Sukta 97
Sukta 9.97
Soma Pavamāna (the purified Soma)
हे पवमान सोमसूक्त सोमाच्या पिळण्या व शुद्धीकरणाचे स्तवन करते—तो गाळणीतून वाहत पात्रांत उतरतो आणि देवांशी संग करण्यास योग्य होतो. सूक्तात सोमाला जागरूक, स्तोत्रगायक, याज्ञिक पुरोहित-शक्ती म्हणून वारंवार रंगवले आहे; तो यज्ञाच्या तेजस्वी निवासात प्रवेश करून गोधन, बळ आणि सुव्यवस्थित समृद्धी अशी वाढ देतो. तसेच सोमाद्वारे मिळणाऱ्या लाभांना स्थैर्य देण्यासाठी मित्र, वरुण, अदिती, द्यावा-पृथिवी (आकाश व पृथ्वी) अशा सहकारी विश्वाधारांचे आवाहन करून आशीर्वादाचा विस्तार केला आहे.
Mantras
Mantra 1
अस्य प्रेषा हेमना पूयमानो देवो देवेभिः समपृक्त रसम् । सुतः पवित्रं पर्येति रेभन्मितेव सद्म पशुमान्ति होता ॥
त्याच्या प्रेरणेने व सुवर्णमय तेजोबलाने देव सोम शुद्ध होत देवांबरोबर आपला रस (आनंद-सार) मिसळतो. पिळून काढलेला (सुत) तो पवित्र (गाळणी) भोवती परिभ्रमण करीत, स्तुतीगान करीत जातो; मोजून-तोलून, निश्चित पुरुषाप्रमाणे तो प्रकाशमय सदनात प्रवेश करतो—पशुधनसमृद्ध; अंतःयज्ञाचा होता (पुरोहित) तोच आहे.
Mantra 2
भद्रा वस्त्रा समन्या वसानो महान्कविर्निवचनानि शंसन् । आ वच्यस्व चम्वोः पूयमानो विचक्षणो जागृविर्देववीतौ ॥
मंगलमय, समरस वस्त्रे परिधान करून तो महान कवी अंतःकरणातील वचने उद्घोषित करतो. शुद्ध होत असताना, चमू (पात्रे) यांवर वाच्य हो; विवेकी, सदाजागृत तो देववीती (देव-प्राप्ती) मध्ये पुढे सरकतो.
Mantra 3
समु प्रियो मृज्यते सानो अव्ये यशस्तरो यशसां क्षैतो अस्मे । अभि स्वर धन्वा पूयमानो यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
प्रिय (सोम) लोकरूपी शिखरावर शुद्ध केला जातो; यशस्वींमध्ये अधिक यशस्वी होऊन तो आमच्यासाठी तेजाने चमकतो. शुद्ध होत तो विस्तीर्ण धन्वा (विस्तार) भर स्वच्छ स्वराने हाक देतो; तुम्ही सदैव आम्हाला स्वस्तिभिः—कल्याणस्थितींनी—रक्षा करा.
Mantra 4
प्र गायताभ्यर्चाम देवान्त्सोमं हिनोत महते धनाय । स्वादुः पवाते अति वारमव्यमा सीदाति कलशं देवयुर्नः ॥
गाया; चला, देवांसाठी स्तुतीगान करू—महान धन-समृद्धीसाठी सोमाला प्रवाहित करा. मधुर सोम लोकरच्या गाळणीतून पुढे जाऊन वाहतो आणि देवप्रिय, आमच्यासाठी देव-शोधक होऊन कलशात येऊन स्थिरावतो.
Mantra 5
इन्दुर्देवानामुप सख्यमायन्त्सहस्रधारः पवते मदाय । नृभिः स्तवानो अनु धाम पूर्वमगन्निन्द्रं महते सौभगाय ॥
इन्दु—तेजस्वी थेंब—देवांच्या सख्यभावाकडे येतो; सहस्रधारा होऊन तो मदासाठी स्वतःला पवित्र करतो. नरवीरांनी स्तुत झालेला तो प्राचीन धामांनुसार चालत, महान सौभाग्यासाठी इंद्रापर्यंत पोहोचतो.
