Prakarana 13
त्याग और आज्ञापालन का सोपान: राजधर्म के शिखर से वनगमन का अवरोह, जहाँ ‘लोक-मान्यता’ (जन-प्रेम) और ‘आत्म-निवेदन’ (ईश्वर-इच्छा) एक हो जाते हैं। यह चरण साधक को सिखाता है कि प्रियतम-धर्म (राम) का अनुसरण बाह्य सुख-सुविधा से ऊपर है; करुणा, शील और मर्यादा ही मुक्ति-पथ की पहली वास्तविक सीढ़ी है।
Panująca rasa w Ayodhyā Kāṇḍa to karuṇā (wzruszenie), jednak nie pozostaje ograniczona do żałoby; zostaje przemieniona w maryādā-dharmę, prawość jako święte powściągnięcie. W obecnym fragmencie (Dohā 120, 129), leśne wygnanie staje się wizją mądrości ludzi: mężczyźni i kobiety z miast i wsi oglądają Rāmę, Sītā, Lakṣmaṇę jako „piękno objawione” i „zasługę objawioną”. Ta miłość prostego ludu sygnalizuje bhakti-demokrację Tulsīdāsa: awatāra Pana nie jest tylko władcą pałaców, ale również Panem drogi. Następnie, w epizodzie āśramy Vālmīkiego, karuṇā zwraca się ku śānta-rasie: czystość gaju tapas, honorowanie gości i nauka mędrca o tattwie objawiają poszukiwaczowi znaczenie „lasu = wewnętrzność”. Tutaj Nirguṇa, poza ujęciem, staje się obecna poprzez narrację Saguṇy; cel sādhanā nie jest zewnętrzną podróżą, lecz zamieszkaniem Rāmy w „āśramie serca”, to jest zasada dharmy tego kroku.
In this prakarana
People
Verses
Ćaupai 120.1-4
जौं ए कंद मूल फल खाहीं।बादि सुधादि असन जग माहीं।।
एक कहहिं ए सहज सुहाए।आपु प्रगट भए बिधि न बनाए।।
जहँ लगि बेद कही बिधि करनी।श्रवन नयन मन गोचर बरनी।।
देखहु खोजि भुअन दस चारी।कहँ अस पुरुष कहाँ असि नारी।।
इन्हहि देखि बिधि मनु अनुरागा।पटतर जोग बनावै लागा।।
कीन्ह बहुत श्रम ऐक न आए।तेहिं इरिषा बन आनि दुराए।।
एक कहहिं हम बहुत न जानहिं।आपुहि परम धन्य करि मानहिं।।
ते पुनि पुन्यपुंज हम लेखे।जे देखहिं देखिहहिं जिन्ह देखे।।
jauṁ e kaṁda mūla phala khāhīṁ |bādi sudhādi asana jaga māhīṁ ||
eka kahahiṁ e sahaja suhāe |āpu pragaṭa bhae bidhi na banāe ||
jahã lagi beda kahī bidhi karanī |śravana nayana mana gocara baranī ||
dekhahu khoji bhuana dasa cārī |kahã asa puruṣa kahā̃ asi nārī ||
inhahi dekhi bidhi manu anurāgā |paṭatara joga banāvai lāgā ||
kīnha bahuta śrama aika na āe |tehiṁ iriṣā bana āni durāe ||
eka kahahiṁ hama bahuta na jānahiṁ |āpuhi parama dhanya kari mānahiṁ ||
te puni punyapuṁja hama lekhe |je dekhahiṁ dekhihahiṁ jinha dekhe ||
Jeśli ci dwoje mają żywić się bulwami, korzeniami i owocami, to cały nektar i inne wyborne potrawy świata zostały stworzone na próżno. Niektórzy mówią: «Ci dwoje są piękni z natury; pojawili się sami i nie zostali stworzeni przez Brahmę». Wszystkie dzieła Stwórcy, o których mówią Wedy, wszystko, co zostało opisane jako dostępne dla ucha, oka lub umysłu, szukajcie i przeszukajcie czternaście światów: gdzie jest taki mężczyzna, a gdzie taka kobieta? Na ich widok serce Brahmy napełniło się tęsknotą, i zaczął tworzyć parę, która by im dorównała. Wiele się natrudził, lecz żaden nie dorównał im; więc z zazdrości sprowadził ich i ukrył w lesie. Inni mówią: «My nie wiemy wiele, ale uważamy się za najwyżej błogosławionych». A w naszym rachunku oni również są stosami zasług: ci, którzy ich widzą, ci, którzy ich zobaczą, i ci, którzy ich widzieli.
