Prakarana 14
यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ और ‘अन्तः-राज्य’ का द्वार है: राजसुख के बीच राम-धर्म का चुनाव, और फिर वन-जीवन में भी ‘अयोध्या’ (अन्तर-नगर) की स्थापना। प्रस्तुत अंश में सोपान-गति स्पष्ट है—पहले ‘भक्त-लक्षण’ (अहंकार, काम-क्रोध-लोभ आदि का क्षय) का निरूपण, फिर ‘सत्संग-निर्देश’ (चित्रकूट-निवास), और अंततः ‘प्रकृति का रूपान्तरण’ (वन का मंगलमय हो जाना) जो संकेत करता है कि भगवान के सान्निध्य से बाह्य जगत भी साधना-क्षेत्र बन जाता है।
Centrum rasy Ayodhyā Kāṇḍa jest zbieg współczucia i pokoju; wewnątrz bólu wyrzeczenia się królestwa wznosi się blask vairāgyi. Struktura tej części czyni maryādā nie jedynie polityką społeczną, lecz dyscypliną ścieżki wyzwolenia: ten, kto opuszcza wszystko dla Rāmy, odnajduje Rāmę przybywającego do serca. Tutaj lista cech bhakty, porzucenie pożądania, gniewu, odurzenia, pychy, ułudy i tym podobnych; traktowanie żony innego jako matki; nieradzenie się z bogactwa innych i cierpienie z powodu cierpienia innych, przekształca psychologię w sādhanę: praktyczny nakaz wewnętrznego oczyszczenia (antaḥśuddhi). Następnie kierunek ku Citrakūṭ nie jest jedynie geografią pielgrzymki, lecz geografią praktyki: Mandākinī, pustelnie mędrców i równość lasu razem stają się laboratorium śaraṇāgati. Wreszcie, miłość ludów Kol i Kirāt oraz pomyślność lasu ukazują, że dzięki bliskości Rāmy natura, społeczeństwo i umysł, wszystkie trzy, przechodzą „przemianę w dharmę”.
In this prakarana
People
Verses
Ćaupai 130.1-4
काम कोह मद मान न मोहा।लोभ न छोभ न राग न द्रोहा।।
जिन्ह कें कपट दंभ नहिं माया।तिन्ह कें हृदय बसहु रघुराया।।
सब के प्रिय सब के हितकारी।दुख सुख सरिस प्रसंसा गारी।।
कहहिं सत्य प्रिय बचन बिचारी।जागत सोवत सरन तुम्हारी।।
तुम्हहि छाड़ि गति दूसरि नाहीं।राम बसहु तिन्ह के मन माहीं।।
जननी सम जानहिं परनारी।धनु पराव बिष तें बिष भारी।।
जे हरषहिं पर संपति देखी।दुखित होहिं पर बिपति बिसेषी।।
जिन्हहि राम तुम्ह प्रानपिआरे।तिन्ह के मन सुभ सदन तुम्हारे।।
kāma koha mada māna na mohā |lobha na chobha na rāga na drohā ||
jinha keṁ kapaṭa daṁbha nahiṁ māyā |tinha keṁ hṛdaya basahu raghurāyā ||
saba ke priya saba ke hitakārī |dukha sukha sarisa prasaṁsā gārī ||
kahahiṁ satya priya bacana bicārī |jāgata sovata sarana tumhārī ||
tumhahi chāṛi gati dūsari nāhīṁ |rāma basahu tinha ke mana māhīṁ ||
jananī sama jānahiṁ paranārī |dhanu parāva biṣa teṁ biṣa bhārī ||
je haraṣahiṁ para saṁpati dekhī |dukhita hohiṁ para bipati biseṣī ||
jinhahi rāma tumha prānapiāre |tinha ke mana subha sadana tumhāre ||
Ci, w których nie ma pożądania, gniewu, pychy ni arogancji, ni złudy, ni chciwości, ni niepokoju, ni przywiązania ni złośliwości, i w których nie ma oszustwa, obłudy ni iluzji: w ich sercach przebywaj, o Panie Raghuów. Ci, którzy są mili wszystkim i czynią dobro wszystkim, dla których smutek i radość są równe, a pochwała i zniewaga tym samym, którzy mówią słowa prawdziwe i życzliwe, po dojrzałej refleksji, i którzy, na jawie czy we śnie, przyjmują u ciebie schronienie: którzy nie mają innego schronienia poza tobą: o Rama, przebywaj w ich umysłach. Ci, którzy cudzą żonę uważają za matkę, a cudzy majątek za truciznę śmiertelszą od trucizny, którzy radują się, widząc cudze dobrobyt, i szczególnie boleją nad cudzym nieszczęściem, i którym ty, o Rama, jesteś tak drogi jak samo życie: ich umysły są twoją pomyślną siedzibą.
