Sukta 97
Sukta 9.97
Soma Pavamāna (the purified Soma)
ଏହି ପବମାନ ସୋମ ସୂକ୍ତରେ ସୋମଙ୍କ ନିଷ୍ପେଷଣ ଓ ଶୋଧନକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ଛାଣନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଧାରାବାହି ହୋଇ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ମିଶିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ପୁନଃପୁନଃ ସୋମଙ୍କୁ ସଚେତନ, ଗାୟନରତ, ପୁରୋହିତ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯଜ୍ଞର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନିବାସକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ବୃଦ୍ଧି ଆଣନ୍ତି: ଗୋଧନ, ବଳ, ଏବଂ ନିୟମିତ ସମୃଦ୍ଧି। ସୂକ୍ତଟି ଆଶୀର୍ବାଦକୁ ବିସ୍ତାର କରି ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଅଦିତି, ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ ପରି ସହାୟକ ବିଶ୍ୱ-ଆଧାରମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଯେଣୁ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଲାଭଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥିର ରହୁ।
Mantras
Mantra 1
अस्य प्रेषा हेमना पूयमानो देवो देवेभिः समपृक्त रसम् । सुतः पवित्रं पर्येति रेभन्मितेव सद्म पशुमान्ति होता ॥
ତାହାର ପ୍ରେରଣା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତେଜରେ ଦେବ ସୋମ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବାବେଳେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ନିଜ ଆନନ୍ଦମୟ ରସକୁ ମିଶାଏ। ପିଷିତ (ସୁତ) ହୋଇ ସେ ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ)ର ଚାରିପାଖେ ଗାନ କରି ଘୁରେ; ମାପିତ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଜଣେ ପରି, ପଶୁସମୃଦ୍ଧ ତେଜୋମୟ ସଦନକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ—ଅନ୍ତର୍ଯଜ୍ଞର ହୋତା (ଯାଜକ) ସେଇ।
Mantra 2
भद्रा वस्त्रा समन्या वसानो महान्कविर्निवचनानि शंसन् । आ वच्यस्व चम्वोः पूयमानो विचक्षणो जागृविर्देववीतौ ॥
ଶୁଭ ଓ ସମନ୍ୱିତ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ମହାନ କବି ଅନ୍ତର୍ବଚନମାନଙ୍କୁ ଘୋଷଣା କରେ। ହେ ସୋମ, ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବାବେଳେ ଚମୂ (ପାତ୍ର)ମାନଙ୍କ ଉପରେ ଉଚ୍ଚାରଣୀୟ ହେଅ; ବିଚକ୍ଷଣ, ସଦା ଜାଗ୍ରତ, ଦେବବୀତି—ଦେବପ୍ରାପ୍ତିର ପଥରେ—ତୁମେ ଗତି କରୁଛ।
Mantra 3
समु प्रियो मृज्यते सानो अव्ये यशस्तरो यशसां क्षैतो अस्मे । अभि स्वर धन्वा पूयमानो यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ପ୍ରିୟ ସୋମ ଉନ୍ନର ଶିଖର ଉପରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଯଶସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ଯଶସ୍ବୀ ହୋଇ, ଆମ ପାଇଁ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ। ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବାବେଳେ ବିଶାଳ ଧନ୍ୱା ଉପରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱରରେ ଡାକେ; ହେ ଆପଣମାନେ (ଦେବମାନେ), ସ୍ୱସ୍ତିଭିଃ—କଲ୍ୟାଣର ଅବସ୍ଥାମାନେ ଦ୍ୱାରା—ଆମକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
Mantra 4
प्र गायताभ्यर्चाम देवान्त्सोमं हिनोत महते धनाय । स्वादुः पवाते अति वारमव्यमा सीदाति कलशं देवयुर्नः ॥
