Opening the text
यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ और ‘अन्तः-राज्य’ का द्वार है: राजसुख के बीच राम-धर्म का चुनाव, और फिर वन-जीवन में भी ‘अयोध्या’ (अन्तर-नगर) की स्थापना। प्रस्तुत अंश में सोपान-गति स्पष्ट है—पहले ‘भक्त-लक्षण’ (अहंकार, काम-क्रोध-लोभ आदि का क्षय) का निरूपण, फिर ‘सत्संग-निर्देश’ (चित्रकूट-निवास), और अंततः ‘प्रकृति का रूपान्तरण’ (वन का मंगलमय हो जाना) जो संकेत करता है कि भगवान के सान्निध्य से बाह्य जगत भी साधना-क्षेत्र बन जाता है।
Centrum rasy Ayodhyā Kāṇḍa jest zbieg współczucia i pokoju; wewnątrz bólu wyrzeczenia się królestwa wznosi się blask vairāgyi. Struktura tej części czyni maryādā nie jedynie polityką społeczną, lecz dyscypliną ścieżki wyzwolenia: ten, kto opuszcza wszystko dla Rāmy, odnajduje Rāmę przybywającego do serca. Tutaj lista cech bhakty, porzucenie pożądania, gniewu, odurzenia, pychy, ułudy i tym podobnych; traktowanie żony innego jako matki; nieradzenie się z bogactwa innych i cierpienie z powodu cierpienia innych, przekształca psychologię w sādhanę: praktyczny nakaz wewnętrznego oczyszczenia (antaḥśuddhi). Następnie kierunek ku Citrakūṭ nie jest jedynie geografią pielgrzymki, lecz geografią praktyki: Mandākinī, pustelnie mędrców i równość lasu razem stają się laboratorium śaraṇāgati. Wreszcie, miłość ludów Kol i Kirāt oraz pomyślność lasu ukazują, że dzięki bliskości Rāmy natura, społeczeństwo i umysł, wszystkie trzy, przechodzą „przemianę w dharmę”.
Verse 266 (चौपाई)
काम कोह मद मान न मोहा। लोभ न छोभ न राग न द्रोहा।। जिन्ह कें कपट दंभ नहिं माया। तिन्ह कें हृदय बसहु रघुराया।। सब के प्रिय सब के हितकारी। दुख सुख सरिस प्रसंसा गारी।। कहहिं सत्य प्रिय बचन बिचारी। जागत सोवत सरन तुम्हारी।। तुम्हहि छाड़ि गति दूसरि नाहीं। राम बसहु तिन्ह के मन माहीं।। जननी सम जानहिं परनारी। धनु पराव बिष तें बिष भारी।। जे हरषहिं पर संपति देखी। दुखित होहिं पर बिपति बिसेषी।। जिन्हहि राम तुम्ह प्रानपिआरे। तिन्ह के मन सुभ सदन तुम्हारे।।
W których nie ma pożądania, gniewu, pychy ani próżności, nie ma ułudy, chciwości, lęku, przywiązania ani wrogości, w których sercach nie ma oszustwa, obłudy ani złudzeń, w ich sercach przebywaj, Panie Raghu.
Verse 267 (दोहा/सोरठा)
स्वामि सखा पितु मातु गुर जिन्ह के सब तुम्ह तात। मन मंदिर तिन्ह कें बसहु सीय सहित दोउ भ्रात।।130।।
W których oczach pan, przyjaciel, ojciec, matka i guru są wszyscy Tobą jedynie, o Panie, w świątyni ich serc niechaj przebywacie oboje, Sita i Twój brat.