Doha 130
स्वामि सखा पितु मातु गुर जिन्ह के सब तुम्ह तात।मन मंदिर तिन्ह कें बसहु सीय सहित दोउ भ्रात।।130।।
svāmi sakhā pitu mātu gura jinha ke saba tumha tāta |mana maṁdira tinha keṁ basahu sīya sahita dou bhrāta ||130||
Ci, dla których jesteś wszystkim, drogi synu: panem, przyjacielem, ojcem, matką i guru; w świątyni ich umysłów zamieszkajcie, wy obaj bracia, wraz z Sitą.
Ćaupai 131.1-4
अवगुन तजि सब के गुन गहहीं।बिप्र धेनु हित संकट सहहीं।।
नीति निपुन जिन्ह कइ जग लीका।घर तुम्हार तिन्ह कर मनु नीका।।
गुन तुम्हार समुझइ निज दोसा।जेहि सब भाँति तुम्हार भरोसा।।
राम भगत प्रिय लागहिं जेही।तेहि उर बसहु सहित बैदेही।।
जाति पाँति धनु धरम बड़ाई।प्रिय परिवार सदन सुखदाई।।
सब तजि तुम्हहि रहइ उर लाई।तेहि के हृदयँ रहहु रघुराई।।
सरगु नरकु अपबरगु समाना।जहँ तहँ देख धरें धनु बाना।।
करम बचन मन राउर चेरा।राम करहु तेहि कें उर डेरा।।
avaguna taji saba ke guna gahahīṁ |bipra dhenu hita saṁkaṭa sahahīṁ ||
nīti nipuna jinha kai jaga līkā |ghara tumhāra tinha kara manu nīkā ||
guna tumhāra samujhai nija dosā |jehi saba bhā̃ti tumhāra bharosā ||
rāma bhagata priya lāgahiṁ jehī |tehi ura basahu sahita baidehī ||
jāti pā̃ti dhanu dharama baṛāī |priya parivāra sadana sukhadāī ||
saba taji tumhahi rahai ura lāī |tehi ke hṛdayã rahahu raghurāī ||
saragu naraku apabaragu samānā |jahã tahã dekha dhareṁ dhanu bānā ||
karama bacana mana rāura cerā |rāma karahu tehi keṁ ura ḍerā ||
Ci, którzy porzucają wady i przyjmują cnoty wszystkich, oraz znoszą trudy dla dobra braminów i krów, których sława z biegłości w prawym postępowaniu rozchodzi się po świecie: serce takich ludzi jest godnym domem dla was. Ci, którzy rozpoznają wasze cnoty i własne wady, i którzy na wszelki sposób pokładają w was ufność, i którym drodzy są wielbiciele Ramy: przebywajcie w ich sercu wraz z Sitą, córką Widehy. Kasta i ród, bogactwo, zasługa religijna i sława, droga rodzina i dom dający pocieszenie: kto porzuca to wszystko i trzyma was jedynie w swoim sercu: w sercu tego człowieka przebywajcie, o Panie Raghuów. Dla kogo niebo, piekło i ostateczne wyzwolenie są równe, gdyż wszędzie widzi tylko was, trzymając łuk i strzały; którzy w czynie, słowie i myśli są waszymi sługami: o Ramo, uczyńcie w ich sercu swoje mieszkanie.
Doha 131
जाहि न चाहिअ कबहुँ कछु तुम्ह सन सहज सनेहु।बसहु निरंतर तासु मन सो राउर निज गेहु।।131।।
jāhi na cāhia kabahũ kachu tumha sana sahaja sanehu |basahu niraṁtara tāsu mana so rāura nija gehu ||131||
Którzy nigdy nie pragną niczego od Ciebie, lecz kochają Cię naturalną i spontaniczną miłością, w ich sercach niechaj zawsze przebywasz, czyniąc tam swój własny dom.
