Sukta 73
Sukta 9.73
Unknown/uncertain in provided input (Soma Pavamāna corpus; traditionally attributed within the Pavamāna hymn families)
Soma Pavamāna with strong invocation of Varuṇa and Ṛta (purifying Soma as the power that clarifies Vāc and guards vrata)
Jagatī (probable for RV 9.73; verify against a metrical count in a critical edition)
ଏହି ପବମାନ ସୋମ ସୂକ୍ତରେ ପବିତ୍ର ଛାଣନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଛାଣାଯାଉଥିବା ସୋମର ପବିତ୍ରକାରୀ ପ୍ରବାହକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ଏହା ଦୀପ୍ତିମାନ ପ୍ରେରଣା ଜନ୍ମାଏ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବଳବତୀ କରେ। ସୂକ୍ତଟି ପୁନଃପୁନଃ ସୋମର ସ୍ପଷ୍ଟତାକୁ ବାଚ୍ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ)ର ସ୍ପଷ୍ଟତା ସହ ଏବଂ ବରୁଣ ଓ ଋତର ଅଧୀନରେ ବ୍ରତ (ପବିତ୍ର ନିୟମ/ଆଚରଣ)ର ସୁରକ୍ଷା ସହ ଯୋଡ଼େ, ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ରତାକୁ ଯଜ୍ଞୀୟ କ୍ରିୟା ଓ ବିଶ୍ୱ-ନୈତିକ ଶୃଙ୍ଖଳା—ଦୁହିଁ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି।
Mantras
Mantra 1
स्रक्वे द्रप्सस्य धमतः समस्वरन्नृतस्य योना समरन्त नाभयः । त्रीन्त्स मूर्ध्नो असुरश्चक्र आरभे सत्यस्य नावः सुकृतमपीपरन् ॥
ଦ୍ରପ୍ସ (ବିନ୍ଦୁ)ର ପ୍ରବାହ ପାଇଁ ସ୍ରକ୍ୱେ (ଓଠ/ପୀଡନର ଓଠ) ଏକ ସ୍ୱରେ ନାଦିତ ହେଲା; ନାଭୟଃ (ନାଭି-କେନ୍ଦ୍ର) ଋତସ୍ୟ ଯୋନୌ (ଋତର ଗର୍ଭରେ) ଏକତ୍ର ହେଲେ। ଅସୁର (ପ୍ରଭୁ-ଶକ୍ତି) ଆଧାର ରୂପେ ତିନି ମୂର୍ଧ୍ନଃ (ଶିଖର-ବିନ୍ଦୁ) ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଏବଂ ସତ୍ୟସ୍ୟ ନାବଃ (ପାତ୍ର/ବାହନ) ସୁକୃତ (ସୁଘଟିତ କର୍ମ)କୁ ଆମ ଭିତରେ ଫୁଲାଇ ବୃଦ୍ଧି କରାଇଲେ।
Mantra 2
सम्यक्सम्यञ्चो महिषा अहेषत सिन्धोरूर्मावधि वेना अवीविपन् । मधोर्धाराभिर्जनयन्तो अर्कमित्प्रियामिन्द्रस्य तन्वमवीवृधन् ॥
ସମ୍ୟକ୍—ସିଧା ଓ ସିଧା ପଥରେ—ମହିଷା (ମହାବଳବାନ) ଉଛ୍ଛ୍ୱସିତ ହୋଇ ଉଦ୍ଧତ ହେଲେ; ସିନ୍ଧୁର ଊର୍ମି (ତରଙ୍ଗ) ଉପରେ ୱେନା (ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ/ଦ୍ରଷ୍ଟା) କମ୍ପି ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ କମ୍ପାଇଲେ। ମଧୁର ଧାରାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅର୍କ (ସ୍ତୁତି-କିରଣ/ପ୍ରକାଶ-ଗୀତ) ଜନ୍ମାଇଲେ; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ତନୁ (ପ୍ରିୟ ଦେହ-ଶକ୍ତି)କୁ ଅନ୍ତରେ ବୃଦ୍ଧି କଲେ।
Mantra 3
पवित्रवन्तः परि वाचमासते पितैषां प्रत्नो अभि रक्षति व्रतम् । महः समुद्रं वरुणस्तिरो दधे धीरा इच्छेकुर्धरुणेष्वारभम् ॥
ପବିତ୍ରତାର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ସେମାନେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀର ଚାରିପାଖେ ଆସନ ନେନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଭିତରର ପ୍ରାଚୀନ ପିତା ସେମାନଙ୍କର ଋତ-ବ୍ରତକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ବରୁଣ ମହା ‘ବସ୍ତ’ର ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଯେନେ ଏକ ଆବରଣ ରଖନ୍ତି; ଧୀର, ପ୍ରକାଶିତ ଅନ୍ୱେଷକମାନେ ଧାରଣେଷୁ ଆରଭମ୍—ଆଧାର ଭିତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିବାକୁ—ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Mantra 4
सहस्रधारेऽव ते समस्वरन्दिवो नाके मधुजिह्वा असश्चतः । अस्य स्पशो न नि मिषन्ति भूर्णयः पदेपदे पाशिनः सन्ति सेतवः ॥
ହେ ସହସ୍ରଧାରା, ତୁମଠାରୁ ମଧୁଜିହ୍ୱା ଧାରାମାନେ ଏକାସାଥି ଉଦ୍ଗତ ହୁଅନ୍ତି—ଅବିରତ—ଦିବର ନାକେ, ଶିଖରେ। ତାଙ୍କର ସ୍ପଶଃ (ପହରାଦାର) ନିମିଷ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ପଦେପଦେ ପାଶିନଃ—ବନ୍ଧନଧାରୀ—ଏବଂ ସେତବଃ—ପାରାପାରର ସେତୁ ନିର୍ମାତା—ଗମନପଥର ରକ୍ଷକ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
