Opening the text

Sukta 9.97
Soma Pavamāna (the purified Soma)
ఈ పవమాన సోమ స్తోత్రం, సోమరసాన్ని పిండుతూ శుద్ధి చేస్తూ వడపోత గుండా ప్రవహించి పాత్రలలోకి చేరి, దేవతలతో కలవడానికి యోగ్యుడవడం ను స్తుతిస్తుంది. ఇందులో సోముడు ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండే, మంత్రోచ్చారణతో నిండిన, యాజ్ఞిక పురోహితశక్తిగా చిత్రితుడై, యజ్ఞపు ప్రకాశమయ నివాసంలో ప్రవేశించి గోవులు, బలం, క్రమబద్ధమైన సమృద్ధి వంటి వృద్ధిని ప్రసాదిస్తాడని పునఃపునః వర్ణించబడుతుంది. అలాగే సోముని ద్వారా లభించే వరాలను స్థిరపరచేందుకు మిత్రుడు, వరుణుడు, అదితి, ద్యావాపృథివి (ఆకాశం–భూమి) వంటి సహాయక విశ్వాధారాలను ఆహ్వానిస్తూ ఆశీర్వాద పరిధిని విస్తరిస్తుంది.
Mantra 1
अस्य प्रेषा हेमना पूयमानो देवो देवेभिः समपृक्त रसम् । सुतः पवित्रं पर्येति रेभन्मितेव सद्म पशुमान्ति होता ॥
అతని ప్రేరణతోను స్వర్ణమయ బలంతోను దేవుడైన సోముడు శుద్ధమవుతూ దేవులతో తన రసం (ఆనందసారం) కలుపుతాడు. పిండబడిన (సుత) అతడు పవిత్రం (వడపోత)-ను పరిభ్రమిస్తూ, రేభన్—స్తోత్రధ్వని చేస్తూ సాగుతాడు; కొలతతో నిశ్చయంగా ఉన్నవాడివలె, ప్రకాశమయ సదనంలో ప్రవేశిస్తాడు—పశుసంపదతో సమృద్ధిగా; అంతర్యజ్ఞ హోతా (పురోహితుడు) అతడే.
Mantra 2
भद्रा वस्त्रा समन्या वसानो महान्कविर्निवचनानि शंसन् । आ वच्यस्व चम्वोः पूयमानो विचक्षणो जागृविर्देववीतौ ॥
శుభప్రదమైన, సమన్వయమైన వస్త్రాలు ధరించిన ఆ మహాకవి అంతర వచనాలను ప్రకటిస్తాడు. శుద్ధమవుతూ చమూ (పాత్రాలు)-లలో ఉచ్చరించదగినవాడవు; విచక్షణగల, ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండే వాడు దేవవీతి (దేవప్రాప్తి)-లో సాగుతాడు.
Mantra 3
समु प्रियो मृज्यते सानो अव्ये यशस्तरो यशसां क्षैतो अस्मे । अभि स्वर धन्वा पूयमानो यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ప్రియుడైన (సోముడు) ఉన్ని శిఖరంపై శుద్ధి చేయబడతాడు; యశస్వులలో మరింత యశస్విగా మా కోసం ప్రకాశిస్తాడు. శుద్ధమవుతూ విస్తారమైన ధన్వా (విస్తీర్ణం)-పై స్వచ్ఛమైన స్వరంతో పిలుస్తాడు; మీరు ఎల్లప్పుడూ మమ్మల్ని స్వస్తిభిః—క్షేమస్థితులతో—రక్షించండి.
Mantra 4
प्र गायताभ्यर्चाम देवान्त्सोमं हिनोत महते धनाय । स्वादुः पवाते अति वारमव्यमा सीदाति कलशं देवयुर्नः ॥
పాడండి; దేవులకై మనం స్తోత్రం పాడుదాం—మహా ధనసంపదకై సోమాన్ని ముందుకు ప్రవహింపజేయండి. మధురమైన సోముడు ఉన్ని వడపోతను దాటి ప్రవహించి, దేవప్రియుడై మనకు దేవాన్వేషిగా కలశంలో వచ్చి స్థిరపడతాడు.