Doha 120
एहि बिधि कहि कहि बचन प्रिय लेहिं नयन भरि नीर।किमि चलिहहि मारग अगम सुठि सुकुमार सरीर।।120।।
ehi bidhi kahi kahi bacana priya lehiṁ nayana bhari nīra |kimi calihahi māraga agama suṭhi sukumāra sarīra ||120||
Tak mówiąc i wypowiadając słowa, które z miłością przyjmują, ich oczy napełnione są łzami. Jakże będą wędrować niedostępną ścieżką z tak delikatnymi ciałami?
Ćaupai 121.1-4
नारि सनेह बिकल बस होहीं।चकई साँझ समय जनु सोहीं।।
मृदु पद कमल कठिन मगु जानी।गहबरि हृदयँ कहहिं बर बानी।।
परसत मृदुल चरन अरुनारे।सकुचति महि जिमि हृदय हमारे।।
जौं जगदीस इन्हहि बनु दीन्हा।कस न सुमनमय मारगु कीन्हा।।
जौं मागा पाइअ बिधि पाहीं।ए रखिअहिं सखि आँखिन्ह माहीं।।
जे नर नारि न अवसर आए।तिन्ह सिय रामु न देखन पाए।।
सुनि सुरुप बूझहिं अकुलाई।अब लगि गए कहाँ लगि भाई।।
समरथ धाइ बिलोकहिं जाई।प्रमुदित फिरहिं जनमफलु पाई।।
nāri saneha bikala basa hohīṁ |cakaī sā̃jha samaya janu sohīṁ ||
mṛdu pada kamala kaṭhina magu jānī |gahabari hṛdayã kahahiṁ bara bānī ||
parasata mṛdula carana arunāre |sakucati mahi jimi hṛdaya hamāre ||
jauṁ jagadīsa inhahi banu dīnhā |kasa na sumanamaya māragu kīnhā ||
jauṁ māgā pāia bidhi pāhīṁ |e rakhiahiṁ sakhi ā̃khinha māhīṁ ||
je nara nāri na avasara āe |tinha siya rāmu na dekhana pāe ||
suni surupa būjhahiṁ akulāī |aba lagi gae kahā̃ lagi bhāī ||
samaratha dhāi bilokahiṁ jāī |pramudita phirahiṁ janamaphalu pāī ||
Kobiety, przepełnione miłością, były zrozpaczone jak ptak chakwi o godzinie wieczoru. Wiedząc, że ich stopy lotosu były delikatne, a droga trudna, z ściśniętym sercem wypowiedziały te piękne słowa. «Gdy te miękkie, różowe stopy dotykają ziemi, ziemia się kurczy, tak jak nasze serca. Jeśli Pan świata dał im las, dlaczego nie uczynił ich drogi całej z kwiatów? Jeśli to, o co prosimy, można by uzyskać od Brahmy, wtedy, przyjaciółko, zachowajmy ich w naszych oczach.» Ci mężczyźni i kobiety, którzy nie przybyli na czas, nie mogli zobaczyć Sity i Ramy. Słysząc o ich pięknych postaciach, pytali z niepokojem: «Bracie, jak daleko już odeszli?» Ci, którzy mogli, pobiegli, zobaczyli ich i wrócili pełni radości, zdobywszy owoc swojego życia.
Doha 121
अबला बालक बृद्ध जन कर मीजहिं पछिताहिं।होहिं प्रेमबस लोग इमि रामु जहाँ जहँ जाहिं।।121।।
abalā bālaka bṛddha jana kara mījahiṁ pachitāhiṁ |hohiṁ premabasa loga imi rāmu jahā̃ jahã jāhiṁ ||121||
Bezbronne kobiety, dzieci i starcy biją się w piersi i żałują. Tak, przezwyciężeni miłością, ludzie podążają tam, gdzie idzie Rama.
