त्याग और आज्ञापालन का सोपान: राजधर्म के शिखर से वनगमन का अवरोह, जहाँ ‘लोक-मान्यता’ (जन-प्रेम) और ‘आत्म-निवेदन’ (ईश्वर-इच्छा) एक हो जाते हैं। यह चरण साधक को सिखाता है कि प्रियतम-धर्म (राम) का अनुसरण बाह्य सुख-सुविधा से ऊपर है; करुणा, शील और मर्यादा ही मुक्ति-पथ की पहली वास्तविक सीढ़ी है।
ಅಯೋಧ್ಯಾ ಕಾಂಡದ ಪ್ರಧಾನ ರಸ ಕರుణವೇ; ಆದರೆ ಅದು ಶೋಕದಲ್ಲೇ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸದೆ, ಕ್ರಮೇಣ ‘ಮರ್ಯಾದಾ-ಧರ್ಮ’ವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಖಂಡದಲ್ಲಿ (ದೋಹಾ 120–129) ವನಗಮನವು ಲೋಕದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ: ನಗರ-ಗ್ರಾಮಗಳ ನರ-ನಾರಿಯರು ರಾಮ-ಸೀತಾ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ‘ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸೌಂದರ್ಯ’ವೂ ‘ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪುಣ್ಯ’ವೂ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜನಪ್ರೇಮವು ತುಲಸಿಯ ಭಕ್ತಿ-ಲೋಕತಂತ್ರದ ಸೂಚನೆ—ಭಗವಂತನ ಅವತಾರವು ರಾಜಮಹಲಕ್ಕಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪಥಕ್ಕೂ ಸ್ವಾಮಿ. ಮುಂದಾಗಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ-ಆಶ್ರಮ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕರుణ ರಸ ಶಾಂತ-ರಸದತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತದೆ: ತಪೋವನದ ಶುದ್ಧತೆ, ಅತಿಥಿ-ಸತ್ಕಾರ, ಮತ್ತು ಮುನಿಯ ತತ್ತ್ವೋಪದೇಶ ಸಾಧಕನಿಗೆ ‘ವನ = ಅಂತರ್ಮುಖತೆ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗುಣ-ಅಗೋಚರ ರಾಮನು ಸಗುಣ-ಚರಿತದ ಮೂಲಕ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸಾಧನೆಯ ಗುರಿ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಯಾಣವಲ್ಲ, ‘ಹೃದಯ-ಆಶ್ರಮ’ದಲ್ಲಿ ರಾಮ-ನಿವಾಸ—ಇದೇ ಈ ಸೋಪಾನದ ಧರ್ಮ-ತತ್ತ್ವ.
ಚೌಪಾಯಿ 120.1-4
जौं ए कंद मूल फल खाहीं।बादि सुधादि असन जग माहीं।।
एक कहहिं ए सहज सुहाए।आपु प्रगट भए बिधि न बनाए।।
जहँ लगि बेद कही बिधि करनी।श्रवन नयन मन गोचर बरनी।।
देखहु खोजि भुअन दस चारी।कहँ अस पुरुष कहाँ असि नारी।।
इन्हहि देखि बिधि मनु अनुरागा।पटतर जोग बनावै लागा।।
कीन्ह बहुत श्रम ऐक न आए।तेहिं इरिषा बन आनि दुराए।।
एक कहहिं हम बहुत न जानहिं।आपुहि परम धन्य करि मानहिं।।
ते पुनि पुन्यपुंज हम लेखे।जे देखहिं देखिहहिं जिन्ह देखे।।
jauṁ e kaṁda mūla phala khāhīṁ |bādi sudhādi asana jaga māhīṁ ||
eka kahahiṁ e sahaja suhāe |āpu pragaṭa bhae bidhi na banāe ||
jahã lagi beda kahī bidhi karanī |śravana nayana mana gocara baranī ||
dekhahu khoji bhuana dasa cārī |kahã asa puruṣa kahā̃ asi nārī ||
inhahi dekhi bidhi manu anurāgā |paṭatara joga banāvai lāgā ||
kīnha bahuta śrama aika na āe |tehiṁ iriṣā bana āni durāe ||
eka kahahiṁ hama bahuta na jānahiṁ |āpuhi parama dhanya kari mānahiṁ ||
te puni punyapuṁja hama lekhe |je dekhahiṁ dekhihahiṁ jinha dekhe ||
ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಕಂದಮೂಲಗಳು, ಬೇರುಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ ಎಂದರೆ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಮೃತ ಮುಂತಾದ ರುಚಿಕರವಾದ ಆಹಾರಗಳೆಲ್ಲಾ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಸುಂದರರು, ತಾವಾಗಿಯೇ ಪ್ರಕಟರಾದರು, ಬ್ರಹ್ಮ ಇವರನ್ನು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ವೇದಗಳು ಹೇಳಿದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಕಿವಿ, ಕಣ್ಣು, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಗೋಚರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪುರುಷ, ಎಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸ್ತ್ರೀ? ಇವರನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸು ಅನುರಾಗದಿಂದ ತುಂಬಿತು, ಇವರಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಒಂದನ್ನು ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಬಹಳ ಶ್ರಮಪಟ್ಟನು, ಒಬ್ಬರೂ ಇವರಿಗೆ ಸಮಾನರಾಗಿ ಬರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ಇವರನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ತಂದು ಅಡಗಿಸಿದನು. ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ನಾವು ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವೇ ಅತ್ಯಂತ ಧನ್ಯರೆಂದು ಎಣಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅವರೂ ಪುಣ್ಯಸಮೂಹವೇ, ಇವರನ್ನು ನೋಡುವವರು, ನೋಡುವವರಾಗುವವರು, ನೋಡಿದವರು.
