Adhyaya 29
दारुवनलीला—नीललोहितपरीक्षा, ब्रह्मोपदेशः, अतिथिधर्मः, संन्यासक्रमः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦਾਰੁਵਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਲੀਲਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਦੇ ਵਰਣਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਲਈ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ‑ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੀ ਸਮਝ ਪਰਖਣ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਦਿਗੰਬਰ ਤੇ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਵਨ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋਈਆਂ, ਪਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਤਪ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰੁਕ ਗਿਆ—ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਗਲਤ ਨਿਰਣੇ ਦਾ ਖਤਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਡਾਂਟ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸੁੰਦਰ—ਕਦੇ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਅਤਿਥੀ‑ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਵੀ ਜਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤਿਥੀ‑ਸਤਕਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ‑ਪੂਜਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸ‑ਕ੍ਰਮ—ਵੇਦ ਅਧ੍ਯਯਨ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ, ਯਜ੍ਞ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਨਿਯਮ, ਵਿਧਿਵਤ ਤਿਆਗ ਤੇ ਤਪ—ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਵ‑ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਦ੍ਰਿੜ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवार्चनतत्त्वसंख्यादिवर्णनं नामाष्टाविंशो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच इदानीं श्रोतुमिच्छामि पुरा दारुवने विभो प्रवृत्तं तद्वनस्थानां तपसा भावितात्मनाम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਲਿੰਗ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੂਰਵਭਾਗ ਵਿੱਚ “ਸ਼ਿਵਾਰਚਨ-ਤੱਤਵ-ਸੰਖਿਆ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਠਾਈਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਵਿਭੋ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦਾਰੂਵਨ ਵਿੱਚ ਤਪ ਨਾਲ ਭਾਵਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ।
Verse 2
कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान्नीललोहितः विकृतं रूपमास्थाय चोर्ध्वरेता दिगम्बरः
ਭਗਵਾਨ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਦਾਰੂਵਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇ—ਵਿਚਿੱਤਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਾ ਅਤੇ ਦਿਗੰਬਰ ਤਪਸਵੀ ਵਜੋਂ?
Verse 3
किं प्रवृत्तं वने तस्मिन् रुद्रस्य परमात्मनः वक्तुमर्हसि तत्त्वेन देवदेवस्य चेष्टितम्
ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ? ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰੋ।
Verse 4
सूत उवाच तस्य तद्वचनं श्रुत्वा श्रुतिसारविदां वरः शिलादसूनुर्भगवान् प्राह किंचिद्भवं हसन्
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਿਲਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਗਵਾਨ (ਨੰਦੀ) ਮੰਗਲ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕੁਝ ਬੋਲਿਆ।
Verse 5
शैलादिरुवाच <दारुवन> मुनयो दारुगहने तपस्तेपुः सुदारुणम् तुष्ट्यर्थं देवदेवस्य सदारतनयाग्नयः
ਸ਼ੈਲਾਦੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦਾਰੂਵਨ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹ ਅੱਗਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।
Verse 6
तुष्टो रुद्रो जगन्नाथश् चेकितानो वृषध्वजः धूर्जटिः परमेशानो भगवान्नीललोहितः
ਤੁਸ਼ਟ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਜਗੰਨਾਥ ਹੈ; ਸਦਾ ਸਚੇਤ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ; ਧੂਰਜਟੀ; ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ; ਅਤੇ ਨੀਲ-ਲੋਹਿਤ ਵਰਣ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਹਨ।
Verse 7
प्रवृत्तिलक्षणं ज्ञानं ज्ञातुं दारुवनौकसाम् परीक्षार्थं जगन्नाथः श्रद्धया क्रीडया च सः
ਦਾਰੂਵਨ ਵਾਸੀ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ-ਲੱਛਣ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਲਈ, ਜਗੰਨਾਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਲੀਲਾ—ਦੋਵੇਂ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤਾਓ ਕੀਤਾ।