ଆଗେ ଗାଅ; ଆସ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତିଗୀତ ଗାଇବା—ମହା ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସୋମକୁ ଆଗେ ହେଳାଇ ଦିଅ। ମଧୁର ସୋମ ଉନ୍ନର ଛାଣଣୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବହେ ଏବଂ ଦେବପ୍ରିୟ, ଦେବାନୁରାଗୀ ହୋଇ କଳଶରେ ଆସି ବିଶ୍ରାମ କରେ।
Mantra 5
इन्दुर्देवानामुप सख्यमायन्त्सहस्रधारः पवते मदाय । नृभिः स्तवानो अनु धाम पूर्वमगन्निन्द्रं महते सौभगाय ॥
ଇନ୍ଦୁ ଦେବମାନଙ୍କ ସଖ୍ୟତାକୁ ଆସେ; ସହସ୍ରଧାରୀ ସେ ମଦ ପାଇଁ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ, ପୂର୍ବତନ ଧାମମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରି, ମହା ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚେ।
Mantra 6
स्तोत्रे राये हरिरर्षा पुनान इन्द्रं मदो गच्छतु ते भराय । देवैर्याहि सरथं राधो अच्छा यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ରାୟ ପାଇଁ, ହରି, ପବମାନ ହୋଇ ବହ; ତୋର ମଦ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯାଉ—ତାଙ୍କର ଭାର (ଶକ୍ତି-ବହନ) ପାଇଁ। ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଏକ ରଥରେ ରାଧସ ଦିଗକୁ ଯାଅ; ଏବଂ ତୁମେ ଆମକୁ ସଦା ସ୍ୱସ୍ତିରେ ରକ୍ଷା କର।
Mantra 7
प्र काव्यमुशनेव ब्रुवाणो देवो देवानां जनिमा विवक्ति । महिव्रतः शुचिबन्धुः पावकः पदा वराहो अभ्येति रेभन् ॥
ଉଶନା ପରି ପ୍ରେରିତ କାବ୍ୟବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦେବ ଦେବମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ-ରହସ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ମହାବ୍ରତୀ, ଶୁଚି-ବନ୍ଧୁ, ପାବକ—ରେଭନ୍ (ସ୍ତୁତିଗାୟକ) ଭାବେ—ପଦେ ପଦେ ବରାହ ପରି ଅଗ୍ରସର ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ୟଦିଗକୁ ଭେଦି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
Mantra 8
प्र हंसासस्तृपलं मन्युमच्छामादस्तं वृषगणा अयासुः । आङ्गूष्यं पवमानं सखायो दुर्मर्षं साकं प्र वदन्ति वाणम् ॥
ହଂସ-ଶକ୍ତିମାନେ ଉତ୍ସାହର ତ୍ରିବିଧ ବଳକୁ ତାହାର ଧାମଦିଗକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାନ୍ତି; ବୃଷ-ଗଣମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ସଖମାନେ ଏକାସାଥିରେ ପବମାନଙ୍କ ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି—ଆଙ୍ଗୂଷ୍ୟ (ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତି)ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ମର୍ଷ, ଅପ୍ରତିରୋଧ୍ୟ।
Mantra 11
अध धारया मध्वा पृचानस्तिरो रोम पवते अद्रिदुग्धः । इन्दुरिन्द्रस्य सख्यं जुषाणो देवो देवस्य मत्सरो मदाय ॥
ତାପରେ ମଧୁର ଆନନ୍ଦର ଧାରା ସହ ମିଶି, ଅଦ୍ରି (ପିଷାଣ-ଶିଳା)ରୁ ଦୋହାଯାଇଥିବା ସେ ରୋମ (ଛାଣଣ-ବସ୍ତ୍ର) ଉପରେ ବହେ। ଇନ୍ଦୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଖ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦେବଙ୍କର ଦେବ-ମତ୍ସର (ଦିବ୍ୟ ରୋମାଞ୍ଚ) ହୋଇ, ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ପ୍ରେରକ ମଦ (ଉନ୍ମାଦ) ହୁଏ।
Mantra 16
जुष्ट्वी न इन्दो सुपथा सुगान्युरौ पवस्व वरिवांसि कृण्वन् । घनेव विष्वग्दुरितानि विघ्नन्नधि ष्णुना धन्व सानो अव्ये ॥
ହେ ଇନ୍ଦୁ (ସୋମ), ଆମ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଆମ ପାଇଁ ସୁପଥ ଓ ସୁଗମ ଗତି ଗଢ଼ି, ବିଶାଳ ପ୍ରସ୍ତାରରେ ତୁମେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର। ଘନ (ହାତୁଡ଼ି) ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗର ଦୁରିତକୁ ବିଘ୍ନିତ କରି ଭାଙ୍ଗିଦିଅ; ଉନାଳା ଶିଖର ଉପରେ ତୁମ ବେଗରେ ଚାପ ଦେଇ ଆଗେଇ ଚାଲ, ହେ ସାନ (ରସଧାରା)।
