहिं कीन्ह बहु भाँति बड़ाई।।
तात करहु जनि सोचु बिसेषी।सब दुखु मिटहि राम पग देखी।।
ehi dukha dāhã dahai dina chātī |bhūkha na bāsara nīda na rātī ||
ehi kuroga kara auṣadhu nāhīṁ |sodheũ sakala bisva mana māhīṁ ||
mātu kumata baṛhaī agha mūlā |tehiṁ hamāra hita kīnha bãsūlā ||
kali kukāṭha kara kīnha kujaṁtrū |gāṛi avadhi paṛhi kaṭhina kumaṁtru ||
mohi lagi yahu kuṭhāṭu tehiṁ ṭhāṭā |ghālesi saba jagu bārahabāṭā ||
miṭai kujogu rāma phiri āẽ |basai avadha nahiṁ āna upāẽ ||
bharata bacana suni muni sukhu pāī |sabahiṁ kīnha bahu bhā̃ti baṛāī ||
tāta karahu jani socu biseṣī |saba dukhu miṭahi rāma paga dekhī ||
Z tym płonącym smutkiem moja pierś jest spalana dniem i nocą. Za dnia nie czuję głodu, a w nocy nie mam snu. Na tę złą chorobę nie ma lekarstwa. Przeszukałem cały świat w moim umyśle. Zła rada mojej matki, korzeń grzechu, była cieślą, a ona uczyniła z mojego dobra siekierę. Ze złego drewna ery Kali uczyniła zły mechanizm, i po odrecytowaniu strasznej klątwy wygnania, wbiła go w ziemię. Przeze mnie obmyśliła ten niecny plan i zrujnowała cały świat we wszystkich kierunkach. Ta zła koniunkcja zniknie, gdy Rama powróci i będzie mieszkać w Ayodhya; nie ma innego sposobu. Słysząc słowa Bharaty, mędrzec się ucieszył, i wszyscy wielbili go na wiele sposobów. "Dziecko, nie smuć się tak bardzo; cały twój ból zniknie na widok stóp Ramy."
Doha 212
करि प्रबोध मुनिबर कहेउ अतिथि पेमप्रिय होहु।कंद मूल फल फूल हम देहिं लेहु करि छोहु।।212।।
kari prabodha munibara kaheu atithi pemapriya hohu |kaṁda mūla phala phūla hama dehiṁ lehu kari chohu ||212||
Najlepszy z mędrców przemówił słowami pocieszenia, mówiąc: "Bądź nam kochającym gościem. Damy wam korzenie, owoce i kwiaty; przyjmijcie je z miłością."
Ćaupai 213.1-4
सुनि मुनि बचन भरत हिंय सोचू।भयउ कुअवसर कठिन सँकोचू।।
जानि गरुइ गुर गिरा बहोरी।चरन बंदि बोले कर जोरी।।
सिर धरि आयसु करिअ तुम्हारा।परम धरम यहु नाथ हमारा।।
भरत बचन मुनिबर मन भाए।सुचि सेवक सिष निकट बोलाए।।
चाहिए कीन्ह भरत पहुनाई।कंद मूल फल आनहु जाई।।
भलेहीं नाथ कहि तिन्ह सिर नाए।प्रमुदित निज निज काज सिधाए।।
मुनिहि सोच पाहुन बड़ नेवता।तसि पूजा चाहिअ जस देवता।।
सुनि रिधि सिधि अनिमादिक आई।आयसु होइ सो करहिं गोसाई।।
suni muni bacana bharata hiṁya socū |bhayau kuavasara kaṭhina sãkocū ||
jāni garui gura girā bahorī |carana baṁdi bole kara jorī ||
sira dhari āyasu karia tumhārā |parama dharama yahu nātha hamārā ||
bharata bacana munibara mana bhāe |suci sevaka siṣa nikaṭa bolāe ||
cāhie kīnha bharata pahunāī |kaṁda mūla phala ānahu jāī ||
bhalehīṁ nātha kahi tinha sira nāe |pramudita nija nija kāja sidhāe ||
munihi soca pāhuna baṛa nevatā |tasi pūjā cāhia jasa devatā ||
suni ridhi sidhi animādika āī |āyasu hoi so karahiṁ gosāī ||
Słysząc słowa mędrca, serce Bharaty napełniło się niepokojem; powstał trudny i kłopotliwy kryzys. Znając wagę słów swego guru, skłonił się u jego stóp i przemówił ze złożonymi dłońmi. "Na moją głowę przyjmuję twoje polecenie; to jest nasz najwyższy obowiązek, o Panie." Słowa Bharaty ucieszyły serce wielkiego mędrca; wezwał swoich czystych sług i uczniów. "Musicie okazać gościnność Bharacie; idźcie i przynieście korzenie, owoce i bulwy." Powiedzieli: "Dobrze, Panie," i skłonili głowy; radośni, poszli każdy do swego zadania. Mędrzec pomyślał: "Bharata jest wielkim gościem; powinien być czczony jak bóg." Słysząc to, Riddhi, Siddhi, Anima i inni przybyli; "O Panie, cokolwiek rozkażesz, wykonamy."
