Sukta 96
Sukta 9.96
Soma Pavamāna (purified Soma)
ଏହି ପବମାନ ସୋମ ସୂକ୍ତରେ ପିଷ୍ଟ ସୋମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ—ସେ ଛାଣନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବେଗରେ ଧାଉଛନ୍ତି, ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି, ଜଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ସୋମଙ୍କୁ ବିଜୟୀ ନେତା ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ—ଯିଏ ବିରୋଧିତା ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ଯଜମାନଙ୍କ ପଥକୁ ପ୍ରଶସ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସହଚରମାନଙ୍କୁ ଆଲୋକର ନୂତନ ‘ବସ୍ତ୍ର’—ବଳ, ସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ ପ୍ରେରିତ ଶକ୍ତି—ରେ ଆବୃତ କରନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
प्र सेनानीः शूरो अग्रे रथानां गव्यन्नेति हर्षते अस्य सेना । भद्रान्कृण्वन्निन्द्रहवान्त्सखिभ्य आ सोमो वस्त्रा रभसानि दत्ते ॥
ଆଗକୁ ଗତି କରେ ସୋମ—ରଥମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରେ ଶୂର ସେନାନୀ; ଗବ୍ୟ (ପ୍ରକାଶମୟ ଗୋ/କିରଣ)କୁ ଖୋଜି ଯାଏ; ତାହାର ଅନ୍ତଃସେନା ହର୍ଷିତ ହୁଏ। ଭଦ୍ରତା ସୃଷ୍ଟି କରି, ଇନ୍ଦ୍ରହ୍ୱାନ (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ବଳ)କୁ ଜାଗ୍ରତ କରି, ସୋମ ସଖମାନଙ୍କୁ ରଭସ ଵସ୍ତ୍ର ଦାନ କରେ—ପ୍ରକାଶ ଓ ଶକ୍ତିର ନୂତନ ଆବରଣ।
Mantra 3
स नो देव देवताते पवस्व महे सोम प्सरस इन्द्रपानः । कृण्वन्नपो वर्षयन्द्यामुतेमामुरोरा नो वरिवस्या पुनानः ॥
ହେ ଦେବ ସୋମ, ଆମ ପାଇଁ ଦେବତାତେ (ଦିବ୍ୟ ଅବସ୍ଥା)ରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ; ମହା ବିସ୍ତାର ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ରପାନ (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାନୀୟ) ହୁଅ। ଅପଃ (ଜଳ)କୁ ଗଢ଼ି, ଦ୍ୟାମ୍ (ଆକାଶ)କୁ ବର୍ଷାଇ, ଏହି ବିଶାଳ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ—ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ହେବାବେଳେ, ଆମ ପାଇଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ବିଶାଳ ପଥ ଖୋଲିଦିଅ।
Mantra 4
अजीतयेऽहतये पवस्व स्वस्तये सर्वतातये बृहते । तदुशन्ति विश्व इमे सखायस्तदहं वश्मि पवमान सोम ॥
ଅଜୀତତା ଓ ଅହତତା ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ; ସ୍ୱସ୍ତି ପାଇଁ, ସର୍ବତାତି—ସର୍ବାଙ୍ଗ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ, ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ। ଏହି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସଖାମାନେ; ସେହି ଇଚ୍ଛା ମୁଁ ମଧ୍ୟ କରେ—ହେ ପବମାନ ସୋମ, ତୁମେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ।