Mantra 17
वृष्टिं नो अर्ष दिव्यां जिगत्नुमिळावतीं शंगयीं जीरदानुम् । स्तुकेव वीता धन्वा विचिन्वन्बन्धूँरिमाँ अवराँ इन्दो वायून् ॥
ଆମ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ବୃଷ୍ଟି—ବଳର—ପ୍ରବାହିତ ହେଉ, ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ପହଞ୍ଚୁଥିବା; ଇଳାବତୀ (ପ୍ରେରିତ ପ୍ରକାଶରେ ସମୃଦ୍ଧ), ଶଂଗୟୀ (କଲ୍ୟାଣକାରିଣୀ), ଜୀରଦାନୁ (ଉଦାର ଦାନଦାତ୍ରୀ)। ସ୍ତୁକ (ପ୍ରେରିତ ବାଣ) ପରି ବେଗରେ ଚାଲି, ହେ ଇନ୍ଦୁ, ବିବେକରେ ଏହି ନିମ୍ନ ବାୟୁ ଓ ପ୍ରବାହମାନକୁ ସଂଗ୍ରହ କର—ଯେପରି ସେମାନେ ଯଥା ଗତିରେ ଉନ୍ନତ ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 18
ग्रन्थिं न वि ष्य ग्रथितं पुनान ऋजुं च गातुं वृजिनं च सोम । अत्यो न क्रदो हरिरा सृजानो मर्यो देव धन्व पस्त्यावान् ॥
ଗଠି ଖୋଲିବା ପରି, ପବିତ୍ର ହେଉଥିବା ହେ ସୋମ, ଯାହା ଜଡ଼ିତ ଅଛି ତାହାକୁ ଖୋଲିଦିଅ; ସିଧା ପଥକୁ ମଧ୍ୟ ଓ ବାଙ୍କାକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କର। ହିନ୍ହିନାଉଥିବା ଅଶ୍ୱ ପରି, ହରି (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ହେ ଦେବ ମର୍ୟ (ଦିବ୍ୟ ଯୁବକ), ବେଗରେ ଧାଉ—ପସ୍ତ୍ୟାବାନ୍, ସତ୍ତାର ଗୃହସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
Mantra 20
अरश्मानो येऽरथा अयुक्ता अत्यासो न ससृजानास आजौ । एते शुक्रासो धन्वन्ति सोमा देवासस्ताँ उप याता पिबध्यै ॥
ଯେ ଅରଶ୍ମାନଃ—ଲଗାମ ବିନା—ରଥ ସଦୃଶ, ଆଜୌ (ପ୍ରତିଯୋଗ-ଯୁଦ୍ଧରେ) ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ପରି ଯୁକ୍ତ ଓ ମୁକ୍ତ, ସେଇ ଶୁକ୍ର ସୋମମାନେ ଆଗକୁ ଧାଉଛନ୍ତି। ହେ ଦେବମାନେ, ଏମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ପାନ କର—ବିଜୟୀ ଗତିରେ ବହୁଥିବା ଏହି ଶୁଦ୍ଧ (ଶୁକ୍ର) ଶକ୍ତିକୁ ନିଜମଧ୍ୟରେ ଗ୍ରହଣ କର।
Mantra 22
तक्षद्यदी मनसो वेनतो वाग्ज्येष्ठस्य वा धर्मणि क्षोरनीके । आदीमायन्वरमा वावशाना जुष्टं पतिं कलशे गाव इन्दुम् ॥
ଯେତେବେଳେ ବାଞ୍ଛାମୟ ମନରେ ପ୍ରେରିତ ବାକ୍, ପରମର ଧର୍ମରେ—କ୍ଷୀରର ଦୀପ୍ତ ମୁଖରେ—ତାହାକୁ ଗଢ଼େ, ସେତେବେଳେ ବର (ଦାନ) ପାଇଁ ଆକୁଳ ଖୋଜକ ଶକ୍ତିମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି। କଲଶରେ ଗାଵମାନଙ୍କ ପରି କିରଣମାନେ ପ୍ରିୟ ପତି—ଇନ୍ଦୁ—କୁ ଜାର (ଘଟ) ମଧ୍ୟରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
Mantra 23
प्र दानुदो दिव्यो दानुपिन्व ऋतमृताय पवते सुमेधाः । धर्मा भुवद्वृजन्यस्य राजा प्र रश्मिभिर्दशभिर्भारि भूम ॥
ଆଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ ଦିବ୍ୟ ଦାନୁଦ—ଧାରାମାନଙ୍କ ଦାତା ଓ ବୃଦ୍ଧିକର; ସୁମେଧା ଋତ ପାଇଁ ଋତରୂପେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ବହେ। ସେ ଧର୍ମ ହୁଏ, କ୍ରିୟାଶୀଳ କ୍ଷେତ୍ରର ରାଜା ହୁଏ; ଦଶ ରଶ୍ମି ସହ ଆଗକୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରେ—ଭାରରେ ବିଶାଳ।
Mantra 24
पवित्रेभिः पवमानो नृचक्षा राजा देवानामुत मर्त्यानाम् । द्विता भुवद्रयिपती रयीणामृतं भरत्सुभृतं चार्विन्दुः ॥
ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ) ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା, ନୃଚକ୍ଷାଃ (ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା) ସୋମ ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଓ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ରାଜା ହୁଏ। ଦ୍ୱିଧା ଭାବେ ସେ ରୟିପତି—ସମୃଦ୍ଧିର ଅଧିପତି—ହୁଏ; ମନୋହର ଇନ୍ଦୁ ଆମ ଭିତରକୁ ସୁଭୃତ (ସୁସ୍ଥିର) ଋତ—ସତ୍ୟ-କ୍ରମ—କୁ ଧାରି ଆଣେ।