Verse 8
निवृत्तिलक्षणज्ञानप्रतिष्ठार्थं च शङ्करः देवदारुवनस्थानां प्रवृत्तिज्ञानचेतसाम्
ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ-ਲੱਛਣ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਦੇਵਦਾਰੂਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਸੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਮਨ ਕੀਤਾ।
Verse 9
विकृतं रूपमास्थाय दिग्वासा विषमेक्षणः मुग्धो द्विहस्तः कृष्णाङ्गो दिव्यं दारुवनं ययौ
ਵਿਚਿੱਤਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦਿਗੰਬਰ, ਅਨੋਖੀ ਨਿਗਾਹ ਵਾਲੇ—ਭੋਲੇ ਜਿਹੇ, ਦੋ-ਭੁਜਾ ਤੇ ਕਾਲੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਿਵ੍ਯ ਦਾਰੁਵਨ ਨੂੰ ਗਏ।
Verse 10
मन्दस्मितं च भगवान् स्त्रीणां मनसिजोद्भवम् भ्रूविलासं च गानं च चकारातीव सुंदरः
ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੰਦ ਮੁਸਕਾਨ ਧਾਰੀ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਮਨ ਵਿਚ ਉੱਠਦੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਰਸ ਦਾ ਮੋਹ ਵਿਖਾਇਆ, ਭੌਂਹਾਂ ਦਾ ਵਿਲਾਸ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਵੀ ਕੀਤਾ।
Verse 11
संप्रोक्ष्य नारीवृन्दं वै मुहुर्मुहुरनङ्गहा अनङ्गवृद्धिम् अकरोद् अतीव मधुराकृतिः
ਅਤਿ ਮਿੱਠੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਅਨੰਗ (ਕਾਮ) ਨੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਾਮ-ਵੇਗ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਤੀਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 12
वने तं पुरुषं दृष्ट्वा विकृतं नीललोहितम् स्त्रियः पतिव्रताश्चापि तमेवान्वयुरादरात्
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਿਲੱਖਣ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਈਆਂ।
Verse 13
वनोटजद्वारगताश् च नार्यो विस्रस्तवस्त्राभरणा विचेष्टाः लब्ध्वा स्मितं तस्य मुखारविन्दाद् द्रुमालयस्थास् तम् अथान्वयुस्ताः
ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਝੋਂਪੜੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਡੋਲ ਗਈ—ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਇਕ ਮੁਸਕਾਨ ਪਾ ਕੇ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਉਹ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਲਈਆਂ।
Verse 14
दृष्ट्वा काश्चिद्भवं नार्यो मदघूर्णितलोचनाः विलासबाह्यास्ताश्चापि भ्रूविलासं प्रचक्रिरे
ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਝ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਦ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਨਖਰਾ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੰਦਰਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਭੌਂਹਾਂ ਦਾ ਖੇਡਲਾ ਵਿਲਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 15
अथ दृष्ट्वापरा नार्यः किंचित् प्रहसिताननाः किंचिद् विस्रस्तवसनाः स्रस्तकाञ्चीगुणा जगुः
ਫਿਰ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ—ਕਿਸੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹਾਸੀ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਕੁਝ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਦੀ ਡੋਰੀ ਢਿੱਲੀ ਪੈ ਗਈ।
Verse 16
काश्चित्तदा तं विपिने तु दृष्ट्वा विप्राङ्गनाः स्रस्तनवांशुकं वा स्वान्स्वान्विचित्रान् वलयान्प्रविध्य मदान्विता बन्धुजनांश् च जग्मुः
ਤਦ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜਿਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕੱਪੜਾ ਢਿੱਲਾ ਹੋ ਕੇ ਸਰਕ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਦ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਕੰਗਣ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸੁੱਟਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਪਣੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਕੋਲ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।
Verse 17
काचित्तदा तं न विवेद दृष्ट्वा विवासना स्रस्तमहांशुका च शाखाविचित्रान् विटपान्प्रसिद्धान् मदान्विता बन्धुजनांस्तथान्याः
ਤਦ ਇੱਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੀ; ਉਸ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਹਟ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਬਰੀਕ ਵਸਤ੍ਰ ਸਰਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਦ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਉਹ (ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ) ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀ ਸਮਝ ਬੈਠੀ।