Ćaupai 122.1-4
गाँव गाँव अस होइ अनंदू।देखि भानुकुल कैरव चंदू।।
जे कछु समाचार सुनि पावहिं।ते नृप रानिहि दोसु लगावहिं।।
कहहिं एक अति भल नरनाहू।दीन्ह हमहि जोइ लोचन लाहू।।
कहहिं परस्पर लोग लोगाईं।बातें सरल सनेह सुहाईं।।
ते पितु मातु धन्य जिन्ह जाए।धन्य सो नगरु जहाँ तें आए।।
धन्य सो देसु सैलु बन गाऊँ।जहँ जहँ जाहिं धन्य सोइ ठाऊँ।।
सुख पायउ बिरंचि रचि तेही।ए जेहि के सब भाँति सनेही।।
राम लखन पथि कथा सुहाई।रही सकल मग कानन छाई।।
gā̃va gā̃va asa hoi anaṁdū |dekhi bhānukula kairava caṁdū ||
je kachu samācāra suni pāvahiṁ |te nṛpa rānihi dosu lagāvahiṁ ||
kahahiṁ eka ati bhala naranāhū |dīnha hamahi joi locana lāhū ||
kahahiṁ paraspara loga logāīṁ |bāteṁ sarala saneha suhāīṁ ||
te pitu mātu dhanya jinha jāe |dhanya so nagaru jahā̃ teṁ āe ||
dhanya so desu sailu bana gāū̃ |jahã jahã jāhiṁ dhanya soi ṭhāū̃ ||
sukha pāyau biraṁci raci tehī |e jehi ke saba bhā̃ti sanehī ||
rāma lakhana pathi kathā suhāī |rahī sakala maga kānana chāī ||
W każdej wiosce panowała taka radość na widok Ramy, księżyca lilii rodu słonecznego. Ci, którzy usłyszeli coś z wieści, przypisywali winę królowi i królowej. Niektórzy mówili: «Król był bardzo dobry, gdyż dał naszym oczom ten wielki skarb.» Mężczyźni i kobiety mówili do siebie nawzajem słowa proste, pełne miłości i urocze: «Błogosławieni ojciec i matka, którzy ich zrodzili, i błogosławione miasto, z którego przybyli.» «Błogosławiony kraj, góry, lasy i wioski, i błogosławione każde miejsce, dokąd idą.» «Brahma czuł radość z tego, że stworzył tych, dla których ci dwaj są mili na wszelki sposób.» Urocza opowieść o Ramie i Lakszmanie na drodze rozeszła się po wszystkich ścieżkach i lasach.
Doha 122
एहि बिधि रघुकुल कमल रबि मग लोगन्ह सुख देत।जाहिं चले देखत बिपिन सिय सौमित्रि समेत।।122।।
ehi bidhi raghukula kamala rabi maga loganha sukha deta |jāhiṁ cale dekhata bipina siya saumitri sameta ||122||
W ten sposób słońce rodu Raghu przynosiło radość ludziom wzdłuż drogi. Szedł swoją drogą, z Sitą i synem Sumitry u boku, patrząc na las.
Ćaupai 123.1-4
आगे रामु लखनु बने पाछें।तापस बेष बिराजत काछें।।
उभय बीच सिय सोहति कैसे।ब्रह्म जीव बिच माया जैसे।।
बहुरि कहउँ छबि जसि मन बसई।जनु मधु मदन मध्य रति लसई।।
उपमा बहुरि कहउँ जियँ जोही।जनु बुध बिधु बिच रोहिनि सोही।।
प्रभु पद रेख बीच बिच सीता।धरति चरन मग चलति सभीता।।
सीय राम पद अंक बराएँ।लखन चलहिं मगु दाहिन लाएँ।।
राम लखन सिय प्रीति सुहाई।बचन अगोचर किमि कहि जाई।।
खग मृग मगन देखि छबि होहीं।लिए चोरि चित राम बटोहीं।।
āge rāmu lakhanu bane pācheṁ |tāpasa beṣa birājata kācheṁ ||
ubhaya bīca siya sohati kaise |brahma jīva bica māyā jaise ||
bahuri kahaũ chabi jasi mana basaī |janu madhu madana madhya rati lasaī ||
upamā bahuri kahaũ jiyã johī |janu budha bidhu bica rohini sohī ||
prabhu pada rekha bīca bica sītā |dharati carana maga calati sabhītā ||
sīya rāma pada aṁka barāẽ |lakhana calahiṁ magu dāhina lāẽ ||
rāma lakhana siya prīti suhāī |bacana agocara kimi kahi jāī ||
khaga mṛga magana dekhi chabi hohīṁ |lie cori cita rāma baṭohīṁ ||
Rama kroczył z przodu, a Lakshmana podążał za nim, obaj lśniąc w stroju ascetów. Jakże pięknie Sita lśniła między nimi dwoma, jak Maya między Brahmanem a duszą jednostkową! Znów opowiadam o jej urodzie, jak przebywa w moim umyśle: zdawała się Rati lśniąca między Wiosną a bogiem Miłości. Jeszcze raz przytaczam porównanie, którego szukałem w sercu: zdawała się Rohini lśniąca między Merkurym a Księżycem. Sita szła z lękiem, stawiając stopy na drodze, w przestrzeniach między śladami stóp swego Pana. Unikając śladów stóp Sity i Ramy, Lakshmana szedł drogą, trzymając się po ich prawej stronie. Czuła miłość Ramy, Lakshmany i Sity jest poza zasięgiem słów; jakże ją opisać? Ptaki i jelenie zachwycały się na widok ich piękna, bo Rama, wędrowiec, skradł ich serca.
