Prakarana 12
यह सोपान ‘त्याग-धर्म’ का द्वार है—राज्य, सुख, और लोक-प्रतिष्ठा का स्वेच्छा-परित्याग करके ‘राम-आज्ञा’ को परम सत्य मानना। अयोध्या काण्ड में भक्ति का परिपाक करुण-रस के द्वारा होता है: वियोग, पछितावा, और लोक-हृदय का द्रवण—ये सब साधक को ‘गृह-आसक्ति’ से ‘वन-मार्ग’ (अन्तर्मार्ग) की ओर मोड़ते हैं। यहाँ राम का बनगमन केवल कथा-घटना नहीं; यह जीव का अहं-त्याग और ईश्वर-आदेश-स्वीकृति है—सीढ़ी का वह चरण जहाँ श्रद्धा ‘अनुभव-भक्ति’ बनती है।
Centrum rasy w Ayodhyā Kāṇḍa jest karuṇā, jednak to współczucie nie jest rozpaczą, jest to współczucie, które rodzi vairāgyę. W tej części (około Dohā 110, 119) „wspólnota ludzi” unosi się na widok darśany Rāmy, Sīty, Lakṣmaṇy; jest to przypływ zbiorowej bhakti, gdzie zapomina się o obowiązkach domowych, a oczy otrzymują „owoc widzenia”. Potem następuje zwrot: ludzie obwiniają królową i króla, nazywając los okrutnym, ta ludzka reakcja ukazuje subtelną psychologię Tulasī. Jednak z tego samego braku równowagi wyłania się zasada: odejście Rāmy do lasu jest ideałem ājñā-pālany i dharma-sthitaprajñatā. Tutaj piękna zabawa formy saguṇy (rūpa-mādhurī) i prawda nirguṇy (rozkaz, maryādā, wyrzeczenie) łączą się na jednej osi. Na tym etapie sādhaka uczy się, że najwyższą formą miłości jest „posłuszne poddanie się nawet w rozłące”.
In this prakarana
People
Verses
Ćaupai 110.1-4
सुनत तीरवासी नर नारी।धाए निज निज काज बिसारी।।
लखन राम सिय सुन्दरताई।देखि करहिं निज भाग्य बड़ाई।।
अति लालसा बसहिं मन माहीं।नाउँ गाउँ बूझत सकुचाहीं।।
जे तिन्ह महुँ बयबिरिध सयाने।तिन्ह करि जुगुति रामु पहिचाने।।
सकल कथा तिन्ह सबहि सुनाई।बनहि चले पितु आयसु पाई।।
सुनि सबिषाद सकल पछिताहीं।रानी रायँ कीन्ह भल नाहीं।।
तेहि अवसर एक तापसु आवा।तेजपुंज लघुबयस सुहावा।।
कवि अलखित गति बेषु बिरागी।मन क्रम बचन राम अनुरागी।।
sunata tīravāsī nara nārī |dhāe nija nija kāja bisārī ||
lakhana rāma siya sundaratāī |dekhi karahiṁ nija bhāgya baṛāī ||
ati lālasā basahiṁ mana māhīṁ |nāũ gāũ būjhata sakucāhīṁ ||
je tinha mahũ bayabiridha sayāne |tinha kari juguti rāmu pahicāne ||
sakala kathā tinha sabahi sunāī |banahi cale pitu āyasu pāī ||
suni sabiṣāda sakala pachitāhīṁ |rānī rāyã kīnha bhala nāhīṁ ||
tehi avasara eka tāpasu āvā |tejapuṁja laghubayasa suhāvā ||
kavi alakhita gati beṣu birāgī |mana krama bacana rāma anurāgī ||
Słysząc o ich nadejściu, mężczyźni i kobiety mieszkający na brzegu rzeki zapomnieli o swoich zajęciach i pobiegli, aby ich zobaczyć. Widząc piękność Lakshmany, Ramy i Sity, wysławiali własne dobre szczęście. Wielka tęsknota gościła w ich sercach, lecz wahałi się zapytać o imiona i dom wędrowców. Ci spośród nich, którzy byli starzy i roztropni, dzięki swej przenikliwości rozpoznali Ramę. Opowiedzieli wszystkim całą historię: jak Rama wyruszył do lasu na rozkaz ojca. Słysząc to, wszyscy zasmucili się i ubolewali: «Królowa i król postąpili źle.» W tym momencie przybył tam asceta, skupienie blasku, młody wiekiem i piękny na widok. Jego stan i poruszenia wykraczały poza to, co poeta potrafi opisać; nosił strój wyrzekającego się świata, a w myśli, czynie i słowie był oddany Ramie.