ದೋಹಾ 120
एहि बिधि कहि कहि बचन प्रिय लेहिं नयन भरि नीर।किमि चलिहहि मारग अगम सुठि सुकुमार सरीर।।120।।
ehi bidhi kahi kahi bacana priya lehiṁ nayana bhari nīra |kimi calihahi māraga agama suṭhi sukumāra sarīra ||120||
ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಅವರು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡರು, "ಇಷ್ಟು ಮೃದುವಾದ ಶರೀರಗಳಿಂದ ಅವರು ದಾಟಲಾಗದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನಡೆಯಲಿ?" ಎಂದರು.
ಚೌಪಾಯಿ 121.1-4
नारि सनेह बिकल बस होहीं।चकई साँझ समय जनु सोहीं।।
मृदु पद कमल कठिन मगु जानी।गहबरि हृदयँ कहहिं बर बानी।।
परसत मृदुल चरन अरुनारे।सकुचति महि जिमि हृदय हमारे।।
जौं जगदीस इन्हहि बनु दीन्हा।कस न सुमनमय मारगु कीन्हा।।
जौं मागा पाइअ बिधि पाहीं।ए रखिअहिं सखि आँखिन्ह माहीं।।
जे नर नारि न अवसर आए।तिन्ह सिय रामु न देखन पाए।।
सुनि सुरुप बूझहिं अकुलाई।अब लगि गए कहाँ लगि भाई।।
समरथ धाइ बिलोकहिं जाई।प्रमुदित फिरहिं जनमफलु पाई।।
nāri saneha bikala basa hohīṁ |cakaī sā̃jha samaya janu sohīṁ ||
mṛdu pada kamala kaṭhina magu jānī |gahabari hṛdayã kahahiṁ bara bānī ||
parasata mṛdula carana arunāre |sakucati mahi jimi hṛdaya hamāre ||
jauṁ jagadīsa inhahi banu dīnhā |kasa na sumanamaya māragu kīnhā ||
jauṁ māgā pāia bidhi pāhīṁ |e rakhiahiṁ sakhi ā̃khinha māhīṁ ||
je nara nāri na avasara āe |tinha siya rāmu na dekhana pāe ||
suni surupa būjhahiṁ akulāī |aba lagi gae kahā̃ lagi bhāī ||
samaratha dhāi bilokahiṁ jāī |pramudita phirahiṁ janamaphalu pāī ||
ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಸಂಜೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಕವಿ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ದುಃಖಿಸಿದರು. ಅವರ ಕಮಲದಂತಹ ಮೃದುವಾದ ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ಕಠಿಣವಾದ ಮಾರ್ಗ ತಿಳಿದು, ಹೃದಯ ತುಂಬಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು. "ಆ ಮೃದುವಾದ ಕೆಂಪು ಪಾದಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ, ನಮ್ಮ ಹೃದಯ ಸಂಕೋಚಿಸುವಂತೆ ಭೂಮಿಯೂ ಸಂಕೋಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜಗದೀಶ ಇವರಿಗೆ ಕಾಡು ಕೊಟ್ಟನು ಎಂದರೆ, ಅವರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಿಲ್ಲವೇ? ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದಾದರೆ, ಗೆಳತಿ, ಇವರನ್ನು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋಣ." ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬರದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸೀತಾ ರಾಮರನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆತಂಕದಿಂದ, "ಅಣ್ಣಾ, ಇದುವರೆಗೆ ಎಷ್ಟು ದೂರ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಸಮರ್ಥರಾದವರು ಓಡಿ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ, ಜನ್ಮದ ಫಲ ಪಡೆದು ಆನಂದದಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.
