Sukta 97
Sukta 9.97
Soma Pavamāna (the purified Soma)
এই পৱমান সোম স্তোত্ৰত সোমৰ পেষণ আৰু শোধনক উদ্যাপন কৰা হৈছে—ছাঁকনিৰ মাজেৰে ধাৰাবাহিকভাৱে বৈ গৈ সি পাত্ৰসমূহত প্ৰৱেশ কৰে আৰু দেৱতাসকলৰ সৈতে মিলিবলৈ যোগ্য হৈ উঠে। পুনঃপুনঃ সোমক সজাগ, গীত-জপত নিমগ্ন, পুৰোহিত-শক্তি ৰূপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে—যি যজ্ঞৰ উজ্জ্বল নিবাসত প্ৰৱেশ কৰি বৃদ্ধি আনে: গোধন, বল, আৰু সুশৃঙ্খল সমৃদ্ধি। স্তোত্ৰখনে আশীৰ্বাদ বিস্তাৰ কৰি মিত্ৰ, বৰুণ, অদিতি, দ্যৌ-পৃথিৱী আদি সহায়ক বিশ্ব-আধাৰসমূহক আহ্বান কৰে, যাতে সোমে দিয়া লাভসমূহ স্থিৰ হৈ থাকে।
Mantras
Mantra 1
अस्य प्रेषा हेमना पूयमानो देवो देवेभिः समपृक्त रसम् । सुतः पवित्रं पर्येति रेभन्मितेव सद्म पशुमान्ति होता ॥
তাঁৰ প্ৰেৰণাত আৰু সুৱৰ্ণবলত দেব সোম শুদ্ধ হৈ দেবসকলৰ সৈতে নিজৰ ৰস—আনন্দদায়ক সাৰ—মিশ্ৰিত কৰে। সুত সোম পৱিত্ৰৰ চাৰিওফালে গীত-উচ্চাৰণ কৰি পৰিভ্ৰমণ কৰে; মাপি-থোৱা, নিশ্চিত জনৰ দৰে, পশুধনে সমৃদ্ধ দীপ্ত গৃহত প্ৰৱেশ কৰে—সেই অন্তৰ্যজ্ঞৰ হোতা।
Mantra 2
भद्रा वस्त्रा समन्या वसानो महान्कविर्निवचनानि शंसन् । आ वच्यस्व चम्वोः पूयमानो विचक्षणो जागृविर्देववीतौ ॥
শুভ আৰু সুৰেলা বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি মহাকবি অন্তৰ্নিহিত বচনসমূহ ঘোষণা কৰে। শুদ্ধ হৈ চমূসমূহত উচ্চাৰণযোগ্য হওক; বিচক্ষণ, সদা-জাগ্ৰত জন দেববীতিত—দেবসকলক লাভ কৰা পথত—অগ্ৰসৰ হয়।
Mantra 3
समु प्रियो मृज्यते सानो अव्ये यशस्तरो यशसां क्षैतो अस्मे । अभि स्वर धन्वा पूयमानो यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
প্ৰিয় জন উলৰ শিখৰত শোধিত হয়; অধিক যশস্বী হৈ, যশস্বীসকলৰ মাজত আমাৰ বাবে দীপ্ত হয়। নিজে শুদ্ধ হৈ বিস্তৃত ধন্বাৰ ওপৰেৰে স্পষ্ট স্বৰে আহ্বান কৰে; তোমালোক সদায় স্বস্তিৰে আমাক ৰক্ষা কৰা।
Mantra 4
प्र गायताभ्यर्चाम देवान्त्सोमं हिनोत महते धनाय । स्वादुः पवाते अति वारमव्यमा सीदाति कलशं देवयुर्नः ॥
আগবাঢ়ি গাওঁ; আহা, দেৱতাসকললৈ স্তোত্ৰ উচ্চাৰণ কৰোঁ—মহৎ ধনৰ বাবে সোমক আগবঢ়াওঁ। সোৱাদু সোম পৱমান হৈ উলৰ ছাঁকনি পাৰ হৈ বৈ যায়, আৰু দেৱপ্ৰিয় আমাৰ দেৱ-অন্বেষী (দেৱযু) কলশত আহি স্থিৰ হয়।
Mantra 5
इन्दुर्देवानामुप सख्यमायन्त्सहस्रधारः पवते मदाय । नृभिः स्तवानो अनु धाम पूर्वमगन्निन्द्रं महते सौभगाय ॥