Mantra 5
सोमः पवते जनिता मतीनां जनिता दिवो जनिता पृथिव्याः । जनिताग्नेर्जनिता सूर्यस्य जनितेन्द्रस्य जनितोत विष्णोः ॥
ସୋମ ପବିତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ—ମତିମାନଙ୍କର ଜନିତା, ଦ୍ୟୌର ଜନିତା, ପୃଥିବୀର ଜନିତା; ଅଗ୍ନିର ଜନିତା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଜନିତା; ଇନ୍ଦ୍ରର ଜନିତା, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଜନିତା।
Mantra 9
परि प्रियः कलशे देववात इन्द्राय सोमो रण्यो मदाय । सहस्रधारः शतवाज इन्दुर्वाजी न सप्तिः समना जिगाति ॥
ପ୍ରିୟ ସୋମ, ଦେବବାତରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆନନ୍ଦମଦ ପାଇଁ କଳଶକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ସହସ୍ରଧାର, ଶତବାଜ, ତେଜସ୍ୱୀ ଇନ୍ଦୁ—ବିଜୟୀ ଅଶ୍ୱ ପରି—ଏକେ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପହଞ୍ଚେ।
Mantra 10
स पूर्व्यो वसुविज्जायमानो मृजानो अप्सु दुदुहानो अद्रौ । अभिशस्तिपा भुवनस्य राजा विदद्गातुं ब्रह्मणे पूयमानः ॥
ସେ ପ୍ରାଚୀନ ସୋମ, ବସୁର (ଧନର) ବିଦ୍—ଜ୍ଞାତା-ଶୋଧକ—ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି; ଅପ୍ସୁ (ଜଳମଧ୍ୟରେ) ମୃଜାନ ହୋଇ, ଅଦ୍ରୌ (ପଥର ଉପରେ) ଦୁହାଯାଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି। ଅଭିଶସ୍ତି (ଦୁଷ୍ଟବାଣୀ/ଆକ୍ଷେପ) ଓ ଆକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷକ, ଭୁବନର ରାଜା—ପୂୟମାନ (ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା) ସେ ବ୍ରହ୍ମଣେ (ବ୍ରହ୍ମ/ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ) ଗାତୁ (ମାର୍ଗ) ଖୋଜି ଦିଅନ୍ତି; ମନ୍ତ୍ର ସତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବାକୁ ପଥ ଖୋଲନ୍ତି।
Mantra 11
त्वया हि नः पितरः सोम पूर्वे कर्माणि चक्रुः पवमान धीराः । वन्वन्नवातः परिधीँरपोर्णु वीरेभिरश्वैर्मघवा भवा नः ॥
ହେ ପବମାନ ସୋମ! ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଆମ ପୂର୍ବ ପିତୃମାନେ—ଧୀର (ଜ୍ଞାନୀ)—କର୍ମାଣି (କର୍ମ) ସାଧନ କଲେ। ହେ ଅବନ୍ୱନ୍ (ଅଜେୟ/ଅପ୍ରତିହତ) ବୀର! ଆମଠାରୁ ପରିଧୀନ୍ (ଘେରା-ବାଧା/ବନ୍ଧନ) ଅପସାରଣ କର। ବୀରମାନଙ୍କ ସହ, ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ, ହେ ମଘବାନ୍ (ଉଦାର ଦାତା), ଆମ ପାଇଁ ବିସ୍ତାର-ସମୃଦ୍ଧିର ଦାତା ହୁଅ।
Mantra 12
यथापवथा मनवे वयोधा अमित्रहा वरिवोविद्धविष्मान् । एवा पवस्व द्रविणं दधान इन्द्रे सं तिष्ठ जनयायुधानि ॥