ದೋಹಾ 121
अबला बालक बृद्ध जन कर मीजहिं पछिताहिं।होहिं प्रेमबस लोग इमि रामु जहाँ जहँ जाहिं।।121।।
abalā bālaka bṛddha jana kara mījahiṁ pachitāhiṁ |hohiṁ premabasa loga imi rāmu jahā̃ jahã jāhiṁ ||121||
ಮಹಿಳೆಯರು, ಮಕ್ಕಳು, ವೃದ್ಧರು ಕೈಗಳನ್ನು ಹಿಸುಕಿ ಕಳವಳಪಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಮರು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹೀಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ವಶರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 122.1-4
गाँव गाँव अस होइ अनंदू।देखि भानुकुल कैरव चंदू।।
जे कछु समाचार सुनि पावहिं।ते नृप रानिहि दोसु लगावहिं।।
कहहिं एक अति भल नरनाहू।दीन्ह हमहि जोइ लोचन लाहू।।
कहहिं परस्पर लोग लोगाईं।बातें सरल सनेह सुहाईं।।
ते पितु मातु धन्य जिन्ह जाए।धन्य सो नगरु जहाँ तें आए।।
धन्य सो देसु सैलु बन गाऊँ।जहँ जहँ जाहिं धन्य सोइ ठाऊँ।।
सुख पायउ बिरंचि रचि तेही।ए जेहि के सब भाँति सनेही।।
राम लखन पथि कथा सुहाई।रही सकल मग कानन छाई।।
gā̃va gā̃va asa hoi anaṁdū |dekhi bhānukula kairava caṁdū ||
je kachu samācāra suni pāvahiṁ |te nṛpa rānihi dosu lagāvahiṁ ||
kahahiṁ eka ati bhala naranāhū |dīnha hamahi joi locana lāhū ||
kahahiṁ paraspara loga logāīṁ |bāteṁ sarala saneha suhāīṁ ||
te pitu mātu dhanya jinha jāe |dhanya so nagaru jahā̃ teṁ āe ||
dhanya so desu sailu bana gāū̃ |jahã jahã jāhiṁ dhanya soi ṭhāū̃ ||
sukha pāyau biraṁci raci tehī |e jehi ke saba bhā̃ti sanehī ||
rāma lakhana pathi kathā suhāī |rahī sakala maga kānana chāī ||
ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲೂ ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಕಮಲಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರನಾದ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ ಅಂತಹ ಆನಂದವುಂಟಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದವರು ರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿದರು. ಕೆಲವರು, "ಆ ರಾಜ ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯವನು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಈ ಮಹತ್ತಾದ ಲಾಭವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು" ಎಂದರು. ಜನರು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಸರಳವಾದ, ಪ್ರೀತಿಯ, ಸುಂದರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. "ಅವರನ್ನು ಹೆತ್ತ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳು ಧನ್ಯರು, ಅವರು ಬಂದ ನಗರವೂ ಧನ್ಯವು." "ಆ ದೇಶ, ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಕಾಡುಗಳು, ಹಳ್ಳಿಗಳು ಧನ್ಯವಾದವು, ಅವರು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೋ ಆ ಸ್ಥಳವೂ ಧನ್ಯವು." "ಇವಿಬ್ಬರೂ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯವರಾಗಿರುವವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆನಂದ ಪಡೆದನು." ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಸುಂದರ ಕಥೆ ಪ್ರತಿ ದಾರಿ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು.
ದೋಹಾ 122
एहि बिधि रघुकुल कमल रबि मग लोगन्ह सुख देत।जाहिं चले देखत बिपिन सिय सौमित्रि समेत।।122।।
ehi bidhi raghukula kamala rabi maga loganha sukha deta |jāhiṁ cale dekhata bipina siya saumitri sameta ||122||
ಹೀಗೆ ರಘುಕುಲದ ಕಮಲಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನಾದ ರಾಮ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜನರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ, ಕಾಡುಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಹೋದನು.
ಚೌಪಾಯಿ 123.1-4
आगे रामु लखनु बने पाछें।तापस बेष बिराजत काछें।।
उभय बीच सिय सोहति कैसे।ब्रह्म जीव बिच माया जैसे।।
बहुरि कहउँ छबि जसि मन बसई।जनु मधु मदन मध्य रति लसई।।
उपमा बहुरि कहउँ जियँ जोही।जनु बुध बिधु बिच रोहिनि सोही।।
प्रभु पद रेख बीच बिच सीता।धरति चरन मग चलति सभीता।।
सीय राम पद अंक बराएँ।लखन चलहिं मगु दाहिन लाएँ।।
राम लखन सिय प्रीति सुहाई।बचन अगोचर किमि कहि जाई।।
खग मृग मगन देखि छबि होहीं।लिए चोरि चित राम बटोहीं।।
āge rāmu lakhanu bane pācheṁ |tāpasa beṣa birājata kācheṁ ||
ubhaya bīca siya sohati kaise |brahma jīva bica māyā jaise ||
bahuri kahaũ chabi jasi mana basaī |janu madhu madana madhya rati lasaī ||
upamā bahuri kahaũ jiyã johī |janu budha bidhu bica rohini sohī ||
prabhu pada rekha bīca bica sītā |dharati carana maga calati sabhītā ||
sīya rāma pada aṁka barāẽ |lakhana calahiṁ magu dāhina lāẽ ||
rāma lakhana siya prīti suhāī |bacana agocara kimi kahi jāī ||
khaga mṛga magana dekhi chabi hohīṁ |lie cori cita rāma baṭohīṁ ||
ಮುಂದೆ ರಾಮ ನಡೆದನು, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಹಿಂದೆ ಬಂದನು, ಇಬ್ಬರೂ ತಪಸ್ವಿ ವೇಷದಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಿಸಿದರು. ಆ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಸೀತೆ ಎಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸಿದಳು, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಜೀವನ ನಡುವೆ ಮಾಯೆ ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆ. ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಆಕೆಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ವಸಂತ ಮತ್ತು ಮನ್ಮಥನ ನಡುವೆ ರತಿ ಬೆಳಗುವಂತೆ. ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಿದ ಒಂದು ಉಪಮಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಬುಧ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ನಡುವೆ ರೋಹಿಣಿ ಬೆಳಗುವಂತೆ. ಸೀತೆ ಭಯದಿಂದ ನಡೆದಳು, ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತಾ. ಸೀತೆ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದನು. ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸೀತೆ ಮೂವರ ಸುಂದರ ಪ್ರೀತಿ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ನಿಲುಕದ್ದು; ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ? ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳು ಅವರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಮೋಹಿತರಾದವು, ಏಕೆಂದರೆ ದಾರಿಹೋಕನಾದ ರಾಮ ಅವುಗಳ ಹೃದಯಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನು.