Mantra 5
इन्दुर्देवानामुप सख्यमायन्त्सहस्रधारः पवते मदाय । नृभिः स्तवानो अनु धाम पूर्वमगन्निन्द्रं महते सौभगाय ॥
ఇందు అనే ప్రకాశించే బిందువు దేవుల సఖ్యత వైపు వస్తుంది; సహస్రధారలుగా మదానందార్థం తనను తాను పవిత్రం చేసుకుంటుంది. వీరులచే స్తుతింపబడి, ప్రాచీన ధామాలను అనుసరించి సాగి, మహా సౌభాగ్యార్థం ఇంద్రుని చేరుతుంది.
Mantra 6
स्तोत्रे राये हरिरर्षा पुनान इन्द्रं मदो गच्छतु ते भराय । देवैर्याहि सरथं राधो अच्छा यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
స్తుతి మరియు ధనసంపదకై, హే హరి, పవిత్రమవుతూ ప్రవహించు; నీ మదానందం ఇంద్రుని వద్దకు వెళ్లి, అతని శక్తి-ధారణకై నిలవనీ. దేవులతో ఒకే రథంలో రాధస్ (దానం/అనుగ్రహం) వైపు సాగు; మరియు మీరు మమ్మల్ని ఎల్లప్పుడూ స్వస్తితో రక్షించండి.
Mantra 7
प्र काव्यमुशनेव ब्रुवाणो देवो देवानां जनिमा विवक्ति । महिव्रतः शुचिबन्धुः पावकः पदा वराहो अभ्येति रेभन् ॥
ఉశనస్ వలె ప్రేరిత కావ్యవాణిని పలుకుచూ, ఆ దేవుడు—దేవుల జన్మములను (ఉత్పత్తి రహస్యములను) వెల్లడిచేస్తాడు. మహావ్రతుడు, శుచి-బంధువు, పావకుడు—రేభన్ (స్తుతిగాయకుడు)గా—పదప్రహారంతో వరాహంలా ముందుకు సాగి, లక్ష్యాన్ని ఛేదించి చేరుతాడు.
Mantra 8
प्र हंसासस्तृपलं मन्युमच्छामादस्तं वृषगणा अयासुः । आङ्गूष्यं पवमानं सखायो दुर्मर्षं साकं प्र वदन्ति वाणम् ॥
హంస-శక్తులు ఉగ్రమైన త్రిపల (త్రివిధ బలం)ను దాని ధామం వైపు తోడుతాయి; వృష-గణాలు లక్ష్యానికి చేరాయి. సఖులు కలిసి పవమానుని వాణిని ఉచ్చరిస్తారు—ఆంగూష్య (ప్రేరిత గీత)తో నిండినది, దుర్మర్ష (అప్రతిహత)మైనది.
Mantra 11
अध धारया मध्वा पृचानस्तिरो रोम पवते अद्रिदुग्धः । इन्दुरिन्द्रस्य सख्यं जुषाणो देवो देवस्य मत्सरो मदाय ॥
అప్పుడు మధురస ధారతో కలసి, అద్రి (పిండే రాయి) నుండి దోహితుడై, తీరో-రోమ (వడకట్టే రోమ/ఉల్లి) మీదుగా ప్రవహిస్తాడు. ఇందు, ఇంద్రుని సఖ్యతను స్వీకరించి—దేవుని దేవ-మత్సర (దైవ రతి/ఉన్మాదం)—మదానికి ప్రేరేపించే మత్తుగా మారుతుంది.
Mantra 16
जुष्ट्वी न इन्दो सुपथा सुगान्युरौ पवस्व वरिवांसि कृण्वन् । घनेव विष्वग्दुरितानि विघ्नन्नधि ष्णुना धन्व सानो अव्ये ॥
ఓ ఇందు (సోమా), మాపై అనుగ్రహించి—మాకు సుపథాలను, సుగమ గమనమార్గాలను కల్పిస్తూ—విశాల ప్రదేశంలో పవిత్రమై ప్రవహించు. సుత్తిలా అన్ని వైపులా ఉన్న దురితాలను ఛిన్నాభిన్నం చేస్తూ, మేకెత్తు వడపోత (అవ్య) పై ఉన్న ప్రవాహశిఖరంతో (సాను) వేగంగా ముందుకు దూసుకుపో.