ଯେପରି ତୁମେ ମନୁ ପାଇଁ ଯଥା ପବଥାଃ—ବୟୋଧା (ପୋଷକ) ହୋଇ, ଅମିତ୍ରହା (ଶତ୍ରୁହନ୍ତା) ହୋଇ, ବରିବୋବିଦ୍ (ବିଶାଳ ଆଶ୍ରୟ/ଅବକାଶ ଜାଣୁଥିବା) ହୋଇ, ହବିଷ୍ମାନ୍ (ହବିଷରେ ସମୃଦ୍ଧ) ଥିଲ—ସେପରି ଏବେ ମଧ୍ୟ ପବସ୍ୱ; ଦ୍ରବିଣଂ (ଧନ/ନିଧି) ଧାରଣ କରି। ଇନ୍ଦ୍ରେ ସଂ ତିଷ୍ଠ—ଇନ୍ଦ୍ରରେ ଏକତ୍ର ନିଶ୍ଚଳ ହୁଅ—ଏବଂ ଆୟୁଧାନି ଜନୟ: ଜୟ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶସ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।
Mantra 13
पवस्व सोम मधुमाँ ऋतावापो वसानो अधि सानो अव्ये । अव द्रोणानि घृतवान्ति सीद मदिन्तमो मत्सर इन्द्रपानः ॥
ହେ ସୋମ, ମଧୁରସ-ସମୃଦ୍ଧ, ଋତର ପାଳକ, ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେଅ; ଅବ୍ୟେ (ଉନର) ଶିଖର ଉପରେ ଅପଃ (ଜଳ) ଧାରଣ କରି। ଘୃତଭରା ଦ୍ରୋଣମାନଙ୍କ ଭିତରେ ତୁମେ ଆସୀନ ହେଅ—ସର୍ବାଧିକ ମଦକର, ସର୍ବାଧିକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଇନ୍ଦ୍ରପାନ—ଯେପରି ଅର୍ପିତ ରୂପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବସୁ।
Mantra 14
वृष्टिं दिवः शतधारः पवस्व सहस्रसा वाजयुर्देववीतौ । सं सिन्धुभिः कलशे वावशानः समुस्रियाभिः प्रतिरन्न आयुः ॥
ଦିବ୍ୟ ବୃଷ୍ଟି ପରି, ଶତଧାରା ହୋଇ ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେଅ; ଦେବବୀତୌ (ଦେବାନୁଗ୍ରହ-ପଥରେ) ସହସ୍ରଗୁଣ ବାଜ (ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି) ଜିତୁଥିବା ହେଅ। କଳଶରେ ସିନ୍ଧୁମାନଙ୍କ (ନଦୀମାନଙ୍କ) ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଗୁଞ୍ଜିତ ହୋଇ, ଉସ୍ରିୟା (ପ୍ରକାଶମୟ କିରଣ) ସହିତ ଆମ ଆୟୁକୁ ବଢ଼ାଅ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ କର।
Mantra 15
एष स्य सोमो मतिभिः पुनानोऽत्यो न वाजी तरतीदरातीः । पयो न दुग्धमदितेरिषिरमुर्विव गातुः सुयमो न वोळ्हा ॥
ଏହି ସୋମ ଆମ ଜାଗ୍ରତ ମତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇ, ବଳବାନ ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱ ପରି ଅଭାବ ଓ ବିରୋଧର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ଦୁଧ ଦୋହାଯାଇଥିବା ପରି, ସେ ଅଦିତିର ଉଗ୍ର, ପୋଷକ ପ୍ରବାହକୁ ବହାଏ—ଖୋଲା ପଥ ପରି ବିଶାଳ; ସୁୟମ (ସୁଶାସିତ) ନିର୍ଦ୍ଦେଶନ ସହ, ନିଶ୍ଚିତ ବାହକ ହୋଇ ଆମକୁ ଆଗକୁ ବହିନେଇଯାଏ।
Mantra 16
स्वायुधः सोतृभिः पूयमानोऽभ्यर्ष गुह्यं चारु नाम । अभि वाजं सप्तिरिव श्रवस्याभि वायुमभि गा देव सोम ॥
ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆୟୁଧଧାରୀ, ସୋତୃଭିଃ (ରସ ପିଡ଼ୁଥିବାମାନେ) ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେଉଥିବା, ହେ ସୋମ, ବହି ଆଗେଇ ଯାଅ—ଗୁହ୍ୟ ଓ ଚାରୁ ନାମ ଦିଗକୁ। ଯେପରି ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱ ଶ୍ରବସ୍ୟ (ଯଶ) ଦିଗକୁ ଧାଏ, ସେପରି ବାଜ (ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି) ଦିଗକୁ ଧାଅ; ବାୟୁ ଦିଗକୁ ଧାଅ, ଗାଃ (କିରଣ-ଗୋମାନେ) ଦିଗକୁ ଧାଅ, ହେ ଦେବ ସୋମ।