Mantra 25
अर्वाँ इव श्रवसे सातिमच्छेन्द्रस्य वायोरभि वीतिमर्ष । स नः सहस्रा बृहतीरिषो दा भवा सोम द्रविणोवित्पुनानः ॥
ଯଶ ପାଇଁ ଧାଉଥିବା ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱ ପରି, ବିଜୟଦାୟକ ସାଧନା ଦିଗକୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁଙ୍କର ସ୍ୱାଗତ-ଆହ୍ୱାନ ଦିଗକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେ। ଆମକୁ ବୃଦ୍ଧିର ହଜାର ବିଶାଳ ପ୍ରେରଣା ଦିଅ; ହେ ସୋମ, ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଆମ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଧନର ଖୋଜି (ଦ୍ରବିଣୋବିତ୍) ହେଉ।
Mantra 29
शतं धारा देवजाता असृग्रन्त्सहस्रमेनाः कवयो मृजन्ति । इन्दो सनित्रं दिव आ पवस्व पुरएतासि महतो धनस्य ॥
ଦେବଜାତ ଶତ ଧାରା ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ସହସ୍ର କଳ୍ମଷକୁ କବିମାନେ ମାର୍ଜନ କରନ୍ତି। ହେ ଇନ୍ଦୁ, ଦିବ୍ୟ ନିଧିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କର; ତୁମେ ମହତ୍ ଧନ—ଅସ୍ତିତ୍ୱର ସମୃଦ୍ଧି—ର ପୁରଏତା (ଅଗ୍ରଗାମୀ) ଅଟ।
Mantra 32
कनिक्रददनु पन्थामृतस्य शुक्रो वि भास्यमृतस्य धाम । स इन्द्राय पवसे मत्सरवान्हिन्वानो वाचं मतिभिः कवीनाम् ॥
କନିକ୍ରନ୍ଦନ କରି ତୁମେ ଋତର ପଥ ଅନୁସରଣ କର; ଶୁକ୍ର (ଦୀପ୍ତ) ହୋଇ ତୁମେ ଅମୃତର ଧାମକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କର। ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ତୁମେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର—ମତ୍ସରବାନ୍ (ଆନନ୍ଦୋନ୍ମାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ)—କବିମାନଙ୍କ ମତିଦ୍ୱାରା ବାଚ୍ (ବାଣୀ)କୁ ପ୍ରେରିତ କରୁଥିବା।
Mantra 33
दिव्यः सुपर्णोऽव चक्षि सोम पिन्वन्धाराः कर्मणा देववीतौ । एन्दो विश कलशं सोमधानं क्रन्दन्निहि सूर्यस्योप रश्मिम् ॥
ଦିବ୍ୟ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ସୋମକୁ ତଳେ ଦେଖୁଛି; ଦେବବୀତୌ (ଦେବସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ) କର୍ମଦ୍ୱାରା ଧାରାମାନଙ୍କୁ ପୁଷ୍ଟ କରୁଛି। ହେ ଇନ୍ଦୁ, ସୋମଧାନ କଳଶରେ ପ୍ରବେଶ କର; କ୍ରନ୍ଦନ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶ୍ମି ପାଖକୁ ଆ—ସୌର ଆଲୋକ-ରେଖାରେ ଉଦ୍ଭବ ହେ।
Mantra 35
सोमं गावो धेनवो वावशानाः सोमं विप्रा मतिभिः पृच्छमानाः । सोमः सुतः पूयते अज्यमानः सोमे अर्कास्त्रिष्टुभः सं नवन्ते ॥
ଗାବଃ (କିରଣ-ଗୋମାନେ) ଓ ଧେନବଃ (ପୋଷକ ଦୁଗ୍ଧଦାୟିନୀମାନେ) ସୋମ ପାଇଁ ବାବଶାନ ହୋଇ କ୍ରନ୍ଦନ କରନ୍ତି; ବିପ୍ରମାନେ ମତିଦ୍ୱାରା ସୋମକୁ ଖୋଜନ୍ତି। ସୋମ ସୁତ (ନିଷ୍ପୀଡିତ) ହୋଇ, ଅଭ୍ୟଞ୍ଜିତ ହେଉଥିବାବେଳେ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ସୋମରେ ଅର୍କମାନେ—ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ସ୍ତୋତ୍ର—ଏକତ୍ର ଚାପି ନବଜନ୍ମ ଲାଭ କରନ୍ତି।
Mantra 36
एवा नः सोम परिषिच्यमान आ पवस्व पूयमानः स्वस्ति । इन्द्रमा विश बृहता रवेण वर्धया वाचं जनया पुरंधिम् ॥
ଏଭଳି, ହେ ସୋମ, ଆମ ପାଇଁ—ଚାରିଦିଗରୁ ଢାଳାଯାଉଥିବା—ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେ। ବିଶାଳ ଗର୍ଜନମୟ ରବ ସହ ଇନ୍ଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କର; ଆମ ବାଣୀର ଶକ୍ତି ବଢ଼ା, ଏବଂ ପୋଷକ ସମୃଦ୍ଧି ‘ପୁରନ୍ଧି’କୁ ଜନ୍ମ ଦେ।
Mantra 37