Mantra 17
वृष्टिं नो अर्ष दिव्यां जिगत्नुमिळावतीं शंगयीं जीरदानुम् । स्तुकेव वीता धन्वा विचिन्वन्बन्धूँरिमाँ अवराँ इन्दो वायून् ॥
మాకు దివ్య వృష్టిని—బలమయినదాన్ని, లక్ష్యాన్ని త్వరగా చేరేదాన్ని—ప్రవహింపజేయి; అది ఇళా-సంపన్నం, మంగళకరం, శాంతిదాయకం, ఉత్సాహంగా దానం చేసేదిగా ఉండుగాక. ప్రయోగించిన బాణంలా, ఓ ఇందు, వివేచనతో విస్తరిస్తూ ఈ దిగువ శక్తులు, వాయు/ప్రవాహాలను ఎంచి ఎంచి సమీకరించి, వాటిని ఋతపు సరైన గమనానికి ఉద్ధరించు.
Mantra 18
ग्रन्थिं न वि ष्य ग्रथितं पुनान ऋजुं च गातुं वृजिनं च सोम । अत्यो न क्रदो हरिरा सृजानो मर्यो देव धन्व पस्त्यावान् ॥
ముడిని విప్పినట్లే—పవిత్రమవుతూ—చిక్కుకున్నదాన్ని విప్పు, ఓ సోమా; నేర మార్గాన్నీ, వంకర మార్గాన్నీ స్పష్టంచేయి. హిన్నహిన్నలాడే అశ్వంలా, హరి-తామ్ర శక్తి విడుదలై దూసుకుపోతుంది; ఓ దేవయువా, గృహసంపన్నుడై (పస్త్యావాన్) ముందుకు పరుగెత్తు.
Mantra 20
अरश्मानो येऽरथा अयुक्ता अत्यासो न ससृजानास आजौ । एते शुक्रासो धन्वन्ति सोमा देवासस्ताँ उप याता पिबध्यै ॥
ఇవి లగ్గం లేని రథాల వలె; పోటీ యుద్ధంలో విడిచిన అశ్వాల్లా, యుక్తమైయూ విడిపడినట్లుగా వేగంగా దూసుకుపోతున్నాయి. ఈ ప్రకాశవంతమైన సోమాలు ముందుకు పరిగెడుతున్నాయి. ఓ దేవులారా, వీటికి సమీపంగా వచ్చి పానంచేయండి—విజయగతిలో ప్రవహించే ఈ శుద్ధ తేజస్సును మీలో గ్రహించండి.
Mantra 22
तक्षद्यदी मनसो वेनतो वाग्ज्येष्ठस्य वा धर्मणि क्षोरनीके । आदीमायन्वरमा वावशाना जुष्टं पतिं कलशे गाव इन्दुम् ॥
కాంక్షించే మనస్సు ప్రేరేపించిన వాక్, పరముని ధర్మంలో—పాల యొక్క ప్రకాశమయ ముఖంలో—అతనిని రూపుదిద్దినప్పుడు, వరాన్ని కోరే అన్వేషక శక్తులు అతని వద్దకు వస్తాయి. కలశంలో కిరణరూప గావులు ప్రియ పతి—ఇందు—ను కుండలో ధరిస్తాయి.
Mantra 23
प्र दानुदो दिव्यो दानुपिन्व ऋतमृताय पवते सुमेधाः । धर्मा भुवद्वृजन्यस्य राजा प्र रश्मिभिर्दशभिर्भारि भूम ॥
దివ్య దానుదుడు—ధారల దాత, వాటిని పెంపొందించేవాడు—ముందుకు సాగుతాడు; సుమేధుడు సత్యానికి సత్యరూపంగా పవిత్రమై ప్రవహిస్తాడు. అతడు ధర్మమవుతాడు, క్రియాక్షేత్రానికి రాజవుతాడు; మరియు పది రశ్ములతో—భారంలో విశాలుడై—అగ్రసరిస్తాడు.
Mantra 24
पवित्रेभिः पवमानो नृचक्षा राजा देवानामुत मर्त्यानाम् । द्विता भुवद्रयिपती रयीणामृतं भरत्सुभृतं चार्विन्दुः ॥
పవిత్రముల (వడపోతల) ద్వారా పవమానుడు, నరచక్షా (మనుష్యుల ద్రష్ట)గా ఉండి, దేవులకును మర్త్యులకును రాజుగా అవుతాడు. అతడు ద్వివిధంగా రయి/సంపదల అధిపతిగా అవుతాడు; మనోహరుడు అయిన ఇందు మనలో సుభృతమైన ఋతం (సత్య-నియమం)ను మోసుకొని వస్తాడు.