ದೋಹಾ 123
जिन्ह जिन्ह देखे पथिक प्रिय सिय समेत दोउ भाइ।भव मगु अगमु अनंदु तेइ बिनु श्रम रहे सिराइ।।123।।
jinha jinha dekhe pathika priya siya sameta dou bhāi |bhava magu agamu anaṁdu tei binu śrama rahe sirāi ||123||
ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಿಯ ಸಹೋದರರಾದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಯಾರು ಯಾರು ನೋಡಿದರೋ, ಅವರಿಗೆ ದಾಟಲಾಗದ ಸಂಸಾರದ ಮಾರ್ಗವು ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅವರು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿಹೋದರು.
ಚೌಪಾಯಿ 124.1-4
अजहुँ जासु उर सपनेहुँ काऊ।बसहुँ लखनु सिय रामु बटाऊ।।
राम धाम पथ पाइहि सोई।जो पथ पाव कबहुँ मुनि कोई।।
तब रघुबीर श्रमित सिय जानी।देखि निकट बटु सीतल पानी।।
तहँ बसि कंद मूल फल खाई।प्रात नहाइ चले रघुराई।।
देखत बन सर सैल सुहाए।बालमीकि आश्रम प्रभु आए।।
राम दीख मुनि बासु सुहावन।सुंदर गिरि काननु जलु पावन।।
सरनि सरोज बिटप बन फूले।गुंजत मंजु मधुप रस भूले।।
खग मृग बिपुल कोलाहल करहीं।बिरहित बैर मुदित मन चरहीं।।
ajahũ jāsu ura sapanehũ kāū |basahũ lakhanu siya rāmu baṭāū ||
rāma dhāma patha pāihi soī |jo patha pāva kabahũ muni koī ||
taba raghubīra śramita siya jānī |dekhi nikaṭa baṭu sītala pānī ||
tahã basi kaṁda mūla phala khāī |prāta nahāi cale raghurāī ||
dekhata bana sara saila suhāe |bālamīki āśrama prabhu āe ||
rāma dīkha muni bāsu suhāvana |suṁdara giri kānanu jalu pāvana ||
sarani saroja biṭapa bana phūle |guṁjata maṁju madhupa rasa bhūle ||
khaga mṛga bipula kolāhala karahīṁ |birahita baira mudita mana carahīṁ ||
ಇನ್ನೂ ಯಾರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಸಹ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕನಾದ ರಾಮ ವಾಸಿಸಿದರೆ, ಆತ ರಾಮನ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹಾದಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು, ಆ ಹಾದಿಯನ್ನು ಯಾವ ಮುನಿಯೂ ಅಪರೂಪವಾಗಿಯೇ ಪಡೆಯುವನು. ಆಗ ರಘುವಂಶದ ವೀರ, ಸೀತೆ ಆಯಾಸಗೊಂಡಳು ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಲದ ಮರವನ್ನು ತಂಪಾದ ನೀರನ್ನು ನೋಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ತಂಗಿ ಕಂದಮೂಲಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿಂದನು; ಬೆಳಗಾಗ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ರಘುರಾಯ ತನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟನು. ಸುಂದರವಾದ ಕಾಡುಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ಪ್ರಭು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ರಾಮ ಮುನಿಯ ಸುಂದರವಾದ ನಿವಾಸವನ್ನು ಕಂಡನು, ಸುಂದರವಾದ ಬೆಟ್ಟ ಕಾಡು ಪವಿತ್ರವಾದ ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು. ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಲಗಳು ಅರಳಿದವು, ಕಾಡಿನ ಮರಗಳು ಹೂತ್ತಿದವು, ಜೇನುನೊಣಗಳು ಜೇನಿನಲ್ಲಿ ಮರೆತು ಇಂಪಾಗಿ ಗುಣಿದವು. ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮೃಗಗಳು ಮಹಾ ಸದ್ದು ಮಾಡಿದವು, ವೈರವಿಲ್ಲದೆ, ಆನಂದದಿಂದ ಸುತ್ತಾಡಿದವು.
ದೋಹಾ 124
सुचि सुंदर आश्रमु निरखि हरषे राजिवनेन।सुनि रघुबर आगमनु मुनि आगें आयउ लेन।।124।।
suci suṁdara āśramu nirakhi haraṣe rājivanena |suni raghubara āgamanu muni āgeṁ āyau lena ||124||
ಪವಿತ್ರ ಸುಂದರವಾದ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿ ಕಮಲಾಕ್ಷನಾದ ರಾಮನು ಆನಂದಪಟ್ಟನು; ರಘುವಂಶದ ಉತ್ತಮನಾದ ರಾಮನ ಆಗಮನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನಿಯು ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಂದನು.