Verse 18
काश्चिज्जगुस्तं ननृतुर् निपेतुश् च धरातले निषेदुर्गजवच्चान्या प्रोवाच द्विजपुङ्गवाः
ਕੁਝ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਈ, ਕੁਝ ਨੱਚੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਗਜਰਾਜ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਲ ਬੈਠ ਗਏ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਉਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 19
अन्योन्यं सस्मितं प्रेक्ष्य चालिलिङ्गुः समन्ततः निरुध्य मार्गं रुद्रस्य नैपुणानि प्रचक्रिरे
ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਫਿਰਣ ਲੱਗੇ। ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਰਾਹ ਰੋਕ ਕੇ ਅਨੇਕ ਚਤੁਰ ਯੁਕਤੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ।
Verse 20
को भवानिति चाहुस्तं आस्यतामिति चापराः कुत्रेत्यथ प्रसीदेति जजल्पुः प्रीतमानसाः
ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?” ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ।” ਕੁਝ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ?” ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।”
Verse 21
विपरीता निपेतुर्वै विस्रस्तांशुकमूर्धजाः पतिव्रताः पतीनां तु संनिधौ भवमायया
ਭਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ; ਕੱਪੜੇ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕੇਸ ਖੁਲ ਗਏ—ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ।
Verse 22
दृष्ट्वा श्रुत्वा भवस्तासां चेष्टावाक्यानि चाव्ययः शुभं वाप्यशुभं वापि नोक्तवान्परमेश्वरः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੇ ਬੋਲ ਸੁਣ-ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਭਵ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਨਾ ‘ਸ਼ੁਭ’ ਕਿਹਾ ਨਾ ‘ਅਸ਼ੁਭ’।
Verse 23
दृष्ट्वा नारीकुलं विप्रास् तथाभूतं च शङ्करम् अतीव परुषं वाक्यं जजल्पुस्ते मुनीश्वराः
ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਨੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲ ਪਏ।
Verse 24
तपांसि तेषां सर्वेषां प्रत्याहन्यन्त शङ्करे यथादित्यप्रकाशेन तारका नभसि स्थिताः
ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਤਾਰੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਓਝਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਅਨੁੱਤਰ ਜੋਤਿ ਹੈ; ਜਿਸ ਅੱਗੇ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਦੀਆਂ ਸੀਮਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 25
श्रूयते ऋषिशापेन ब्रह्मणस्तु महात्मनः समृद्धश्रेयसां योनिर् यज्ञा वै नाशमाप्तवान्
ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵੀ ਯੱਗ—ਜੋ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦਾ ਗਰਭ ਹੈ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 26
भृगोर् अपि च शापेन विष्णुः परमवीर्यवान् प्रादुर्भावान्दश प्राप्तो दुःखितश् च सदा कृतः
ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪਰਮ-ਵੀਰਜਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਦਸ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ (ਅਵਤਾਰ) ਧਾਰਣ ਕਰਨੇ ਪਏ ਅਤੇ ਉਹ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣ ਕਰਮ-ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਅਧੀਨਤਾ ਹੇਠ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 27
इन्द्रस्यापि च धर्मज्ञ छिन्नं सवृषणं पुरा ऋषिणा गौतमेनोर्व्यां क्रुद्धेन विनिपातितम्
ਹੇ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੀ ਪੌਰੁਸ਼-ਚਿੰਨ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 28
गर्भवासो वसूनां च शापेन विहितस् तथा ऋषीणां चैव शापेन नहुषः सर्पतां गतः
ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵਸੂਆਂ ਲਈ ਗਰਭਵਾਸ (ਦੇਹ-ਧਾਰਣ) ਨਿਯਤ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਨਹੁਸ਼ ਸੱਪ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਸ਼ (ਬੰਧਨ) ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਬੱਝਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਹੀ ਵਿਵਸਥਾ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
Verse 29
क्षीरोदश् च समुद्रो ऽसौ निवासः सर्वदा हरेः द्वितीयश्चामृताधारो ह्य् अपेयो ब्राह्मणैः कृतः
ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਸਦਾ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਜਲ ਪੀਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
Verse 30