Ćaupai 132.1-4
एहि बिधि मुनिबर भवन देखाए।बचन सप्रेम राम मन भाए।।
कह मुनि सुनहु भानुकुलनायक।आश्रम कहउँ समय सुखदायक।।
चित्रकूट गिरि करहु निवासू।तहँ तुम्हार सब भाँति सुपासू।।
सैलु सुहावन कानन चारू।करि केहरि मृग बिहग बिहारू।।
नदी पुनीत पुरान बखानी।अत्रिप्रिया निज तपबल आनी।।
सुरसरि धार नाउँ मंदाकिनि।जो सब पातक पोतक डाकिनि।।
अत्रि आदि मुनिबर बहु बसहीं।करहिं जोग जप तप तन कसहीं।।
चलहु सफल श्रम सब कर करहू।राम देहु गौरव गिरिबरहू।।
ehi bidhi munibara bhavana dekhāe |bacana saprema rāma mana bhāe ||
kaha muni sunahu bhānukulanāyaka |āśrama kahaũ samaya sukhadāyaka ||
citrakūṭa giri karahu nivāsū |tahã tumhāra saba bhā̃ti supāsū ||
sailu suhāvana kānana cārū |kari kehari mṛga bihaga bihārū ||
nadī punīta purāna bakhānī |atripriyā nija tapabala ānī ||
surasari dhāra nāũ maṁdākini |jo saba pātaka potaka ḍākini ||
atri ādi munibara bahu basahīṁ |karahiṁ joga japa tapa tana kasahīṁ ||
calahu saphala śrama saba kara karahū |rāma dehu gaurava giribarahū ||
W ten sposób wielki mędrzec pokazał Ramie miejsca, gdzie mógłby zamieszkać, a jego pełne miłości słowa spodobały się sercu Ramy. Mędrzec rzekł: "Słuchaj, o panie z rodu słonecznego; opowiem ci o pustelni odpowiedniej na ten czas i dającej pocieszenie." "Uczyń swoje mieszkanie na wzgórzu Czitrakuty; tam będziesz miał wszelkiego rodzaju wygody." "Góra jest piękna, a jej las wspaniały; słonie, lwy, jelenie i ptaki tam przebywają." "Jest tam święta rzeka, chwalona w Puranach, którą żona Atriego sprowadziła tam mocą własnych umartwień." "Jest to strumień niebiańskiego Gangesu, zwany Mandakini, który jest wiedźmą duszącą dziecko każdego grzechu." "Atri i wielu innych wybitnych mędrców tam mieszka; praktykują jogę, odmawiają modlitwy i spełniają umartwienia, wyniszczając swoje ciała." "Idź i uczyń owocny trud ich wszystkich; a, o Rama, oddaj szacunek szlachetnej górze."
Doha 132
चित्रकूट महिमा अमित कहीं महामुनि गाइ।आए नहाए सरित बर सिय समेत दोउ भाइ।।132।।
citrakūṭa mahimā amita kahīṁ mahāmuni gāi |āe nahāe sarita bara siya sameta dou bhāi ||132||
Wielki mędrzec śpiewał nieograniczoną chwałę Chitrakuty. Przyszli i kąpali się w doskonałej rzece, Sita i dwaj bracia razem.
Ćaupai 133.1-4
रघुबर कहेउ लखन भल घाटू।करहु कतहुँ अब ठाहर ठाटू।।
लखन दीख पय उतर करारा।चहुँ दिसि फिरेउ धनुष जिमि नारा।।
नदी पनच सर सम दम दाना।सकल कलुष कलि साउज नाना।।
चित्रकूट जनु अचल अहेरी।चुकइ न घात मार मुठभेरी।।
अस कहि लखन ठाउँ देखरावा।थलु बिलोकि रघुबर सुखु पावा।।
रमेउ राम मनु देवन्ह जाना।चले सहित सुर थपति प्रधाना।।
कोल किरात बेष सब आए।रचे परन तृन सदन सुहाए।।
बरनि न जाहि मंजु दुइ साला।एक ललित लघु एक बिसाला।।
raghubara kaheu lakhana bhala ghāṭū |karahu katahũ aba ṭhāhara ṭhāṭū ||
lakhana dīkha paya utara karārā |cahũ disi phireu dhanuṣa jimi nārā ||
nadī panaca sara sama dama dānā |sakala kaluṣa kali sāuja nānā ||
citrakūṭa janu acala aherī |cukai na ghāta māra muṭhabherī ||
asa kahi lakhana ṭhāũ dekharāvā |thalu biloki raghubara sukhu pāvā ||
rameu rāma manu devanha jānā |cale sahita sura thapati pradhānā ||
kola kirāta beṣa saba āe |race parana tṛna sadana suhāe ||
barani na jāhi maṁju dui sālā |eka lalita laghu eka bisālā ||
Rama rzekł: «Lakshmano, to jest dobre miejsce do lądowania. Teraz podejmij przygotowania, aby założyć siedzibę gdzieś tutaj.» Lakshmana ujrzał wysoki brzeg na północ od Payasvini, gdzie wąwóz zakrzywiał się ze wszystkich stron jak łuk. Rzeka była jego cięciwą; panowanie nad sobą, kontrola zmysłów i jałmużna były jego strzałami; a wszystkie grzechy epoki Kali były licznymi zwierzętami łownymi. Chitrakuta był jak nieruchomy myśliwy, który nigdy nie chybia celu i zabija w walce wręcz. To mówiąc, Lakshmana wskazał mu miejsce, a gdy Rama spojrzał na to miejsce, ucieszył się. Bogowie dowiedzieli się, że umysł Ramy znalazł upodobanie w tym miejscu, i wyruszyli wraz z naczelnikiem boskich budowniczych. Wszyscy przybyli w przebraniu Kolów i Kiratów i zbudowali urokliwe siedziby z liści i trawy. Były tam dwie piękne chaty, niewysłowione: jedna wdzięczna i mała, druga wielka.