ಚೌಪಾಯಿ 125.1-4
मुनि कहुँ राम दंडवत कीन्हा।आसिरबादु बिप्रबर दीन्हा।।
देखि राम छबि नयन जुड़ाने।करि सनमानु आश्रमहिं आने।।
मुनिबर अतिथि प्रानप्रिय पाए।कंद मूल फल मधुर मगाए।।
सिय सौमित्रि राम फल खाए।तब मुनि आश्रम दिए सुहाए।।
बालमीकि मन आनँदु भारी।मंगल मूरति नयन निहारी।।
तब कर कमल जोरि रघुराई।बोले बचन श्रवन सुखदाई।।
तुम्ह त्रिकाल दरसी मुनिनाथा।बिस्व बदर जिमि तुम्हरें हाथा।।
अस कहि प्रभु सब कथा बखानी।जेहि जेहि भाँति दीन्ह बनु रानी।।
muni kahũ rāma daṁḍavata kīnhā |āsirabādu biprabara dīnhā ||
dekhi rāma chabi nayana juṛāne |kari sanamānu āśramahiṁ āne ||
munibara atithi prānapriya pāe |kaṁda mūla phala madhura magāe ||
siya saumitri rāma phala khāe |taba muni āśrama die suhāe ||
bālamīki mana ānãdu bhārī |maṁgala mūrati nayana nihārī ||
taba kara kamala jori raghurāī |bole bacana śravana sukhadāī ||
tumha trikāla darasī munināthā |bisva badara jimi tumhareṁ hāthā ||
asa kahi prabhu saba kathā bakhānī |jehi jehi bhā̃ti dīnha banu rānī ||
ಮುನಿಗೆ ರಾಮ ದಂಡವತ್ ಮಾಡಿದನು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದನು. ರಾಮನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ತಂಪಾದವು; ಗೌರವಿಸಿ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತಂದನು. ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಇಷ್ಟವಾದ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಕಂದ, ಮೂಲ, ಮಧುರ ಫಲಗಳನ್ನು ತರಿಸಿದನು. ಸೀತೆ, ಸೌಮಿತ್ರಿ, ರಾಮ ಫಲಗಳನ್ನು ತಿಂದರು; ಆಗ ಮುನಿ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಮನಸ್ಸು ಮಹತ್ತಾದ ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿತು; ಮಂಗಳ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡಿದನು. ಆಗ ರಘುರಾಯ ತನ್ನ ಕಮಲ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಕಿವಿಗೆ ಸುಖ ನೀಡುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. ಮುನಿನಾಥಾ, ನೀನು ಮೂರು ಕಾಲಗಳನ್ನು ನೋಡುವವನು; ನಿನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವು ಒಂದು ಬದರಿ ಹಣ್ಣಿನಂತಿದೆ. ಹಾಗೆ ಹೇಳಿ, ಪ್ರಭು ಎಲ್ಲಾ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು; ರಾಣಿ ಯಾವ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದಳೋ.
ದೋಹಾ 125
तात बचन पुनि मातु हित भाइ भरत अस राउ।मो कहुँ दरस तुम्हार प्रभु सबु मम पुन्य प्रभाउ।।125।।
tāta bacana puni mātu hita bhāi bharata asa rāu |mo kahũ darasa tumhāra prabhu sabu mama punya prabhāu ||125||
ತಂದೆಯ ಮಾತು, ಮತ್ತೆ ತಾಯಿಯ ಹಿತ, ಸೋದರ ಭರತ ರಾಜನಾಗಿ, ಮತ್ತು ನನಗೆ ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನ ದೊರೆತಿದೆ ಪ್ರಭು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ನನ್ನ ಪುಣ್ಯದ ಫಲವೇ.
ಚೌಪಾಯಿ 126.1-4
देखि पाय मुनिराय तुम्हारे।भए सुकृत सब सुफल हमारे।।
अब जहँ राउर आयसु होई।मुनि उदबेगु न पावै कोई।।
मुनि तापस जिन्ह तें दुखु लहहीं।ते नरेस बिनु पावक दहहीं।।
मंगल मूल बिप्र परितोषू।दहइ कोटि कुल भूसुर रोषू।।
अस जियँ जानि कहिअ सोइ ठाऊँ।सिय सौमित्रि सहित जहँ जाऊँ।।
तहँ रचि रुचिर परन तृन साला।बासु करौ कछु काल कृपाला।।
सहज सरल सुनि रघुबर बानी।साधु साधु बोले मुनि ग्यानी।।
कस न कहहु अस रघुकुलकेतू।तुम्ह पालक संतत श्रुति सेतू।।
dekhi pāya munirāya tumhāre |bhae sukṛta saba suphala hamāre ||
aba jahã rāura āyasu hoī |muni udabegu na pāvai koī ||
muni tāpasa jinha teṁ dukhu lahahīṁ |te naresa binu pāvaka dahahīṁ ||
maṁgala mūla bipra paritoṣū |dahai koṭi kula bhūsura roṣū ||
asa jiyã jāni kahia soi ṭhāū̃ |siya saumitri sahita jahã jāū̃ ||
tahã raci rucira parana tṛna sālā |bāsu karau kachu kāla kṛpālā ||
sahaja sarala suni raghubara bānī |sādhu sādhu bole muni gyānī ||
kasa na kahahu asa raghukulaketū |tumha pālaka saṁtata śruti setū ||
ಮುನಿಗಳ ರಾಜನೇ, ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಕರ್ಮಗಳು ಫಲ ಕೊಟ್ಟವು. ಈಗ, ನೀವು ಎಲ್ಲಿ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತೀರೋ, ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮುನಿಗೂ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆ ಆಗಬಾರದು. ಮುನಿಗಳು ತಪಸ್ವಿಗಳು ಯಾರಿಂದ ದುಃಖ ಪಡುತ್ತಾರೋ, ಆ ರಾಜರು ಬೆಂಕಿ ಇಲ್ಲದೆ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ತೃಪ್ತಿ ಎಲ್ಲಾ ಮಂಗಳಗಳಿಗೆ ಮೂಲ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ದೇವರ ಕೋಪ ಕೋಟಿ ಕುಲಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದು, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಹೋಗಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೇಳಿ. ಅಲ್ಲಿ ಎಲೆ ಹುಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಸುಂದರ ಗುಡಿಸಲು ಕಟ್ಟಿ, ಕೃಪಾಳುವೇ, ಕೆಲವು ಕಾಲ ವಾಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ರಘುವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನ ಸಹಜ ಸರಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಮುನಿ "ಸಾಧು, ಸಾಧು" ಎಂದನು. "ರಘು ಕುಲದ ಧ್ವಜವೇ, ನೀನು ಹೀಗೆ ಏಕೆ ಹೇಳಬಾರದು? ನೀನು ಶ್ರುತಿಗಳ ಸೇತುವಿನ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ರಕ್ಷಕ."