উজ্জ্বল ইন্দু দেৱতাসকলৰ সখ্যলৈ আহে; সহস্ৰ-ধাৰা হৈ মদ (আনন্দ-উন্মাদনা)ৰ বাবে পৱিত্ৰ হয়। নৰসকলৰ দ্বাৰা স্তৱিত হৈ, পূৰ্বৰ ধামসমূহ অনুসৰি গতি কৰি, মহৎ সৌভাগ্যৰ বাবে ইন্দ্ৰক লাভ কৰে।
Mantra 6
स्तोत्रे राये हरिरर्षा पुनान इन्द्रं मदो गच्छतु ते भराय । देवैर्याहि सरथं राधो अच्छा यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
স্তোত্ৰ আৰু সমৃদ্ধিৰ বাবে, হৰি (তাম্ৰবৰ্ণ) পৱমান, তুমি ধাৰা হৈ বৈ যোৱা; তোমাৰ মদ ইন্দ্ৰলৈ যাওক, তেওঁৰ শক্তি-বহনাৰ বাবে। দেৱসকলৰ সৈতে একে ৰথত ৰাধস (দান-আনন্দ)লৈ আগবাঢ়া; আৰু তোমালোক সদায় স্বস্তিভিৰে আমাক ৰক্ষা কৰা।
Mantra 7
प्र काव्यमुशनेव ब्रुवाणो देवो देवानां जनिमा विवक्ति । महिव्रतः शुचिबन्धुः पावकः पदा वराहो अभ्येति रेभन् ॥
উশনাৰ দৰে কাব্যবাণী উচ্চাৰণ কৰি এই দেৱে দেৱসকলৰ জন্ম-উৎপত্তি প্ৰকাশ কৰে। মহাব্ৰত, শুচি-বান্ধৱ, পাৱক—ৰেভন্ (স্তোত্ৰগায়ক) ৰূপে—পদে পদে বৰাহৰ দৰে আগবাঢ়ি লক্ষ্য ভেদ কৰি যায়।
Mantra 8
प्र हंसासस्तृपलं मन्युमच्छामादस्तं वृषगणा अयासुः । आङ्गूष्यं पवमानं सखायो दुर्मर्षं साकं प्र वदन्ति वाणम् ॥
হংস-শক্তিসকলে ত্ৰিপল (তিনিধা) মন্যু-বলক তাৰ গৃহলৈ আগবঢ়াই নিয়ে; বৃষ-গণসমূহ লক্ষ্যস্থানলৈ আহি পায়। সখাসকলে একেলগে পৱমানৰ বাণী উচ্চাৰে—আঙ্গূষ্য (অনুপ্ৰাণিত গীত)ৰে পূৰ্ণ, দুৰ্মর্ষ (অদম্য)।
Mantra 11
अध धारया मध्वा पृचानस्तिरो रोम पवते अद्रिदुग्धः । इन्दुरिन्द्रस्य सख्यं जुषाणो देवो देवस्य मत्सरो मदाय ॥
তাৰ পাছত মধুৰ মধুৰস-ধাৰাৰ সৈতে মিশ্ৰিত হৈ, অদ্ৰি (পেষণ-পাথৰ)ৰ পৰা দুগ্ধিত হৈ, ৰোম (ছাঁকনি-ফ্লীচ)ৰ ওপৰেৰে সি বয়। ইন্দুৰ ইন্দ্ৰৰ সখ্য গ্ৰহণ কৰি—দেৱৰ দেৱীয় মৎসৰ (উল্লাস) হৈ—আনন্দ-উন্মাদনাৰ বাবে প্ৰেৰক মদ হয়।
Mantra 16
जुष्ट्वी न इन्दो सुपथा सुगान्युरौ पवस्व वरिवांसि कृण्वन् । घनेव विष्वग्दुरितानि विघ्नन्नधि ष्णुना धन्व सानो अव्ये ॥
হে ইন্দু (সোম), আমাৰ প্ৰতি অনুকূল হৈ, সুপথা—সুগম গতি সৃষ্টি কৰি, বিস্তৃত ক্ষেত্ৰত নিজকে পৱিত্ৰ কৰ; আমাৰ বাবে প্ৰশস্ত অৱকাশ (ৱৰিবাঁসি) গঢ়ি তোল। ঘন-হাতুৰীৰ দৰে চাৰিওফালে থকা দুঃখ-দুৰিতানি চূর্ণ কৰি, উল-ঢাকনি শিৰা (অব্য) ওপৰত তোমাৰ বেগেৰে আগবাঢ়া।
Mantra 17
वृष्टिं नो अर्ष दिव्यां जिगत्नुमिळावतीं शंगयीं जीरदानुम् । स्तुकेव वीता धन्वा विचिन्वन्बन्धूँरिमाँ अवराँ इन्दो वायून् ॥