अविमुक्तेश्वरं प्राप्य वाराणस्यां जनार्दनः क्षीरेण चाभिषिच्येशं देवदेवं त्रियंबकम्
ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਤ੍ਰਿਯੰਬਕ ਈਸ਼ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ—ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 31
श्रद्धया परया युक्तो देहाश्लेषामृतेन वै निषिक्तेन स्वयं देवः क्षीरेण मधुसूदनः
ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਨੇ ਦੇਹ-ਕਲੇਸ਼ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਉਡੇਲਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।
Verse 32
सेचयित्वाथ भगवान् ब्रह्मणा मुनिभिः समम् क्षीरोदं पूर्ववच्चक्रे निवासं चात्मनः प्रभुः
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੇਚਨ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ।
Verse 33
धर्मश्चैव तथा शप्तो माण्डव्येन महात्मना वृष्णयश्चैव कृष्णेन दुर्वासाद्यैर्महात्मभिः
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਮਾਂਡਵ੍ਯ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਆਦਿ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸ਼ਪਤ ਹੋਏ—ਪ੍ਰਭੂ (ਪਤੀ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰਮ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਅਟੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
Verse 34
राघवः सानुजश् चापि दुर्वासेन महात्मना श्रीवत्सश् च मुनेः पाद पतनात्तस्य धीमतः
ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਆਪਣੇ ਅਨੁਜ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਵੀ, ਮਹਾਤਮਾ ਮੁਨੀ ਦੁਰਵਾਸਾ—ਉਸ ਧੀਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ—ਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਅੱਗੇ ਨਿਮਰਤਾ ਹੀ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪਾਸ਼ ਢੀਲੇ ਕਰ ਕੇ ਪਤੀ—ਸ਼ਿਵ—ਵੱਲ ਮੋੜਦੀ ਹੈ।
Verse 35
एते चान्ये च बहवो विप्राणां वशमागताः वर्जयित्वा विरूपाक्षं देवदेवमुमापतिम्
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ; ਪਰ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼—ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ, ਉਮਾ-ਪਤੀ—ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪਤੀ ਹੈ।
Verse 36
एवं हि मोहितास्तेन नावबुध्यन्त शङ्करम् अत्युग्रवचनं प्रोचुश् चोग्रो ऽप्यन्तरधीयत
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਾਂ ਪਛਾਣ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਗ੍ਰ ਵੀ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 37
ते ऽपि दारुवनात्तस्मात् प्रातः संविग्नमानसाः पितामहं महात्मानम् आसीनं परमासने
ਫਿਰ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦਾਰੂਵਨ ਤੋਂ ਸਵੇਰੇ, ਘਬਰਾਏ ਮਨ ਨਾਲ, ਪਰਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ।
Verse 38
गत्वा विज्ञापयामासुः प्रवृत्तमखिलं विभोः शुभे दारुवने तस्मिन् मुनयः क्षीणचेतसः
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਥੱਕੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਦਾਰੂਵਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।
Verse 39
सो ऽपि संचिन्त्य मनसा क्षणादेव पितामहः तेषां प्रवृत्तमखिलं पुण्ये दारुवने पुरा
ਤਦ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਾਰੂਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਕ੍ਰਮ, ਸਭ ਤੁਰੰਤ ਜਾਣ ਲਿਆ।
Verse 40
उत्थाय प्राञ्जलिर्भूत्वा प्रणिपत्य भवाय च उवाच सत्वरं ब्रह्मा मुनीन्दारुवनालयान्
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਦਾਰੂਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੋਲੇ।
Verse 41
धिग् युष्मान् प्राप्तनिधनान् महानिधिम् अनुत्तमम् वृथाकृतं यतो विप्रा युष्माभिर् भाग्यवर्जितैः
ਧਿਕਾਰ ਹੈ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ! ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਨਾਸ ਹੀ ਪਾਇਆ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਅਨੁੱਤਮ ਮਹਾਨਿਧੀ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 42
यस्तु दारुवने तस्मिंल् लिङ्गी दृष्टो ऽप्यलिङ्गिभिः युष्माभिर् विकृताकारः स एव परमेश्वरः
ਉਸ ਦਾਰੂਵਨ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਿੰਗਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਕਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਵੇਖਿਆ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ—ਉਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।
Verse 43