Doha 123
जिन्ह जिन्ह देखे पथिक प्रिय सिय समेत दोउ भाइ।भव मगु अगमु अनंदु तेइ बिनु श्रम रहे सिराइ।।123।।
jinha jinha dekhe pathika priya siya sameta dou bhāi |bhava magu agamu anaṁdu tei binu śrama rahe sirāi ||123||
Wszyscy ci, którzy ujrzeli dwóch drogiej braci, wędrowców, wraz z Sitą, przekonali się, że ścieżka ziemskiej egzystencji, tak trudna do przebycia, bez wysiłku dochodziła do końca, i napełnieni zostali radością.
Ćaupai 124.1-4
अजहुँ जासु उर सपनेहुँ काऊ।बसहुँ लखनु सिय रामु बटाऊ।।
राम धाम पथ पाइहि सोई।जो पथ पाव कबहुँ मुनि कोई।।
तब रघुबीर श्रमित सिय जानी।देखि निकट बटु सीतल पानी।।
तहँ बसि कंद मूल फल खाई।प्रात नहाइ चले रघुराई।।
देखत बन सर सैल सुहाए।बालमीकि आश्रम प्रभु आए।।
राम दीख मुनि बासु सुहावन।सुंदर गिरि काननु जलु पावन।।
सरनि सरोज बिटप बन फूले।गुंजत मंजु मधुप रस भूले।।
खग मृग बिपुल कोलाहल करहीं।बिरहित बैर मुदित मन चरहीं।।
ajahũ jāsu ura sapanehũ kāū |basahũ lakhanu siya rāmu baṭāū ||
rāma dhāma patha pāihi soī |jo patha pāva kabahũ muni koī ||
taba raghubīra śramita siya jānī |dekhi nikaṭa baṭu sītala pānī ||
tahã basi kaṁda mūla phala khāī |prāta nahāi cale raghurāī ||
dekhata bana sara saila suhāe |bālamīki āśrama prabhu āe ||
rāma dīkha muni bāsu suhāvana |suṁdara giri kānanu jalu pāvana ||
sarani saroja biṭapa bana phūle |guṁjata maṁju madhupa rasa bhūle ||
khaga mṛga bipula kolāhala karahīṁ |birahita baira mudita mana carahīṁ ||
Nawet teraz, jeśli w czyimś sercu, nawet we śnie, Lakshmana, Sita i Rama wędrowiec przebywają, ten znajdzie ścieżkę do siedziby Ramy, ścieżkę, jakiej ledwie jakiś mędrzec kiedykolwiek znajdzie. Wtedy bohater Raghu, wiedząc, że Sita była zmęczona, i widząc blisko drzewo banianowe i chłodną wodę, zatrzymał się tam i jadł korzenie, bulwy i owoce; o świcie się wykąpał, i Pan Raghu ruszył w dalszą drogę. Podziwiając piękne lasy, jeziora i wzgórza, Pan przybył do pustelni Walmiki. Rama ujrzał urokliwe siedlisko mędrca, z jego pięknym wzgórzem i lasem oraz czystą wodą. Lotosy kwitły w stawach, a drzewa lasu były w kwiatach, i pszczoły, zatraciwszy się w nektarze, brzęczały słodko. Ptaki i zwierzęta czyniły wielki hałas, wolne od wrogości, i wędrowały i pasły się z radosnymi sercami.
Doha 124
सुचि सुंदर आश्रमु निरखि हरषे राजिवनेन।सुनि रघुबर आगमनु मुनि आगें आयउ लेन।।124।।
suci suṁdara āśramu nirakhi haraṣe rājivanena |suni raghubara āgamanu muni āgeṁ āyau lena ||124||
Widząc czystą i piękną aśramę, ten o oczach lotosu radował się. Słysząc o nadejściu Ramy, mędrzec wyszedł naprzód, by go powitać.