Doha 133
लखन जानकी सहित प्रभु राजत रुचिर निकेत।सोह मदनु मुनि बेष जनु रति रितुराज समेत।।133।।
lakhana jānakī sahita prabhu rājata rucira niketa |soha madanu muni beṣa janu rati riturāja sameta ||133||
Z Lakszmaną i Dżanaki, Pan jaśniał w tym pięknym mieszkaniu; wyglądał jak sam Miłość w przebraniu mędrca, z Rati i królem pór roku u boku.
Ćaupai 134.1-4
अमर नाग किंनर दिसिपाला।चित्रकूट आए तेहि काला।।
राम प्रनामु कीन्ह सब काहू।मुदित देव लहि लोचन लाहू।।
बरषि सुमन कह देव समाजू।नाथ सनाथ भए हम आजू।।
करि बिनती दुख दुसह सुनाए।हरषित निज निज सदन सिधाए।।
चित्रकूट रघुनंदनु छाए।समाचार सुनि सुनि मुनि आए।।
आवत देखि मुदित मुनिबृंदा।कीन्ह दंडवत रघुकुल चंदा।।
मुनि रघुबरहि लाइ उर लेहीं।सुफल होन हित आसिष देहीं।।
सिय सौमित्र राम छबि देखहिं।साधन सकल सफल करि लेखहिं।।
amara nāga kiṁnara disipālā |citrakūṭa āe tehi kālā ||
rāma pranāmu kīnha saba kāhū |mudita deva lahi locana lāhū ||
baraṣi sumana kaha deva samājū |nātha sanātha bhae hama ājū ||
kari binatī dukha dusaha sunāe |haraṣita nija nija sadana sidhāe ||
citrakūṭa raghunaṁdanu chāe |samācāra suni suni muni āe ||
āvata dekhi mudita munibṛṁdā |kīnha daṁḍavata raghukula caṁdā ||
muni raghubarahi lāi ura lehīṁ |suphala hona hita āsiṣa dehīṁ ||
siya saumitra rāma chabi dekhahiṁ |sādhana sakala saphala kari lekhahiṁ ||
Nieśmiertelni, Nagowie, Kinnarowie i stróżowie stron świata przybyli do Chitrakuty w owym czasie. Wszyscy bogowie skłonili się przed Ramą i z radością otrzymali nagrodę dla swoich oczu, widząc go. Zsyłając deszcz kwiatów, zgromadzenie bogów rzekło: «O Panie, dziś znaleźliśmy Pana i nie jesteśmy już bez opiekuna.» Z błaganiami opowiedzieli mu o swoich nie do zniesienia cierpieniach, a następnie, radując się, udali się każdy do swojej własnej siedziby. Rama, radość Raghuów, zamieszkał w Chitrakucie; słysząc wieść raz po raz, przybywali mędrcy. Widząc zbliżającą się grupę mędrców, Rama, księżyc rodu Raghu, ucieszył się i padł przed nimi na ziemię. Mędrcy przytulili Ramę do swoich serc i udzielili mu swoich błogosławieństw, aby jego cel się spełnił. Patrzyli na piękność Sity, Lakszmany i Ramy i uznali wszystkie swoje praktyki duchowe za owocne.