Doha 110
सजल नयन तन पुलकि निज इष्टदेउ पहिचानि।परेउ दंड जिमि धरनितल दसा न जाइ बखानि।।110।।
sajala nayana tana pulaki nija iṣṭadeu pahicāni |pareu daṁḍa jimi dharanitala dasā na jāi bakhāni ||110||
Oczy miał pełne łez, a ciało jego drżało z zachwytu; poznał swego wybranego bóstwa i upadł na ziemię jak laska, a jego stan nie dawał się opisać.
Ćaupai 111.1-4
राम सप्रेम पुलकि उर लावा।परम रंक जनु पारसु पावा।।
मनहुँ प्रेमु परमारथु दोऊ।मिलत धरे तन कह सबु कोऊ।।
बहुरि लखन पायन्ह सोइ लागा।लीन्ह उठाइ उमगि अनुरागा।।
पुनि सिय चरन धूरि धरि सीसा।जननि जानि सिसु दीन्हि असीसा।।
कीन्ह निषाद दंडवत तेही।मिलेउ मुदित लखि राम सनेही।।
पिअत नयन पुट रूपु पियूषा।मुदित सुअसनु पाइ जिमि भूखा।।
ते पितु मातु कहहु सखि कैसे।जिन्ह पठए बन बालक ऐसे।।
राम लखन सिय रूपु निहारी।होहिं सनेह बिकल नर नारी।।
rāma saprema pulaki ura lāvā |parama raṁka janu pārasu pāvā ||
manahũ premu paramārathu doū |milata dhare tana kaha sabu koū ||
bahuri lakhana pāyanha soi lāgā |līnha uṭhāi umagi anurāgā ||
puni siya carana dhūri dhari sīsā |janani jāni sisu dīnhi asīsā ||
kīnha niṣāda daṁḍavata tehī |mileu mudita lakhi rāma sanehī ||
piata nayana puṭa rūpu piyūṣā |mudita suasanu pāi jimi bhūkhā ||
te pitu mātu kahahu sakhi kaise |jinha paṭhae bana bālaka aise ||
rāma lakhana siya rūpu nihārī |hohiṁ saneha bikala nara nārī ||
Rama, z sercem drżącym z miłości, objął go, jak człowiek całkowicie nędzny, który znalazł kamień filozoficzny. Było to, jakby Miłość i Najwyższe Dobro oba przybrały cielesną postać i się spotkały, tak mówił każdy. Wtedy Nishada padł do stóp Lakshmany, a Lakshmana, przepełniony uczuciem, podniósł go. Następnie on położył pył ze stóp Sity na swojej głowie, a ona, uznając go za dziecko, udzieliła mu swojego błogosławieństwa. Nishada oddał mu pokłon, a Lakshmana przyjął go z radością, widząc w nim miłującego przyjaciela Ramy. Pijąc tę piękność jak nektar z kielichów swoich oczu, Nishada radował się, jak człowiek głodny, który znalazł wspaniały posiłek. "Powiedz mi, przyjaciółko, jacyż to muszą być ojciec i matka, którzy wysłali takie dzieci do lasu?" Kontemplując piękność Ramy, Lakshmany i Sity, mężczyźni i kobiety zostali przejęci czułym uczuciem.
Doha 111
तब रघुबीर अनेक बिधि सखहि सिखावनु दीन्ह।राम रजायसु सीस धरि भवन गवनु तेंइँ कीन्ह।।111।।
taba raghubīra aneka bidhi sakhahi sikhāvanu dīnha |rāma rajāyasu sīsa dhari bhavana gavanu teṁĩ kīnha ||111||
Wtedy Pan Raghuów nauczał swego przyjaciela na wiele sposobów; i mając rozkaz Ramy na swojej głowie, wyruszył do swego domu.