गृहस्थैश् च न निन्द्यास्तु सदा ह्यतिथयो द्विजाः विरूपाश् च सुरूपाश् च मलिनाश्चाप्यपण्डिताः
ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਹੋਏ ਦਵਿਜ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਕਦੇ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਉਹ ਕੁਰੂਪ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ, ਮੈਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਲਪ-ਵਿਦਿਆ—ਅਤਿਥੀ ਸਦਾ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ।
Verse 44
<स्तोर्य् ओफ़् सुदर्शन> सुदर्शनेन मुनिना कालमृत्युरपि स्वयम् पुरा भूमौ द्विजाग्र्येण जितो ह्यतिथिपूजया
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਅਤਿਥੀ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪ ਕਾਲ-ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।
Verse 45
अन्यथा नास्ति संतर्तुं गृहस्थैश् च द्विजोत्तमैः त्यक्त्वा चातिथिपूजां ताम् आत्मनो भुवि शोधनम्
ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦਵਿਜੋੱਤਮਾਂ—ਲਈ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਅਤਿਥੀ-ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ।
Verse 46
गृहस्थो ऽपि पुरा जेतुं सुदर्शन इति श्रुतः प्रतिज्ञामकरोज्जायां भार्यामाह पतिव्रताम्
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ‘ਸੁਦਰਸ਼ਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਸ ਨੇ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ; ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੰਕਲਪ ਦੱਸਿਆ।
Verse 47
सुव्रते सुभ्रु सुभगे शृणु सर्वं प्रयत्नतः त्वया वै नावमन्तव्या गृहे ह्यतिथयः सदा
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਸੁਭ੍ਰੂ, ਸੁਭਗੇ! ਸਭ ਕੁਝ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ; ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦਾ ਕਦੇ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਅਤਿਥੀ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।
Verse 48
सर्व एव स्वयं साक्षाद् अतिथिर्यत्पिनाकधृक् तस्मादतिथये दत्त्वा आत्मानमपि पूजय
ਹਰ ਅਤਿਥੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ; ਇਸ ਲਈ ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।
Verse 49
एवमुक्त्वाथ संतप्ता विवशा सा पतिव्रता पतिमाह रुदन्ती च किमुक्तं भवता प्रभो
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਤੇ ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਰੋਂਦੀ ਰੋਂਦੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੋਲੀ—“ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ?”
Verse 50
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा पुनः प्राह सुदर्शनः देयं सर्वं शिवायार्ये शिव एवातिथिः स्वयम्
ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ—“ਆਰ੍ਯੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਤਿਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।”
Verse 51
तस्मात्सर्वे पूजनीयाः सर्वे ऽप्यतिथयः सदा एवमुक्ता तदा भर्त्रा भार्या तस्य पतिव्रता
ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਅਤਿਥੀ ਸਦਾ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ। ਪਤੀ ਦੇ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਨੇ ਇਹ ਮਰਯਾਦਾ ਮੰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਸਰੂਪ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
Verse 52
शेषामिवाज्ञामादाय मूर्ध्ना सा प्राचरत्तदा परीक्षितुं तथा श्रद्धां तयोः साक्षाद् द्विजोत्तमाः
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ-ਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 53
धर्मो द्विजोत्तमो भूत्वा जगामाथ मुनेर्गृहम् तं दृष्ट्वा चार्चयामास सार्घ्याद्यैरनघा द्विजम्
ਧਰਮ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨਿਰਮਲ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਨਘਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪੂਜਨ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 54
सम्पूजितस्तया तां तु प्राह धर्मो द्विजः स्वयम् भद्रे कुतः पतिर्धीमांस् तव भर्ता सुदर्शनः
ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਧਰਮ ਆਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਭਦ੍ਰਾ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ— “ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈ—ਤੇਰਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੁਆਮੀ ਸੁਦਰਸ਼ਨ?”