আমালৈ দিৱ্য বৃষ্টি—বলৰ বৃষ্টি—বোৱাই দিয়া, লক্ষ্যত দ্ৰুত পৌঁছোৱা; ইলা-সমৃদ্ধ, প্ৰেৰিত দীপ্তিত পূৰ্ণ, কল্যাণকাৰী, উদাৰ দান প্ৰদানকাৰী। চালিত বাণৰ দৰে, হে ইন্দু, বিচাৰ কৰি সংগ্ৰহ কৰ—এই নিম্ন বায়ু-ধাৰা আৰু প্ৰবাহসমূহ—যাতে সিহঁত সঠিক গতি-ধাৰাত উত্তোলিত হয়।
Mantra 18
ग्रन्थिं न वि ष्य ग्रथितं पुनान ऋजुं च गातुं वृजिनं च सोम । अत्यो न क्रदो हरिरा सृजानो मर्यो देव धन्व पस्त्यावान् ॥
গাঁঠি খোলাৰ দৰে, পৱিত্ৰ হওঁতে, হে সোম, জটিলভাৱে গাঁথি থকা বন্ধন মুকলি কৰা; সোজা পথো স্পষ্ট কৰা, আৰু বেঁকা পথো (বৃজিন) উন্মোচন কৰা। হিঁহিঁনোৱা অশ্বৰ দৰে, হৰি (তাম্ৰবৰ্ণ শক্তি) মুক্ত হৈ বেগেৰে ওলাই আহে; হে দেব-যুৱক, গৃহ-সমৃদ্ধ (পস্ত্যাৱান্) হৈ আগবাঢ়া।
Mantra 20
अरश्मानो येऽरथा अयुक्ता अत्यासो न ससृजानास आजौ । एते शुक्रासो धन्वन्ति सोमा देवासस्ताँ उप याता पिबध्यै ॥
যিসকল অশ্মান (ৰশ্মি/বন্ধন) নথকা ৰথৰ দৰে, যুঁজৰ মাজত অশ্বসম লঘুতে যোজিত-অযোজিত হৈ দৌৰে—সেই উজ্জ্বল সোমাসকল ধাৱমান। হে দেবগণ, তোমালোক তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ আহা; পান কৰিবলৈ নিকট হওঁক—এই বিজয়ী গতিৰে চলা পৰিশুদ্ধ তেজ (শুক্ৰ-শক্তি) অন্তৰত গ্ৰহণ কৰা।
Mantra 22
तक्षद्यदी मनसो वेनतो वाग्ज्येष्ठस्य वा धर्मणि क्षोरनीके । आदीमायन्वरमा वावशाना जुष्टं पतिं कलशे गाव इन्दुम् ॥
যেতিয়া কামনাময় মনৰ প্ৰেৰণাৰে ‘বাক্’ জ্যেষ্ঠ ধৰ্মৰ বিধানত, দুগ্ধৰ দীপ্ত মুখত, তাক গঢ়ে—তেতিয়া অন্বেষী শক্তিসকল দানৰ আকাঙ্ক্ষাৰে তাৰ ওচৰলৈ আহে। কলশত গাভো (ৰশ্মি) প্ৰিয় পতি ইন্দু-সোমক জাৰত স্থাপন কৰে।
Mantra 23
प्र दानुदो दिव्यो दानुपिन्व ऋतमृताय पवते सुमेधाः । धर्मा भुवद्वृजन्यस्य राजा प्र रश्मिभिर्दशभिर्भारि भूम ॥
অগ্ৰগামী হয় দিব্য দানুদ (ধাৰা-দাতা) আৰু দানু-বৃদ্ধিকারী; সুমেধা জনা জনা ঋতায় ঋত ৰূপে পৱিত্ৰ হৈ বয়। সি ধৰ্ম হয়, কৰ্মক্ষেত্ৰৰ ৰজা হয়; দহ ৰশ্মিৰে আগবাঢ়ে—ভাৰ বহনত মহৎ।
Mantra 24
पवित्रेभिः पवमानो नृचक्षा राजा देवानामुत मर्त्यानाम् । द्विता भुवद्रयिपती रयीणामृतं भरत्सुभृतं चार्विन्दुः ॥
পবিত্ৰসমূহৰ মাজেৰে নিজকে পবিত্ৰ কৰি, নৃচক্ষাঃ (মানৱৰ দ্ৰষ্টা) পৱমান সোম দেৱসকলৰো আৰু মৰ্ত্যসকলৰো ৰজা হয়। দ্বিধাভাৱে সি ৰয়ি-সমূহৰ অধিপতি হয়; মনোহৰ ইন্দু আমাৰ ভিতৰত সু-ধৃত ঋত (সত্য-ঋত) বহন কৰি আনে।