ಛಂದ 126
श्रुति सेतु पालक राम तुम्ह जगदीस माया जानकी।जो सृजति जगु पालति हरति रूख पाइ कृपानिधान की।।
जो सहससीसु अहीसु महिधरु लखनु सचराचर धनी।सुर काज धरि नरराज तनु चले दलन खल निसिचर अनी।।
śruti setu pālaka rāma tumha jagadīsa māyā jānakī |jo sṛjati jagu pālati harati rūkha pāi kṛpānidhāna kī ||
jo sahasasīsu ahīsu mahidharu lakhanu sacarācara dhanī |sura kāja dhari nararāja tanu cale dalana khala nisicara anī ||
ನೀನೇ ವೇದಗಳ ಸೇತುವಿನ ಕಾವಲಿಗನಾದ ರಾಮ, ಜಗದೀಶ; ಜಾನಕಿ ಮಾಯೆ, ಕೃಪಾನಿಧಾನನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಜಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪಾಲಿಸಿ, ನಾಶಮಾಡುವಳು. ಸಾವಿರ ತಲೆಗಳ ಶೇಷ, ಸರ್ಪಗಳ ಒಡೆಯ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊರುವವ, ಚರಾಚರಗಳ ಒಡೆಯ ಆದವನೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣ. ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನರರಾಜನ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ದುಷ್ಟ ರಾಕ್ಷಸ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಹೊರಟಿದ್ದಾನೆ.
ಸೋರಠಾ 126
राम सरुप तुम्हार बचन अगोचर बुद्धिपर।अबिगत अकथ अपार नेति नित निगम कह।।126।।
rāma sarupa tumhāra bacana agocara buddhipara |abigata akatha apāra neti nita nigama kaha ||126||
ರಾಮ, ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವು ಮಾತಿಗೆ ಎಟುಕದು, ಬುದ್ಧಿಗೆ ಮೀರಿದೆ. ಅದು ಅಜ್ಞೇಯ, ವರ್ಣಿಸಲಾಗದ, ಅಪಾರ; ವೇದಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ 'ಇದಲ್ಲ, ಇದಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 127.1-4
जगु पेखन तुम्ह देखनिहारे।बिधि हरि संभु नचावनिहारे।।
तेउ न जानहिं मरमु तुम्हारा।औरु तुम्हहि को जाननिहारा।।
सोइ जानइ जेहि देहु जनाई।जानत तुम्हहि तुम्हइ होइ जाई।।
तुम्हरिहि कृपाँ तुम्हहि रघुनंदन।जानहिं भगत भगत उर चंदन।।
चिदानंदमय देह तुम्हारी।बिगत बिकार जान अधिकारी।।
नर तनु धरेहु संत सुर काजा।कहहु करहु जस प्राकृत राजा।।
राम देखि सुनि चरित तुम्हारे।जड़ मोहहिं बुध होहिं सुखारे।।
तुम्ह जो कहहु करहु सबु साँचा।जस काछिअ तस चाहिअ नाचा।।
jagu pekhana tumha dekhanihāre |bidhi hari saṁbhu nacāvanihāre ||
teu na jānahiṁ maramu tumhārā |auru tumhahi ko jānanihārā ||
soi jānai jehi dehu janāī |jānata tumhahi tumhai hoi jāī ||
tumharihi kṛpā̃ tumhahi raghunaṁdana |jānahiṁ bhagata bhagata ura caṁdana ||
cidānaṁdamaya deha tumhārī |bigata bikāra jāna adhikārī ||
nara tanu dharehu saṁta sura kājā |kahahu karahu jasa prākṛta rājā ||
rāma dekhi suni carita tumhāre |jaṛa mohahiṁ budha hohiṁ sukhāre ||
tumha jo kahahu karahu sabu sā̃cā |jasa kāchia tasa cāhia nācā ||
ಜಗವು ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ, ನೀವೇ ಅದನ್ನು ನೋಡುವವರು; ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಂಭು ಅದನ್ನು ಕುಣಿಸುವವರು. ಅವರಿಗೂ ನಿಮ್ಮ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯದು; ಮತ್ತು ಯಾರು ನಿಮ್ಮನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಮರ್ಥರು? ನೀವು ಯಾರಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತೀರೋ ಅವನೇ ನಿಮ್ಮನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ನಿಮ್ಮನ್ನು ತಿಳಿದವನು ನೀವೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ, ರಘುನಂದನ, ಭಕ್ತರು ನಿಮ್ಮನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ; ಭಕ್ತರ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ನೀವೇ ಚಂದನ. ನಿಮ್ಮ ದೇಹವು ಚಿದಾನಂದಮಯ, ಎಲ್ಲ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ; ಅಧಿಕಾರಿಗಳೇ ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಸಂತರಿಗಾಗಿ, ದೇವರಿಗಾಗಿ ಮಾನವ ದೇಹ ಧರಿಸಿದ್ದೀರಿ; ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಜನಂತೆ ಹೇಳುತ್ತೀರಿ, ಮಾಡುತ್ತೀರಿ. ರಾಮ, ನಿಮ್ಮ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕೇಳಿ, ಮಂದಬುದ್ಧಿಯವರು ಮೋಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ. ನೀವು ಹೇಳುವುದೂ ಮಾಡುವುದೂ ಎಲ್ಲವೂ ಸತ್ಯ; ವೇಷ ಹೇಗಿದೆಯೋ, ನೃತ್ಯವೂ ಹಾಗೇ ಇರಬೇಕು.