Mantra 17
शिशुं जज्ञानं हर्यतं मृजन्ति शुम्भन्ति वह्निं मरुतो गणेन । कविर्गीर्भिः काव्येना कविः सन्त्सोमः पवित्रमत्येति रेभन् ॥
ନବଜାତ ଶିଶୁକୁ—ଇଚ୍ଛନୀୟକୁ—ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି; ମରୁତମାନେ ନିଜ ଗଣ ସହିତ ବହ୍ନି (ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାହକ) କୁ ଶୋଭାୟିତ କରନ୍ତି। ଗୀର୍ଭିଃ (ପ୍ରେରିତ ସ୍ତୁତି) ଦ୍ୱାରା କବି, କାବ୍ୟେନ (କାବ୍ୟଦର୍ଶନ) ଦ୍ୱାରା କବି—କବି ହୋଇ—ସୋମ, ରେଭନ୍ (ସ୍ତୁତି ଗାଇ), ପବିତ୍ରମ୍ (ଛାଣି) କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
Mantra 18
ऋषिमना य ऋषिकृत्स्वर्षाः सहस्रणीथः पदवीः कवीनाम् । तृतीयं धाम महिषः सिषासन्त्सोमो विराजमनु राजति ष्टुप् ॥
ଯାହାର ମନ ଋଷିମୟ, ଯିଏ ଋଷିତ୍ୱ ଗଢ଼େ, ସ୍ୱର୍ଷାଃ (ପ୍ରକାଶମୟ ଲୋକରେ ସ୍ୱୟଂ ବହୁଥିବା), ସହସ୍ରଣୀଥଃ (ହଜାର ପଥର ନେତା), କବିମାନଙ୍କ ପଦବୀ (ପଥ) ର ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ—ତୃତୀୟ ଧାମକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ମହିଷ (ମହା ବୃଷଭ) ସୋମ, ବିରାଜକୁ ଅନୁସରି (ବିରାଜମନୁ) ଜପ-ଗାନ କରି ରାଜ କରେ—ଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦରେ।
Mantra 19
चमूषच्छ्येनः शकुनो विभृत्वा गोविन्दुर्द्रप्स आयुधानि बिभ्रत् । अपामूर्मिं सचमानः समुद्रं तुरीयं धाम महिषो विवक्ति ॥
ଚମୂଷୁ (ଚମଚା/ଲାଡଲରେ) ଆସୀନ ଶ୍ୟେନ-ପକ୍ଷୀ, ନିଜ ଆୟୁଧ ଧାରଣ କରି—ଗୋବିନ୍ଦୁ (ଗୋ/କିରଣକୁ ଖୋଜିପାଉଥିବା) ଏହି ଦ୍ରପ୍ସ (ସୋମବିନ୍ଦୁ) ଅପାଂ ଊର୍ମି (ଜଳତରଙ୍ଗ) ସହ ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଗତି କରେ; ମହିଷ (ମହା ବୃଷଭ) ଚତୁର୍ଥ ଧାମକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
Mantra 20
मर्यो न शुभ्रस्तन्वं मृजानोऽत्यो न सृत्वा सनये धनानाम् । वृषेव यूथा परि कोशमर्षन्कनिक्रदच्चम्वोरा विवेश ॥
ଯେପରି ଶୁଭ୍ର ମର୍ୟୋ (ଯୁବକ) ନିଜ ତନୁକୁ ମୃଜମାନ (ଶୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା) ହୁଏ, ଏବଂ ଧନମାନଙ୍କ ସନୟ (ବିଜୟ/ପ୍ରାପ୍ତି) ପାଇଁ ଅଶ୍ୱ ପରି ଦୌଡ଼େ, ସେପରି ସେ ବୃଷଭ ପରି ଯୂଥମାନଙ୍କ (ଝୁଣ୍ଡମାନଙ୍କ) ଚାରିପାଖେ କୋଶ (ପାତ୍ର)କୁ ପରି ଅର୍ଷନ୍ (ଚାରିଦିଗେ ଧାଇ) ଯାଏ; ହର୍ଷରେ କନିକ୍ରଦତ୍ (ଆନନ୍ଦଧ୍ୱନି/ହିଣିହିଣାଟ) କରି ସେ ଦୁଇ ଚମୂ (ବାଟି) ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
Mantra 21
पवस्वेन्दो पवमानो महोभिः कनिक्रदत्परि वाराण्यर्ष । क्रीळञ्चम्वोरा विश पूयमान इन्द्रं ते रसो मदिरो ममत्तु ॥