Mantra 25
अर्वाँ इव श्रवसे सातिमच्छेन्द्रस्य वायोरभि वीतिमर्ष । स नः सहस्रा बृहतीरिषो दा भवा सोम द्रविणोवित्पुनानः ॥
যেন খ্যাতিৰ বাবে দ্ৰুত অশ্ব, তেনেদৰে বিজয়-প্ৰাপ্তিৰ দিশে, ইন্দ্ৰ আৰু বায়ুৰ অভি-ৱীতি (স্বাগত-আহ্বান) দিশে ধাৱ। হে সোম, পবিত্ৰ হৈ তুমি আমাক সহস্ৰ বृहতী ইষঃ (বিশাল বৃদ্ধি-প্ৰেৰণা) দিয়া; আমাৰ বাবে সত্য ধনৰ সন্ধানকাৰী (দ্ৰৱিণোভিত্) হোৱা।
Mantra 29
शतं धारा देवजाता असृग्रन्त्सहस्रमेनाः कवयो मृजन्ति । इन्दो सनित्रं दिव आ पवस्व पुरएतासि महतो धनस्य ॥
দেৱজাত শত ধাৰা মুক্ত হৈ বয়; সহস্ৰ কলুষ কবিসকলে মাৰ্জনা কৰে। হে ইন্দু, দিৱৰ সনিত্র (ধনভঁৰাল)লৈ পবিত্ৰ হৈ প্ৰবাহিত হওঁক; তুমি মহৎ ধনৰ অগ্ৰদূত।
Mantra 32
कनिक्रददनु पन्थामृतस्य शुक्रो वि भास्यमृतस्य धाम । स इन्द्राय पवसे मत्सरवान्हिन्वानो वाचं मतिभिः कवीनाम् ॥
কনিক্ৰদৎ—উচ্চস্বৰে ধ্বনি কৰি—তুমি ঋতস্য পন্থা অনুসৰি আগবাঢ়া; শুচি-শুক্ৰ হৈ তুমি অমৃতস্য ধাম প্ৰকাশ কৰি দীপ্তিমান হওঁ। ইন্দ্ৰৰ নিমিত্তে তুমি পৱমান হৈ শোধিত হওঁ, মৎসৰৱান্ (উল্লাসে পূৰ্ণ) হৈ; কবিসকলৰ মতিভিৰে বাচক উদ্দীপিত কৰোঁ।
Mantra 33
दिव्यः सुपर्णोऽव चक्षि सोम पिन्वन्धाराः कर्मणा देववीतौ । एन्दो विश कलशं सोमधानं क्रन्दन्निहि सूर्यस्योप रश्मिम् ॥
হে সোম, দিৱ্য সুপৰ্ণ (সু-ডেউকা) ওপৰৰ পৰা চায়; দেৱ-উপস্থিত যজ্ঞত কৰ্মৰ দ্বাৰা ধাৰাসমূহ ফুলাই তোলে। হে এন্দু, সোমধান কলশত প্ৰৱেশ কৰা; ক্ৰন্দন কৰি, সূৰ্যৰ ৰশ্মিৰ ওচৰলৈ আহা—সূৰ্যৰ আলোক-ৰেখালৈ উঠা।
Mantra 35
सोमं गावो धेनवो वावशानाः सोमं विप्रा मतिभिः पृच्छमानाः । सोमः सुतः पूयते अज्यमानः सोमे अर्कास्त्रिष्टुभः सं नवन्ते ॥
সোমৰ বাবে গাভীসকল (ৰশ্মি) আৰু ধেনুসকল (পোষক শক্তি) কঁপাই কঁপাই ডাক মাৰে; বিপ্ৰসকল মতিভিৰে সোমক বিচাৰি সুধে। সোম, সুতো (নিষ্পেষিত) হৈ, অজ্যমান (অভিষিক্ত) হ’লে শোধিত হয়; সোমত ত্ৰিষ্টুভ্-ছন্দৰ অৰ্ক (স্তোত্ৰ) একেলগে চাপ খাই মিলি যায় আৰু নৱজন্ম লাভ কৰে।
Mantra 36
एवा नः सोम परिषिच्यमान आ पवस्व पूयमानः स्वस्ति । इन्द्रमा विश बृहता रवेण वर्धया वाचं जनया पुरंधिम् ॥
এৱা নঃ, হে সোম—চাৰিওফালে পৰিষিঞ্চিত হৈ—পৱিত্ৰ হৈ কল্যাণৰ বাবে ইয়ালৈ প্ৰবাহিত হওক। বৃহৎ গম্ভীৰ ধ্বনিত ইন্দ্ৰক প্ৰৱেশ কৰোৱা; আমাৰ শক্তিবচন বৃদ্ধি কৰা, আৰু পূৰণ-ধাৰিণী সমৃদ্ধি জন্ম দিয়া।
Mantra 37