ದೋಹಾ 127
पूँछेहु मोहि कि रहौं कहँ मैं पूँछत सकुचाउँ।जहँ न होहु तहँ देहु कहि तुम्हहि देखावौं ठाउँ।।127।।
pū̃chehu mohi ki rahauṁ kahã maiṁ pū̃chata sakucāũ |jahã na hohu tahã dehu kahi tumhahi dekhāvauṁ ṭhāũ ||127||
ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ನಾನು ಎಲ್ಲಿರಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಿರುವಿರಿ; ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕೇಳಲು ಸಂಕೋಚಿಸುತ್ತೇನೆ. ನೀವು ಇಲ್ಲದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೇಳಿ; ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಮಗೆ ತೋರಿಸುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು.
ಚೌಪಾಯಿ 128.1-4
सुनि मुनि बचन प्रेम रस साने।सकुचि राम मन महुँ मुसुकाने।।
बालमीकि हँसि कहहिं बहोरी।बानी मधुर अमिअ रस बोरी।।
सुनहु राम अब कहउँ निकेता।जहाँ बसहु सिय लखन समेता।।
जिन्ह के श्रवन समुद्र समाना।कथा तुम्हारि सुभग सरि नाना।।
भरहिं निरंतर होहिं न पूरे।तिन्ह के हिय तुम्ह कहुँ गृह रूरे।।
लोचन चातक जिन्ह करि राखे।रहहिं दरस जलधर अभिलाषे।।
निदरहिं सरित सिंधु सर भारी।रूप बिंदु जल होहिं सुखारी।।
तिन्ह के हृदय सदन सुखदायक।बसहु बंधु सिय सह रघुनायक।।
suni muni bacana prema rasa sāne |sakuci rāma mana mahũ musukāne ||
bālamīki hãsi kahahiṁ bahorī |bānī madhura amia rasa borī ||
sunahu rāma aba kahaũ niketā |jahā̃ basahu siya lakhana sametā ||
jinha ke śravana samudra samānā |kathā tumhāri subhaga sari nānā ||
bharahiṁ niraṁtara hohiṁ na pūre |tinha ke hiya tumha kahũ gṛha rūre ||
locana cātaka jinha kari rākhe |rahahiṁ darasa jaladhara abhilāṣe ||
nidarahiṁ sarita siṁdhu sara bhārī |rūpa biṁdu jala hohiṁ sukhārī ||
tinha ke hṛdaya sadana sukhadāyaka |basahu baṁdhu siya saha raghunāyaka ||
ಮುನಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರೀತಿಯ ರಸದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ರಾಮ ಸಿಗ್ಗಿಪಟ್ಟು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಗುತ್ತಿದ್ದನು. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮತ್ತೆ ನಗುತ್ತಾ, ಅಮೃತ ರಸದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು. ಕೇಳು ರಾಮ; ಈಗ ನಾನು ನಿನಗೆ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ನೀನು ವಾಸಿಸಬಹುದು. ಯಾರ ಕಿವಿಗಳು ಸಮುದ್ರದಂತಿವೆ, ನಿನ್ನ ಕಥೆಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರುವ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ನದಿಗಳಂತಿವೆ, ಅವು ನಿರಂತರ ತುಂಬುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರೂ ಎಂದಿಗೂ ತುಂಬುವುದಿಲ್ಲ, ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸುಂದರವಾದ ಮನೆ ಇದೆ. ಯಾರು ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಚಾತಕ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಯೋ, ಮೋಡದಂತೆ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ, ಯಾರು ನದಿಗಳನ್ನು, ಸಮುದ್ರವನ್ನು, ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯದ ಒಂದು ಹನಿ ನೀರಿನಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆಯೋ, ಅವರ ಹೃದಯಗಳು ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು; ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸು, ರಘುನಾಯಕ, ನಿನ್ನ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ.