Verse 268 (चौपाई)
अवगुन तजि सब के गुन गहहीं। बिप्र धेनु हित संकट सहहीं।। नीति निपुन जिन्ह कइ जग लीका। घर तुम्हार तिन्ह कर मनु नीका।। गुन तुम्हार समुझइ निज दोसा। जेहि सब भाँति तुम्हार भरोसा।। राम भगत प्रिय लागहिं जेही। तेहि उर बसहु सहित बैदेही।। जाति पाँति धनु धरम बड़ाई। प्रिय परिवार सदन सुखदाई।। सब तजि तुम्हहि रहइ उर लाई। तेहि के हृदयँ रहहु रघुराई।। सरगु नरकु अपबरगु समाना। जहँ तहँ देख धरें धनु बाना।। करम बचन मन राउर चेरा। राम करहु तेहि कें उर डेरा।।
Którzy odrzucają wady innych i trzymają się ich cnót, którzy znoszą trudy dla bramina, krowy lub dobra, którzy są biegli w mądrości i kroczą ścieżką świata, których serca są zawsze skierowane ku Twemu domowi, o Panie, którzy biorą Twe cnoty na siebie i liczą swoje jako nic, którzy w każdy sposób pokładają w Tobie ufność.
Verse 269 (दोहा/सोरठा)
जाहि न चाहिअ कबहुँ कछु तुम्ह सन सहज सनेहु। बसहु निरंतर तासु मन सो राउर निज गेहु।।131।।
Którzy nigdy nie pragną niczego od Ciebie, lecz kochają Cię naturalną i spontaniczną miłością, w ich sercach niechaj zawsze przebywasz, czyniąc tam swój własny dom.
Verse 270 (चौपाई)
एहि बिधि मुनिबर भवन देखाए। बचन सप्रेम राम मन भाए।। कह मुनि सुनहु भानुकुलनायक। आश्रम कहउँ समय सुखदायक।। चित्रकूट गिरि करहु निवासू। तहँ तुम्हार सब भाँति सुपासू।। सैलु सुहावन कानन चारू। करि केहरि मृग बिहग बिहारू।। नदी पुनीत पुरान बखानी। अत्रिप्रिया निज तपबल आनी।। सुरसरि धार नाउँ मंदाकिनि। जो सब पातक पोतक डाकिनि।। अत्रि आदि मुनिबर बहु बसहीं। करहिं जोग जप तप तन कसहीं।। चलहु सफल श्रम सब कर करहू। राम देहु गौरव गिरिबरहू।।
W ten sposób mędrzec pokazał im swoje mieszkanie; jego słowa były pełne miłości i ucieszyły serce Ramy. Mędrzec rzekł: 'Słuchaj, o Panie z rodu Słonecznego; powiem ci o pustelni pięknej do zamieszkania w tej porze. Uczyń swoje mieszkanie na wzgórzu Chitrakuta; tam wszystko będzie dobrze z tobą na każdy sposób. Góra jest piękna, las uroczy, obfitujący w słonie, lwy, jelenie i ptaki zabawiające się w grze. Rzeka jest święta, jak głoszą starożytne pisma; umiłowana Atriego sprowadził ją tu mocą swojej pokuty. Jej nurt nosi imię Mandakini, która niszczy wszystkie grzechy i nieczystości. Atri i inni wielcy mędrcy mieszkają tam licznie, praktykując jogę, japę i umartwienia, które dyscyplinują ciało. Przyjdź, niech wszystkie twe wysiłki zostaną spełnione; o Rama, uczyń zaszczyt tej szlachetnej górze.'
Verse 271 (दोहा/सोरठा)
चित्रकूट महिमा अमित कहीं महामुनि गाइ। आए नहाए सरित बर सिय समेत दोउ भाइ।।132।।
Wielki mędrzec śpiewał nieograniczoną chwałę Chitrakuty. Przyszli i kąpali się w doskonałej rzece, Sita i dwaj bracia razem.