Mantra 6
स्तोत्रे राये हरिरर्षा पुनान इन्द्रं मदो गच्छतु ते भराय । देवैर्याहि सरथं राधो अच्छा यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
स्तोत्र आणि धन-समृद्धीसाठी, हे हरि, पवित्र होत प्रवाहित हो; तुझा मद इंद्राकडे जावो, त्याच्या शक्तिधारणेसाठी. देवांसह एकाच रथात राधस् (दान/अनुग्रह) कडे जा; आणि तुम्ही आम्हाला सदैव स्वस्तिने रक्षण करा.
Mantra 7
प्र काव्यमुशनेव ब्रुवाणो देवो देवानां जनिमा विवक्ति । महिव्रतः शुचिबन्धुः पावकः पदा वराहो अभ्येति रेभन् ॥
उशनसाप्रमाणे प्रेरित काव्यवाणी उच्चारत तो देव—देवांच्या जन्म-उत्पत्तीचे (जनिमाचे) रहस्य उलगडतो. महाव्रती, शुचि-बंधु, पावक—रेभन् (स्तुतिगायक) होऊन—पावलांच्या प्रहाराने वराहासारखा पुढे सरकतो, लक्ष्य भेदून पोहोचतो.
Mantra 8
प्र हंसासस्तृपलं मन्युमच्छामादस्तं वृषगणा अयासुः । आङ्गूष्यं पवमानं सखायो दुर्मर्षं साकं प्र वदन्ति वाणम् ॥
हंस-शक्ती उग्र त्रिपल (त्रिविध बल) त्याच्या धामाकडे हाकून नेतात; वृष-गण लक्ष्यापाशी येऊन पोहोचले आहेत. सखे एकत्र पवमानाची वाणी उच्चारतात—आङ्गूष्य (प्रेरित गीत)ाने परिपूर्ण, दुर्मर्ष (अप्रतिरोध्य)।
Mantra 11
अध धारया मध्वा पृचानस्तिरो रोम पवते अद्रिदुग्धः । इन्दुरिन्द्रस्य सख्यं जुषाणो देवो देवस्य मत्सरो मदाय ॥
मग मधुरसाच्या धारेशी मिसळून, अद्रि (दाब-पाषाण)ातून दुहिला गेलेला तो तिरो-रोम (गाळणीचे लोकर/रोम) यावरून वाहतो. इन्दु, इन्द्राची सख्यता स्वीकारून—देवाचा देव-मत्सर (दैवी रति/उन्माद)—मदासाठी प्रेरक मत्तता बनतो.
Mantra 16
जुष्ट्वी न इन्दो सुपथा सुगान्युरौ पवस्व वरिवांसि कृण्वन् । घनेव विष्वग्दुरितानि विघ्नन्नधि ष्णुना धन्व सानो अव्ये ॥
हे इंदु (सोम), आमच्यावर प्रसन्न होऊन—आमच्यासाठी सुपथ व सुगम गमनमार्ग घडवीत—विशाल क्षेत्रात पवित्र होऊन प्रवाहित हो. हातोड्यासारखा सर्व बाजूंनी दुरिते चुरडीत, लोकरमय गाळणी (अव्य) वरच्या धारेशी (सानु) वेगाने पुढे धाव.
Mantra 17
वृष्टिं नो अर्ष दिव्यां जिगत्नुमिळावतीं शंगयीं जीरदानुम् । स्तुकेव वीता धन्वा विचिन्वन्बन्धूँरिमाँ अवराँ इन्दो वायून् ॥
आमच्यासाठी दिव्य वृष्टी—बलाची, ध्येयास झपाट्याने पोहोचणारी—प्रवाहित कर; जी इळा-समृद्ध, मंगलकारी, कल्याणदायिनी व उदार दान देणारी असो. सोडलेल्या बाणासारखा, हे इंदु, विवेकाने संचार करत या अधः प्रवृत्ती व वायू/धारा निवडून गोळा कर आणि त्यांना ऋताच्या योग्य गतीकडे उन्नत कर.
Mantra 18
ग्रन्थिं न वि ष्य ग्रथितं पुनान ऋजुं च गातुं वृजिनं च सोम । अत्यो न क्रदो हरिरा सृजानो मर्यो देव धन्व पस्त्यावान् ॥
जशी गाठ सोडवतात, तशी—पवित्र होत असताना—गुंतलेले सोडव, हे सोम; आणि सरळ मार्गही, वाकडा मार्गही स्पष्ट कर. हिणहिणणाऱ्या अश्वासारखा, हरित-तांबूस बल मुक्त होऊन धावते; हे देव-युवा, गृहसमृद्ध (पस्त्यावान्) होऊन पुढे धाव.