Ćaupai 112.1-4
पुनि सियँ राम लखन कर जोरी।जमुनहि कीन्ह प्रनामु बहोरी।।
चले ससीय मुदित दोउ भाई।रबितनुजा कइ करत बड़ाई।।
पथिक अनेक मिलहिं मग जाता।कहहिं सप्रेम देखि दोउ भ्राता।।
राज लखन सब अंग तुम्हारें।देखि सोचु अति हृदय हमारें।।
मारग चलहु पयादेहि पाएँ।ज्योतिषु झूठ हमारें भाएँ।।
अगमु पंथ गिरि कानन भारी।तेहि महँ साथ नारि सुकुमारी।।
करि केहरि बन जाइ न जोई।हम सँग चलहि जो आयसु होई।।
जाब जहाँ लगि तहँ पहुँचाई।फिरब बहोरि तुम्हहि सिरु नाई।।
puni siyã rāma lakhana kara jorī |jamunahi kīnha pranāmu bahorī ||
cale sasīya mudita dou bhāī |rabitanujā kai karata baṛāī ||
pathika aneka milahiṁ maga jātā |kahahiṁ saprema dekhi dou bhrātā ||
rāja lakhana saba aṁga tumhāreṁ |dekhi socu ati hṛdaya hamāreṁ ||
māraga calahu payādehi pāẽ |jyotiṣu jhūṭha hamāreṁ bhāẽ ||
agamu paṁtha giri kānana bhārī |tehi mahã sātha nāri sukumārī ||
kari kehari bana jāi na joī |hama sãga calahi jo āyasu hoī ||
jāba jahā̃ lagi tahã pahũcāī |phiraba bahori tumhahi siru nāī ||
Następnie Sita, Rama i Lakshmana, ze złożonymi dłońmi, ukłonili się ponownie przed Jamuną. Dwaj bracia wyruszyli radośnie z Sitą, wysławiając córkę Słońca w drodze. Wielu podróżnych spotkało ich na drodze wędrując, a widząc dwóch braci, przemówili z czułością. Znaki królewskości są na wszystkich waszych członkach, a widząc je, czujemy wielki niepokój w sercu. Idziecie drogą pieszo, boso. W naszym mniemaniu astrologia, która przepowiada królewskość, jest fałszywa. Szlak jest trudny do przebycia, z wielkimi górami i lasami, a z wami idzie delikatna młoda kobieta. Las ze swoimi słoniami i lwami jest straszny na widok. Jeśli pozwolicie, pójdziemy z wami. Pójdziemy z wami tak daleko, jak daleko pójdziecie, doprowadzimy was bezpiecznie do celu, a potem skłonimy przed wami głowy i wrócimy.
Doha 112
एहि बिधि पूँछहिं प्रेम बस पुलक गात जलु नैन।कृपासिंधु फेरहि तिन्हहि कहि बिनीत मृदु बैन।।112।।
ehi bidhi pū̃chahiṁ prema basa pulaka gāta jalu naina |kṛpāsiṁdhu pherahi tinhahi kahi binīta mṛdu baina ||112||
W ten sposób pytali, przejęci miłością, ich ciała drżące, a oczy pełne łez; a Ocean Miłosierdzia odesłał ich, mówiąc do nich pokornymi, łagodnymi słowy.
Ćaupai 113.1-4
जे पुर गाँव बसहिं मग माहीं।तिन्हहि नाग सुर नगर सिहाहीं।।
केहि सुकृतीं केहि घरीं बसाए।धन्य पुन्यमय परम सुहाए।।
जहँ जहँ राम चरन चलि जाहीं।तिन्ह समान अमरावति नाहीं।।
पुन्यपुंज मग निकट निवासी।तिन्हहि सराहहिं सुरपुरबासी।।
जे भरि नयन बिलोकहिं रामहि।सीता लखन सहित घनस्यामहि।।
जे सर सरित राम अवगाहहिं।तिन्हहि देव सर सरित सराहहिं।।
जेहि तरु तर प्रभु बैठहिं जाई।करहिं कलपतरु तासु बड़ाई।।
परसि राम पद पदुम परागा।मानति भूमि भूरि निज भागा।।
je pura gā̃va basahiṁ maga māhīṁ |tinhahi nāga sura nagara sihāhīṁ ||
kehi sukṛtīṁ kehi gharīṁ basāe |dhanya punyamaya parama suhāe ||
jahã jahã rāma carana cali jāhīṁ |tinha samāna amarāvati nāhīṁ ||
punyapuṁja maga nikaṭa nivāsī |tinhahi sarāhahiṁ surapurabāsī ||
je bhari nayana bilokahiṁ rāmahi |sītā lakhana sahita ghanasyāmahi ||
je sara sarita rāma avagāhahiṁ |tinhahi deva sara sarita sarāhahiṁ ||
jehi taru tara prabhu baiṭhahiṁ jāī |karahiṁ kalapataru tāsu baṛāī ||
parasi rāma pada paduma parāgā |mānati bhūmi bhūri nija bhāgā ||
Miasta i wsie, które leżą wzdłuż drogi, są zazdrościłymi przez miasta nagów i miasta bogów. Mówią: «Jaki cnotliwy człowiek i w której godzinie je zasiedlił? Błogosławione, pełne zasługi i najpiękniejsze one są.» Dokądkolwiek stopy Ramy kroczą, nawet Amaravati nie może się z tymi miejscami równać. Ci, którzy mieszkają blisko drogi, to sterty zasługi, a mieszkańcy miasta bogów ich wielbią. Ci, którzy napełniają oczy, patrząc na Ramę, ciemnego jak chmury, wraz z Sitą i Lakszmaną, są wielbieni przez mieszkańców miasta bogów. Stawy i rzeki, w których Rama się kąpie, stawy i rzeki bogów je wielbią. Drzewo, pod którym Pan idzie i siada, drzewo spełniające życzenia niebiańskie głosi jego wielkość. Dotknięta pyłem lotosowych stóp Ramy, ziemia uważa swoje szczęście za ogromne.