ପବସ୍ୱ, ହେ ଇନ୍ଦୁ, ପବମାନ, ମହୋଭିଃ (ମହାଶକ୍ତିମାନେ) ସହ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ; ହର୍ଷରେ କନିକ୍ରଦତ୍ (ଆନନ୍ଦଧ୍ୱନି) କରି ବାରାଣି (ଉନର ଛାଣଣ-ଫ୍ଲୀସ) ଚାରିପାଖେ ପରି ଅର୍ଷ (ଚାରିଦିଗେ ଧାଉ) କର। ପୂୟମାନ (ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା) ତୁମେ କ୍ରୀଳନ୍ (କ୍ରୀଡ଼ା କରି) ଦୁଇ ଚମୂରେ ପ୍ରବେଶ କର; ତୁମ ମଦିର ରସ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମମତ୍ତୁ (ପ୍ରମୋଦିତ/ମତ୍ତ) କରୁ।
Mantra 22
प्रास्य धारा बृहतीरसृग्रन्नक्तो गोभिः कलशाँ आ विवेश । साम कृण्वन्त्सामन्यो विपश्चित्क्रन्दन्नेत्यभि सख्युर्न जामिम् ॥
ତାହାଠାରୁ ମହାନ ଧାରାମାନେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା; କିରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଗୋମାନଙ୍କ ସହ କଳଶମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସାମ ରଚି ଗାଉଥିବା—ସାମର ଅଧିପତି, ବିପଶ୍ଚିତ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟା—ଉଚ୍ଚ ନାଦ କରି, ସଖା ପାଖକୁ ଯିବା ପରି ନିଜ ଜ୍ଞାତିଜନ (ଜାମି) ପାଖକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।
Mantra 23
अपघ्नन्नेषि पवमान शत्रून्प्रियां न जारो अभिगीत इन्दुः । सीदन्वनेषु शकुनो न पत्वा सोमः पुनानः कलशेषु सत्ता ॥
ହେ ପବମାନ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ତୁମେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅ; ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସିତ ପ୍ରେମିକ ପରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଇନ୍ଦୁ ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ଅଭିଗୀତ ହୁଏ। ଉଡ଼ିଆସି ବସୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି, ପୁନାନ (ଶୁଦ୍ଧ) ସୋମ କାଠର ପାତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିବାସ କରି କଳଶମାନେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରେ।
Mantra 24
आ ते रुचः पवमानस्य सोम योषेव यन्ति सुदुघाः सुधाराः । हरिरानीतः पुरुवारो अप्स्वचिक्रदत्कलशे देवयूनाम् ॥
ହେ ପବମାନ ସୋମ, ତୁମ ରୁଚିମାନେ (କାନ୍ତିମାନେ) ସୁଦୁଘା ନାରୀମାନଙ୍କ ପରି, ସୁଧାରାମାନେ ନେଇ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ତୁମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି। ହରି (ତାମ୍ର-ହଳଦିଆ) ବର୍ଣ୍ଣବାନ, ଅଗ୍ରେ ନୀତ, ବହୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ, ଅପ୍ସୁ (ଜଳମାନେ) ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ଜନ କରେ—ଦେବୟୁମାନଙ୍କ କଳଶରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହୁଏ।
Inside Sukta 96
How it unfolds
- Where it opens
Soma is hailed as a heroic leader moving at the head of the ‘chariots,’ seeking the luminous herds and bringing auspicious power to his companions.