Mantra 20
अरश्मानो येऽरथा अयुक्ता अत्यासो न ससृजानास आजौ । एते शुक्रासो धन्वन्ति सोमा देवासस्ताँ उप याता पिबध्यै ॥
हे (सोम) लगाम नसलेल्या रथांसारखे आहेत; रणातील स्पर्धेत सोडलेल्या अश्वांसारखे—जोडलेले असूनही मुक्त होऊन वेगाने धावतात. हे तेजस्वी सोम पुढे पुढे धावतात. हे देवांनो, यांच्याजवळ या आणि पान करा—विजयी गतीत प्रवाहित होणारे हे परिशुद्ध तेज आपल्या अंतरी धरा.
Mantra 22
तक्षद्यदी मनसो वेनतो वाग्ज्येष्ठस्य वा धर्मणि क्षोरनीके । आदीमायन्वरमा वावशाना जुष्टं पतिं कलशे गाव इन्दुम् ॥
वांछित मनाने प्रेरित झालेली वाणी, परमेष्ठीच्या धर्मात—दुधाच्या दीप्त मुखात—त्याला घडविते, तेव्हा वराची आस धरून शोधक शक्ती त्याच्याकडे येतात. कलशात किरणरूप गायी प्रिय पती—इन्दु—ला घटात धारण करतात.
Mantra 23
प्र दानुदो दिव्यो दानुपिन्व ऋतमृताय पवते सुमेधाः । धर्मा भुवद्वृजन्यस्य राजा प्र रश्मिभिर्दशभिर्भारि भूम ॥
दिव्य दानुद—धारांचा दाता व वाढविणारा—पुढे सरकतो; सुमेधा सत्यासाठी सत्यरूप होऊन पवित्रपणे प्रवाहित होतो. तो धर्म होतो, कर्मक्षेत्राचा राजा होतो; आणि दहा रश्मींनी युक्त—भारात विशाल—अग्रसर होतो.
Mantra 24
पवित्रेभिः पवमानो नृचक्षा राजा देवानामुत मर्त्यानाम् । द्विता भुवद्रयिपती रयीणामृतं भरत्सुभृतं चार्विन्दुः ॥
पवित्रां (गाळण्यां)द्वारे पवमान, नर-चक्षा (मनुष्यांचा द्रष्टा) होऊन, देवांचा आणि मर्त्यांचा राजा होतो. तो द्विविध रीतीने रयी/समृद्धींचा अधिपती होतो; रम्य इन्दु आमच्यात सुस्थापित ऋत (सत्य-नियम) धारण करून आणतो.
Mantra 25
अर्वाँ इव श्रवसे सातिमच्छेन्द्रस्य वायोरभि वीतिमर्ष । स नः सहस्रा बृहतीरिषो दा भवा सोम द्रविणोवित्पुनानः ॥
यशासाठी धावणाऱ्या अश्वाप्रमाणे, विजयाकडे, इन्द्र- वायू यांच्या स्वागत/आह्वानाकडे प्रवाहित हो. वाढ देणाऱ्या सहस्र विशाल इषः (प्रेरणा/पोषणे) आम्हाला दे; हे सोम, पवमान होऊन आमच्यासाठी खऱ्या धनाचा शोधक (द्रविणोवित्) हो.
Mantra 29
शतं धारा देवजाता असृग्रन्त्सहस्रमेनाः कवयो मृजन्ति । इन्दो सनित्रं दिव आ पवस्व पुरएतासि महतो धनस्य ॥
देवजात शंभर धारा मुक्त होऊन वाहू लागल्या; सहस्र कल्मष कवी (ऋषी) धुऊन स्वच्छ करतात. हे इन्दो, दिव्य सनीत्र (निधी/कोष) पर्यंत पवित्र होत प्रवाहित हो; तू महान धनाचा पुरएता (अग्रगामी) आहेस.
Mantra 32
कनिक्रददनु पन्थामृतस्य शुक्रो वि भास्यमृतस्य धाम । स इन्द्राय पवसे मत्सरवान्हिन्वानो वाचं मतिभिः कवीनाम् ॥
गर्जना करीत तू ऋत (सत्य-नियम) यांच्या पंथाने चालतोस; शुक्ल-दीप्त होऊन तू अमृताचे धाम उजळून काढतोस. इंद्रासाठी तू स्वतःला पवित्र करतोस—मत्सरवान् (परमानंद-उन्मादाने परिपूर्ण) होऊन—कवींंच्या मतिंनी वाणीला प्रेरित करीत.