Verse 272 (चौपाई)
रघुबर कहेउ लखन भल घाटू। करहु कतहुँ अब ठाहर ठाटू।। लखन दीख पय उतर करारा। चहुँ दिसि फिरेउ धनुष जिमि नारा।। नदी पनच सर सम दम दाना। सकल कलुष कलि साउज नाना।। चित्रकूट जनु अचल अहेरी। चुकइ न घात मार मुठभेरी।। अस कहि लखन ठाउँ देखरावा। थलु बिलोकि रघुबर सुखु पावा।। रमेउ राम मनु देवन्ह जाना। चले सहित सुर थपति प्रधाना।। कोल किरात बेष सब आए। रचे परन तृन सदन सुहाए।। बरनि न जाहि मंजु दुइ साला। एक ललित लघु एक बिसाला।।
Rama rzekł do Lakszmany: 'To jest dobre miejsce do lądowania; osiedlmy się gdzieś tutaj w wygodzie.' Lakszmana rozejrzał się i wybrał doskonałe miejsce; krążył we wszystkich kierunkach jak tęcza wokół łuku. Rzeka, stawy, cień drzew, woda i las były wszystkie zachwycające, usuwając każdą plamę epoki Kali. Chitrakuta wydawała się jak nieruchomy myśliwy, nigdy nie chybiający celu, uderzający smutek i cierpienie. Tak mówiąc, Lakszmana pokazał mu miejsce; widząc grunt, Rama znalazł zadowolenie. Rama radował się w sercu; bogowie wiedzieli o tym i odeszli, z władcą bogów na czele. Kolowie i Kiratowie w swoich przebraniach przybyli; zbudowali piękne chaty kryte liśćmi. Nie można opisać dwóch pięknych sal; jedna była mała i urocza, druga przestronna.
Verse 273 (दोहा/सोरठा)
लखन जानकी सहित प्रभु राजत रुचिर निकेत। सोह मदनु मुनि बेष जनु रति रितुराज समेत।।133।।
Z Lakszmaną i Dżanaki, Pan jaśniał w tym pięknym mieszkaniu; wyglądał jak sam Miłość w przebraniu mędrca, z Rati i królem pór roku u boku.
Verse 274 (चौपाई)
अमर नाग किंनर दिसिपाला। चित्रकूट आए तेहि काला।। राम प्रनामु कीन्ह सब काहू। मुदित देव लहि लोचन लाहू।। बरषि सुमन कह देव समाजू। नाथ सनाथ भए हम आजू।। करि बिनती दुख दुसह सुनाए। हरषित निज निज सदन सिधाए।। चित्रकूट रघुनंदनु छाए। समाचार सुनि सुनि मुनि आए।। आवत देखि मुदित मुनिबृंदा। कीन्ह दंडवत रघुकुल चंदा।। मुनि रघुबरहि लाइ उर लेहीं। सुफल होन हित आसिष देहीं।। सिय सौमित्र राम छबि देखहिं। साधन सकल सफल करि लेखहिं।।
Bogowie, Nagowie, Kinnarowie i strażnicy stron świata przybyli do Chitrakuty w tym czasie. Wszyscy oddali pokłon Ramie; radośni bogowie otrzymali skarb jego widoku. Syjąc kwiaty, zgromadzenie bogów rzekło: 'Panie, dzisiaj staliśmy się prawdziwie błogosławieni.' Złożywszy modlitwę i opowiedziawszy o swoich nie do zniesienia smutkach, powrócili radośnie do swoich siedzib. Gdy Rama, rozkosz Raghu, osiedlił się na Chitrakucie, mędrcy przybywali słysząc wieści jedni po drugich. Widząc ich przybycie, zgromadzenie mędrców ucieszyło się i oddało pełną prostrację księżycowi rodu Raghu. Mędrcy przytulili Ramę do serc i udzielili błogosławieństw, by wszystkie ich przedsięwzięcia przyniosły owoc. Widząc piękno Sity, Lakszmany i Ramy, uznali wszystkie swoje duchowe praktyki za spełnione.
Verse 275 (दोहा/सोरठा)
जथाजोग सनमानि प्रभु बिदा किए मुनिबृंद। करहि जोग जप जाग तप निज आश्रमन्हि सुछंद।।134।।
Pan odpowiednio uczcił zgromadzenie mędrców i pożegnał się z nimi. Powrócili do swoich pustelni, szczęśliwi w sercach, by praktykować jogę, japę, czuwanie i umartwienia.