Ćaupai 125.1-4
मुनि कहुँ राम दंडवत कीन्हा।आसिरबादु बिप्रबर दीन्हा।।
देखि राम छबि नयन जुड़ाने।करि सनमानु आश्रमहिं आने।।
मुनिबर अतिथि प्रानप्रिय पाए।कंद मूल फल मधुर मगाए।।
सिय सौमित्रि राम फल खाए।तब मुनि आश्रम दिए सुहाए।।
बालमीकि मन आनँदु भारी।मंगल मूरति नयन निहारी।।
तब कर कमल जोरि रघुराई।बोले बचन श्रवन सुखदाई।।
तुम्ह त्रिकाल दरसी मुनिनाथा।बिस्व बदर जिमि तुम्हरें हाथा।।
अस कहि प्रभु सब कथा बखानी।जेहि जेहि भाँति दीन्ह बनु रानी।।
muni kahũ rāma daṁḍavata kīnhā |āsirabādu biprabara dīnhā ||
dekhi rāma chabi nayana juṛāne |kari sanamānu āśramahiṁ āne ||
munibara atithi prānapriya pāe |kaṁda mūla phala madhura magāe ||
siya saumitri rāma phala khāe |taba muni āśrama die suhāe ||
bālamīki mana ānãdu bhārī |maṁgala mūrati nayana nihārī ||
taba kara kamala jori raghurāī |bole bacana śravana sukhadāī ||
tumha trikāla darasī munināthā |bisva badara jimi tumhareṁ hāthā ||
asa kahi prabhu saba kathā bakhānī |jehi jehi bhā̃ti dīnha banu rānī ||
Rama pokłonił się do ziemi przed mędrcem, a najlepszy z braminów udzielił mu swojego błogosławieństwa. Ujrzawszy piękność Ramy, jego oczy ochłodziły się i ucieszyły; przyjął go z czcią i wprowadził do pustelni. Wielki mędrzec, zyskawszy gości równie mu droich jak własne życie, kazał przynieść korzenie, bulwy i słodkie owoce. Sita, Lakshmana i Rama jedli owoce; wtedy mędrzec wskazał im przyjemne miejsca w pustelni, które im dał na pobyt. Serce Valmikiego napełniło się wielką radością, gdy jego oczy oglądały to wcielenie wszelkiej pomyślności. Wtedy Rama, pan Raghu, złożył swoje lotosowe dłonie i wypowiedział słowa niosące rozkosz uszom. "O panie mędrców, ty widzisz trzy czasy, przeszłość, teraźniejszość i przyszłość; cały wszechświat leży w twej dłoni jak owoc jujuby." Tak mówiąc, Pan opowiedział całą historię, i jak na wszelkie sposoby królowa posłała go do lasu.
Doha 125
तात बचन पुनि मातु हित भाइ भरत अस राउ।मो कहुँ दरस तुम्हार प्रभु सबु मम पुन्य प्रभाउ।।125।।
tāta bacana puni mātu hita bhāi bharata asa rāu |mo kahũ darasa tumhāra prabhu sabu mama punya prabhāu ||125||
Dla słów mojego ojca, znów dla dobra mojej matki, i dla brata Bharaty, o Panie, widok Ciebie jest całym owocem moich zasług i mocy.
Ćaupai 126.1-4
देखि पाय मुनिराय तुम्हारे।भए सुकृत सब सुफल हमारे।।
अब जहँ राउर आयसु होई।मुनि उदबेगु न पावै कोई।।
मुनि तापस जिन्ह तें दुखु लहहीं।ते नरेस बिनु पावक दहहीं।।
मंगल मूल बिप्र परितोषू।दहइ कोटि कुल भूसुर रोषू।।
अस जियँ जानि कहिअ सोइ ठाऊँ।सिय सौमित्रि सहित जहँ जाऊँ।।
तहँ रचि रुचिर परन तृन साला।बासु करौ कछु काल कृपाला।।
सहज सरल सुनि रघुबर बानी।साधु साधु बोले मुनि ग्यानी।।
कस न कहहु अस रघुकुलकेतू।तुम्ह पालक संतत श्रुति सेतू।।
dekhi pāya munirāya tumhāre |bhae sukṛta saba suphala hamāre ||
aba jahã rāura āyasu hoī |muni udabegu na pāvai koī ||
muni tāpasa jinha teṁ dukhu lahahīṁ |te naresa binu pāvaka dahahīṁ ||
maṁgala mūla bipra paritoṣū |dahai koṭi kula bhūsura roṣū ||
asa jiyã jāni kahia soi ṭhāū̃ |siya saumitri sahita jahã jāū̃ ||
tahã raci rucira parana tṛna sālā |bāsu karau kachu kāla kṛpālā ||
sahaja sarala suni raghubara bānī |sādhu sādhu bole muni gyānī ||
kasa na kahahu asa raghukulaketū |tumha pālaka saṁtata śruti setū ||
O królu mędrców, ujrzawszy twoje stopy, wszystkie nasze dobre uczynki przyniosły owoc. Teraz, dokądkolwiek rozkażesz, niech to będzie miejsce, gdzie żaden mędrzec nie dozna żadnego niepokoju. Królowie, przez których mędrcy i asceci cierpią, płoną bez żadnego ognia. Zadowolenie bramina jest korzeniem wszelkiego błogosławieństwa, podczas gdy gniew bogów na ziemi spala miliony pokoleń. Wiedząc to w sercu, wskaż mi to miejsce, dokąd mógłbym udać się z Sitą i Lakszmaną, synem Sumitry. Tam zbuduję piękną chatę z liści i trawy i będę przebywać przez jakiś czas, o miłosierny. Słysząc naturalne i proste słowa Ramy, najlepszego z Raghu, mądry muni rzekł: «Dobrze powiedziane, dobrze powiedziane!» «Dlaczego miałbyś nie mówić tak, o chorągwi rodu Raghu? Ty jesteś zawsze opiekunem mostu Wed.»