Doha 213
राम बिरह ब्याकुल भरतु सानुज सहित समाज।पहुनाई करि हरहु श्रम कहा मुदित मुनिराज।।213।।
rāma biraha byākula bharatu sānuja sahita samāja |pahunāī kari harahu śrama kahā mudita munirāja ||213||
Bharata, wraz ze swoim młodszym bratem i całym orszakiem, był przygnębiony z powodu rozłąki z Ramą. Władca mędrców rzekł radośnie: «Ugosćcie ich i zdejmijcie z nich znużenie.»
Ćaupai 214.1-4
रिधि सिधि सिर धरि मुनिबर बानी।बड़भागिनि आपुहि अनुमानी।।
कहहिं परसपर सिधि समुदाई।अतुलित अतिथि राम लघु भाई।।
मुनि पद बंदि करिअ सोइ आजू।होइ सुखी सब राज समाजू।।
अस कहि रचेउ रुचिर गृह नाना।जेहि बिलोकि बिलखाहिं बिमाना।।
भोग बिभूति भूरि भरि राखे।देखत जिन्हहि अमर अभिलाषे।।
दासीं दास साजु सब लीन्हें।जोगवत रहहिं मनहि मनु दीन्हें।।
सब समाजु सजि सिधि पल माहीं।जे सुख सुरपुर सपनेहुँ नाहीं।।
प्रथमहिं बास दिए सब केही।सुंदर सुखद जथा रुचि जेही।।
ridhi sidhi sira dhari munibara bānī |baṛabhāgini āpuhi anumānī ||
kahahiṁ parasapara sidhi samudāī |atulita atithi rāma laghu bhāī ||
muni pada baṁdi karia soi ājū |hoi sukhī saba rāja samājū ||
asa kahi raceu rucira gṛha nānā |jehi biloki bilakhāhiṁ bimānā ||
bhoga bibhūti bhūri bhari rākhe |dekhata jinhahi amara abhilāṣe ||
dāsīṁ dāsa sāju saba līnheṁ |jogavata rahahiṁ manahi manu dīnheṁ ||
saba samāju saji sidhi pala māhīṁ |je sukha surapura sapanehũ nāhīṁ ||
prathamahiṁ bāsa die saba kehī |suṁdara sukhada jathā ruci jehī ||
Riddhi i Siddhi złożyły na swoich głowach słowa wielkiego mędrca i uważały się za bardzo szczęśliwe. Całe zgromadzenie Siddhi mówiło do siebie nawzajem: "Młodszy brat Ramy jest gościem niezrównanym." "Ukłońmy się u stóp mędrca i uczyńmy dziś to, dzięki czemu cała królewska świta może być szczęśliwa." Tak mówiąc, zbudowały wiele uroczych domów, na widok których niebiańskie rydwany bogów okryły się wstydem. Zaopatrzyły je w obfitość luksusów i przepychów, na widok których nawet nieśmiertelni wypełnili się pragnieniem. Służące i słudzy, każdy z całym potrzebnym wyposażeniem, pozostawali w pogotowiu, oddając całą swoją myśl swojej służbie. W mgnieniu oka Siddhi wyposażyły całą świetę w wygody, jakich nie spotyka się nawet we śnie w mieście bogów. Najpierw przydzieliły wszystkim kwatery, piękne i wygodne, każdemu według jego własnego upodobania.