Mantra 33
दिव्यः सुपर्णोऽव चक्षि सोम पिन्वन्धाराः कर्मणा देववीतौ । एन्दो विश कलशं सोमधानं क्रन्दन्निहि सूर्यस्योप रश्मिम् ॥
हे सोम, दिव्य सुपर्ण (सुंदर-पंखांचा) खाली पाहून पाहतो; देववीति (देव-सान्निध्याच्या यज्ञ) मध्ये कर्माने धारांना फुगवितो. हे इंदु, सोमधारक कलशात प्रवेश कर; क्रंदन करीत सूर्याच्या रश्मीजवळ ये—त्याच्या रश्मि-रेषेवर आरोहण कर.
Mantra 35
सोमं गावो धेनवो वावशानाः सोमं विप्रा मतिभिः पृच्छमानाः । सोमः सुतः पूयते अज्यमानः सोमे अर्कास्त्रिष्टुभः सं नवन्ते ॥
सोमासाठी गावः (किरण-गायी) आणि धेनवः (पोषक दुग्ध-शक्ती) आर्त हाक देतात; विप्र (प्रकाशित ऋषी) आपल्या मतिंनी सोमाचा शोध घेतात. सोम, सुत (पिळून काढलेला), अभ्यंजन होत असताना शुद्ध होतो; सोमात त्रिष्टुभ्-अर्क (त्रिष्टुभ् छंदातील स्तोत्रे) एकत्र जुळून नवजात होतात.
Mantra 36
एवा नः सोम परिषिच्यमान आ पवस्व पूयमानः स्वस्ति । इन्द्रमा विश बृहता रवेण वर्धया वाचं जनया पुरंधिम् ॥
हे सोम! आमच्यासाठी—चहूबाजूंनी परिषिक्त होत—कल्याणासाठी शुद्ध होऊन येथे प्रवाहित हो. आपल्या विशाल निनादासह इंद्रात प्रवेश कर; आमची वाणी वाढव, आणि पुरंधि—पूर्णता/समृद्धी—उत्पन्न कर.
Mantra 37
आ जागृविर्विप्र ऋता मतीनां सोमः पुनानो असदच्चमूषु । सपन्ति यं मिथुनासो निकामा अध्वर्यवो रथिरासः सुहस्ताः ॥
जागृत व सतर्क, मतींच्या ऋताचा विप्र—शुद्ध होत असलेला सोम—चमूंमध्ये (पात्रांत) आसनस्थ झाला आहे. ज्याला अध्वर्यु—जोडीने, एकाच हेतूने—वेगाने पुढे नेतात; यज्ञकर्मात निपुण, रथियांसारखे शीघ्र, सुहस्त.
Mantra 38
स पुनान उप सूरे न धातोभे अप्रा रोदसी वि ष आवः । प्रिया चिद्यस्य प्रियसास ऊती स तू धनं कारिणे न प्र यंसत् ॥
तो शुद्ध होत असताना, सूर्याजवळील धाता (स्थापक) याप्रमाणे, दोन विस्तीर्ण रोदसी—द्यावा-पृथिवी—यांना वेगवेगळे पसरवून भरून टाकतो. जे प्रिय आहे—त्याच्या प्रिय सहाय्ये व ऊती—तेही तो अडवत नाही; कर्म करणाऱ्यास (कारिणे) तो धन प्रदान करतो.
Mantra 39
स वर्धिता वर्धनः पूयमानः सोमो मीढ्वाँ अभि नो ज्योतिषावीत् । येना नः पूर्वे पितरः पदज्ञाः स्वर्विदो अभि गा अद्रिमुष्णन् ॥
तो—वर्धित आणि वर्धन करणारा—शुद्ध होत असलेला, दानी सोम, प्रकाशासह आमच्याकडे आला आहे. ज्याच्या द्वारा आमचे प्राचीन पितर—पदज्ञ, स्वर्लोकविद—अद्रि (शिला) फोडून किरणरूप गायी जिंकून आणीत.