आ जागृविर्विप्र ऋता मतीनां सोमः पुनानो असदच्चमूषु । सपन्ति यं मिथुनासो निकामा अध्वर्यवो रथिरासः सुहस्ताः ॥
ଜାଗ୍ରତ ଓ ସଚେତନ, ଚିନ୍ତାମାନଙ୍କ ଋତକୁ ଜାଣୁଥିବା ବିପ୍ର—ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ସୋମ—ଚମୂମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସୀନ ହୋଇଛି। ତାକୁ ଅଧ୍ୱର୍ୟବମାନେ, ଯୁଗଳରୂପେ ଏକମନ-ଏକଇଚ୍ଛାରେ, ଆଗକୁ ଚାଲାନ୍ତି—ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ନିପୁଣ, ରଥିମାନଙ୍କ ପରି ଦ୍ରୁତ, ‘ସୁହସ୍ତ’—କାମ ଜାଣୁଥିବା ହାତ ଥିବା।
Mantra 38
स पुनान उप सूरे न धातोभे अप्रा रोदसी वि ष आवः । प्रिया चिद्यस्य प्रियसास ऊती स तू धनं कारिणे न प्र यंसत् ॥
ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ସେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମୀପର ଧାତା ପରି, ସେଇ ଦୁଇ ଅପାର ‘ରୋଦସୀ’—ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ—କୁ ବିସ୍ତାର କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭରି ବ୍ୟାପିଲା। ପ୍ରିୟ ଯାହା, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ—ତାହାର ପ୍ରିୟ ସହାୟକ ଓ ‘ଊତି’ (ରକ୍ଷା/ସହାୟତା)—ସେ ଅଟକାଏ ନାହିଁ; କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାକୁ ଧନ ସେ ପ୍ରଦାନ କରେ।
Mantra 39
स वर्धिता वर्धनः पूयमानः सोमो मीढ्वाँ अभि नो ज्योतिषावीत् । येना नः पूर्वे पितरः पदज्ञाः स्वर्विदो अभि गा अद्रिमुष्णन् ॥
ସେ—ବର୍ଧିତ ଓ ବର୍ଧନ—ପବମାନ (ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା) ସୋମ, ଦାନଶୀଳ, ଜ୍ୟୋତି ସହିତ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମ ପୂର୍ବ ପିତୃମାନେ—ପଦଜ୍ଞା, ପଥଜ୍ଞ, ସ୍ୱର୍ବିଦ (ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ-ଲାଭୀ)—ଅଦ୍ରି (ପଥର)କୁ ଭେଦି କିରଣ (ଗାଁ) ଜିତିଥିଲେ।
Mantra 40
अक्रान्त्समुद्रः प्रथमे विधर्मञ्जनयन्प्रजा भुवनस्य राजा । वृषा पवित्रे अधि सानो अव्ये बृहत्सोमो वावृधे सुवान इन्दुः ॥
ପ୍ରଥମ ଧର୍ମ-ସ୍ଥାପନରେ ସମୁଦ୍ର ଅଗ୍ରସର ହେଲା—ପ୍ରଜାକୁ ଜନ୍ମାଇ, ଭବନର ରାଜା। ପବିତ୍ର ଉପରେ, ଉଲ୍ଲର ସାନୁ ଉପରେ, ବୃଷଭ ପରି, ବୃହତ୍ ସୋମ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା—ସୁତ ଇନ୍ଦୁ, ଜନ୍ମକୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଚାପି ଉଦ୍ଭୂତ।
Mantra 41
महत्तत्सोमो महिषश्चकारापां यद्गर्भोऽवृणीत देवान् । अदधादिन्द्रे पवमान ओजोऽजनयत्सूर्ये ज्योतिरिन्दुः ॥
ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ସୋମ ମହିଷ କଲା: ଆପାଂ (ଜଳମାନଙ୍କ) ଗର୍ଭ ରୂପେ ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବରଣ କଲା। ପବମାନ ଇନ୍ଦ୍ରରେ ଓଜ ନିଧାନ କଲା; ଇନ୍ଦୁ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଜ୍ୟୋତି ଜନ୍ମାଇଲା।
Mantra 42
मत्सि वायुमिष्टये राधसे च मत्सि मित्रावरुणा पूयमानः । मत्सि शर्धो मारुतं मत्सि देवान्मत्सि द्यावापृथिवी देव सोम ॥
ହେ ଦେବ ସୋମ, ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେଉଥିବାବେଳେ—ଆମ ଇଷ୍ଟି ଓ ରାଧସ ପାଇଁ ବାୟୁରେ ଆନନ୍ଦ କର; ମିତ୍ର-ବରୁଣରେ ଆନନ୍ଦ କର। ମରୁତ-ଶର୍ଧରେ ଆନନ୍ଦ କର, ଦେବମାନଙ୍କରେ ଆନନ୍ଦ କର; ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ (ଆକାଶ-ପୃଥିବୀ)ରେ ଆନନ୍ଦ କର।
Mantra 43
ऋजुः पवस्व वृजिनस्य हन्तापामीवां बाधमानो मृधश्च । अभिश्रीणन्पयः पयसाभि गोनामिन्द्रस्य त्वं तव वयं सखायः ॥