Doha 113
छाँह करहि घन बिबुधगन बरषहि सुमन सिहाहिं।देखत गिरि बन बिहग मृग रामु चले मग जाहिं।।113।।
chā̃ha karahi ghana bibudhagana baraṣahi sumana sihāhiṁ |dekhata giri bana bihaga mṛga rāmu cale maga jāhiṁ ||113||
Chmury dawały cień, a rzesze bogów zsyłały deszcz kwiatów, pragnąc z rozkoszą. Rama szedł drogą, spoglądając na wzgórza, lasy, ptaki i jelenie.
Ćaupai 114.1-4
सीता लखन सहित रघुराई।गाँव निकट जब निकसहिं जाई।।
सुनि सब बाल बृद्ध नर नारी।चलहिं तुरत गृहकाजु बिसारी।।
राम लखन सिय रूप निहारी।पाइ नयनफलु होहिं सुखारी।।
सजल बिलोचन पुलक सरीरा।सब भए मगन देखि दोउ बीरा।।
बरनि न जाइ दसा तिन्ह केरी।लहि जनु रंकन्ह सुरमनि ढेरी।।
एकन्ह एक बोलि सिख देहीं।लोचन लाहु लेहु छन एहीं।।
रामहि देखि एक अनुरागे।चितवत चले जाहिं सँग लागे।।
एक नयन मग छबि उर आनी।होहिं सिथिल तन मन बर बानी।।
sītā lakhana sahita raghurāī |gā̃va nikaṭa jaba nikasahiṁ jāī ||
suni saba bāla bṛddha nara nārī |calahiṁ turata gṛhakāju bisārī ||
rāma lakhana siya rūpa nihārī |pāi nayanaphalu hohiṁ sukhārī ||
sajala bilocana pulaka sarīrā |saba bhae magana dekhi dou bīrā ||
barani na jāi dasā tinha kerī |lahi janu raṁkanha suramani ḍherī ||
ekanha eka boli sikha dehīṁ |locana lāhu lehu chana ehīṁ ||
rāmahi dekhi eka anurāge |citavata cale jāhiṁ sãga lāge ||
eka nayana maga chabi ura ānī |hohiṁ sithila tana mana bara bānī ||
Gdy Pan Raghuów z Sitą i Lakshmaną przechodził w pobliżu wioski, wszyscy, słysząc o tym, młodzi i starzy, mężczyźni i kobiety, zapominali o domowych obowiązkach i natychmiast wychodzili. Patrząc na piękno Ramy, Lakshmany i Sity, zyskiwali owoc swych oczu i stawali się szczęśliwi. Z wilgotnymi oczami i ciałami zdrętwiałymi z rozkoszy, wszyscy byli pochłonięci na widok dwóch bohaterów. Ich stan nie da się opisać; było jakby żebracy natknęli się na stertę niebiańskich klejnotów. Wołali jedni do drugich i zachęcali: "Zbierzcie w tej właśnie chwili pełny pożytek z waszych oczu." Niektórzy, widząc Ramę, napełniali się miłością i szli za nim, patrząc na niego. Inni, wprowadzając jego piękno do serca przez drogę oczu, stawali się słabi w ciele, umyśle i mowie.