Doha 214
बहुरि सपरिजन भरत कहुँ रिषि अस आयसु दीन्ह।बिधि बिसमय दायकु बिभव मुनिबर तपबल कीन्ह।।214।।
bahuri saparijana bharata kahũ riṣi asa āyasu dīnha |bidhi bisamaya dāyaku bibhava munibara tapabala kīnha ||214||
Wtedy wielki mędrzec, mocą swojej ascezy, dał takie polecenie Bharacie i jego rodzinie, i stworzył bogactwo, które napełniło zdumieniem samego Brahmy.
Ćaupai 215.1-4
मुनि प्रभाउ जब भरत बिलोका।सब लघु लगे लोकपति लोका।।
सुख समाजु नहिं जाइ बखानी।देखत बिरति बिसारहीं ग्यानी।।
आसन सयन सुबसन बिताना।बन बाटिका बिहग मृग नाना।।
सुरभि फूल फल अमिअ समाना।बिमल जलासय बिबिध बिधाना।।
असन पान सुच अमिअ अमी से।देखि लोग सकुचात जमी से।।
सुर सुरभी सुरतरु सबही कें।लखि अभिलाषु सुरेस सची कें।।
रितु बसंत बह त्रिबिध बयारी।सब कहँ सुलभ पदारथ चारी।।
स्रक चंदन बनितादिक भोगा।देखि हरष बिसमय बस लोगा।।
muni prabhāu jaba bharata bilokā |saba laghu lage lokapati lokā ||
sukha samāju nahiṁ jāi bakhānī |dekhata birati bisārahīṁ gyānī ||
āsana sayana subasana bitānā |bana bāṭikā bihaga mṛga nānā ||
surabhi phūla phala amia samānā |bimala jalāsaya bibidha bidhānā ||
asana pāna suca amia amī se |dekhi loga sakucāta jamī se ||
sura surabhī surataru sabahī keṁ |lakhi abhilāṣu suresa sacī keṁ ||
ritu basaṁta baha tribidha bayārī |saba kahã sulabha padāratha cārī ||
sraka caṁdana banitādika bhogā |dekhi haraṣa bisamaya basa logā ||
Gdy Bharata ujrzał potęgę mędrca, wszystkie królestwa strażników światów wydały mu się znikome. Obfitość wygód nie dawała się opisać; na jej widok nawet mędrcy zapomnieli o swoim oderwaniu. Były tam siedzenia, łoża, szaty i baldachimy, lasy i ogrody, ptaki i zwierzęta wielu rodzajów. Były pachnące kwiaty i owoce podobne do nektaru oraz przejrzyste jeziora rozmaitych kształtów. Pokarm i napój były czyste i słodkie jak nektar; widząc je, ludzie wstydzili się jak asceci praktykujący powściągliwość. Każdy miał niebiańską krowę i drzewo spełniające życzenia, a widząc je, Indra i Śaći ogarnięci byli pragnieniem. Była to pora wiosny, z bryzami wiejącymi chłodno, łagodnie i pachnąco, a cztery wielkie cele życia były w zasięgu każdego. Z girlandami, pastą z drzewa sandałowego, kobietami i innymi rozkoszami, ludzie na ten widok byli przepełnieni radością i zdumieniem.
Doha 215
संपत चकई भरतु चक मुनि आयस खेलवार।तेहि निसि आश्रम पिंजराँ राखे भा भिनुसार।।215।।
saṁpata cakaī bharatu caka muni āyasa khelavāra |tehi nisi āśrama piṁjarā̃ rākhe bhā bhinusāra ||215||
Świecki przepych był samicą czakwi, a Bharata samcem czakwy, a rozkaz mędrca był ptasznikiem, który się nimi bawi. Tej nocy trzymał ich zamkniętych w klatce pustelni, aż nastał świt.