Mantra 40
अक्रान्त्समुद्रः प्रथमे विधर्मञ्जनयन्प्रजा भुवनस्य राजा । वृषा पवित्रे अधि सानो अव्ये बृहत्सोमो वावृधे सुवान इन्दुः ॥
धर्म-स्थापनेच्या प्रथम विधानात समुद्र पुढे सरकला—प्रजांचा जनक होत, भुवनाचा राजा। पवित्रावर, लोकरच्या सानु (उंचवटा)वर, वृषभासारखा, विशाल सोम—सुवान इन्दु—वाढीस आला.
Mantra 41
महत्तत्सोमो महिषश्चकारापां यद्गर्भोऽवृणीत देवान् । अदधादिन्द्रे पवमान ओजोऽजनयत्सूर्ये ज्योतिरिन्दुः ॥
महान ते कर्म, जे महिष सोमाने केले: आपां गर्भ होऊन त्याने देवांना वरण केले। पवमानाने इन्द्रात ओज स्थापिले; इन्दूने सूर्यांत ज्योती उत्पन्न केली.
Mantra 42
मत्सि वायुमिष्टये राधसे च मत्सि मित्रावरुणा पूयमानः । मत्सि शर्धो मारुतं मत्सि देवान्मत्सि द्यावापृथिवी देव सोम ॥
हे देव सोम! पवमान होत आमच्या इष्टये (यज्ञ-प्रार्थनेस) व राधस (समृद्धी) यासाठी वायूमध्ये आनंद मान. मित्र-वरुणांतही आनंद मान. मरुत-शर्धात आनंद मान, देवांत आनंद मान; आणि हे देव सोम, द्यावा-पृथिवी (स्वर्ग-पृथ्वी) यांतही आनंद मान.
Mantra 43
ऋजुः पवस्व वृजिनस्य हन्तापामीवां बाधमानो मृधश्च । अभिश्रीणन्पयः पयसाभि गोनामिन्द्रस्य त्वं तव वयं सखायः ॥
हे सोम! ऋजु (सरळ) पवस्व—वृजिन (कुटिलता/पाप) याचा हन्ता; रोग दूर करणारा व शत्रूचा आघात बाधणारा. दूधाला दूधाने अभिश्रीणन् (समृद्ध) कर, गो-रश्मी/दीप्ती वाढव; तू इंद्राचा आहेस, आणि आम्ही तुझे सखाय (सखा) आहोत.
Mantra 44
मध्वः सूदं पवस्व वस्व उत्सं वीरं च न आ पवस्वा भगं च । स्वदस्वेन्द्राय पवमान इन्दो रयिं च न आ पवस्वा समुद्रात् ॥
आमच्यासाठी मधुर रसाचा सूद (गोड निचोड) पवस्व; वसु (धन) याचा उत्स (स्रोत)ही आमच्यासाठी पवस्व; आमच्यासाठी वीर-बल आणि भग (सौभाग्य-वितरक)ही पवस्व. हे पवमान इन्दु! इंद्रासाठी स्वदस्व (मधुर हो); आणि समुद्रात् (गहन सागरातून) आमच्यासाठी रयि (सम्पदा/पूर्णता)ही पवस्व.
Mantra 45
सोमः सुतो धारयात्यो न हित्वा सिन्धुर्न निम्नमभि वाज्यक्षाः । आ योनिं वन्यमसदत्पुनानः समिन्दुर्गोभिरसरत्समद्भिः ॥
सोम, पिळून काढलेला, धारेत ओतत प्रवाहित होतो; वेगवान अश्वाप्रमाणे तो मार्ग सोडत नाही, आणि नदीप्रमाणे तो खोलपणाकडे सरकतो. स्वतःला पवित्र करीत तो आपल्या स्वाभाविक योनीत (उद्गमात) येऊन स्थिरावतो; इन्दु (बिंदू) गो-रश्मींनी (प्रकाश-किरणांनी) आणि जलांनी सह एकत्र मिसळून वाहतो.
Mantra 46
एष स्य ते पवत इन्द्र सोमश्चमूषु धीर उशते तवस्वान् । स्वर्चक्षा रथिरः सत्यशुष्मः कामो न यो देवयतामसर्जि ॥
हा सोम तुझ्यासाठी, हे इन्द्रा, पवित्र होत प्रवाहित होतो—चमूंमध्ये (पात्रांत) धीर, उत्सुक, आणि सामर्थ्याने परिपूर्ण। तो स्वर्चक्ष (प्रकाश-दृष्टी असलेला), रथ्यासारखा गतिमान, सत्यशुष्म (खरा, अजेय वेग) असलेला; देवयतांना—जे देवांकडे वळतात—तो काम (इच्छा) जसा मुक्त होतो तसा सोडला जातो.