Mantra 25
अर्वाँ इव श्रवसे सातिमच्छेन्द्रस्य वायोरभि वीतिमर्ष । स नः सहस्रा बृहतीरिषो दा भवा सोम द्रविणोवित्पुनानः ॥
కీర్తి కోసం దూసుకెళ్లే అశ్వంలా, విజయదిశగా, ఇంద్ర-వాయువుల ఆహ్వాన/అతిథ్య దిశగా ప్రవహించు. వృద్ధిని కలిగించే సహస్ర మహత్తర ఇషః (ప్రేరణలు/పోషణలు) మాకు దయచేయి; ఓ సోమా, పవమానుడై శుద్ధి చెందుతూ, మాకు నిజ ధనాన్ని కనుగొనేవాడైన ద్రవిణోవిత్గా భవించు.
Mantra 29
शतं धारा देवजाता असृग्रन्त्सहस्रमेनाः कवयो मृजन्ति । इन्दो सनित्रं दिव आ पवस्व पुरएतासि महतो धनस्य ॥
దేవజాతమైన శత ధారలు విడుదలై ప్రవహిస్తున్నాయి; సహస్ర కల్మషాలను కవులు (ఋషులు) శుద్ధి చేస్తారు. ఓ ఇందూ, దివ్య సనిత్రం (నిధి/భాండారం) వరకు పవిత్రుడై ప్రవహించు; నీవు మహత్తర ధనానికి పురఏతా (అగ్రగామి)వు.
Mantra 32
कनिक्रददनु पन्थामृतस्य शुक्रो वि भास्यमृतस्य धाम । स इन्द्राय पवसे मत्सरवान्हिन्वानो वाचं मतिभिः कवीनाम् ॥
గర్జిస్తూ నీవు ఋత (సత్య-నియమ) మార్గాన్ని అనుసరిస్తావు; శుక్ర-దీప్తుడై నీవు అమృత ధామాన్ని ప్రకాశింపజేస్తావు. ఇంద్రునికోసం నీవు నిన్ను శుద్ధి చేసుకుంటావు; మత్సరవాన్ (పరవశానందంతో నిండినవాడు)గా, కవుల మతులతో వాణిని ప్రేరేపిస్తూ.
Mantra 33
दिव्यः सुपर्णोऽव चक्षि सोम पिन्वन्धाराः कर्मणा देववीतौ । एन्दो विश कलशं सोमधानं क्रन्दन्निहि सूर्यस्योप रश्मिम् ॥
ఓ సోమా, దివ్య సుపర్ణుడు (సుందర-పక్షి) క్రిందికి చూసి గమనిస్తాడు; దేవవీతి (దేవసన్నిధి యజ్ఞం) లో కర్మచేత ధారలను ఉప్పొంగింపజేస్తాడు. ఓ ఇందూ, సోమధాన కలశంలో ప్రవేశించు; క్రందిస్తూ సూర్యుని రశ్మి వద్దకు రా—ఆ రశ్మి-రేఖపై आरोహించు.
Mantra 35
सोमं गावो धेनवो वावशानाः सोमं विप्रा मतिभिः पृच्छमानाः । सोमः सुतः पूयते अज्यमानः सोमे अर्कास्त्रिष्टुभः सं नवन्ते ॥
సోమునికోసం గావః (కిరణ-గావులు) మరియు ధేనవః (పోషక దుగ్ధ-శక్తులు) కేకలేస్తాయి; విప్రులు (ప్రకాశిత ఋషులు) తమ మతులతో సోముని అన్వేషిస్తారు. సోముడు, సుత (పిండినవాడు), అభ్యంజనమవుతూ శుద్ధి చేయబడతాడు; సోములో త్రిష్టుభ్-అర్కాలు (త్రిష్టుభ్ ఛందస్సు స్తోత్రాలు) సమీకృతమై నూతనజన్మ పొందుతాయి.
Mantra 36
एवा नः सोम परिषिच्यमान आ पवस्व पूयमानः स्वस्ति । इन्द्रमा विश बृहता रवेण वर्धया वाचं जनया पुरंधिम् ॥
ఓ సోమా! మా కొరకు—చుట్టూరా పరిషేచింపబడుతూ—స్వస్తి కోసం శుద్ధుడై ఇక్కడ ప్రవహించు. నీ విస్తారమైన గర్జనతో ఇంద్రునిలో ప్రవేశించు; మా వాక్కును వర్ధింపజేసి, పురంధి—పూర్ణత/సమృద్ధి—ని జనింపజేయి.