Verse 276 (चौपाई)
यह सुधि कोल किरातन्ह पाई। हरषे जनु नव निधि घर आई।। कंद मूल फल भरि भरि दोना। चले रंक जनु लूटन सोना।। तिन्ह महँ जिन्ह देखे दोउ भ्राता। अपर तिन्हहि पूँछहि मगु जाता।। कहत सुनत रघुबीर निकाई। आइ सबन्हि देखे रघुराई।। करहिं जोहारु भेंट धरि आगे। प्रभुहि बिलोकहिं अति अनुरागे।। चित्र लिखे जनु जहँ तहँ ठाढ़े। पुलक सरीर नयन जल बाढ़े।। राम सनेह मगन सब जाने। कहि प्रिय बचन सकल सनमाने।। प्रभुहि जोहारि बहोरि बहोरी। बचन बिनीत कहहिं कर जोरी।।
Plemiona Kol i Kirata otrzymały tę wieść i radowały się, jakby nowy skarb przyszedł do ich domu. Napełniając swoje kosze korzeniami, owocami i bulwami, wyruszyli jak biedni ludzie, by zbierać złoto. Wśród nich ci, którzy ujrzeli dwóch braci, pytali ich o drogę, idąc naprzód. Słysząc i mówiąc o Panu Raghu, przyszli i wszyscy ujrzeli Ramę. Złożyli dłonie w geście pozdrowienia i skłonili się przed nim; patrzyli na Pana z głęboką miłością. Stali nieruchomo tu i tam jak namalowane postacie; ich ciała drżały z radości, a oczy napełniły się łzami. Wszyscy byli pogrążeni w miłości do Ramy; on mówił łaskawe słowa i oddał im wszystkim cześć. Ponownie i ponownie pozdrawiali Pana i ze złożonymi dłońmi mówili pokorne słowa.
Verse 277 (दोहा/सोरठा)
अब हम नाथ सनाथ सब भए देखि प्रभु पाय। भाग हमारे आगमनु राउर कोसलराय।।135।।
Teraz, o Panie, wszyscy znaleźliśmy mistrza, ujrzawszy twoje stopy. Nasze przybycie tutaj, o Królu Kosali, okazało się najbardziej fortunne.
Verse 278 (चौपाई)
धन्य भूमि बन पंथ पहारा। जहँ जहँ नाथ पाउ तुम्ह धारा।। धन्य बिहग मृग काननचारी। सफल जनम भए तुम्हहि निहारी।। हम सब धन्य सहित परिवारा। दीख दरसु भरि नयन तुम्हारा।। कीन्ह बासु भल ठाउँ बिचारी। इहाँ सकल रितु रहब सुखारी।। हम सब भाँति करब सेवकाई। करि केहरि अहि बाघ बराई।। बन बेहड़ गिरि कंदर खोहा। सब हमार प्रभु पग पग जोहा।। तहँ तहँ तुम्हहि अहेर खेलाउब। सर निरझर जलठाउँ देखाउब।। हम सेवक परिवार समेता। नाथ न सकुचब आयसु देता।।
Błogosławiona jest ziemia, leśna ścieżka i góra, gdziekolwiek złożyłeś swoje stopy, o Panie. Błogosławione są ptaki i jelenie wędrujące po lasach; ich narodziny zostały wypełnione, ujrzawszy cię. Wszyscy jesteśmy błogosławieni wraz z naszymi rodzinami, ujrzawszy twoją postać i napełniwszy nasze oczy tym widokiem. Znaleźliśmy dobre miejsce zamieszkania po dokładnym rozważeniu; tutaj pozostaniemy zadowoleni w każdej porze roku. Będziemy ci służyć na wszelkie sposoby, czyniąc lwy, węże i tygrysy naszą zdobyczą. Las, gęstwiny, góry i jaskinie są wszystkie nasze; pozdrawiamy twoje stopy na każdym kroku, o Panie. Tam i tam zabierzemy cię na polowanie; pokażemy ci jeziora, wodospady i miejsca wodne. Jesteśmy twoimi sługami z całą naszą rodziną; o Panie, nie wahaj się dawać nam swoich poleceń.