Doha 114
एक देखिं बट छाँह भलि डासि मृदुल तृन पात।कहहिं गवाँइअ छिनुकु श्रमु गवनब अबहिं कि प्रात।।114।।
eka dekhiṁ baṭa chā̃ha bhali ḍāsi mṛdula tṛna pāta |kahahiṁ gavā̃ia chinuku śramu gavanaba abahiṁ ki prāta ||114||
Widząc dobry cień pod drzewem banian, ktoś rozściela tam miękką trawę i liście i mówi: "Odpocznijcie tu przez chwilę i zrzućcie zmęczenie; potem możecie iść dalej, czy to teraz, czy rano."
Ćaupai 115.1-4
एक कलस भरि आनहिं पानी।अँचइअ नाथ कहहिं मृदु बानी।।
सुनि प्रिय बचन प्रीति अति देखी।राम कृपाल सुसील बिसेषी।।
जानी श्रमित सीय मन माहीं।घरिक बिलंबु कीन्ह बट छाहीं।।
मुदित नारि नर देखहिं सोभा।रूप अनूप नयन मनु लोभा।।
एकटक सब सोहहिं चहुँ ओरा।रामचंद्र मुख चंद चकोरा।।
तरुन तमाल बरन तनु सोहा।देखत कोटि मदन मनु मोहा।।
दामिनि बरन लखन सुठि नीके।नख सिख सुभग भावते जी के।।
मुनिपट कटिन्ह कसें तूनीरा।सोहहिं कर कमलिनि धनु तीरा।।
eka kalasa bhari ānahiṁ pānī |ãcaia nātha kahahiṁ mṛdu bānī ||
suni priya bacana prīti ati dekhī |rāma kṛpāla susīla biseṣī ||
jānī śramita sīya mana māhīṁ |gharika bilaṁbu kīnha baṭa chāhīṁ ||
mudita nāri nara dekhahiṁ sobhā |rūpa anūpa nayana manu lobhā ||
ekaṭaka saba sohahiṁ cahũ orā |rāmacaṁdra mukha caṁda cakorā ||
taruna tamāla barana tanu sohā |dekhata koṭi madana manu mohā ||
dāmini barana lakhana suṭhi nīke |nakha sikha subhaga bhāvate jī ke ||
munipaṭa kaṭinha kaseṁ tūnīrā |sohahiṁ kara kamalini dhanu tīrā ||
Jeden przynosi dzban napełniony wodą i mówi łagodnymi słowy: "Płucz usta, panie." Słysząc ich pełne miłości słowa i widząc ich wielkie przywiązanie, Rama, miłosierny, o niezwykle łagodnej naturze, był wzruszony. Pojmując w swoim umyśle, że Sita jest zmęczona, odpoczął przez krótką chwilę w cieniu drzewa banian. Kobiety i mężczyźni z zachwytem patrzą na jego piękno; ich oczy i umysły są urzeczone jego niezrównaną postacią. Wszyscy, patrząc bez mrugania na wszystkie strony, przypominają kuropatwy wokół księżyca, którym jest oblicze Ramaczandry. Jego ciało, ciemne jak młode drzewo tamala, lśni pięknem; na jego widok umysły milionów Kupidynów są oszołomione. Lakszmana, o cerze podobnej do błyskawicy, jest niezwykle piękny; od głowy do stóp jest piękny i drogi sercu. Z ubraniami z kory i kołczanami ciasno związanymi w pasie, łuki i strzały lśnią w ich lotosowych dłoniach.
Doha 115
जटा मुकुट सीसनि सुभग उर भुज नयन बिसाल।सरद परब बिधु बदन बर लसत स्वेद कन जाल।।115।।
jaṭā mukuṭa sīsani subhaga ura bhuja nayana bisāla |sarada paraba bidhu badana bara lasata sveda kana jāla ||115||
Na ich głowach splecione kosmyki były związane jak wdzięczne korony, a ich piersi, ramiona i oczy były szerokie i duże. Ich piękne twarze, jak pełnia księżyca jesiennego święta, lśniły od sieci błyszczących kropli potu.