Mantra 37
आ जागृविर्विप्र ऋता मतीनां सोमः पुनानो असदच्चमूषु । सपन्ति यं मिथुनासो निकामा अध्वर्यवो रथिरासः सुहस्ताः ॥
జాగ్రత్తగా, అప్రమత్తంగా, మతుల ఋతాన్ని తెలిసిన విప్రుడు—శుద్ధమవుతున్న సోముడు—చమూషు (పాత్రాలలో) ఆసీనుడయ్యాడు. అతనిని అధ్వర్యవులు—జంటగా, ఒకే సంకల్పంతో—వేగంగా ముందుకు నడిపిస్తారు; యజ్ఞకర్మలో నిపుణులు, రథికులవలె శీఘ్రులు, సుహస్తులు.
Mantra 38
स पुनान उप सूरे न धातोभे अप्रा रोदसी वि ष आवः । प्रिया चिद्यस्य प्रियसास ऊती स तू धनं कारिणे न प्र यंसत् ॥
అతడు శుద్ధమవుతూ, సూర్యుని సమీపంలోని ధాతా (స్థాపకుడు) వలె, రెండు విస్తారమైన రోదసీ—ద్యావా-పృథివీ—ని వేరువేరుగా విస్తరింపజేసి నింపుతాడు. అతనికి ప్రియమైనది—అతని ప్రియ సహాయాలు, ఊతులు—అవీ అతడు ఆపడు; కార్యం చేసేవానికి (కారిణే) ధనాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
Mantra 39
स वर्धिता वर्धनः पूयमानः सोमो मीढ्वाँ अभि नो ज्योतिषावीत् । येना नः पूर्वे पितरः पदज्ञाः स्वर्विदो अभि गा अद्रिमुष्णन् ॥
అతడు—వృద్ధి పొందినవాడూ వృద్ధి కలిగించువాడూ—పవిత్రమవుతూ వచ్చే దాత సోముడు, జ్యోతితో మా వద్దకు వచ్చెను. అతనిచేత మా ప్రాచీన పితరులు—పథజ్ఞులు, స్వర్లోకవిదులు—అద్రి (శిల)ని భేదించి కిరణరూప గోవులను జయించిరి.
Mantra 40
अक्रान्त्समुद्रः प्रथमे विधर्मञ्जनयन्प्रजा भुवनस्य राजा । वृषा पवित्रे अधि सानो अव्ये बृहत्सोमो वावृधे सुवान इन्दुः ॥
ధర్మస్థాపన యొక్క తొలి విధానంలో సముద్రం ముందుకు సాగెను—ప్రజలను జనింపజేస్తూ, భువనానికి రాజుగా. పవిత్రంపై, ఉన్ని సాను (మేడ)పై, వృషభంలా, విస్తారమైన సోముడు—సువాన ఇందు—వృద్ధి పొందెను.
Mantra 41
महत्तत्सोमो महिषश्चकारापां यद्गर्भोऽवृणीत देवान् । अदधादिन्द्रे पवमान ओजोऽजनयत्सूर्ये ज्योतिरिन्दुः ॥
మహత్తరమైన కార్యాన్ని మహిష సోముడు చేసెను: ఆపాం గర్భమై దేవులను వరణించెను. పవమానుడు ఇంద్రునిలో ఓజస్సును స్థాపించెను; ఇందు సూర్యునిలో జ్యోతిని జనింపజేసెను.
Mantra 42
मत्सि वायुमिष्टये राधसे च मत्सि मित्रावरुणा पूयमानः । मत्सि शर्धो मारुतं मत्सि देवान्मत्सि द्यावापृथिवी देव सोम ॥
హే దేవ సోమా! పవమానుడై మా ఇష్టి (యజ్ఞ-ప్రార్థన) మరియు రాధస్ (సమృద్ధి) కొరకు వాయువులో ఆనందించుము. మిత్ర-వరుణులలోనూ ఆనందించుము. మరుత్-గణంలో ఆనందించుము, దేవులలో ఆనందించుము; అలాగే హే దేవ సోమా, ద్యావా-పృథివీ (ఆకాశం-భూమి) లోనూ ఆనందించుము.