Verse 55
अन्नाद्यैरलमद्यार्ये स्वं दातुमिह चार्हसि सा च लज्जावृता नारी स्मरन्ती कथितं पुरा
“ਆਰ੍ਯੇ, ਅੱਜ ਅੰਨ ਆਦਿ ਦੇਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀ ਗੱਲ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 56
भर्त्रा न्यमीलयन्नेत्रे चचाल च पतिव्रता किंचेत्याह पुनस्तं वै धर्मे चक्रे च सा मतिम्
ਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਕੇ ਚੱਲ ਪਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਕਿਹਾ— “ਇਹ ਕੀ ਹੈ?”—ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਪੱਕਾ ਰੱਖਿਆ।
Verse 57
निवेदितुं किलात्मानं तस्मै पत्युरिहाज्ञया एतस्मिन्नन्तरे भर्ता तस्या नार्याः सुदर्शनः
ਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਤਿਆਰ ਹੋਈ; ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 58
गृहद्वारं गतो धीमांस् तामुवाच महामुनिः एह्येहि क्व गता भद्रे तमुवाचातिथिः स्वयम्
ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— “ਆ, ਆ; ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਕਿੱਥੇ ਗਈ ਸੀ?” ਤਦ ਅਤਿਥੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ (ਮੁਨੀ ਨੂੰ) ਕਿਹਾ।
Verse 59
भार्यया त्वनया सार्धं मैथुनस्थो ऽहमद्य वै सुदर्शन महाभाग किं कर्तव्यमिहोच्यताम्
ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਸੁਦਰਸ਼ਨ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।
Verse 60
सुरतान्तस्तु विप्रेन्द्र संतुष्टो ऽहं द्विजोत्तम सुदर्शनस्ततः प्राह सुप्रहृष्टो द्विजोत्तमः
ਸੰਯੋਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ—“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋੱਤਮ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ।”
Verse 61
भुङ्क्ष्व चैनां यथाकामं गमिष्ये ऽहं द्विजोत्तम हृष्टो ऽथ दर्शयामास स्वात्मानं धर्मराट् स्वयम्
“ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋੱਤਮ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
Verse 62
प्रददौ चेप्सितं सर्वं तमाह च महाद्युतिः एषा न भुक्ता विप्रेन्द्र मनसापि सुशोभना
ਉਸ ਮਹਾਦਿਉਤੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਂਦ੍ਰ, ਇਹ ਨਾਰੀ ਭੋਗੀ ਨਹੀਂ ਗਈ; ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਅਛੁਤੀ—ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਹੈ।”
Verse 63
मया चैषा न संदेहः श्रद्धां ज्ञातुमिहागतः जितो वै यस्त्वया मृत्युर् धर्मेणैकेन सुव्रत
ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਸੇ ਸ਼ਰੱਧਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਇਕਨਿਸ਼ਠ ਧਰਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਸ਼ਰੱਧਾ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 64
अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् इत्युक्त्वा प्रययौ च सः तस्मात्तथा पूजनीयाः सर्वे ह्यतिथयः सदा
“ਅਹੋ, ਇਸ ਦੇ ਤਪ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਮਹਾਨ ਬਲ ਹੈ!” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਅਤਿਥੀ ਸਦਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਣਯ ਹਨ; ਅਤਿਥੀ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ-ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 65
बहुनात्र किमुक्तेन भाग्यहीना द्विजोत्तमाः तमेव शरणं तूर्णं गन्तुमर्हथ शङ्करम्
ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ! ਭਾਗ੍ਹਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਕੇਵਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾਓ—ਉਹੀ ਪਤੀ ਹੈ ਜੋ ਪਸ਼ੂ (ਜੀਵ) ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 66
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणो ब्राह्मणर्षभाः ब्रह्माणमभिवन्द्यार्ताः प्रोचुराकुलितेक्षणाः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ। ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਡੋਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