Ćaupai 216.1-4
कीन्ह निमज्जनु तीरथराजा।नाइ मुनिहि सिरु सहित समाजा।।
रिषि आयसु असीस सिर राखी।करि दंडवत बिनय बहु भाषी।।
पथ गति कुसल साथ सब लीन्हे।चले चित्रकूटहिं चितु दीन्हें।।
रामसखा कर दीन्हें लागू।चलत देह धरि जनु अनुरागू।।
नहिं पद त्रान सीस नहिं छाया।पेमु नेमु ब्रतु धरमु अमाया।।
लखन राम सिय पंथ कहानी।पूँछत सखहि कहत मृदु बानी।।
राम बास थल बिटप बिलोकें।उर अनुराग रहत नहिं रोकैं।।
दैखि दसा सुर बरिसहिं फूला।भइ मृदु महि मगु मंगल मूला।।
kīnha nimajjanu tīratharājā |nāi munihi siru sahita samājā ||
riṣi āyasu asīsa sira rākhī |kari daṁḍavata binaya bahu bhāṣī ||
patha gati kusala sātha saba līnhe |cale citrakūṭahiṁ citu dīnheṁ ||
rāmasakhā kara dīnheṁ lāgū |calata deha dhari janu anurāgū ||
nahiṁ pada trāna sīsa nahiṁ chāyā |pemu nemu bratu dharamu amāyā ||
lakhana rāma siya paṁtha kahānī |pū̃chata sakhahi kahata mṛdu bānī ||
rāma bāsa thala biṭapa bilokeṁ |ura anurāga rahata nahiṁ rokaiṁ ||
daikhi dasā sura barisahiṁ phūlā |bhai mṛdu mahi magu maṁgala mūlā ||
Bharata obmył się w Prayadze, królu świętych miejsc, i skłonił głowę przed mędrcem wraz z całym swoim orszakiem. Przyjął rozkaz i błogosławieństwo mędrca na swoją głowę, padł na ziemię i wypowiedział wiele pokornych próśb. Wziął ze sobą przewodników, którzy dobrze znali drogę, i wyruszył do Chitrakuty z umysłem na niej utrwalonym. Opierał się na dłoni przyjaciela Ramy, a idąc zdawał się samą pobożnością przybraną w ciało. Nie miał obuwia na stopach ani cienia nad głową; jego miłość, jego ślub, jego praktyka i jego prawość były wolne od wszelkiego oszustwa. Pytał przyjaciela o historię podróży Lakszmany, Ramy i Sity drogą, a przyjaciel opowiadał ją łagodnymi słowy. Gdy ujrzał drzewa, gdzie Rama przebywał, miłość w jego sercu nie mogła być powstrzymana. Widząc jego stan, bogowie zsyłali deszcz kwiatów, a ziemia stała się miękka i droga źródłem błogosławieństwa.
Doha 216
किएँ जाहिं छाया जलद सुखद बहइ बर बात।तस मगु भयउ न राम कहँ जस भा भरतहि जात।।216।।
kiẽ jāhiṁ chāyā jalada sukhada bahai bara bāta |tasa magu bhayau na rāma kahã jasa bhā bharatahi jāta ||216||
Chmury wędrowały, dając cień, a wiał przyjemny, łagodny wiatr. Droga nigdy nie była tak łaskawa dla Ramy jak dla Bharaty w drodze.
Ćaupai 217.1-4
जड़ चेतन मग जीव घनेरे।जे चितए प्रभु जिन्ह प्रभु हेरे।।
ते सब भए परम पद जोगू।भरत दरस मेटा भव रोगू।।
यह बड़ि बात भरत कइ नाहीं।सुमिरत जिनहि रामु मन माहीं।।
बारक राम कहत जग जेऊ।होत तरन तारन नर तेऊ।।
भरतु राम प्रिय पुनि लघु भ्राता।कस न होइ मगु मंगलदाता।।
सिद्ध साधु मुनिबर अस कहहीं।भरतहि निरखि हरषु हियँ लहहीं।।
देखि प्रभाउ सुरेसहि सोचू।जगु भल भलेहि पोच कहुँ पोचू।।
गुर सन कहेउ करिअ प्रभु सोई।रामहि भरतहि भेंट न होई।।
jaṛa cetana maga jīva ghanere |je citae prabhu jinha prabhu here ||
te saba bhae parama pada jogū |bharata darasa meṭā bhava rogū ||
yaha baṛi bāta bharata kai nāhīṁ |sumirata jinahi rāmu mana māhīṁ ||
bāraka rāma kahata jaga jeū |hota tarana tārana nara teū ||
bharatu rāma priya puni laghu bhrātā |kasa na hoi magu maṁgaladātā ||
siddha sādhu munibara asa kahahīṁ |bharatahi nirakhi haraṣu hiyã lahahīṁ ||
dekhi prabhāu suresahi socū |jagu bhala bhalehi poca kahũ pocū ||
gura sana kaheu karia prabhu soī |rāmahi bharatahi bheṁṭa na hoī ||
Wzdłuż drogi było niezliczonych istot, zarówno nieożywionych, jak i ożywionych, tych, na które spojrzał Pan, i tych, które spojrzały na Pana. Wszyscy oni stali się zdolni do najwyższego stanu, a widok Bharaty uleczył ich z choroby ziemskiego istnienia. To nie jest wielka rzecz dla Bharaty, którego Rama wspomina w swoim sercu. Nawet ci na świecie, którzy wypowiadają imię Ramy choć raz, stają się zdolni do przejścia i do pomocy innym w przejściu. Bharata jest drogi Ramie, a ponadto jest jego młodszym bratem; jak więc droga nie miałaby stać się dawcą błogosławieństw? Siddhowie, święci mężowie i wielcy mędrcy mówili w ten sposób i radowali się w sercach, patrząc na Bharatę. Widząc potęgę Bharaty, Indra, pan bogów, zaniepokoił się, myśląc: na świecie dobrzy znajdują dobro, a podli znajdują podłość u podłych. Rzekł do swego nauczyciela: «Mistrzu, uczyńmy coś takiego, aby Rama i Bharata się nie spotkali.»