आ जागृविर्विप्र ऋता मतीनां सोमः पुनानो असदच्चमूषु । सपन्ति यं मिथुनासो निकामा अध्वर्यवो रथिरासः सुहस्ताः ॥
জাগ্ৰত, সজাগ—চিন্তাৰ ঋত-নিয়মৰ ঋষি—সোম, পৱিত্ৰ হৈ, চমূসমূহত আসীন হৈছে। যাক অধ্বৰ্যু-পুৰোহিতসকল যুগলভাৱে এক-ইচ্ছাৰে ত্বৰান্বিত কৰে—যজ্ঞত নিপুণ, ৰথচালকৰ দৰে ক্ষিপ্ৰ, কৰ্ম-জ্ঞানী সুহস্ত।
Mantra 38
स पुनान उप सूरे न धातोभे अप्रा रोदसी वि ष आवः । प्रिया चिद्यस्य प्रियसास ऊती स तू धनं कारिणे न प्र यंसत् ॥
স পৱিত্ৰ হৈ, সূৰ্যৰ ওচৰত ধাতাৰ দৰে, দুয়ো ৰোদসী বিস্তাৰ কৰি পৃথক পৃথকভাৱে পূৰ্ণ কৰিলে। যাৰ প্ৰিয় সহায় আৰু ৰক্ষা-উপায়ো প্ৰিয়—সেও আৱৰোধ নকৰে; কৰ্মকাৰীক ধন প্ৰদান কৰে।
Mantra 39
स वर्धिता वर्धनः पूयमानः सोमो मीढ्वाँ अभि नो ज्योतिषावीत् । येना नः पूर्वे पितरः पदज्ञाः स्वर्विदो अभि गा अद्रिमुष्णन् ॥
সেই সোম—বৃদ্ধ আৰু বৃদ্ধিদাতা, পৱিত্ৰ হৈ শোধিত, দানশীল—জ্যোতি লৈ আমাৰ ওচৰলৈ আহিল। যাৰ দ্বাৰা আমাৰ প্ৰাচীন পিতৃসকল, পথ-জ্ঞানী, স্বৰলোক-সন্ধানী, অদ্ৰি (শিলা) ভাঙি ৰশ্মিস্বৰূপ গাভীসমূহ জয় কৰিছিল।
Mantra 40
अक्रान्त्समुद्रः प्रथमे विधर्मञ्जनयन्प्रजा भुवनस्य राजा । वृषा पवित्रे अधि सानो अव्ये बृहत्सोमो वावृधे सुवान इन्दुः ॥
প্ৰথমে ধৰ্ম (ঋত) স্থাপন কৰোঁতে সমুদ্ৰ আগবাঢ়িল—প্ৰজাসকলক জন্ম দি, ভৱনৰাজা। পৱিত্ৰৰ ওপৰত, উলৰ শিখৰত, বৃষৰ দৰে, মহৎ সোম বৃদ্ধি পালে—সুৱান ইন্দু, পীড়িত হৈ জন্মলৈ আহি।
Mantra 41
महत्तत्सोमो महिषश्चकारापां यद्गर्भोऽवृणीत देवान् । अदधादिन्द्रे पवमान ओजोऽजनयत्सूर्ये ज्योतिरिन्दुः ॥
মহৎ কাৰ্য সোম, মহিষ, সম্পন্ন কৰিলে: আপসৰ গৰ্ভ হৈ তেওঁ দেৱসকলক বাছি ল’লে। পৱমান ইন্দ্ৰত ওজ স্থাপন কৰিলে; ইন্দুৱে সূৰ্যত জ্যোতি জন্ম দিলে।
Mantra 42
मत्सि वायुमिष्टये राधसे च मत्सि मित्रावरुणा पूयमानः । मत्सि शर्धो मारुतं मत्सि देवान्मत्सि द्यावापृथिवी देव सोम ॥
হে দেব সোম, তুমি পবিত্ৰ হৈ আমাৰ ইষ্টি-সাধনৰ বাবে আৰু ৰাধস্ (দান-সমৃদ্ধি)ৰ বাবে বায়ুত আনন্দিত হওঁক। পবিত্ৰ হৈ মিত্ৰ-বৰুণত আনন্দিত হওঁক। মৰুত-শৰ্ধত আনন্দিত হওঁক, দেৱসকলত আনন্দিত হওঁক; দ্যাৱা-পৃথিৱী (স্বৰ্গ আৰু পৃথিৱী)ত আনন্দিত হওঁক, হে দেব সোম।
Mantra 43
ऋजुः पवस्व वृजिनस्य हन्तापामीवां बाधमानो मृधश्च । अभिश्रीणन्पयः पयसाभि गोनामिन्द्रस्य त्वं तव वयं सखायः ॥