ହେ ସୋମ, ଋଜୁଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ—ବୃଜିନ (ବାଙ୍କାପଣ/ଅନ୍ୟାୟ)ର ହନ୍ତା; ରୋଗକୁ ହଟାଉଥିବା, ଶତ୍ରୁ-ଆକ୍ରମଣକୁ ଦମନ କରୁଥିବା। ପୟଃକୁ ପୟଃଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧ କର, ଗୋନାମ୍ (କିରଣ/ପ୍ରକାଶ) ବଢ଼ା; ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର—ଆମେ ତୁମ ସଖା।
Mantra 44
मध्वः सूदं पवस्व वस्व उत्सं वीरं च न आ पवस्वा भगं च । स्वदस्वेन्द्राय पवमान इन्दो रयिं च न आ पवस्वा समुद्रात् ॥
ମଧୁମୟ ସୋମରସ—ବସୁର ଉତ୍ସ—ଆମ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କର; ଆମ ପାଇଁ ବୀରବଳକୁ ଓ ଭଗ (ସୁଖ-ବିତରକ)କୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କର। ହେ ପବମାନ ଇନ୍ଦୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ହେଉ; ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀରତାରୁ ଆମ ପାଇଁ ରୟି—ପୂର୍ଣ୍ଣତା/ସମୃଦ୍ଧି—ପବିତ୍ର କରି ଆଣ।
Mantra 45
सोमः सुतो धारयात्यो न हित्वा सिन्धुर्न निम्नमभि वाज्यक्षाः । आ योनिं वन्यमसदत्पुनानः समिन्दुर्गोभिरसरत्समद्भिः ॥
ପିଷିତ ସୋମ ଧାରାରୂପେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; ବାଜୀ ଅଶ୍ୱ ପରି ପଥ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ; ନଦୀ ପରି ଗଭୀରତା ଦିଗକୁ ଗତି କରେ। ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି ସେ ନିଜର ଜନ୍ମ-ୟୋନି (ମୂଳସ୍ରୋତ)ରେ ଆସନ ନେଉଛି; ଇନ୍ଦୁ ଗୋ-କିରଣମାନଙ୍କ ସହ ଓ ଜଳମାନଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ—ଏକତାରେ ଲୀନ ହୁଏ।
Mantra 46
एष स्य ते पवत इन्द्र सोमश्चमूषु धीर उशते तवस्वान् । स्वर्चक्षा रथिरः सत्यशुष्मः कामो न यो देवयतामसर्जि ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ସୋମ ତୋ ପାଇଁ ପବମାନ ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ—ଚମୂମାନଙ୍କ (ପାତ୍ରମାନଙ୍କ) ମଧ୍ୟରେ ଧୀର, ଉତ୍ସୁକ, ତବସ୍ୱାନ୍ (ବଳସମ୍ପନ୍ନ)। ସ୍ୱର୍ଚ୍ଚକ୍ଷ (ପ୍ରକାଶ-ନେତ୍ର), ରଥିର (ରଥ ପରି ଗତିଶୀଳ), ସତ୍ୟଶୁଷ୍ମ (ସତ୍ୟ ଓ ଅପ୍ରତିହତ ତେଜସ୍ବୀ); ଦେବୟତ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ କାମ ପରି ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Mantra 47
एष प्रत्नेन वयसा पुनानस्तिरो वर्पांसि दुहितुर्दधानः । वसानः शर्म त्रिवरूथमप्सु होतेव याति समनेषु रेभन् ॥
ଏହି ସୋମ ପ୍ରାଚୀନ ବୟସ (ଜୀବଶକ୍ତି)ରେ ନିଜକୁ ପୁନାନ କରି, ଦୁହିତୃ—ଜଳମାନଙ୍କ କନ୍ୟା—ର ବର୍ପାଂସି (ରୂପ/ଶକ୍ତି) ଧାରଣ କରେ। ଅପ୍ସୁ (ଜଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ) ତ୍ରିବରୂଥମ୍ (ତ୍ରିଗୁଣ ରକ୍ଷାଯୁକ୍ତ) ଶର୍ମ (ଶାନ୍ତି/ଆଶ୍ରୟ) ପରିଧାନ କରି, ସେ ହୋତା ପରି ସମନେଷୁ (ସଭାମାନଙ୍କ) ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରେ—ରେଭନ୍, ସ୍ତୁତି ଗାଇ, ସତ୍ତାର ସଭାମାନଙ୍କରେ ସମରସତା ସ୍ଥାପନ କରେ।
Mantra 48
नू नस्त्वं रथिरो देव सोम परि स्रव चम्वोः पूयमानः । अप्सु स्वादिष्ठो मधुमाँ ऋतावा देवो न यः सविता सत्यमन्मा ॥
ଏବେ, ହେ ଦେବ ସୋମ, ରଥଗାମୀ, ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ଚମୂ (ପାତ୍ର)ମାନଙ୍କୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି ବହ, ନିଜକୁ ନିଜେ ପବିତ୍ର କରୁଥିବାବେଳେ। ଜଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସର୍ବାଧିକ ମଧୁର, ମଧୁମୟ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଋତର ଜ୍ଞାତା; ସବିତୃ ଦେବ ପରି ସତ୍ୟ-ସଙ୍କଳ୍ପବାନ ଦେବ ହୋଇ, ଆମ ଭିତରେ ସତ୍ୟ-ମନକୁ ଜାଗ୍ରତ କର।