Doha 134
जथाजोग सनमानि प्रभु बिदा किए मुनिबृंद।करहि जोग जप जाग तप निज आश्रमन्हि सुछंद।।134।।
jathājoga sanamāni prabhu bidā kie munibṛṁda |karahi joga japa jāga tapa nija āśramanhi suchaṁda ||134||
Pan odpowiednio uczcił zgromadzenie mędrców i pożegnał się z nimi. Powrócili do swoich pustelni, szczęśliwi w sercach, by praktykować jogę, japę, czuwanie i umartwienia.
Ćaupai 135.1-4
यह सुधि कोल किरातन्ह पाई।हरषे जनु नव निधि घर आई।।
कंद मूल फल भरि भरि दोना।चले रंक जनु लूटन सोना।।
तिन्ह महँ जिन्ह देखे दोउ भ्राता।अपर तिन्हहि पूँछहि मगु जाता।।
कहत सुनत रघुबीर निकाई।आइ सबन्हि देखे रघुराई।।
करहिं जोहारु भेंट धरि आगे।प्रभुहि बिलोकहिं अति अनुरागे।।
चित्र लिखे जनु जहँ तहँ ठाढ़े।पुलक सरीर नयन जल बाढ़े।।
राम सनेह मगन सब जाने।कहि प्रिय बचन सकल सनमाने।।
प्रभुहि जोहारि बहोरि बहोरी।बचन बिनीत कहहिं कर जोरी।।
yaha sudhi kola kirātanha pāī |haraṣe janu nava nidhi ghara āī ||
kaṁda mūla phala bhari bhari donā |cale raṁka janu lūṭana sonā ||
tinha mahã jinha dekhe dou bhrātā |apara tinhahi pū̃chahi magu jātā ||
kahata sunata raghubīra nikāī |āi sabanhi dekhe raghurāī ||
karahiṁ johāru bheṁṭa dhari āge |prabhuhi bilokahiṁ ati anurāge ||
citra likhe janu jahã tahã ṭhāṛhe |pulaka sarīra nayana jala bāṛhe ||
rāma saneha magana saba jāne |kahi priya bacana sakala sanamāne ||
prabhuhi johāri bahori bahorī |bacana binīta kahahiṁ kara jorī ||
Gdy Kolowie i Kiratowie otrzymali tę wiadomość, radowali się, jakby dziewięć skarbów przyszło do ich domów. Wypełniając raz po raz misy z liści korzeniami, bulwami i owocami, wyruszyli jak żebracy śpieszący, by grabić złoto. Wśród nich ci, którzy już widzieli dwóch braci, byli pytani przez innych, gdy szli drogą. Opowiadając i słuchając o pięknie Ramy, przybyli wszyscy i ujrzeli Pana Raghu. Złożyli swoje pozdrowienia, złożyli swoje dary przed nim i patrzyli na Pana z głębokim nabożeństwem. Stali tu i tam, jakby byli namalowani na obrazie, ich ciała drżały z radości, a oczy wypełniały się łzami. Rama poznał, że wszyscy byli pogrążeni w miłości, i wypowiadając łaskawe słowa, uhonorował ich wszystkich. Pozdrawiając Pana raz po raz, wypowiadali pokorne słowa ze złożonymi rękami.
Doha 135
अब हम नाथ सनाथ सब भए देखि प्रभु पाय।भाग हमारे आगमनु राउर कोसलराय।।135।।
aba hama nātha sanātha saba bhae dekhi prabhu pāya |bhāga hamāre āgamanu rāura kosalarāya ||135||
Teraz, o Panie, wszyscy znaleźliśmy opiekuna, ujrzawszy twoje stopy. To nasze dobre szczęście, o Królu Kosali, że przybyłeś do nas.