Ćaupai 116.1-4
बरनि न जाइ मनोहर जोरी।सोभा बहुत थोरि मति मोरी।।
राम लखन सिय सुंदरताई।सब चितवहिं चित मन मति लाई।।
थके नारि नर प्रेम पिआसे।मनहुँ मृगी मृग देखि दिआ से।।
सीय समीप ग्रामतिय जाहीं।पूँछत अति सनेहँ सकुचाहीं।।
बार बार सब लागहिं पाएँ।कहहिं बचन मृदु सरल सुभाएँ।।
राजकुमारि बिनय हम करहीं।तिय सुभायँ कछु पूँछत डरहीं।।
स्वामिनि अबिनय छमबि हमारी।बिलगु न मानब जानि गवाँरी।।
राजकुअँर दोउ सहज सलोने।इन्ह तें लही दुति मरकत सोने।।
barani na jāi manohara jorī |sobhā bahuta thori mati morī ||
rāma lakhana siya suṁdaratāī |saba citavahiṁ cita mana mati lāī ||
thake nāri nara prema piāse |manahũ mṛgī mṛga dekhi diā se ||
sīya samīpa grāmatiya jāhīṁ |pū̃chata ati sanehã sakucāhīṁ ||
bāra bāra saba lāgahiṁ pāẽ |kahahiṁ bacana mṛdu sarala subhāẽ ||
rājakumāri binaya hama karahīṁ |tiya subhāyã kachu pū̃chata ḍarahīṁ ||
svāmini abinaya chamabi hamārī |bilagu na mānaba jāni gavā̃rī ||
rājakuãra dou sahaja salone |inha teṁ lahī duti marakata sone ||
Czarującą parę nie da się opisać; ich piękność jest wielka, a mój rozum jest mały. Wszyscy oglądali piękność Ramy, Lakszmany i Sity, skupiając na niej cały umysł, serce i zrozumienie. Mężczyźni i kobiety stali jak zaczarowani, pragnąc miłości, jak jelenie i łanie, które wpatrują się w lampę. Wiejskie kobiety podeszły blisko Sity, ale pytając ją, wstydziły się z nadmiaru czułości. Wciąż i wciąż wszystkie dotykały jej stóp i mówiły łagodne słowa w swojej prostej, naturalnej manierze. "Księżniczko, mamy prośbę do przedstawienia; ale jako kobiety, boimy się o cokolwiek cię zapytać." "Pani, wybaczy naszą śmiałość i nie miej nam za złe, wiedząc, że jesteśmy wiejskimi kobietami." "Ci dwaj książęta są z natury wdzięczni i czarujący; od nich szmaragd i złoto przejęły swój blask."
Doha 116
स्यामल गौर किसोर बर सुंदर सुषमा ऐन।सरद सर्बरीनाथ मुखु सरद सरोरुह नैन।।116।।
syāmala gaura kisora bara suṁdara suṣamā aina |sarada sarbarīnātha mukhu sarada saroruha naina ||116||
Jeden jest ciemny, a drugi jasny, dwaj wspaniali młodzieńcy, piękni, prawdziwa kopalnia wdzięku; ich twarze są jak księżyc jesieni, a oczy jak jesienne lotosy.
Ćaupai 117.1-4
कोटि मनोज लजावनिहारे।सुमुखि कहहु को आहिं तुम्हारे।।
सुनि सनेहमय मंजुल बानी।सकुची सिय मन महुँ मुसुकानी।।
तिन्हहि बिलोकि बिलोकति धरनी।दुहुँ सकोच सकुचित बरबरनी।।
सकुचि सप्रेम बाल मृग नयनी।बोली मधुर बचन पिकबयनी।।
सहज सुभाय सुभग तन गोरे।नामु लखनु लघु देवर मोरे।।
बहुरि बदनु बिधु अंचल ढाँकी।पिय तन चितइ भौंह करि बाँकी।।
खंजन मंजु तिरीछे नयननि।निज पति कहेउ तिन्हहि सियँ सयननि।।
भइ मुदित सब ग्रामबधूटीं।रंकन्ह राय रासि जनु लूटीं।।
koṭi manoja lajāvanihāre |sumukhi kahahu ko āhiṁ tumhāre ||
suni sanehamaya maṁjula bānī |sakucī siya mana mahũ musukānī ||
tinhahi biloki bilokati dharanī |duhũ sakoca sakucita barabaranī ||
sakuci saprema bāla mṛga nayanī |bolī madhura bacana pikabayanī ||
sahaja subhāya subhaga tana gore |nāmu lakhanu laghu devara more ||
bahuri badanu bidhu aṁcala ḍhā̃kī |piya tana citai bhauṁha kari bā̃kī ||
khaṁjana maṁju tirīche nayanani |nija pati kaheu tinhahi siyã sayanani ||
bhai mudita saba grāmabadhūṭīṁ |raṁkanha rāya rāsi janu lūṭīṁ ||
«Ty, która zawstydzasz miliony Kamów, powiedz nam, piękna twarzą, kim są ci dwaj dla ciebie?» Słysząc ich pełne miłości i urocze słowa, Sita wstydzić się zaczęła, a jednak uśmiechnęła się w swoim sercu. Spojrzała na kobiety, potem spojrzała na ziemię; dama o jasnej cerze spłonęła podwójnym wstydem. Wstydliwa, lecz pełna miłości, Sita o oczach jak u sarny, której głos był jak głos kukułki, przemówiła słodkie słowa. «Ten, który jest z natury wdzięczny, o ciele pięknym i jasnym, ma na imię Lakshmana; on jest moim młodszym szwagrem.» Następnie nakryła swoje księżycopodobne oblicze brzegiem welonu, spojrzała na ukochanego i wygięła brwi. Swoimi pięknymi oczami, zerkając ukośnie jak pliszki, Sita dała im znakami do zrozumienia, że on był jej własnym mężem. Wszystkie wiejskie kobiety napełniły się radością, jak żebracy, którzy splądrowali królewski stos skarbów.