Doha 217
रामु सँकोची प्रेम बस भरत सपेम पयोधि।बनी बात बेगरन चहति करिअ जतनु छलु सोधि।।217।।
rāmu sãkocī prema basa bharata sapema payodhi |banī bāta begarana cahati karia jatanu chalu sodhi ||217||
Rama jest nieśmiały i uległy pod władzą miłości, a Bharata jest oceanem miłości. Sprawa, która była dobrze ułożona, zaraz zostanie zepsuta; trzeba podjąć jakiś wysiłek i poszukać jakiegoś podstępu.
Ćaupai 218.1-4
बचन सुनत सुरगुरु मुसकाने।सहसनयन बिनु लोचन जाने।।
मायापति सेवक सन माया।करइ त उलटि परइ सुरराया।।
तब किछु कीन्ह राम रुख जानी।अब कुचालि करि होइहि हानी।।
सुनु सुरेस रघुनाथ सुभाऊ।निज अपराध रिसाहिं न काऊ।।
जो अपराधु भगत कर करई।राम रोष पावक सो जरई।।
लोकहुँ बेद बिदित इतिहासा।यह महिमा जानहिं दुरबासा।।
भरत सरिस को राम सनेही।जगु जप राम रामु जप जेही।।
bacana sunata suraguru musakāne |sahasanayana binu locana jāne ||
māyāpati sevaka sana māyā |karai ta ulaṭi parai surarāyā ||
taba kichu kīnha rāma rukha jānī |aba kucāli kari hoihi hānī ||
sunu suresa raghunātha subhāū |nija aparādha risāhiṁ na kāū ||
jo aparādhu bhagata kara karaī |rāma roṣa pāvaka so jaraī ||
lokahũ beda bidita itihāsā |yaha mahimā jānahiṁ durabāsā ||
bharata sarisa ko rāma sanehī |jagu japa rāma rāmu japa jehī ||
Słysząc jego słowa, nauczyciel bogów się uśmiechnął, bo zobaczył, że Indra, tysiącooki, w rzeczywistości nie miał oczu, by widzieć. Jeśli ktoś działa iluzją przeciwko słudze Pana Mai, o królu bogów, obraca się ona i spada na samego siebie. Wtedy uczyniłem coś, wiedząc, czego pragnął Rama; teraz, jeśli knujesz zły plan, tylko szkoda z tego wyniknie. Słuchaj, panie bogów: naturą Pana Raghuwów jest to, że nigdy nie gniewa się za krzywdę wyrządzoną jemu samemu. Lecz kto krzywdzi jego wyznawcę, ten spłonie w ogniu gniewu Ramy. Ta historia jest dobrze znana na świecie i w Wedach; Durwasa dobrze zna tę wielkość. Kto jest tak drogi Ramie jak Bharata? Świat powtarza imię Ramy, a Rama powtarza imię Bharaty.
Doha 218
मनहुँ न आनिअ अमरपति रघुबर भगत अकाजु।अजसु लोक परलोक दुख दिन दिन सोक समाजु।।218।।
manahũ na ānia amarapati raghubara bhagata akāju |ajasu loka paraloka dukha dina dina soka samāju ||218||
O władco nieśmiertelnych, nie myśl nawet w swoim umyśle o wyrządzeniu szkody wyznawcy Ramy, najlepszego z Raghu. Przynosi to hańbę w tym świecie, cierpienie w zaświatach i z dnia na dzień rosnące zgromadzenie smutków.