Chhand 126
श्रुति सेतु पालक राम तुम्ह जगदीस माया जानकी।जो सृजति जगु पालति हरति रूख पाइ कृपानिधान की।।
जो सहससीसु अहीसु महिधरु लखनु सचराचर धनी।सुर काज धरि नरराज तनु चले दलन खल निसिचर अनी।।
śruti setu pālaka rāma tumha jagadīsa māyā jānakī |jo sṛjati jagu pālati harati rūkha pāi kṛpānidhāna kī ||
jo sahasasīsu ahīsu mahidharu lakhanu sacarācara dhanī |sura kāja dhari nararāja tanu cale dalana khala nisicara anī ||
Ty, Rama, jesteś stróżem mostu Wed, Panem świata; a Janaki jest Mają, która, biorąc za wskazówkę łaskawą wolę Skarbnicy Miłosierdzia, tworzy, podtrzymuje i niszczy świat. On, który jest tysiącogłowym Sheshą, panem węży i dźwigaczem ziemi, władca wszystkiego, co ruchome i nieruchome, jest Lakshmaną. Dla bogów przybrał postać króla wśród ludzi i wyrusza, by zniszczyć rzeszę demonów.
Soratha 126
राम सरुप तुम्हार बचन अगोचर बुद्धिपर।अबिगत अकथ अपार नेति नित निगम कह।।126।।
rāma sarupa tumhāra bacana agocara buddhipara |abigata akatha apāra neti nita nigama kaha ||126||
Twoja forma, o Rama, jest poza słowami i poza umysłem; jest nieobjawiona, niewypowiedziana, nieskończona, a Wedy wiecznie głoszą ją jako: nie to, nie to.
Ćaupai 127.1-4
जगु पेखन तुम्ह देखनिहारे।बिधि हरि संभु नचावनिहारे।।
तेउ न जानहिं मरमु तुम्हारा।औरु तुम्हहि को जाननिहारा।।
सोइ जानइ जेहि देहु जनाई।जानत तुम्हहि तुम्हइ होइ जाई।।
तुम्हरिहि कृपाँ तुम्हहि रघुनंदन।जानहिं भगत भगत उर चंदन।।
चिदानंदमय देह तुम्हारी।बिगत बिकार जान अधिकारी।।
नर तनु धरेहु संत सुर काजा।कहहु करहु जस प्राकृत राजा।।
राम देखि सुनि चरित तुम्हारे।जड़ मोहहिं बुध होहिं सुखारे।।
तुम्ह जो कहहु करहु सबु साँचा।जस काछिअ तस चाहिअ नाचा।।
jagu pekhana tumha dekhanihāre |bidhi hari saṁbhu nacāvanihāre ||
teu na jānahiṁ maramu tumhārā |auru tumhahi ko jānanihārā ||
soi jānai jehi dehu janāī |jānata tumhahi tumhai hoi jāī ||
tumharihi kṛpā̃ tumhahi raghunaṁdana |jānahiṁ bhagata bhagata ura caṁdana ||
cidānaṁdamaya deha tumhārī |bigata bikāra jāna adhikārī ||
nara tanu dharehu saṁta sura kājā |kahahu karahu jasa prākṛta rājā ||
rāma dekhi suni carita tumhāre |jaṛa mohahiṁ budha hohiṁ sukhāre ||
tumha jo kahahu karahu sabu sā̃cā |jasa kāchia tasa cāhia nācā ||
Świat jest widowiskiem, a ty jesteś jego widzem; Brahma, Wisznu i Śambhu są tymi, którzy każą mu tańczyć. Nawet oni nie znają twego sekretu; kto inny mógłby cię poznać? Tylko ten cię zna, komu udzielasz tej wiedzy; i poznając cię, staje się jednym z tobą. To tylko dzięki twej łasce, o radości Raghuów, bhakci cię znają, o drzewo sandałowe dla serc bhaktów. Twoje ciało zbudowane jest z czystej świadomości i błogości, wolnej od wszelkiej zmiany; wiedzą o tym tylko ci, którzy są tego godni. Przyjąłeś ludzkie ciało dla dobra świętych i bogów, i mówisz oraz działasz jak zwykły król. O Rama, widząc i słysząc o twoich czynach, tępi wprawiani są w zdumienie, podczas gdy mędrcy stają się szczęśliwi. Wszystko, co mówisz i czynisz, jest w pełni prawdziwe; albowiem jak rola jest ubrana, tak musi być taniec.