Ćaupai 136.1-4
धन्य भूमि बन पंथ पहारा।जहँ जहँ नाथ पाउ तुम्ह धारा।।
धन्य बिहग मृग काननचारी।सफल जनम भए तुम्हहि निहारी।।
हम सब धन्य सहित परिवारा।दीख दरसु भरि नयन तुम्हारा।।
कीन्ह बासु भल ठाउँ बिचारी।इहाँ सकल रितु रहब सुखारी।।
हम सब भाँति करब सेवकाई।करि केहरि अहि बाघ बराई।।
बन बेहड़ गिरि कंदर खोहा।सब हमार प्रभु पग पग जोहा।।
तहँ तहँ तुम्हहि अहेर खेलाउब।सर निरझर जलठाउँ देखाउब।।
हम सेवक परिवार समेता।नाथ न सकुचब आयसु देता।।
dhanya bhūmi bana paṁtha pahārā |jahã jahã nātha pāu tumha dhārā ||
dhanya bihaga mṛga kānanacārī |saphala janama bhae tumhahi nihārī ||
hama saba dhanya sahita parivārā |dīkha darasu bhari nayana tumhārā ||
kīnha bāsu bhala ṭhāũ bicārī |ihā̃ sakala ritu rahaba sukhārī ||
hama saba bhā̃ti karaba sevakāī |kari kehari ahi bāgha barāī ||
bana behaṛa giri kaṁdara khohā |saba hamāra prabhu paga paga johā ||
tahã tahã tumhahi ahera khelāuba |sara nirajhara jalaṭhāũ dekhāuba ||
hama sevaka parivāra sametā |nātha na sakucaba āyasu detā ||
Błogosławiona jest ziemia, las, ścieżki i wzgórza, gdziekolwiek, o Panie, złożyłeś swoje stopy. Błogosławione są ptaki i jelenie, istoty wędrujące po lesie; ich życie przyniosło owoc, gdy na ciebie spojrzały. My również wszyscy jesteśmy błogosławieni wraz z naszymi rodzinami, gdyż ujrzeliśmy twój widok, napełniając nasze oczy. Wybrałeś swoje mieszkanie, rozważając dobre miejsce; tutaj będziesz żył szczęśliwie przez wszystkie pory roku. Będziemy ci służyć na wszelki sposób, trzymając z dala słonie, lwy, węże i tygrysy. Lasy, wąwozy, góry, jaskinie i zagłębienia, to wszystko, o Panie, przeszukaliśmy krok po kroku. Do każdego z tych miejsc zabierzemy cię na polowanie i pokażemy ci jeziora, strumienie i miejsca pojenia. My wraz z naszymi rodzinami jesteśmy twoimi sługami; o Panie, nie wahaj się wydawać nam swoich poleceń.
Doha 136
बेद बचन मुनि मन अगम ते प्रभु करुना ऐन।बचन किरातन्ह के सुनत जिमि पितु बालक बैन।।136।।
beda bacana muni mana agama te prabhu karunā aina |bacana kirātanha ke sunata jimi pitu bālaka baina ||136||
Ten, który jest poza zasięgiem słów Wed i umysłów mędrców, ów Pan, siedziba współczucia, wysłuchał słów Kiratów, jak ojciec słucha mowy swoich dzieci.
Ćaupai 137.1-4
रामहि केवल प्रेमु पिआरा।जानि लेउ जो जाननिहारा।।
राम सकल बनचर तब तोषे।कहि मृदु बचन प्रेम परिपोषे।।
बिदा किए सिर नाइ सिधाए।प्रभु गुन कहत सुनत घर आए।।
एहि बिधि सिय समेत दोउ भाई।बसहिं बिपिन सुर मुनि सुखदाई।।
जब ते आइ रहे रघुनायकु।तब तें भयउ बनु मंगलदायकु।।
फूलहिं फलहिं बिटप बिधि नाना।मंजु बलित बर बेलि बिताना।।
सुरतरु सरिस सुभायँ सुहाए।मनहुँ बिबुध बन परिहरि आए।।
गंज मंजुतर मधुकर श्रेनी।त्रिबिध बयारि बहइ सुख देनी।।
rāmahi kevala premu piārā |jāni leu jo jānanihārā ||
rāma sakala banacara taba toṣe |kahi mṛdu bacana prema paripoṣe ||
bidā kie sira nāi sidhāe |prabhu guna kahata sunata ghara āe ||
ehi bidhi siya sameta dou bhāī |basahiṁ bipina sura muni sukhadāī ||
jaba te āi rahe raghunāyaku |taba teṁ bhayau banu maṁgaladāyaku ||
phūlahiṁ phalahiṁ biṭapa bidhi nānā |maṁju balita bara beli bitānā ||
surataru sarisa subhāyã suhāe |manahũ bibudha bana parihari āe ||
gaṁja maṁjutara madhukara śrenī |tribidha bayāri bahai sukha denī ||
Rama kocha tylko miłość. Niech ten, kto może to pojąć, to pojmie. Wtedy Rama zadowolił wszystkich mieszkańców lasu, wypowiadając łagodne słowa, które karmiły ich miłość. Udzielił im pozwolenia na odejście, a oni skłoniwszy głowy, ruszyli w drogę; opowiadając i słuchając o cnotach Pana, dotarli do swoich domów. W ten sposób obaj bracia, wraz z Sitą, przebywali w lesie, przynosząc radość bogom i mędrcom. Odkąd Pan Raghuwów przybył i osiadł tam, las stał się dawcą błogosławieństw. Drzewa wielu rodzajów kwitły i rodziły owoce, a urocze, wspaniałe liany rozpościerały się jako baldachimy. Z samej swojej natury były piękne jak drzewa raju, jak gdyby drzewa z ogrodu bogów opuściły go i przybyły do lasu. Rzędy pszczół brzęczały w słodkich, czarujących szumach, a trójaka bryza, chłodna, łagodna i pachnąca, wiała, niosąc rozkosz.