- Development
The hymn develops Soma’s motion through purification: he becomes bright, swift, and victorious; he calls Indra’s might, overcomes want and hostility, and expands the path like the wide freedom of Aditi.
- Climax
Soma’s radiances surge in rich streams; the tawny one resounds in the waters and in the jar—fully clarified and ready as the gods’ draught.
- Where it settles
The purified Soma is affirmed as a sure bearer who carries the sacrificer onward, securing protection, increase, and right-going movement on the wide path.
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaSoma is the sacred plant-juice pressed, mixed, and filtered; in the Pavamāna hymns he is a tawny, shining, roaring stream that runs through woolen sieves, enters the jars, and becomes the gods’ beloved draught—especially Indra’s.
- Cosmic functionHe mediates between human and divine: a consecrated flow that energizes the gods, sustains ṛta (right order), and releases abundance, victory, and inspired speech.
- Inner significanceThe purification of Soma mirrors inner purification—thoughts clarified into luminous intuition; the “flow” becomes concentrated will, joy, and truth-bearing insight that carries the seeker beyond obstruction.
Famous verses
प्र सेना॒नीः शूरो॒ अग्रे॒ रथा॑नाम्एष स्य सोमो मतिभिः पुनानोऽत्यो न वाजी तरतीदरातीः । पयो न दुग्धमदितेरिषिरमुर्विव गातुः सुयमो न वोळ्हा ॥आ ते॒ रुच॒: पव॑मानस्य सोमAttributes of the deity
- Purifying (pavamāna)
- Radiant/tawny (hari)
- Swift like a steed
- Indra-invoking and strength-giving
- Auspicious-maker and obstacle-crosser
- Resounding/roaring in waters and vessels
- Nourishing like milk; wide like Aditi’s expanse
Also by this seer
- Rig Veda Mandala 9 (Pavamāna section) contains several hymns with uncertain or collective authorship; RV 9.96 belongs to this liturgical corpus.
- Many Pavamāna hymns function as ritual companions to Soma pressing and are preserved more as priestly sequences than as biographically anchored compositions.
The rite, step by step
- Press the Soma stalks and collect the expressed juice.
- Mix with water (and typically milk/curds as prescribed) and guide the stream to the woolen filter (pavitra).
- Recite/sing Pavamāna verses as Soma ‘runs’ and clarifies, visualizing radiance and victory arising from the flow.
- Collect the purified Soma in jars (kalaśa), then portion it for offerings.
- Offer Soma to Indra and allied deities; distribute the remainder as ritual draught to officiants according to rule.
- Conclude with prayers for wide paths (gātu), protection from hostility (arāti), and prosperity.
Offerings
- Purified Soma (primary)
- Water for washing/mixing
- Milk/curds (common Soma adjuncts, tradition-dependent)
- Optional ghee and accompanying oblations in the fire as part of the broader Soma rite
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma Pavamāna—Soma in the act of being purified as it flows through the filters and becomes fit to offer to the gods, especially Indra.
It refers to the ritual process where pressed Soma juice is strained through a woolen filter and collected in jars; the hymn also treats this as a symbol of inner cleansing and clarified inspiration.
It asks for victory over hostility and want, auspiciousness and strength (often linked with Indra), and a “wide path” of progress—prosperity, protection, and right movement in life.
Ask anything about Sukta 96 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