Verse 279 (दोहा/सोरठा)
बेद बचन मुनि मन अगम ते प्रभु करुना ऐन। बचन किरातन्ह के सुनत जिमि पितु बालक बैन।।136।।
Współczucie Pana jest samą istotą słów Wed, nieosiągalną nawet dla umysłów mędrców. Słuchając słów Kiratów, był zadowolony, jak ojciec słyszący mowę swojego dziecka.
Verse 280 (चौपाई)
रामहि केवल प्रेमु पिआरा। जानि लेउ जो जाननिहारा।। राम सकल बनचर तब तोषे। कहि मृदु बचन प्रेम परिपोषे।। बिदा किए सिर नाइ सिधाए। प्रभु गुन कहत सुनत घर आए।। एहि बिधि सिय समेत दोउ भाई। बसहिं बिपिन सुर मुनि सुखदाई।। जब ते आइ रहे रघुनायकु। तब तें भयउ बनु मंगलदायकु।। फूलहिं फलहिं बिटप बिधि नाना।।मंजु बलित बर बेलि बिताना।। सुरतरु सरिस सुभायँ सुहाए। मनहुँ बिबुध बन परिहरि आए।। गंज मंजुतर मधुकर श्रेनी। त्रिबिध बयारि बहइ सुख देनी।।
Wiedz, że Rama jest drogi tylko miłości; niech ci, którzy to wiedzą, przyjmą to do serca. Wtedy Rama zadowolił wszystkich mieszkańców lasu, mówiąc łagodne słowa i otaczając ich miłością. Pożegnał się, skłonił głowę i odszedł; śpiewając i słysząc cnoty Pana, wrócił do domu. W ten sposób dwóch braci wraz z Sitą mieszka w lesie, przynosząc radość bogom i mędrcom. Od czasu gdy Pan Raghu przyszedł i pozostał tam, las stał się dawcą pomyślności. Drzewa kwitną i owocują na wiele cudownych sposobów; piękne pnącza rozkładają swoje urocze baldachimy. Niebiańskie drzewa są piękne ze swojej natury, jakby bogowie wyszli, opuszczając swoje własne gaje. Gaj za gajem, piękniejszy od poprzedniego, z rzędami pszczół; wieją trzy rodzaje wiatrów, przynosząc ukojenie.
Verse 281 (दोहा/सोरठा)
नीलकंठ कलकंठ सुक चातक चक्क चकोर। भाँति भाँति बोलहिं बिहग श्रवन सुखद चित चोर।।137।।
Niebieskogardły, kalakantha, papuga, czataka, czakwa i czakora; na wiele sposobów ptaki śpiewają, przynosząc radość uchu i kradnąc serce.
Verse 282 (चौपाई)
केरि केहरि कपि कोल कुरंगा। बिगतबैर बिचरहिं सब संगा।। फिरत अहेर राम छबि देखी। होहिं मुदित मृगबंद बिसेषी।। बिबुध बिपिन जहँ लगि जग माहीं। देखि राम बनु सकल सिहाहीं।। सुरसरि सरसइ दिनकर कन्या। मेकलसुता गोदावरि धन्या।। सब सर सिंधु नदी नद नाना। मंदाकिनि कर करहिं बखाना।। उदय अस्त गिरि अरु कैलासू। मंदर मेरु सकल सुरबासू।। सैल हिमाचल आदिक जेते। चित्रकूट जसु गावहिं तेते।। बिंधि मुदित मन सुखु न समाई। श्रम बिनु बिपुल बड़ाई पाई।।
Pawie, tygrysy, małpy, dziki i jelenie, wolne od wrogości, wszystkie wędrują razem. Gdy wędrują i oglądają piękno Ramy, stada jeleni stają się szczególnie radosne. Gdziekolwiek w świecie jest boski las, ujrzawszy Ramę, wszyscy się radują. Ganges, Jamuna, córka Słońca, córka góry Meru i Godawari są błogosławione. Wszystkie jeziora, oceany, rzeki i strumienie różnych rodzajów wychwalają Mandakini. Góry wschodu i zachodu słońca, Kailas, Mandara, Meru i wszystkie siedziby bogów; Himalaje i wszystkie inne góry śpiewają chwałę Czitrakut. Vidhi, z radostnym sercem i radością bez granic, uzyskał wielką chwałę bez wysiłku.