Doha 137
नीलकंठ कलकंठ सुक चातक चक्क चकोर।भाँति भाँति बोलहिं बिहग श्रवन सुखद चित चोर।।137।।
nīlakaṁṭha kalakaṁṭha suka cātaka cakka cakora |bhā̃ti bhā̃ti bolahiṁ bihaga śravana sukhada cita cora ||137||
Niebieskogardły, kalakantha, papuga, czataka, czakwa i czakora; na wiele sposobów ptaki śpiewają, przynosząc radość uchu i kradnąc serce.
Ćaupai 138.1-4
केरि केहरि कपि कोल कुरंगा।बिगतबैर बिचरहिं सब संगा।।
फिरत अहेर राम छबि देखी।होहिं मुदित मृगबंद बिसेषी।।
बिबुध बिपिन जहँ लगि जग माहीं।देखि राम बनु सकल सिहाहीं।।
सुरसरि सरसइ दिनकर कन्या।मेकलसुता गोदावरि धन्या।।
सब सर सिंधु नदी नद नाना।मंदाकिनि कर करहिं बखाना।।
उदय अस्त गिरि अरु कैलासू।मंदर मेरु सकल सुरबासू।।
सैल हिमाचल आदिक जेते।चित्रकूट जसु गावहिं तेते।।
बिंधि मुदित मन सुखु न समाई।श्रम बिनु बिपुल बड़ाई पाई।।
keri kehari kapi kola kuraṁgā |bigatabaira bicarahiṁ saba saṁgā ||
phirata ahera rāma chabi dekhī |hohiṁ mudita mṛgabaṁda biseṣī ||
bibudha bipina jahã lagi jaga māhīṁ |dekhi rāma banu sakala sihāhīṁ ||
surasari sarasai dinakara kanyā |mekalasutā godāvari dhanyā ||
saba sara siṁdhu nadī nada nānā |maṁdākini kara karahiṁ bakhānā ||
udaya asta giri aru kailāsū |maṁdara meru sakala surabāsū ||
saila himācala ādika jete |citrakūṭa jasu gāvahiṁ tete ||
biṁdhi mudita mana sukhu na samāī |śrama binu bipula baṛāī pāī ||
Słonie, lwy, małpy, dziki i jelenie, wszyscy wolni od wrogości, wędrowali razem. Widząc piękność Ramy, gdy wędrował na polowaniu, stada jeleni były szczególnie uradowane. Wszystkie lasy bogów, jakie są gdziekolwiek na świecie, patrzyły z zazdrością na las Ramy. Ganges, Saraswati, Jamuna córka słońca, Narmada córka Mekali i błogosławiony Godawari, wszystkie jeziora, oceany i liczne rzeki oraz strumienie mówiły w chwale Mandakini. Góry wschodu i zachodu słońca, Kailasa, Mandara i Meru, siedziba wszystkich bogów, Himalaje i wszystkie inne góry, jakie istnieją, wszystkie śpiewały chwałę Czitrakut. Góra Windhja była tak uradowana, że jej radość nie mieściła się w sercu, gdyż zdobyła wielką sławę bez żadnego trudu.
Doha 138
चित्रकूट के बिहग मृग बेलि बिटप तृन जाति।पुन्य पुंज सब धन्य अस कहहिं देव दिन राति।।138।।
citrakūṭa ke bihaga mṛga beli biṭapa tṛna jāti |punya puṁja saba dhanya asa kahahiṁ deva dina rāti ||138||
Ptaki i jelenie Chitrakuty, jej pnącza, drzewa i każdy rodzaj trawy, są wszystkimi kupami zasługi i prawdziwie błogosławione: tak mówią bogowie dniem i nocą.