Mantra 43
ऋजुः पवस्व वृजिनस्य हन्तापामीवां बाधमानो मृधश्च । अभिश्रीणन्पयः पयसाभि गोनामिन्द्रस्य त्वं तव वयं सखायः ॥
హే సోమా! ఋజువుగా (సూటిగా) పవస్వ—వృజిన (కుటిలత/పాపం) హంతా; రోగాన్ని తొలగిస్తూ, శత్రు-ఆఘాతాన్ని నిరోధిస్తూ. పాలును పాలతో అభిశ్రీణన్ (సమృద్ధి) చేసి, గోనాం (గోవుల) రశ్మి/దీప్తులను పెంచుము; నీవు ఇంద్రునివి, మేము నీ సఖాయులు (స్నేహితులు).
Mantra 44
मध्वः सूदं पवस्व वस्व उत्सं वीरं च न आ पवस्वा भगं च । स्वदस्वेन्द्राय पवमान इन्दो रयिं च न आ पवस्वा समुद्रात् ॥
మాకు మధురసపు సూదం (ఇనిమయిన పీడనం) పవస్వ; వసు (ధనం) యొక్క ఉత్సం (మూలస్రోతస్సు) కూడా మాకు పవస్వ; మాకు వీర-బలమును మరియు భగ (సౌభాగ్య-వితరకుడు) ను కూడా పవస్వ. హే పవమాన ఇందూ! ఇంద్రునికై స్వదస్వ (మధురమగు); అలాగే సముద్రాత్ (ఆళమైన సముద్రం నుండి) మాకు రయి (సంపద/పూర్ణత) ను కూడా పవస్వ.
Mantra 45
सोमः सुतो धारयात्यो न हित्वा सिन्धुर्न निम्नमभि वाज्यक्षाः । आ योनिं वन्यमसदत्पुनानः समिन्दुर्गोभिरसरत्समद्भिः ॥
పిండివేసి తీసిన సోముడు ధారగా పొంగి ప్రవహిస్తాడు; వేగవంతమైన అశ్వంలా మార్గాన్ని విడువడు, నదిలా లోతు వైపు సాగుతాడు. తనను తాను పవిత్రం చేసుకుంటూ తన స్వజాత యోని (మూలం)-లోకి వచ్చి స్థిరపడతాడు; ఇందు (బిందువు) గో-రశ్ములతో (ప్రకాశ కిరణాలతో) మరియు జలాలతో కలిసి ఏకమై ప్రవహిస్తాడు.
Mantra 46
एष स्य ते पवत इन्द्र सोमश्चमूषु धीर उशते तवस्वान् । स्वर्चक्षा रथिरः सत्यशुष्मः कामो न यो देवयतामसर्जि ॥
ఈ సోముడు నీకోసం, ఓ ఇంద్రా, పవిత్రమై ప్రవహిస్తున్నాడు—చమూషు (పాత్రాలలో) ధీరుడై, ఉత్సుకుడై, బలసంపన్నుడై. అతడు స్వర్చక్ష (ప్రకాశ-దృష్టి గలవాడు), రథివలె చలించేవాడు, సత్యశుష్మ (నిజమైన, అజేయ వేగం) గలవాడు; దేవయతులకు—దేవుల వైపు మొగ్గేవారికి—అతడు కామం (ఇచ్ఛ) వలె విడుదల చేయబడతాడు.
Mantra 47
एष प्रत्नेन वयसा पुनानस्तिरो वर्पांसि दुहितुर्दधानः । वसानः शर्म त्रिवरूथमप्सु होतेव याति समनेषु रेभन् ॥
ఈ సోముడు, ప్రాచీన వయస్ (పురాతన ప్రాణబలం) తో తనను తాను పవిత్రం చేసుకుంటూ, దుహితా—అప్స్వరూప జలకన్య—రూపాలను, ఆవరణాల అవతల, ధరించుచున్నాడు. అప్సు (జలములో) త్రివరూథ (త్రివిధ రక్షణ) శాంతిని కప్పుకొని, హోతా వలె సమనేషు (సమావేశాలలో) సంచరిస్తాడు—రేభన్, స్తోత్రం పాడుతూ, సభలలో సమరసతను స్థాపిస్తాడు.