Verse 283 (दोहा/सोरठा)
चित्रकूट के बिहग मृग बेलि बिटप तृन जाति। पुन्य पुंज सब धन्य अस कहहिं देव दिन राति।।138।।
Ptaki, jelenie, pnącza, drzewa i trawy Czitrakut, wszyscy mówią dniem i nocą: stos zasług, wszyscy są prawdziwie błogosławieni.
Verse 284 (चौपाई)
नयनवंत रघुबरहि बिलोकी। पाइ जनम फल होहिं बिसोकी।। परसि चरन रज अचर सुखारी। भए परम पद के अधिकारी।। सो बनु सैलु सुभायँ सुहावन। मंगलमय अति पावन पावन।। महिमा कहिअ कवनि बिधि तासू। सुखसागर जहँ कीन्ह निवासू।। पय पयोधि तजि अवध बिहाई। जहँ सिय लखनु रामु रहे आई।। कहि न सकहिं सुषमा जसि कानन। जौं सत सहस होंहिं सहसानन।। सो मैं बरनि कहौं बिधि केहीं। डाबर कमठ कि मंदर लेहीं।। सेवहिं लखनु करम मन बानी। जाइ न सीलु सनेहु बखानी।।
Ci, którzy mają oczy, ujrzawszy najlepszego z Raghu, osiągają owoc narodzin i stają się wolni od smutku. Dotykając pyłu jego stóp, niewzruszeni znajdują radość; stają się uprawnieni do najwyższego stanu. Ten las i góra jest piękny z natury, pełen pomyślności, najświętszy ze świętych. Jak można opisać jego chwałę? Tam Ocean Błogości uczynił swoje mieszkanie. Opuszczając Ajodhję i wyrzekając się oceanu mleka, gdzie Sita, Lakszmana i Rama przyszli mieszkać. Piękno tego lasu nie może być opisane, nawet gdyby było tysiąc czterotwarzowych. Jak więc mogę je opisać? Czy mam wziąć żółwia czy górę Mandarę. Lakszmana służy mu ciałem, umysłem i mową; jego charakter i miłość nie mogą być opisane.
Verse 285 (दोहा/सोरठा)
-छिनु छिनु लखि सिय राम पद जानि आपु पर नेहु। करत न सपनेहुँ लखनु चितु बंधु मातु पितु गेहु।।139।।
W każdej chwili ona patrzyła na Sitę i stopy Ramy, znając swoją miłość do nich jako własną; Lakszmana nigdy nie myślał, nawet we śnie, o sobie, swoim sercu, swoich rodzicach ani swoim domu.
परंपरागत मान्यता के अनुसार दोहा 130–131 के ‘भक्त-लक्षण’ का पाठ/श्रवण चित्त-शुद्धि, परदोष-दर्शन से निवृत्ति, और शरणागति की दृढ़ता देता है; चित्रकूट-प्रसंग (132–139) का पाठ ‘तीर्थ-स्मरण’ के समान पुण्यकारी माना जाता है और गृहस्थ/वनस्थ दोनों के लिए ‘राम-निवास’ (मन में) की सिद्धि का साधन कहा जाता है।
सामान्य सत्संग-परंपरा में शरणागति-प्रधान संपुट जोड़ा जाता है: ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘राम रामेति रामेति…’ (नाम-संपुट) — विशेषतः दोहा 131 के बाद, क्योंकि वहीं ‘बसहु निरंतर तासु मन’ का शरण-निष्कर्ष आता है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.