Mantra 49
अभि वायुं वीत्यर्षा गृणानोऽभि मित्रावरुणा पूयमानः । अभी नरं धीजवनं रथेष्ठामभीन्द्रं वृषणं वज्रबाहुम् ॥
ବାୟୁଙ୍କ ପାଖକୁ—ପ୍ରେରଣାର ଯଜ୍ଞୋତ୍ସବ ପାଖକୁ—ସ୍ତୁତି ଗାଇ ଗାଇ ତୁମେ ବହ; ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କ ପାଖକୁ ମଧ୍ୟ, ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ବହ। ନରଙ୍କ ପାଖକୁ—ଧୀର ଚାଳନାଶକ୍ତିରେ ବେଗବାନ, ରଥପଥରେ ଦୃଢ଼—ତୁମେ ବହ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ—ବୃଷଭ ସମ ବଳବାନ, ବଜ୍ରବାହୁ—ତୁମେ ବହ।
Mantra 50
अभि वस्त्रा सुवसनान्यर्षाभि धेनूः सुदुघाः पूयमानः । अभि चन्द्रा भर्तवे नो हिरण्याभ्यश्वान्रथिनो देव सोम ॥
ସୁବସନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ତୁମେ ବହ; ସୁଦୁଘା—ପ୍ରଚୁର ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଧେନୁମାନଙ୍କ ପାଖକୁ, ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ବହ। ଆମେ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଧନମାନଙ୍କ ପାଖକୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ତୁମେ ବହ; ଏବଂ ହେ ଦେବ ସୋମ, ବେଗବାନ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଓ ରଥବଳମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବହ।
Mantra 51
अभी नो अर्ष दिव्या वसून्यभि विश्वा पार्थिवा पूयमानः । अभि येन द्रविणमश्नवामाभ्यार्षेयं जमदग्निवन्नः ॥
ହେ ପୂୟମାନ ସୋମ! ଦିବ୍ୟ ବସୁମାନଙ୍କ ସହ ଆମ ପାଖକୁ ବହିଆସ; ସମସ୍ତ ପାର୍ଥିବ ସମୃଦ୍ଧି ସହିତ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଖକୁ ବହିଆସ। ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ଦ୍ରବିଣ—ସତ୍ୟ ଲାଭ-ଧନ—ଲାଭ କରିପାରିବୁ, ସେହି ସହ ବହିଆସ; ଜମଦଗ୍ନି-ବଂଶର ଋଷି-ଉତ୍ତରାଧିକାର ପରି ଆମ ପାଖକୁ ବହିଆସ, ଯେପରି ଆମ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପ୍ରେରିତ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଉ।
Mantra 52
अया पवा पवस्वैना वसूनि माँश्चत्व इन्दो सरसि प्र धन्व । ब्रध्नश्चिदत्र वातो न जूतः पुरुमेधश्चित्तकवे नरं दात् ॥
ଏହି ଶୁଦ୍ଧିର ପଥରେ, ହେ ଇନ୍ଦୁ! ତୁମେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର; ସେହି ପଥରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ସରସୀରେ ଏହି ବସୁମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦେ। ଏଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳଜନ ମଧ୍ୟ ବେଗବାନ ପବନ ପରି ଗତି କରେ; ଏବଂ ପୁରୁମେଧ ମଧ୍ୟ ତକବି କାରିଗରକୁ ନର-ବଳ ଦେଇଥାଏ—ଏପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦରୁ ପ୍ରେରିତ କୌଶଳ ନିଜ ପୁରୁଷାର୍ଥ ପାଉ।
Mantra 53
उत न एना पवया पवस्वाधि श्रुते श्रवाय्यस्य तीर्थे । षष्टिं सहस्रा नैगुतो वसूनि वृक्षं न पक्वं धूनवद्रणाय ॥
ଏବଂ ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଶୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେଉ—ଶ୍ରୁତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥରେ, ଶ୍ରବଣଯୋଗ୍ୟକୁ ପାର କରାଉଥିବା ଘାଟରେ। ଆମ ପାଇଁ ଷାଠି ହଜାର ଧନ-ନିଧିକୁ, ପକ୍କା ବୃକ୍ଷ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ନିଜ ଫଳ ଝାଡ଼ି ଝରାଏ, ସେପରି ଝାଡ଼ି ଝରାଇ ଦିଅ; ଉପରୁ ପକ୍କା ଆନ୍ତରିକ ସମୃଦ୍ଧି ଆମ ଚେଷ୍ଟାରେ ବର୍ଷୁ।
Mantra 54