ದೋಹಾ 128
जसु तुम्हार मानस बिमल हंसिनि जीहा जासु।मुकुताहल गुन गन चुनइ राम बसहु हियँ तासु।।128।।
jasu tumhāra mānasa bimala haṁsini jīhā jāsu |mukutāhala guna gana cunai rāma basahu hiyã tāsu ||128||
ನಿಮ್ಮ ಕೀರ್ತಿಯೇ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಮಾನಸ ಸರೋವರ, ಅದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳ ಮುತ್ತುಗಳನ್ನು ಆರಿಸುವ ಹೆಣ್ಣು ಹಂಸವಾಗಿ ನಾಲಗೆ ಯಾರದೋ, ರಾಮ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿ.
ಚೌಪಾಯಿ 129.1-4
प्रभु प्रसाद सुचि सुभग सुबासा।सादर जासु लहइ नित नासा।।
तुम्हहि निबेदित भोजन करहीं।प्रभु प्रसाद पट भूषन धरहीं।।
सीस नवहिं सुर गुरु द्विज देखी।प्रीति सहित करि बिनय बिसेषी।।
कर नित करहिं राम पद पूजा।राम भरोस हृदयँ नहि दूजा।।
चरन राम तीरथ चलि जाहीं।राम बसहु तिन्ह के मन माहीं।।
मंत्रराजु नित जपहिं तुम्हारा।पूजहिं तुम्हहि सहित परिवारा।।
तरपन होम करहिं बिधि नाना।बिप्र जेवाँइ देहिं बहु दाना।।
तुम्ह तें अधिक गुरहि जियँ जानी।सकल भायँ सेवहिं सनमानी।।
prabhu prasāda suci subhaga subāsā |sādara jāsu lahai nita nāsā ||
tumhahi nibedita bhojana karahīṁ |prabhu prasāda paṭa bhūṣana dharahīṁ ||
sīsa navahiṁ sura guru dvija dekhī |prīti sahita kari binaya biseṣī ||
kara nita karahiṁ rāma pada pūjā |rāma bharosa hṛdayã nahi dūjā ||
carana rāma tīratha cali jāhīṁ |rāma basahu tinha ke mana māhīṁ ||
maṁtrarāju nita japahiṁ tumhārā |pūjahiṁ tumhahi sahita parivārā ||
tarapana homa karahiṁ bidhi nānā |bipra jevā̃i dehiṁ bahu dānā ||
tumha teṁ adhika gurahi jiyã jānī |sakala bhāyã sevahiṁ sanamānī ||
ಅವರ ಮೂಗುಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪ್ರಸಾದದ ಪವಿತ್ರ, ಸುಂದರ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಮೊದಲು ನಿಮಗೆ ನಿವೇದಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನೇ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಸ್ವಾಮಿಯ ಪ್ರಸಾದವಾದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು, ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳು, ಗುರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ತಲೆ ಬಾಗುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವಿಶೇಷ ವಿನಯವನ್ನು ತೋರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕೈಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ರಾಮನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತವೆ, ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರು ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ಅವರ ಪಾದಗಳು ರಾಮನ ತೀರ್ಥಗಳಿಗೆ ನಡೆದು ಹೋಗುತ್ತವೆ: ರಾಮ, ಅಂತಹವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸು. ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು, ಮಂತ್ರಗಳ ರಾಜನನ್ನು, ಯಾವಾಗಲೂ ಜಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕುಟುಂಬ ಸಮೇತರಾಗಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣ, ಹೋಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಊಟ ಹಾಕಿ ಅನೇಕ ದಾನಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಗುರುವನ್ನು ನಿಮ್ಮಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದು, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವದಿಂದ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದೋಹಾ 129
सबु करि मागहिं एक फलु राम चरन रति होउ।तिन्ह कें मन मंदिर बसहु सिय रघुनंदन दोउ।।129।।
sabu kari māgahiṁ eka phalu rāma carana rati hou |tinha keṁ mana maṁdira basahu siya raghunaṁdana dou ||129||
ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಫಲವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ: ರಾಮನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಉಂಡಾಗಲಿ. ಅವರ ಮನದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ಮತ್ತು ರಘುನಂದನ ಇಬ್ಬರೂ ನೆಲೆಸಿರಲಿ.
परंपरा में इसे ‘दर्शन-माहात्म्य’ खंड माना जाता है: राम-सीता-लक्ष्मण के वन-पथ-दर्शन का वर्णन सुनने/पढ़ने से मन में प्रेम-वैराग्य जागता है, तीर्थ-भाव (चरन-तीरथ) और साधु-संग की रुचि बढ़ती है, तथा ‘हृदय-आश्रम’ में राम-निवास की आकांक्षा दृढ़ होती है—यही इसका मुख्य पुण्य-फल कहा जाता है।
अनेक रामानंदी/मानस-परंपराओं में सामान्य राम-नाम समपुट लिया जाता है—‘श्रीराम जय राम जय जय राम’—विशेषकर दोहा 126–129 (राम की अगोचरता और भक्त-हृदय-निवास) के साथ। कुछ पाठ-परंपराएँ ‘राम’ नाम का एक-एक समपुट प्रत्येक दोहा के आरंभ/अंत में जोड़कर जप-लय बनाती हैं।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.