Doha 117
अति सप्रेम सिय पायँ परि बहुबिधि देहिं असीस।सदा सोहागिनि होहु तुम्ह जब लगि महि अहि सीस।।117।।
ati saprema siya pāyã pari bahubidhi dehiṁ asīsa |sadā sohāgini hohu tumha jaba lagi mahi ahi sīsa ||117||
Z głęboką miłością wiejskie kobiety padły do stóp Sity i błogosławiły ją na wiele sposobów: «Bądź zawsze szczęśliwą żoną, umiłowaną przez swego męża, tak długo, jak ziemia spoczywa na głowie węża».
Ćaupai 118.1-4
पारबती सम पतिप्रिय होहू।देबि न हम पर छाड़ब छोहू।।
पुनि पुनि बिनय करिअ कर जोरी।जौं एहि मारग फिरिअ बहोरी।।
दरसनु देब जानि निज दासी।लखीं सीयँ सब प्रेम पिआसी।।
मधुर बचन कहि कहि परितोषीं।जनु कुमुदिनीं कौमुदीं पोषीं।।
तबहिं लखन रघुबर रुख जानी।पूँछेउ मगु लोगन्हि मृदु बानी।।
सुनत नारि नर भए दुखारी।पुलकित गात बिलोचन बारी।।
मिटा मोदु मन भए मलीने।बिधि निधि दीन्ह लेत जनु छीने।।
समुझि करम गति धीरजु कीन्हा।सोधि सुगम मगु तिन्ह कहि दीन्हा।।
pārabatī sama patipriya hohū |debi na hama para chāṛaba chohū ||
puni puni binaya karia kara jorī |jauṁ ehi māraga phiria bahorī ||
darasanu deba jāni nija dāsī |lakhīṁ sīyã saba prema piāsī ||
madhura bacana kahi kahi paritoṣīṁ |janu kumudinīṁ kaumudīṁ poṣīṁ ||
tabahiṁ lakhana raghubara rukha jānī |pū̃cheu magu loganhi mṛdu bānī ||
sunata nāri nara bhae dukhārī |pulakita gāta bilocana bārī ||
miṭā modu mana bhae malīne |bidhi nidhi dīnha leta janu chīne ||
samujhi karama gati dhīraju kīnhā |sodhi sugama magu tinha kahi dīnhā ||
Bądź tak droga swemu mężowi, jak Parwati dla Śiwy. O bogini, nie odbieraj nam swojej czułości. Wciąż na nowo błagamy cię ze złożonymi dłońmi: jeśli wrócisz znów tą drogą, uważaj nas za swoje własne służące i obdarz nas swoim widokiem. Sita widziała, że wszystkie pragnęły miłości. Pocieszała je wieloma słodkimi słowami, jak blask księżyca karmi lilie wodne. Wtedy Lakszmana, pojmując wolę Ramy, zapytał ludzi o drogę łagodnym głosem. Słysząc to, kobiety i mężczyźni zasmucili się; ich ciała zadrżały, a oczy napełniły się łzami. Ich radość znikła, a serca pociemniały, jakby Los dał im skarb i znów go odbierał.
Doha 118
लखन जानकी सहित तब गवनु कीन्ह रघुनाथ।फेरे सब प्रिय बचन कहि लिए लाइ मन साथ।।118।।
lakhana jānakī sahita taba gavanu kīnha raghunātha |phere saba priya bacana kahi lie lāi mana sātha ||118||
Wtedy Rama, Pan Raghuów, wyruszył wraz z Lakshmaną i Janaki. Wypowiedziawszy pełne miłości słowa, odesłał wszystkich z powrotem, lecz zabrał ich ze sobą w swoim sercu.