Mantra 48
नू नस्त्वं रथिरो देव सोम परि स्रव चम्वोः पूयमानः । अप्सु स्वादिष्ठो मधुमाँ ऋतावा देवो न यः सविता सत्यमन्मा ॥
ఇప్పుడు, ఓ దేవ సోమా, రథగామివైన నీవు, మా కోసం చమ్వో (పాత్రాలు) లో చుట్టూరా ప్రవహించు—నిన్ను నీవే పవిత్రం చేసుకుంటూ. అప్సు (జలముల) లో నీవు అత్యంత మధురుడు, మధుమాన్, ఋతావా; సవితా దేవుని వలె సత్య-సంకల్ప దేవుడై, మా లో సత్య-మనస్సు (సత్యచేతన)ను మేల్కొలుపుతావు.
Mantra 49
अभि वायुं वीत्यर्षा गृणानोऽभि मित्रावरुणा पूयमानः । अभी नरं धीजवनं रथेष्ठामभीन्द्रं वृषणं वज्रबाहुम् ॥
స్తుతిస్తూ, ప్రేరణ యొక్క వేగంతో, నీవు వాయువు వైపు ప్రవహించు; పవిత్రమవుతూ మిత్ర-వరుణుల వైపు ప్రవహించు. నరుని వైపు—ధి (ప్రేరిత బుద్ధి)తో వేగవంతుడై, రథమార్గంలో స్థిరుడై—ప్రవహించు; అలాగే ఇంద్రుని వైపు—వృషభుడు, వజ్ర-బాహువు—ప్రవహించు.
Mantra 50
अभि वस्त्रा सुवसनान्यर्षाभि धेनूः सुदुघाः पूयमानः । अभि चन्द्रा भर्तवे नो हिरण्याभ्यश्वान्रथिनो देव सोम ॥
పవిత్రమవుతూ నీవు సు-వసన (మంచి వస్త్రధారణ) వస్త్రాల వైపు ప్రవహించు; సు-దుఘా (సమృద్ధిగా పాలు ఇచ్చే) ధేనువుల వైపు ప్రవహించు. మా ధరింపుకోసం చంద్ర (దీప్త) హిరణ్య (సువర్ణ) నిధుల వైపు ప్రవహించు; అలాగే, ఓ దేవ సోమా, రథిన అశ్వాలు—రథ-బలాల—వైపుకూడా ప్రవహించు.
Mantra 51
अभी नो अर्ष दिव्या वसून्यभि विश्वा पार्थिवा पूयमानः । अभि येन द्रविणमश्नवामाभ्यार्षेयं जमदग्निवन्नः ॥
హే పూయమాన సోమా! దివ్య వసువుల సంపదలతో మా వైపు ప్రవహించు; సమస్త పార్థివ సమృద్ధులతో కూడ మా వైపు ప్రవహించు. ఏద్వారా మేము ద్రవిణం—సత్య లాభధనం—సాధించగలమో, దానితో మా వైపు రా; జమదగ్ని వంశంలా ఋషి-పరంపర ప్రేరిత శక్తితో మా కోసం ప్రవహించు.
Mantra 52
अया पवा पवस्वैना वसूनि माँश्चत्व इन्दो सरसि प्र धन्व । ब्रध्नश्चिदत्र वातो न जूतः पुरुमेधश्चित्तकवे नरं दात् ॥
ఈ పవిత్రీకరణ మార్గం ద్వారా, హే ఇందు, నిన్ను నీవే పవిత్రం చేసుకో; అదే ద్వారా సరసి—సత్తా సరస్సు/హ్రదంలో—ఈ వసు సంపదలను ముందుకు నెట్టు. ఇక్కడ ప్రకాశవంతుడు (సోముడు) కూడా వాయువులా వేగంగా కదులుతాడు; అలాగే పురుమేధుడు తకవే—నిపుణ కారిగరికి—నరబలాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
Mantra 53
उत न एना पवया पवस्वाधि श्रुते श्रवाय्यस्य तीर्थे । षष्टिं सहस्रा नैगुतो वसूनि वृक्षं न पक्वं धूनवद्रणाय ॥
మా కోసం కూడా, ఇదే పవిత్రీకరణతో, నిన్ను నీవే పవిత్రం చేసుకో—శ్రుతే, శ్రవాయ్య యొక్క తీర్థంలో, ఆ ప్రసిద్ధ దాటుదల వద్ద. నైగుతుని అరవై వేల వసువులు—నిధులు—పోరుకోసం పండిన చెట్టు ఫలాలను జారవిడిచినట్లుగా మా కోసం జారవిడువు.