Mantra 47
एष प्रत्नेन वयसा पुनानस्तिरो वर्पांसि दुहितुर्दधानः । वसानः शर्म त्रिवरूथमप्सु होतेव याति समनेषु रेभन् ॥
हा सोम, प्राचीन वयस् (पुरातन जीवन-बल) घेऊन स्वतःला पवित्र करीत, दुहिता—अप्स्वरूप जलकन्या—चे रूप आवरणांच्या पलीकडे धारण करतो। तो अप्सु (जलांत) त्रिवरूथ (त्रिविध रक्षण) अशी शांती अंगावर घेऊन, होताप्रमाणे समनांमध्ये (समारंभांत) जातो—रेभन्, स्तुतीगान करीत, सभांमध्ये समरसता प्रस्थापित करतो.
Mantra 48
नू नस्त्वं रथिरो देव सोम परि स्रव चम्वोः पूयमानः । अप्सु स्वादिष्ठो मधुमाँ ऋतावा देवो न यः सविता सत्यमन्मा ॥
आता, हे देव सोम, रथ-गामी, तू आमच्यासाठी चंवो (पात्रां)मध्ये सर्व बाजूंनी प्रवाहित हो—स्वतःला शुद्ध करीत. आपः (जल) मध्ये तू सर्वाधिक मधुर, मधुमान, ऋतावा आहेस; सविता-देवाप्रमाणे सत्य-संकल्प देव, तू आमच्यात सत्य-मन (सत्यचेतना) जागवितोस.
Mantra 49
अभि वायुं वीत्यर्षा गृणानोऽभि मित्रावरुणा पूयमानः । अभी नरं धीजवनं रथेष्ठामभीन्द्रं वृषणं वज्रबाहुम् ॥
स्तोत्र गात, प्रेरणेच्या वेगाने, तू वायूकडे प्रवाहित हो; शुद्ध होत मित्र-वरुणांकडे प्रवाहित हो. नराकडे—धि (प्रेरित बुद्धी)ने वेगवान, रथमार्गावर स्थिर—प्रवाहित हो; आणि इंद्राकडे—वृषभ, वज्र-बाहू—प्रवाहित हो.
Mantra 50
अभि वस्त्रा सुवसनान्यर्षाभि धेनूः सुदुघाः पूयमानः । अभि चन्द्रा भर्तवे नो हिरण्याभ्यश्वान्रथिनो देव सोम ॥
शुद्ध होत तू सु-वसन (सुंदर परिधान) वस्त्रांकडे प्रवाहित हो; सु-दुघा (समृद्ध दूध देणाऱ्या) धेनूंकडे प्रवाहित हो. आमच्या धारणासाठी चंद्र (दीप्त) हिरण्य (सुवर्ण) निधींकडे प्रवाहित हो; आणि हे देव सोम, रथिन अश्व—रथ-बलांकडेही प्रवाहित हो.
Mantra 51
अभी नो अर्ष दिव्या वसून्यभि विश्वा पार्थिवा पूयमानः । अभि येन द्रविणमश्नवामाभ्यार्षेयं जमदग्निवन्नः ॥
हे पूयमान सोम! दिव्य वसूंनींच्या संपत्तीसह आमच्याकडे प्रवाहित हो; सर्व पार्थिव समृद्धींसहही आमच्याकडे वहा. ज्यायोगे आम्ही द्रविण—खरे लाभ-धन—प्राप्त करू, त्यासह आमच्याकडे ये; जमदग्नि-वंशाप्रमाणे ऋषि-परंपरेच्या प्रेरित शक्तीसह आमच्यासाठी प्रवाहित हो.
Mantra 52
अया पवा पवस्वैना वसूनि माँश्चत्व इन्दो सरसि प्र धन्व । ब्रध्नश्चिदत्र वातो न जूतः पुरुमेधश्चित्तकवे नरं दात् ॥
या पावन मार्गाने, हे इन्दु, स्वतःला पवित्र कर; आणि याच मार्गाने सरसि—सरोवर/सत्तेच्या सरोवरात—ही वसूंची संपत्ती पुढे ढकल. येथे तेजस्वी (सोम)ही वाऱ्यासारखा वेगवान होऊन धावतो; आणि पुरुमेधही तकवे—कुशल कारागिराला—नर-बल प्रदान करतो.