হে সোম, ঋজু (সোজা) হৈ পৱিত্ৰ হৈ বৈ যোৱা—বৃজিন (বাঁকা/অধৰ্ম)ৰ হন্তা; আমীৱা (ৰোগ) দূৰ কৰা, আৰু মৃধ (শত্ৰু-আঘাত) বাধা দিয়া। পয়ঃক পয়সাৰে অভিশ্ৰীণন (সমৃদ্ধ) কৰা; গোনাম্ (গাভীৰ/কিৰণ) বৃদ্ধি কৰা। তুমি ইন্দ্ৰৰ; আৰু আমি তোমাৰ সখা।
Mantra 44
मध्वः सूदं पवस्व वस्व उत्सं वीरं च न आ पवस्वा भगं च । स्वदस्वेन्द्राय पवमान इन्दो रयिं च न आ पवस्वा समुद्रात् ॥
মধ্বঃ সূদং (মধুৰ সোঁত/চাপ) আমাৰ বাবে পৱিত্ৰ কৰি বৈ যোৱা; বসু-উৎস (ধনৰ উৎস) পৱিত্ৰ কৰি বৈ যোৱা; আৰু আমাৰ বাবে বীৰ (বীৰ্য/বীৰ-শক্তি) আৰু ভগ (ভাগ্য-বিতৰক)কো পৱিত্ৰ কৰি আন। হে পৱমান ইন্দু, ইন্দ্ৰৰ বাবে স্বদ (মধুৰ) হওঁক; আৰু সমুদ্ৰাত্ (সমুদ্ৰ-গভীৰতা)ৰ পৰা আমাৰ বাবে ৰয়ি (সমৃদ্ধি/পূর্ণতা) পৱিত্ৰ কৰি আন।
Mantra 45
सोमः सुतो धारयात्यो न हित्वा सिन्धुर्न निम्नमभि वाज्यक्षाः । आ योनिं वन्यमसदत्पुनानः समिन्दुर्गोभिरसरत्समद्भिः ॥
সোম, সুতো (চাপি নিঃসৃত), ধাৰাত বেগে বয়; দ্ৰুত অশ্বৰ দৰে পথ নাছাৰে, নদীৰ দৰে গভীৰ নিম্নতালৈ গতি কৰে। পবিত্ৰ হৈ সি নিজৰ স্বাভাৱিক যোনি—নিজ উৎসত—আসীন হয়; ইন্দু গোৰূপ ৰশ্মি (গাভীসম) আৰু জলসমূহৰ সৈতে একেলগে সৰিত হয়।
Mantra 46
एष स्य ते पवत इन्द्र सोमश्चमूषु धीर उशते तवस्वान् । स्वर्चक्षा रथिरः सत्यशुष्मः कामो न यो देवयतामसर्जि ॥
এই সোম তোমাৰ বাবে পৱিত্ৰ হৈ বয়, হে ইন্দ্ৰ—চমূসমূহত ধীৰ, উচ্ছ্বসিত, শক্তিসম্পন্ন। সি স্বৰ্চক্ষ (আলোক-নয়ন), ৰথীৰ দৰে গতি কৰে, সত্য আৰু অদম্য শুষ্মযুক্ত; দেৱমুখীসকলৰ বাবে কামৰ দৰে সি মুক্তি পায়।
Mantra 47
एष प्रत्नेन वयसा पुनानस्तिरो वर्पांसि दुहितुर्दधानः । वसानः शर्म त्रिवरूथमप्सु होतेव याति समनेषु रेभन् ॥
এই সোম প্ৰাচীন বয়সৰ (চিৰন্তন শক্তিৰ) সৈতে নিজকে পৱিত্ৰ কৰি, দুহিতৃ—আপঃ (জল-কন্যা)—ৰ ৰূপসমূহ আৱৰণ কৰে। জলসমূহৰ মাজত ত্ৰিবৰূথ (তিন-আৱৰণ সুৰক্ষা) শান্তি পিন্ধি, সি হোতাৰ দৰে সমাবেশসমূহত গতি কৰে—স্তোত্ৰ গাই, সমন্বয় স্থাপন কৰে।
Mantra 48
नू नस्त्वं रथिरो देव सोम परि स्रव चम्वोः पूयमानः । अप्सु स्वादिष्ठो मधुमाँ ऋतावा देवो न यः सविता सत्यमन्मा ॥
এতিয়া, হে দেৱ সোম, ৰথচাৰী, আমাৰ বাবে তুমি চাম্বুসমূহত চাৰিওফালে বৈ পৰি শুদ্ধ হৈ প্ৰবাহিত হোৱা। আপসু (জলসমূহত) তুমি সৰ্বাধিক মধুৰ, মধুময়; ঋতাবান—ঋতৰ জ্ঞানী। সত্য-মনস্ক দেৱ সবিতা যেন, তুমি আমাৰ ভিতৰত সত্য-মন (সত্যচেতনা) জাগ্ৰত কৰ।
Mantra 49