Mantra 5
पितुर्मातुरध्या ये समस्वरन्नृचा शोचन्तः संदहन्तो अव्रतान् । इन्द्रद्विष्टामप धमन्ति मायया त्वचमसिक्नीं भूमनो दिवस्परि ॥
ପିତା ଓ ମାତାଠାରୁ ସେମାନେ ଋଚା ଦ୍ୱାରା ଏକସ୍ୱର ହୋଇ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି; ଦହି ଉଠି ସେମାନେ ଅବ୍ରତ—ନିୟମହୀନ ଗତିମାନତାକୁ ଦଗ୍ଧ କରି ନାଶ କରନ୍ତି। ମାୟା—ଆକାରଦାୟି ଦର୍ଶନଶକ୍ତିରେ ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱିଷ୍ଟ କଳା ତ୍ୱଚାକୁ ଫୁଙ୍କି ହଟାନ୍ତି, ଦ୍ୟୌର ଚାରିପାଖରେ ବିସ୍ତୃତ ମହାବିସ୍ତାରରୁ।
Mantra 6
प्रत्नान्मानादध्या ये समस्वरञ्छ्लोकयन्त्रासो रभसस्य मन्तवः । अपानक्षासो बधिरा अहासत ऋतस्य पन्थां न तरन्ति दुष्कृतः ॥
ପ୍ରାଚୀନ ମାପରୁ ସେମାନେ ଏକସ୍ୱର ହୋଇ ଉଠନ୍ତି—ଶ୍ଲୋକକୁ ଯନ୍ତ୍ର ପରି ବାନ୍ଧିଥିବା, ରଭସ ବେଗରେ ପ୍ରେରିତ ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ। କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍କୃତ—ଅକ୍ଷହୀନ, ବଧିର—ଖସିପଡ଼ନ୍ତି; ସେମାନେ ଋତର ପଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
Mantra 7
सहस्रधारे वितते पवित्र आ वाचं पुनन्ति कवयो मनीषिणः । रुद्रास एषामिषिरासो अद्रुहः स्पशः स्वञ्चः सुदृशो नृचक्षसः ॥
ସହସ୍ରଧାରାରେ ବିସ୍ତୃତ ପବିତ୍ରରେ କବି ଓ ମନୀଷୀମାନେ ବାଚକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ରୁଦ୍ରସଦୃଶ—ତୀବ୍ର, ଅଦ୍ରୁହ (ଅଦ୍ୱେଷୀ); ସେମାନଙ୍କର ସ୍ପଶଃ—ପହରାଦାର—ସ୍ୱୟଂସରଳ, ସୁଦୃଶ, ନୃଚକ୍ଷସଃ—ମନୁଷ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିବା ଦୃଷ୍ଟିଯୁକ୍ତ।
Mantra 8
ऋतस्य गोपा न दभाय सुक्रतुस्त्री ष पवित्रा हृद्यन्तरा दधे । विद्वान्त्स विश्वा भुवनाभि पश्यत्यवाजुष्टान्विध्यति कर्ते अव्रतान् ॥
ସେ ଋତର ଗୋପା—ରକ୍ଷକ—ଅଦଭ୍ୟ, ଶୁକ୍ରତୁ (ଶୁଦ୍ଧ ସଙ୍କଳ୍ପବାନ) ଅଟେ; ହୃଦୟର ଅନ୍ତରେ ତିନି ପବିତ୍ରକର ପବିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସେ ସ୍ଥାପନ କରେ। ସବୁ ଭୁବନକୁ ଜାଣି ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରେ; ଅବାଜୁଷ୍ଟ—ଅନାଦୃତ—ଅବ୍ରତ, ଅବ୍ୟବସ୍ଥାର କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ସେ ପ୍ରହାର କରି ପତିତ କରେ।
Mantra 9
ऋतस्य तन्तुर्विततः पवित्र आ जिह्वाया अग्रे वरुणस्य मायया । धीराश्चित्तत्समिनक्षन्त आशतात्रा कर्तमव पदात्यप्रभुः ॥
ଋତର ତନ୍ତୁ ପବିତ୍ରରୂପେ ବିସ୍ତୃତ; ବରୁଣଙ୍କ ମାୟା (ରଚନାଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ଜିହ୍ୱାର ଅଗ୍ରେ ତାହା ସ୍ଥାପିତ। ଧୀରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରେ ନିଜକୁ ଯୋଗ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ବକ୍ରତାର କର୍ତ୍ତା ପଦେ ପଦେ ପତିତ ହୁଏ—ଅପ୍ରଭୁ, ନିର୍ବଳ।
Frequently Asked Questions
It praises Soma while it is being purified through the ritual filter, describing how the clarified flow strengthens Indra and also purifies inspired speech (Vāc) and right observance (vrata) under Ṛta.
Varuṇa is closely linked with Ṛta and vrata (cosmic and moral order). The hymn invokes him to show that Soma’s purification is not only physical but also an ordering of truth, discipline, and right action.
Alongside the literal filtering of Soma, it symbolizes refining speech and insight—making expression truthful, luminous, and effective, like Soma becoming clear and fit for offering.
Ask anything about Sukta 73 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.