Mantra 53
उत न एना पवया पवस्वाधि श्रुते श्रवाय्यस्य तीर्थे । षष्टिं सहस्रा नैगुतो वसूनि वृक्षं न पक्वं धूनवद्रणाय ॥
आमच्यासाठीही, याच पावन विधीने, स्वतःला पवित्र कर—श्रुते, श्रवाय्याच्या तीर्थावर, त्या कीर्तिमान उतार-घाटावर. नैगुताची साठ सहस्र वसू—खजिने—रणासाठी पिकलेले झाड जसे फळे झडते तसे आमच्यासाठी झडू दे.
Mantra 54
महीमे अस्य वृषनाम शूषे माँश्चत्वे वा पृशने वा वधत्रे । अस्वापयन्निगुतः स्नेहयच्चापामित्राँ अपाचितो अचेतः ॥
याच्या वृष-बलाची ही महिमामय वीर्ये अत्यंत महान आहेत—‘माँश्चत्व’मध्ये असोत, ‘पृशन्’मध्ये असोत, वा ‘वधत्रे’मध्ये. जे गुप्त आहे ते तो झोपवितो; त्याला स्निग्ध व नम्य करतो; आणि शत्रूंना—अचेत, अविवेकी प्रवृत्ती-चालना—आपल्यापासून हाकलून दूर टाकतो.
Mantra 55
सं त्री पवित्रा विततान्येष्यन्वेकं धावसि पूयमानः । असि भगो असि दात्रस्य दातासि मघवा मघवद्भ्य इन्दो ॥
तीन विस्तीर्ण पवित्रां (गाळण्यां) मधून जाऊन, हे सोम, तू शुद्ध होत एकाच मार्गाने वेगाने धावतोस. तू ‘भग’ आहेस—आनंद व वितरणाची शक्ती; तू दानाचा दाता आहेस; हे इन्दु, तू तो समृद्ध बल आहेस जो समृद्धांना देखील समृद्धी देतो.
Mantra 56
एष विश्ववित्पवते मनीषी सोमो विश्वस्य भुवनस्य राजा । द्रप्साँ ईरयन्विदथेष्विन्दुर्वि वारमव्यं समयाति याति ॥
हा सर्वविद् सोम मनीषा (विवेकयुक्त संकल्प) घेऊन प्रवाहित होतो; तो सर्व भुवनांचा राजा आहे. सभांमध्ये आपले दीप्त द्रप्स (थेंब) उधळीत, इन्दु लोकर-गाळणी ‘अव्य’ बरोबरही जातो आणि तिच्या पलीकडेही जातो—मुक्तीच्या द्वारांवर प्रभुत्व मिळवीत.
Mantra 57
इन्दुं रिहन्ति महिषा अदब्धाः पदे रेभन्ति कवयो न गृध्राः । हिन्वन्ति धीरा दशभिः क्षिपाभिः समञ्जते रूपमपां रसेन ॥
अदब्ध, महिषासारख्या बलवान शक्ती उज्ज्वल इन्दु (सोम) चाटून ग्रहण करतात; कवी-ऋषी पदावर दृष्टीस लोभणाऱ्या गिधाडांसारखे गर्जतात/पुकारतात. धीर जन त्याला दहा वेगवान प्रहारांनी प्रवृत्त करतात; ते त्याचे रूप ‘अपां रस’—जलरस—याने अभिषिक्त/अनुलेपित करतात.
Mantra 58
त्वया वयं पवमानेन सोम भरे कृतं वि चिनुयाम शश्वत् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
हे पवमान सोम! तुझ्यासह आम्ही जीवनधारणेच्या भारात मिळालेला सिद्ध लाभ सदैव गोळा करून सुव्यवस्थित करू. तो आमच्यासाठी मित्र व वरुण वाढवोत; अदिति, प्रवाहाची सिन्धु, पृथ्वी आणि द्यौ (स्वर्ग)ही.
Frequently Asked Questions
Soma Pavamāna is Soma ‘in purification’—the pressed sacred juice treated as a deity as it is strained through the filter and made fit to be offered to the gods.
The hymn describes Soma being pressed, flowing around and through the filter, entering the bowls, and becoming a powerful, purified essence that brings prosperity and strengthens the divine order.
They are invoked as supporting cosmic powers to enlarge and stabilize the benefits gained through Soma—so the prosperity and order produced by the rite become lasting and protected.
Ask anything about Sukta 97 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.