अभि वायुं वीत्यर्षा गृणानोऽभि मित्रावरुणा पूयमानः । अभी नरं धीजवनं रथेष्ठामभीन्द्रं वृषणं वज्रबाहुम् ॥
গীত-স্তৱে গুণগুণাই, বায়ুৰ দিশে—প্ৰেৰণাৰ বিতি (উৎসৱ/বেগ)লৈ—তুমি অভিমুখে বৈ যোৱা, হে সোম, শুদ্ধ হৈ। মিত্ৰ-বৰুণাৰ দিশেও বৈ যোৱা। ধী-জৱন (বুদ্ধিৰ বেগে চলা) নৰাৰ দিশে, ৰথপথত স্থিৰ ৰথেষ্ঠাৰ দিশে বৈ যোৱা। আৰু বজ্ৰবাহু, বৃষভ-সবল ইন্দ্ৰৰ দিশে বৈ যোৱা।
Mantra 50
अभि वस्त्रा सुवसनान्यर्षाभि धेनूः सुदुघाः पूयमानः । अभि चन्द्रा भर्तवे नो हिरण्याभ्यश्वान्रथिनो देव सोम ॥
সুৱসন (সু-বস্ত্ৰধাৰী) উজ্জ্বল বস্ত্ৰসমূহৰ দিশে তুমি বৈ যোৱা, হে সোম, শুদ্ধ হৈ। সুদুঘা (সু-দোহনীয়া) ধেনুসকলৰ দিশে বৈ যোৱা। আমাৰ ধাৰণাৰ বাবে চন্দ্ৰা (উজ্জ্বল) হিৰণ্য (সোনালী) ধন-সম্পদৰ দিশে বৈ যোৱা; আৰু দেৱ সোম, ৰথিন (ৰথশক্তিসম্পন্ন) অশ্বসকলৰ দিশেও বৈ যোৱা।
Mantra 51
अभी नो अर्ष दिव्या वसून्यभि विश्वा पार्थिवा पूयमानः । अभि येन द्रविणमश्नवामाभ्यार्षेयं जमदग्निवन्नः ॥
হে পৱিত্ৰ কৰোঁতা সোম! দিৱ্য ধন-সম্পদ লৈ আমাৰ ফালে বোৱাঁ; সকলো পাৰ্থিৱ সমৃদ্ধি লৈও আমাৰ ফালে বোৱাঁ। যাৰ দ্বাৰা আমি সত্য ধন-লাভৰ সাৰ লাভ কৰোঁ, সেই ধন-শক্তি লৈ বোৱাঁ; জমদগ্নিৰ বংশৰ দৰে ঋষি-ঐতিহ্য (ঋষিত্ব) লৈ আমাৰ ফালে বোৱাঁ।
Mantra 52
अया पवा पवस्वैना वसूनि माँश्चत्व इन्दो सरसि प्र धन्व । ब्रध्नश्चिदत्र वातो न जूतः पुरुमेधश्चित्तकवे नरं दात् ॥
এই পৱিত্ৰতাৰ পথেদি, হে ইন্দু, নিজে পৱিত্ৰ হওঁ; সেই পথেই সৰসীত এই ধনসমূহ আগবঢ়াই দৌৰাই দিয়া। ইয়াত উজ্জ্বল জনো বতাহৰ দৰে তীব্ৰ গতিৰে চলে; আৰু পুৰুমেধাও কৌশলী কবিক নৰ-বল দান কৰে—যেন স্পষ্ট আনন্দৰ পৰা প্ৰেৰিত কৌশলে পুৰুষোচিত শক্তি লাভ কৰে।
Mantra 53
उत न एना पवया पवस्वाधि श्रुते श्रवाय्यस्य तीर्थे । षष्टिं सहस्रा नैगुतो वसूनि वृक्षं न पक्वं धूनवद्रणाय ॥
আৰু আমাৰ বাবে, এই পৱিত্ৰতাৰে, প্ৰসিদ্ধ তীৰ্থত—শ্ৰুত আৰু শ্ৰৱণীয়ৰ পাৰাপাৰ-ঘাটত—নিজে পৱিত্ৰ হওঁ। যুদ্ধৰ বাবে পক্ক গছৰ দৰে ফল ঝৰাই দিয়া যেন, আমাৰ বাবে ষাঠি হাজাৰ ধন-সম্পদ ঝাৰি পেলাও। ওপৰৰ পৰা আমাৰ সাধনাত পক্ক সমৃদ্ধি বৰ্ষিত হওক।
Mantra 54
महीमे अस्य वृषनाम शूषे माँश्चत्वे वा पृशने वा वधत्रे । अस्वापयन्निगुतः स्नेहयच्चापामित्राँ अपाचितो अचेतः ॥