Verse 67
ब्राह्मणा ऊचुः नापेक्षितं महाभाग जीवितं विकृताः स्त्रियः दृष्टो ऽस्माभिर् महादेवो निन्दितो यस्त्वनिन्दितः
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਹੁਣ ਜੀਵਨ ਵੀ ਚਾਹੁਣਾ ਨਹੀਂ; ਸਾਡੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿਗੜ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜੋ ਨਿੰਦਾਤੀਤ ਮਹਾਦੇਵ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਹੋਈ।
Verse 68
शप्तश् च सर्वगः शूली पिनाकी नीललोहितः अज्ञानाच्छापजा शक्तिः कुण्ठितास्यनिरीक्षणात्
ਉਹ ‘ਸਪਤ’ ਵੀ ਹੈ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਵੀ; ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ, ਨੀਲ-ਲੋਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ। ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਸ਼ਾਪ-ਜਨਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਕੁੰਠਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 69
वक्तुमर्हसि देवेश संन्यासं वै क्रमेण तु द्रष्टुं वै देवदेवेशम् उग्रं भीमं कपर्दिनम्
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਤੂੰ ਸੰਨਿਆਸ-ਧਰਮ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਹੈਂ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਰੁਦ੍ਰ—ਉਗ੍ਰ, ਭੀਮ, ਕਪੜਦੀ—ਪਾਸ਼-ਬੱਧ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਪਤੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਵੇ।
Verse 70
पितामह उवाच आदौ वेदानधीत्यैव श्रद्धया च गुरोः सदा विचार्यार्थं मुनेर्धर्मान् प्रतिज्ञाय द्विजोत्तमाः
ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਦਾ ਭਗਤੀ-ਆਦਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਦਵਿਜੋਤਮ ਸੱਚੀ ਵਿਚਾਰਨਾ ਲਈ ਮੁਨੀ-ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ।
Verse 71
ग्रहणान्तं हि वा विद्वान् अथ द्वादशवार्षिकम् स्नात्वाहृत्य च दारान्वै पुत्रानुत्पाद्य सुव्रतान्
ਵਿਦਵਾਨ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧਿ-ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਤਨੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤੀ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰੇ।
Verse 72
वृत्तिभिश्चानुरूपाभिस् तान् विभज्य सुतान्मुनिः अग्निष्टोमादिभिश्चेष्ट्वा यज्ञैर्यज्ञेश्वरं विभुम्
ਮੁਨੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਯੱਗੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 73
पूजयेत् परमात्मानं प्राप्यारण्यं विभावसौ मुनिर्द्वादशवर्षं वा वर्षमात्रम् अथापि वा
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੁਨੀ ਪਰਮਾਤਮਾ—ਪਤੀ-ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵੀ।
Verse 74
पक्षद्वादशकं वापि दिनद्वादशकं तु वा क्षीरभुक् संयुतः शान्तः सर्वान् सम्पूजयेत्सुरान्
ਬਾਰਾਂ ਪੱਖਾਂ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ—ਦੁੱਧਾਹਾਰੀ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਭਗਤ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 75
इष्ट्वैवं जुहुयादग्नौ यज्ञपात्राणि मन्त्रतः अप्सु वै पार्थिवं न्यस्य गुरवे तैजसानि तु
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਪਾਤਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰੇ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਧਾਤੂ (ਤੈਜਸ) ਪਾਤਰ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 76
स्वधनं सकलं चैव ब्राह्मणेभ्यो विशङ्कया प्रणिपत्य गुरुं भूमौ विरक्तः संन्यसेद्यतिः
ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੰਡਵਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ; ਵਿਰਕਤ ਯਤੀ ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰੇ।