Doha 127
पूँछेहु मोहि कि रहौं कहँ मैं पूँछत सकुचाउँ।जहँ न होहु तहँ देहु कहि तुम्हहि देखावौं ठाउँ।।127।।
pū̃chehu mohi ki rahauṁ kahã maiṁ pū̃chata sakucāũ |jahã na hohu tahã dehu kahi tumhahi dekhāvauṁ ṭhāũ ||127||
Pytasz mnie, gdzie masz przebywać, a ja waham się zapytać cię z kolei. Wskaż mi miejsce, gdzie cię nie ma, a ja tam ci pokażę miejsce.
Ćaupai 128.1-4
सुनि मुनि बचन प्रेम रस साने।सकुचि राम मन महुँ मुसुकाने।।
बालमीकि हँसि कहहिं बहोरी।बानी मधुर अमिअ रस बोरी।।
सुनहु राम अब कहउँ निकेता।जहाँ बसहु सिय लखन समेता।।
जिन्ह के श्रवन समुद्र समाना।कथा तुम्हारि सुभग सरि नाना।।
भरहिं निरंतर होहिं न पूरे।तिन्ह के हिय तुम्ह कहुँ गृह रूरे।।
लोचन चातक जिन्ह करि राखे।रहहिं दरस जलधर अभिलाषे।।
निदरहिं सरित सिंधु सर भारी।रूप बिंदु जल होहिं सुखारी।।
तिन्ह के हृदय सदन सुखदायक।बसहु बंधु सिय सह रघुनायक।।
suni muni bacana prema rasa sāne |sakuci rāma mana mahũ musukāne ||
bālamīki hãsi kahahiṁ bahorī |bānī madhura amia rasa borī ||
sunahu rāma aba kahaũ niketā |jahā̃ basahu siya lakhana sametā ||
jinha ke śravana samudra samānā |kathā tumhāri subhaga sari nānā ||
bharahiṁ niraṁtara hohiṁ na pūre |tinha ke hiya tumha kahũ gṛha rūre ||
locana cātaka jinha kari rākhe |rahahiṁ darasa jaladhara abhilāṣe ||
nidarahiṁ sarita siṁdhu sara bhārī |rūpa biṁdu jala hohiṁ sukhārī ||
tinha ke hṛdaya sadana sukhadāyaka |basahu baṁdhu siya saha raghunāyaka ||
Słysząc słowa mędrca, przesiąknięte słodyczą miłości, Rama poczuł wstyd i uśmiechnął się w swoim sercu. Walmiki wtedy przemówił ponownie z uśmiechem, w słowach słodkich i nasyconych nektarem nieśmiertelności. Słuchaj, Rama; teraz powiem ci o siedzibach, gdzie możesz przebywać z Sitą i Lakszmaną. Tych, których uszy są jak ocean, a twoje opowieści jak liczne piękne rzeki, które do niego wpływają, które go wypełniają nieustannie, a jednak nigdy się nie wypełniają: w ich sercach jest piękny dom dla ciebie. Tych, którzy uczynili swoje oczy jak ptak czataka, zawsze pragnących ujrzenia ciebie jak chmury deszczowej, którzy pogardzają rzekami, morzem i wielkimi jeziorami, a stają się szczęśliwi od jednej kropli wody twojego piękna: w ich sercach, które są siedzibami dającymi radość, przebywaj, o Pan Raghuwów, wraz ze swoim bratem i Sitą.
Doha 128
जसु तुम्हार मानस बिमल हंसिनि जीहा जासु।मुकुताहल गुन गन चुनइ राम बसहु हियँ तासु।।128।।
jasu tumhāra mānasa bimala haṁsini jīhā jāsu |mukutāhala guna gana cunai rāma basahu hiyã tāsu ||128||
Twoja sława to czyste jezioro Manasa, a ten, którego język jest łabędzicą zbierającą z niego perły twych licznych cnót: w jego sercu, Rama, zamieszkaj.