মহান্ বটে তেওঁৰ বৃষ-শক্তিৰ এই মহিমা—মাঁশ্চত্বত, বা পৃশনে, বা বধত্রেত। যি গোপন, তাক তেওঁ নিদ্ৰালু কৰে, আৰু তাক নমনীয় কৰি তোলে; আৰু শত্রুসকলক—অচেতন, অবিবেচক গতি-প্ৰবৃত্তিসকলক—আমাৰ পৰা তাড়ি দিয়ে, দূৰলৈ নিক্ষেপ কৰে।
Mantra 55
सं त्री पवित्रा विततान्येष्यन्वेकं धावसि पूयमानः । असि भगो असि दात्रस्य दातासि मघवा मघवद्भ्य इन्दो ॥
তিনিটা বিস্তৃত পবিত্ৰৰ মাজেৰে গৈ তুমি একেটা পথেদি দৌৰি যাও, হে সোম, শুদ্ধ হ’ই। তুমি ভগ—আনন্দ আৰু বণ্টনৰ শক্তি; তুমি দানৰ দাতা; হে ইন্দু, তুমি মঘৱান—সমৃদ্ধক সমৃদ্ধি দান কৰা।
Mantra 56
एष विश्ववित्पवते मनीषी सोमो विश्वस्य भुवनस्य राजा । द्रप्साँ ईरयन्विदथेष्विन्दुर्वि वारमव्यं समयाति याति ॥
এই সোম—সৰ্বজ্ঞ, মনীষী—ধাৰাৰূপে বয়; তেওঁ সমগ্ৰ ভৱনৰ ৰজা। সভাসমূহত দীপ্ত বিন্দুবোৰ উজাৰি দি, ইন্দু উলৰ পবিত্ৰ ছাঁকনীৰ সৈতে একেলগে আৰু তাৰ ওপৰলৈও গতি কৰে—মুক্তিৰ দ্বাৰসমূহ অধীন কৰি।
Mantra 57
इन्दुं रिहन्ति महिषा अदब्धाः पदे रेभन्ति कवयो न गृध्राः । हिन्वन्ति धीरा दशभिः क्षिपाभिः समञ्जते रूपमपां रसेन ॥
অদব্ধ, মহিষসম শক্তিধৰসকলে দীপ্ত ইন্দুক চাটি লয়; পদত কবিসকলে গৃধ্ৰসদৃশ দৃষ্টিপিপাসু পক্ষীৰ দৰে ৰেব কৰি উঠি। ধীৰসকলে দহটা ক্ষিপ্ৰ আঘাতে তাক প্ৰেৰণা দিয়ে; আপঃৰস—জলৰ সাৰৰে তাৰ ৰূপ অভিষিক্ত কৰে।
Mantra 58
त्वया वयं पवमानेन सोम भरे कृतं वि चिनुयाम शश्वत् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
হে পৱমান সোম, তোমাৰ সৈতে আমি জীৱন-বহন (ভৰে)ত লাভ কৰা সিদ্ধ ধন সদায় বাছি-বাছি গোটাই সজাই লওঁ। মিত্ৰ-বৰুণে সেয়া আমাৰ বাবে বৃদ্ধি কৰক; অদিতি, সিন্ধু, পৃথিৱী আৰু দ্যৌও।
Frequently Asked Questions
Soma Pavamāna is Soma ‘in purification’—the pressed sacred juice treated as a deity as it is strained through the filter and made fit to be offered to the gods.
The hymn describes Soma being pressed, flowing around and through the filter, entering the bowls, and becoming a powerful, purified essence that brings prosperity and strengthens the divine order.
They are invoked as supporting cosmic powers to enlarge and stabilize the benefits gained through Soma—so the prosperity and order produced by the rite become lasting and protected.
Ask anything about Sukta 97 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.