Verse 77
निकृत्य केशान् सशिखान् उपवीतं विसृज्य च पञ्चभिर् जुहुयाद् अप्सु भूः स्वाहेति विचक्षणः
ਸ਼ਿਖਾ ਸਮੇਤ ਕੇਸ ਕੱਟ ਕੇ ਅਤੇ ਉਪਵੀਤ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਵਿਵੇਕੀ ਸਾਧਕ ‘ਭੂಃ ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਆਖਦਿਆਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ।
Verse 78
ततश्चोर्ध्वं चरेदेवं यतिः शिवविमुक्तये व्रतेनानशनेनापि तोयवृत्त्यापि वा पुनः
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਤੀ ਸ਼ਿਵ-ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤੇ—ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀ ਕੇ।
Verse 79
पर्णवृत्त्या पयोवृत्त्या फलवृत्त्यापि वा यतिः एवं जीवन्मृतो नो चेत् षण्मासाद्वत्सरात्तु वा
ਯਤੀ ਪੱਤਿਆਂ, ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਐਸੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਉਹ ‘ਜੀਵਨ-ਮ੍ਰਿਤ’—ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਾਸ਼-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਰਕਤ—ਨ ਬਣੇ, ਤਾਂ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਤੀਬਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੇ।
Verse 80
प्रस्थानादिकमायासं स्वदेहस्य चरेद्यतिः शिवसायुज्यमाप्नोति कर्मणाप्येवमाचरन्
ਯਤੀ ਯਾਤਰਾ-ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਆਦਿ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ-ਸਾਯੁਜ੍ਯ (ਏਕਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 81
सद्यो ऽपि लभते मुक्तिं भक्तियुक्तो दृढव्रताः
ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਾਲਾ ਪਸ਼ੂ (ਬੱਧ ਜੀਵ), ਪਾਸ਼-ਛੇਦਕ ਪਤੀ—ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ—ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 82
त्यागेन वा किं विधिनाप्य् अनेन भक्तस्य रुद्रस्य शुभैर्व्रतैश्च यज्ञैश् च दानैर्विविधैश् च होमैर् लब्धैश्चशास्त्रैर्विविधैश् च वेदैः
ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਲਈ ਕੇਵਲ ਤਿਆਗ ਜਾਂ ਐਸੇ ਵਿਧੀ-ਬੱਧ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਸ਼ੁਭ ਵ੍ਰਤ, ਯੱਗ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਨ, ਹੋਮ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਗਿਆਨ—ਇਹ ਸਭ ਗੌਣ ਹਨ; ਨਿਰਣਾਇਕ ਸਾਧਨ ਤਾਂ ਪਤੀ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਨਨ੍ਯ ਭਗਤੀ ਹੀ ਹੈ।
Verse 83
श्वेतेनैवं जितो मृत्युर् भवभक्त्या महात्मना वो ऽस्तु भक्तिर्महादेवे शङ्करे परमात्मनि
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਵੇਤ ਨੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਮਹਾਦੇਵ—ਸ਼ੰਕਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ—ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਹੋਵੇ।
Frequently Asked Questions
It demonstrates that Śiva transcends social appearances and that spiritual authority without humility leads to adharma; true Shaiva realization is recognizing Parameśvara beyond external form and integrating nivṛtti-oriented insight with dharma.
Hospitality offered with śraddhā is a direct form of śivārcana; the story frames atithi-sevā as spiritually potent enough to ‘conquer death,’ symbolizing the triumph of dharma-bhakti over भय and finitude.
Veda-study with guru-devotion, responsible गृहस्थ life (including yajña and progeny), transition to forest discipline with controlled diet and worship, ritual relinquishments (including symbolic offerings and renouncing possessions), then yati conduct with austerities—leading to Śiva-sāyujya; steadfast bhakti can yield sadyo-mukti.