Ćaupai 129.1-4
प्रभु प्रसाद सुचि सुभग सुबासा।सादर जासु लहइ नित नासा।।
तुम्हहि निबेदित भोजन करहीं।प्रभु प्रसाद पट भूषन धरहीं।।
सीस नवहिं सुर गुरु द्विज देखी।प्रीति सहित करि बिनय बिसेषी।।
कर नित करहिं राम पद पूजा।राम भरोस हृदयँ नहि दूजा।।
चरन राम तीरथ चलि जाहीं।राम बसहु तिन्ह के मन माहीं।।
मंत्रराजु नित जपहिं तुम्हारा।पूजहिं तुम्हहि सहित परिवारा।।
तरपन होम करहिं बिधि नाना।बिप्र जेवाँइ देहिं बहु दाना।।
तुम्ह तें अधिक गुरहि जियँ जानी।सकल भायँ सेवहिं सनमानी।।
prabhu prasāda suci subhaga subāsā |sādara jāsu lahai nita nāsā ||
tumhahi nibedita bhojana karahīṁ |prabhu prasāda paṭa bhūṣana dharahīṁ ||
sīsa navahiṁ sura guru dvija dekhī |prīti sahita kari binaya biseṣī ||
kara nita karahiṁ rāma pada pūjā |rāma bharosa hṛdayã nahi dūjā ||
carana rāma tīratha cali jāhīṁ |rāma basahu tinha ke mana māhīṁ ||
maṁtrarāju nita japahiṁ tumhārā |pūjahiṁ tumhahi sahita parivārā ||
tarapana homa karahiṁ bidhi nānā |bipra jevā̃i dehiṁ bahu dānā ||
tumha teṁ adhika gurahi jiyã jānī |sakala bhāyã sevahiṁ sanamānī ||
Których nozdrza zawsze z czcią przyjmują czystą, piękną woń prasada Pana. Którzy jedzą tylko pożywienie najpierw ofiarowane tobie, i noszą szaty i ozdoby, które są prasada Pana. Którzy kłaniają głowę, gdy widzą boga, guru lub brahmina, i okazują im szczególną pokorę z miłością. Których ręce zawsze oddają cześć stopom Ramy, i którzy nie mają innego zaufania w sercach oprócz Ramy. Których stopy wędrują do świętych miejsc Ramy: Rama, zamieszkaj w umysłach tych. Którzy zawsze powtarzają twoje imię, króla mantr, i czczą cię wraz ze swoimi rodzinami. Którzy dokonują libacji i ofiar ogniowych na wiele sposobów, i karmią brahminów oraz obdarowują ich wieloma darami. Którzy uważają guru w swoich sercach za większego niż ty, i służą mu na wszelkie sposoby z czcią.
Doha 129
सबु करि मागहिं एक फलु राम चरन रति होउ।तिन्ह कें मन मंदिर बसहु सिय रघुनंदन दोउ।।129।।
sabu kari māgahiṁ eka phalu rāma carana rati hou |tinha keṁ mana maṁdira basahu siya raghunaṁdana dou ||129||
Czyńc wszystko, proszą o jeden tylko owoc: niech będzie nabożeństwo do stóp Ramy. W świątyni ich serc mieszkajcie oboje, Sito i Synu Raghu.
Frequently Asked Questions
परंपरा में इसे ‘दर्शन-माहात्म्य’ खंड माना जाता है: राम-सीता-लक्ष्मण के वन-पथ-दर्शन का वर्णन सुनने/पढ़ने से मन में प्रेम-वैराग्य जागता है, तीर्थ-भाव (चरन-तीरथ) और साधु-संग की रुचि बढ़ती है, तथा ‘हृदय-आश्रम’ में राम-निवास की आकांक्षा दृढ़ होती है—यही इसका मुख्य पुण्य-फल कहा जाता है।
अनेक रामानंदी/मानस-परंपराओं में सामान्य राम-नाम समपुट लिया जाता है—‘श्रीराम जय राम जय जय राम’—विशेषकर दोहा 126–129 (राम की अगोचरता और भक्त-हृदय-निवास) के साथ। कुछ पाठ-परंपराएँ ‘राम’ नाम का एक-एक समपुट प्रत्येक दोहा के आरंभ/अंत में जोड़कर जप-लय बनाती हैं।
Ask anything about Prakarana 13 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