महीमे अस्य वृषनाम शूषे माँश्चत्वे वा पृशने वा वधत्रे । अस्वापयन्निगुतः स्नेहयच्चापामित्राँ अपाचितो अचेतः ॥
ମହାନ ଅଟେ ତାହାର ବୃଷଣ (ବୀର୍ୟ) ଶକ୍ତିର ଏହି ପ୍ରଭାବ—ମାଂଶ୍ଚତ୍ୱରେ ହେଉ କି ପୃଶନରେ ହେଉ କି ବଧତ୍ରରେ। ଯାହା ଗୁପ୍ତ ଅଛି ତାହାକୁ ସେ ନିଦ୍ରାରେ ପକାଏ ଏବଂ ନମ୍ର, ଲଚିଳା କରେ; ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ—ଅଜ୍ଞାନୀ, ଅଚେତନ ଗତିମାନଙ୍କୁ—ଆମଠାରୁ ଦୂରେ ହଂକାଇ ବାହାର କରେ।
Mantra 55
सं त्री पवित्रा विततान्येष्यन्वेकं धावसि पूयमानः । असि भगो असि दात्रस्य दातासि मघवा मघवद्भ्य इन्दो ॥
ତିନିଟି ବିସ୍ତୃତ ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ) ମଧ୍ୟରୁ ଗତି କରି, ହେ ସୋମ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ତୁ ଏକମାତ୍ର ପଥରେ ଧାଉଛୁ। ତୁ ଭଗ—ଆନନ୍ଦ ଓ ବଣ୍ଟନର ଶକ୍ତି; ତୁ ଦାନର ଦାତା; ହେ ଇନ୍ଦୁ, ତୁ ମଘବାନ—ସମୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧି ଦେବାଳା।
Mantra 56
एष विश्ववित्पवते मनीषी सोमो विश्वस्य भुवनस्य राजा । द्रप्साँ ईरयन्विदथेष्विन्दुर्वि वारमव्यं समयाति याति ॥
ଏହି ସୋମ—ବିଶ୍ୱବିତ୍, ମଣୀଷୀ—ବିବେକମୟ ଇଚ୍ଛା ସହ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; ସେ ସମସ୍ତ ଭବନର ରାଜା। ସଭାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଦୀପ୍ତ ତୁଣ୍ଡିକା (ଦ୍ରପ୍ସ) ପ୍ରେରଣ କରି, ଇନ୍ଦୁ ଉଲ୍ଲର ଛାଣଣ (ଅବ୍ୟ) ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମଧ୍ୟ ଗତି କରି, ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାରମାନଙ୍କୁ ବଶ କରେ।
Mantra 57
इन्दुं रिहन्ति महिषा अदब्धाः पदे रेभन्ति कवयो न गृध्राः । हिन्वन्ति धीरा दशभिः क्षिपाभिः समञ्जते रूपमपां रसेन ॥
ଅଦବ୍ଧ, ମହିଷା-ସଦୃଶ ବଳବାନ ଶକ୍ତିମାନେ ଦୀପ୍ତ ଇନ୍ଦୁକୁ ଲେହନ କରନ୍ତି; କବିମାନେ ପଦେ ଗୃଧ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ଦର୍ଶନ-ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ରେଭନ୍ତି। ଧୀରମାନେ ଦଶ କ୍ଷିପା (ତ୍ୱରିତ ପ୍ରହାର) ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ହିନ୍ୱନ୍ତି—ପ୍ରେରଣା କରନ୍ତି; ଅପାଂ ରସେନ (ଜଳମାନଙ୍କ ରସରେ) ତାଙ୍କ ରୂପକୁ ସମଞ୍ଜତେ—ଅଭିଷେକ/ଅଭ୍ୟଞ୍ଜନ କରନ୍ତି।
Mantra 58
त्वया वयं पवमानेन सोम भरे कृतं वि चिनुयाम शश्वत् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
ହେ ପବମାନ ସୋମ, ତୁମ ସହିତ ଆମେ ଜୀବନ-ବହନରେ ସମ୍ପାଦିତ ସିଦ୍ଧ ଲାଭକୁ ସଦା ସଂଗ୍ରହ କରି ବିନ୍ୟସ୍ତ କରିପାରୁ। ତାହାକୁ ଆମ ପାଇଁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତୁ; ଅଦିତି, ସିନ୍ଧୁ (ପ୍ରବାହର ନଦୀ), ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ) ମଧ୍ୟ।
Frequently Asked Questions
Soma Pavamāna is Soma ‘in purification’—the pressed sacred juice treated as a deity as it is strained through the filter and made fit to be offered to the gods.
The hymn describes Soma being pressed, flowing around and through the filter, entering the bowls, and becoming a powerful, purified essence that brings prosperity and strengthens the divine order.
They are invoked as supporting cosmic powers to enlarge and stabilize the benefits gained through Soma—so the prosperity and order produced by the rite become lasting and protected.
Ask anything about Sukta 97 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.