Ćaupai 139.1-4
नयनवंत रघुबरहि बिलोकी।पाइ जनम फल होहिं बिसोकी।।
परसि चरन रज अचर सुखारी।भए परम पद के अधिकारी।।
सो बनु सैलु सुभायँ सुहावन।मंगलमय अति पावन पावन।।
महिमा कहिअ कवनि बिधि तासू।सुखसागर जहँ कीन्ह निवासू।।
पय पयोधि तजि अवध बिहाई।जहँ सिय लखनु रामु रहे आई।।
कहि न सकहिं सुषमा जसि कानन।जौं सत सहस होंहिं सहसानन।।
सो मैं बरनि कहौं बिधि केहीं।डाबर कमठ कि मंदर लेहीं।।
सेवहिं लखनु करम मन बानी।जाइ न सीलु सनेहु बखानी।।
nayanavaṁta raghubarahi bilokī |pāi janama phala hohiṁ bisokī ||
parasi carana raja acara sukhārī |bhae parama pada ke adhikārī ||
so banu sailu subhāyã suhāvana |maṁgalamaya ati pāvana pāvana ||
mahimā kahia kavani bidhi tāsū |sukhasāgara jahã kīnha nivāsū ||
paya payodhi taji avadha bihāī |jahã siya lakhanu rāmu rahe āī ||
kahi na sakahiṁ suṣamā jasi kānana |jauṁ sata sahasa hoṁhiṁ sahasānana ||
so maiṁ barani kahauṁ bidhi kehīṁ |ḍābara kamaṭha ki maṁdara lehīṁ ||
sevahiṁ lakhanu karama mana bānī |jāi na sīlu sanehu bakhānī ||
Wszyscy, którzy mają oczy, oglądając Najlepszego z Raghu, otrzymują owoc swego narodzenia i stają się wolni od cierpienia. Istoty nieruchome, dotknięte prochem jego stóp, zostały napełnione radością i stały się dziedzicami najwyższego stanu. Ten las i ta góra są piękne z samej swojej natury, pełne błogosławieństwa i święte ponad najświętsze. Jak opowiedzieć jej wielkość, tam gdzie Ocean Błogości uczynił swoje mieszkanie? Porzucając Ocean Mleka i opuszczając Ayodhyę, Sita, Lakshmana i Rama przybyli i tam przebywali. Nawet gdyby było sto tysięcy tysiącogłowych Sheshów, nie mogliby opisać piękna tego lasu. Jak więc mam go opisać? Czy żółw żyjący w kałuży może unieść górę Mandarę? Lakshmana służy im czynem, umysłem i mową; jego łagodna natura i jego miłość nie mogą być opisane.
Doha 139
छिनु छिनु लखि सिय राम पद जानि आपु पर नेहु।करत न सपनेहुँ लखनु चितु बंधु मातु पितु गेहु।।139।।
chinu chinu lakhi siya rāma pada jāni āpu para nehu |karata na sapanehũ lakhanu citu baṁdhu mātu pitu gehu ||139||
Chwila po chwili Lakshmana wpatrywał się w stopy Sity i Ramy, i znając ich miłość do siebie, nie kierował swego umysłu nawet we śnie ku bratu, matce, ojcu ani domowi.
Inside Prakarana 14
The dialogue
- Listenerश्रद्धालु-मन (सामान्य श्रोता/पाठक; परंपरागत फ्रेम में: भारद्वाज)
Frequently Asked Questions
परंपरागत मान्यता के अनुसार दोहा 130–131 के ‘भक्त-लक्षण’ का पाठ/श्रवण चित्त-शुद्धि, परदोष-दर्शन से निवृत्ति, और शरणागति की दृढ़ता देता है; चित्रकूट-प्रसंग (132–139) का पाठ ‘तीर्थ-स्मरण’ के समान पुण्यकारी माना जाता है और गृहस्थ/वनस्थ दोनों के लिए ‘राम-निवास’ (मन में) की सिद्धि का साधन कहा जाता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में शरणागति-प्रधान संपुट जोड़ा जाता है: ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम रामेति रामेति…’ (नाम-संपुट) — विशेषतः दोहा 131 के बाद, क्योंकि वहीं ‘बसहु निरंतर तासु मन’ का शरण-निष्कर्ष आता है।
Ask anything about Prakarana 14 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