Mantra 54
महीमे अस्य वृषनाम शूषे माँश्चत्वे वा पृशने वा वधत्रे । अस्वापयन्निगुतः स्नेहयच्चापामित्राँ अपाचितो अचेतः ॥
ఇతని వృష-బలమునకు చెందిన ఈ మహిమయుత వీర్యాలు మహత్తరమైనవి—‘మాంశ్చత్వ’లో గానీ, ‘పృశన్’లో గానీ, లేదా ‘వధత్ర’లో గానీ. దాగి ఉన్నదానిని ఇతడు నిద్రింపజేస్తాడు; దానిని స్నిగ్ధముగా, నమ్యముగా చేస్తాడు; మరియు శత్రువులను—అచేతన, అవివేక గమనాలను—మన నుండి తరిమి వెలివేస్తాడు.
Mantra 55
सं त्री पवित्रा विततान्येष्यन्वेकं धावसि पूयमानः । असि भगो असि दात्रस्य दातासि मघवा मघवद्भ्य इन्दो ॥
మూడు విస్తరించిన పవిత్రములు (వడపోతలు) గుండా పోయి, హే సోమా, నీవు శుద్ధమవుతూ ఒకే మార్గమున వేగముగా ధావిస్తావు. నీవు ‘భగ’—ఆనందమును, విభజనను ప్రసాదించే శక్తి; నీవు దానమునకు దాత; హే ఇందూ, ధనవంతులకు కూడా ధనమును ప్రసాదించే సమృద్ధి-బలము నీవే.
Mantra 56
एष विश्ववित्पवते मनीषी सोमो विश्वस्य भुवनस्य राजा । द्रप्साँ ईरयन्विदथेष्विन्दुर्वि वारमव्यं समयाति याति ॥
ఈ సర్వవిత్ సోముడు మనీషా (వివేకసంకల్పము)తో ప్రవహిస్తాడు; అతడు సమస్త భువనమునకు రాజు. సభలలో తన దీప్తిమంత ద్రప్సులను (బిందువులను) ప్రేరేపిస్తూ, ఇందు ఊనివడపోత ‘అవ్య’తో కూడ సాగుతాడు, దానిని దాటి కూడా సాగుతాడు—విమోచన ద్వారములను వశపరచుకొనుచు.
Mantra 57
इन्दुं रिहन्ति महिषा अदब्धाः पदे रेभन्ति कवयो न गृध्राः । हिन्वन्ति धीरा दशभिः क्षिपाभिः समञ्जते रूपमपां रसेन ॥
అదబ్ధమైన, మహిషసమ బలవంతమైన శక్తులు ప్రకాశించే ఇందు (సోమం) ను నాకి గ్రహిస్తాయి; కవి-ఋషులు పాదస్థానంలో దర్శనాసక్తి గల గృధ్రాలవలె ఘోషిస్తారు. ధీరులు అతనిని పది వేగమైన దెబ్బలతో ప్రేరేపిస్తారు; అతని రూపాన్ని ‘అపాం రస’—జలరసం—తో అభిషేకించి అనులేపనం చేస్తారు.
Mantra 58
त्वया वयं पवमानेन सोम भरे कृतं वि चिनुयाम शश्वत् । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
హే పవమాన సోమా! నీతో కలిసి జీవనధారణ భారంలో పొందిన సిద్ధ లాభాన్ని మేము ఎల్లప్పుడూ సేకరించి క్రమబద్ధం చేసుకుందాం. దానిని మా కొరకు మిత్రుడు, వరుణుడు వృద్ధి చేయుగాక; అదితి, ప్రవాహపు సింధు, పృథివి మరియు ద్యౌ (ఆకాశం) కూడాను.
Soma Pavamāna is Soma ‘in purification’—the pressed sacred juice treated as a deity as it is strained through the filter and made fit to be offered to the gods.
The hymn describes Soma being pressed, flowing around and through the filter, entering the bowls, and becoming a powerful, purified essence that brings prosperity and strengthens the divine order.
They are invoked as supporting cosmic powers to enlarge and stabilize the benefits gained through Soma—so the prosperity and order produced by the rite become lasting and protected.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.