Ćaupai 119.1-4
फिरत नारि नर अति पछिताहीं।देअहि दोषु देहिं मन माहीं।।
सहित बिषाद परसपर कहहीं।बिधि करतब उलटे सब अहहीं।।
निपट निरंकुस निठुर निसंकू।जेहिं ससि कीन्ह सरुज सकलंकू।।
रूख कलपतरु सागरु खारा।तेहिं पठए बन राजकुमारा।।
जौं पे इन्हहि दीन्ह बनबासू।कीन्ह बादि बिधि भोग बिलासू।।
ए बिचरहिं मग बिनु पदत्राना।रचे बादि बिधि बाहन नाना।।
ए महि परहिं डासि कुस पाता।सुभग सेज कत सृजत बिधाता।।
तरुबर बास इन्हहि बिधि दीन्हा।धवल धाम रचि रचि श्रमु कीन्हा।।
phirata nāri nara ati pachitāhīṁ |deahi doṣu dehiṁ mana māhīṁ ||
sahita biṣāda parasapara kahahīṁ |bidhi karataba ulaṭe saba ahahīṁ ||
nipaṭa niraṁkusa niṭhura nisaṁkū |jehiṁ sasi kīnha saruja sakalaṁkū ||
rūkha kalapataru sāgaru khārā |tehiṁ paṭhae bana rājakumārā ||
jauṁ pe inhahi dīnha banabāsū |kīnha bādi bidhi bhoga bilāsū ||
e bicarahiṁ maga binu padatrānā |race bādi bidhi bāhana nānā ||
e mahi parahiṁ ḍāsi kusa pātā |subhaga seja kata sṛjata bidhātā ||
tarubara bāsa inhahi bidhi dīnhā |dhavala dhāma raci raci śramu kīnhā ||
Wracając, mężczyźni i kobiety gorzko żałowali, a w swoich sercach obwiniali Przeznaczenie i zrzucali na nie winę. W smutku mówili do siebie: "Dzieła Stwórcy są wszystkie przewrotne." On jest zupełnie niepowściągliwy, okrutny i bez strachu, ten, który uczynił księżyc chorym i pokrytym plamami. Drzewo spełniające życzenia zamienił w zwykłe drzewo, a ocean w słoną wodę; i to on wysłał tych książąt do lasu. Jeśli on dał tym dwóm życie w lesie, to Stwórca stworzył przyjemności i luksusy na próżno. Jeśli oni wędrują po drodze bez obuwia na stopach, to Stwórca stworzył pojazdy wielu rodzajów na próżno. Jeśli oni leżą na ziemi, rozkładając trawę kusha i liście, po co Stwórca tworzył piękne łoża? Jeśli Stwórca dał im schronienie wielkich drzew do zamieszkania, to na próżno trudził się, budując jeden biały pałac po drugim.
Doha 119
जौं ए मुनि पट धर जटिल सुंदर सुठि सुकुमार।बिबिध भाँति भूषन बसन बादि किए करतार।।119।।
jauṁ e muni paṭa dhara jaṭila suṁdara suṭhi sukumāra |bibidha bhā̃ti bhūṣana basana bādi kie karatāra ||119||
Jeśli ci dwaj, tak piękni i tak nadzwyczaj delikatni, mają nosić odzienia z kory mędrców i splecione kosmyki, to Stwórca na próżno stworzył ubiory i ozdoby tylu różnych rodzajów.
Frequently Asked Questions
परम्परा में इस खंड का फल ‘दर्शन-लालसा से भक्ति-वृद्धि’ माना जाता है: राम-सीता-लखन के रूप-स्मरण से चित्त शीतल होता है, गृहासक्ति ढीली पड़ती है, और ‘आज्ञा-पालन’ की दृढ़ता आती है। विशेषतः दोहा 111–113 के भाव (प्रेम, विनय, चरण-पराग) का पाठ ‘सत्संग-रस’ और करुणा-परिष्कार का साधन कहा जाता है।
सामान्य राम-नाम सम्पुट: “श्रीराम जय राम जय जय राम” (या “राम राम” नाम-जप) का प्रयोग अनेक पाठ-परम्पराओं में किया जाता है। वनगमन-प्रसंग में ‘आज्ञा-समर्पण’ भाव बढ़ाने हेतु “रघुपति राघव राजा राम” भजन-धुन भी कुछ सत्संगों में जोड़ी जाती है (स्थानीय परम्परा-आधारित)।
Ask anything about Prakarana 12 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