Ćaupai 219.1-4
सुनु सुरेस उपदेसु हमारा।रामहि सेवकु परम पिआरा।।
मानत सुखु सेवक सेवकाई।सेवक बैर बैरु अधिकाई।।
जद्यपि सम नहिं राग न रोषू।गहहिं न पाप पूनु गुन दोषू।।
करम प्रधान बिस्व करि राखा।जो जस करइ सो तस फलु चाखा।।
तदपि करहिं सम बिषम बिहारा।भगत अभगत हृदय अनुसारा।।
अगुन अलेप अमान एकरस।रामु सगुन भए भगत पेम बस।।
राम सदा सेवक रुचि राखी।बेद पुरान साधु सुर साखी।।
अस जियँ जानि तजहु कुटिलाई।करहु भरत पद प्रीति सुहाई।।
sunu suresa upadesu hamārā |rāmahi sevaku parama piārā ||
mānata sukhu sevaka sevakāī |sevaka baira bairu adhikāī ||
jadyapi sama nahiṁ rāga na roṣū |gahahiṁ na pāpa pūnu guna doṣū ||
karama pradhāna bisva kari rākhā |jo jasa karai so tasa phalu cākhā ||
tadapi karahiṁ sama biṣama bihārā |bhagata abhagata hṛdaya anusārā ||
aguna alepa amāna ekarasa |rāmu saguna bhae bhagata pema basa ||
rāma sadā sevaka ruci rākhī |beda purāna sādhu sura sākhī ||
asa jiyã jāni tajahu kuṭilāī |karahu bharata pada prīti suhāī ||
Słuchaj, panie bogów, mojej rady: dla Ramy jego sługa jest najmilszy. On raduje się ze służby swego sługi, podczas gdy wrogość wobec sługi jest największą wrogością wobec niego samego. Choć jest bezstronny, bez przywiązania i bez gniewu, i nie przyjmuje na siebie ani grzechu, ani zasługi, ani cnoty, ani przewiny, uczynił działanie nadrzędnym we wszechświecie i tak postanowił: ktokolwiek działa w jakiś sposób, kosztuje owoc odpowiednio. Jednakże działa z równością i z nierównością zarazem, według serc oddanych i nieoddanych. Choć bez cech, bez skazy, wolny od pychy i zawsze ten sam, Rama przyjął formę z cechami, przezwyciężony miłością swoich bhaktów. Rama zawsze zachowywał życzenia swoich sług; Wedy, Purany, święci i bogowie są tego świadkami. Zrozumiawszy to w sercu, porzuć swoją przewrotność i pielęgnuj piękną miłość do stóp Bharaty.
Doha 219
राम भगत परहित निरत पर दुख दुखी दयाल।भगत सिरोमनि भरत तें जनि डरपहु सुरपाल।।219।।
rāma bhagata parahita nirata para dukha dukhī dayāla |bhagata siromani bharata teṁ jani ḍarapahu surapāla ||219||
Czciciele Ramy są oddani dobru innych, smucą się z powodu cierpienia innych i pełni są współczucia. Nie bój się Bharaty, o królu bogów, gdyż on jest najdrogocześniejszą perłą wśród czcicieli.
Frequently Asked Questions
परम्परागत मान्यता में यह अंश ‘भरत-भक्ति’ का स्मरण कराता है: निष्काम सेवा, गुरु-वचन-पालन, और भक्त-अपराध से बचने की शिक्षा देता है। इसके पाठ से ‘विरह’ शोक न रहकर साधना बनता है, तथा ‘भव-रोग’ (अहं/आसक्ति) शान्त होता है—विशेषतः ‘राम भगत परहित निरत’ वाले सिद्धान्त का संस्कार दृढ़ होता है।
इस प्रसंग में प्रचलित समपुट/पुनरावृत्ति-रूप से ‘राम’ नाम-जप (जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’) या ‘राम-भरत-मिलाप’ की कामना हेतु ‘श्रीरामचन्द्र कृपालु भजु मन’ का पाठ कई परम्पराओं में जोड़ा जाता है; किन्तु निश्चित सार्वदेशिक समपुट-मानक नहीं—स्थानीय मानस-गायन परम्परा के अनुसार भेद मिलता है।
Ask anything about Prakarana 22 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
