Sukta 73
Sukta 9.73
Unknown/uncertain in provided input (Soma Pavamāna corpus; traditionally attributed within the Pavamāna hymn families)
Soma Pavamāna with strong invocation of Varuṇa and Ṛta (purifying Soma as the power that clarifies Vāc and guards vrata)
Jagatī (probable for RV 9.73; verify against a metrical count in a critical edition)
এই পৱমান সোম সূক্তত পৱিত্ৰ ছাঁকনি (পৱিত্ৰ)ৰ মাজেৰে ছাঁকা সোমৰ শুদ্ধিকাৰী প্ৰবাহক প্ৰশংসা কৰা হৈছে; ই দীপ্তিময় প্ৰেৰণা জন্মায় আৰু ইন্দ্ৰৰ শক্তি বঢ়ায়। সূক্তখনে বাৰে বাৰে সোমৰ স্পষ্টীকৰণক বাচ্ (প্ৰেৰিত বাক্য)ৰ স্পষ্টীকৰণৰ সৈতে আৰু বৰুণ আৰু ঋতৰ অধীনত ব্ৰত (পৱিত্ৰ বিধি/আচৰণ)ৰ ৰক্ষাৰ সৈতে সংযোগ কৰে, শুদ্ধিকৰণক একে সময়তে যজ্ঞীয় ক্ৰিয়া আৰু বিশ্ব-নৈতিক শৃঙ্খলা হিচাপে চিত্ৰিত কৰে।
Mantras
Mantra 1
स्रक्वे द्रप्सस्य धमतः समस्वरन्नृतस्य योना समरन्त नाभयः । त्रीन्त्स मूर्ध्नो असुरश्चक्र आरभे सत्यस्य नावः सुकृतमपीपरन् ॥
দ্ৰপ্সৰ ধাৰা ঢালোঁতে স্ৰক্ (ওষ্ঠ)সমূহ একসুৰে ধ্বনিত হ’ল; ঋতৰ যোনিত নাভিসমূহ একত্ৰ হ’ল। সেই অসুৰ তিনিটা মূৰ্ধ্ন (শিখৰ-বিন্দু) আধাৰ ৰূপে স্থাপন কৰিলে; সত্যৰ নৌকাসমূহে সু-কৃত কৰ্মক আমাৰ ভিতৰত স্ফীত কৰি বৃদ্ধি কৰিলে।
Mantra 2
सम्यक्सम्यञ्चो महिषा अहेषत सिन्धोरूर्मावधि वेना अवीविपन् । मधोर्धाराभिर्जनयन्तो अर्कमित्प्रियामिन्द्रस्य तन्वमवीवृधन् ॥
সম্যক্ সম্যঞ্চ—সোজা আৰু সোজাসুজি—মহিষসম বীৰসকল উথলি উঠিল; সিন্ধুৰ ঊৰ্মিৰ ওপৰত বাঞ্ছুক (ৱেনা)সকলে কঁপাই কঁপাই তাক কঁপন তুলিলে। মধুৰ ধাৰাসমূহেৰে তেওঁলোকে অর্ক—জ্যোতিৰ স্তোত্ৰ—উৎপন্ন কৰিলে, আৰু ইন্দ্ৰৰ প্ৰিয় তনু (দেহ/সত্তা)ক সত্তাৰ ভিতৰত বৃদ্ধি কৰিলে।
Mantra 3
पवित्रवन्तः परि वाचमासते पितैषां प्रत्नो अभि रक्षति व्रतम् । महः समुद्रं वरुणस्तिरो दधे धीरा इच्छेकुर्धरुणेष्वारभम् ॥
পৱিত্ৰকাৰী শক্তিৰে পূৰ্ণসকল প্ৰেৰিত বাক্যৰ চাৰিওফালে বহে; তেওঁলোকৰ ভিতৰত থকা প্ৰাচীন পিতা ঋত-কৰ্মৰ বিধান ৰক্ষা কৰে। বৰুণ মহৎ বিস্তাৰৰ মহাসমুদ্ৰৰ ওপৰত যেন এটা আৱৰণ স্থাপন কৰে; ধীৰ অনুসন্ধানীসকল ধাৰণ-ভিত্তিসমূহত আশ্ৰয় ধৰি ল’বলৈ আকুল হয়।
Mantra 4
सहस्रधारेऽव ते समस्वरन्दिवो नाके मधुजिह्वा असश्चतः । अस्य स्पशो न नि मिषन्ति भूर्णयः पदेपदे पाशिनः सन्ति सेतवः ॥
হে সহস্ৰ-ধাৰা, তোমাৰ পৰা একেলগে উঠি আহে মধু-জিহ্বা স্ৰোতসমূহ—অবিৰাম—দ্যৌৰ শিখৰত। তাৰ প্ৰহৰীসকল চকু নেমাৰে; পদে পদে থাকে পাশ-ধাৰী, সেতু-নির্মাতা—পথ-পাৰাপাৰৰ ৰক্ষক।
Mantra 5
पितुर्मातुरध्या ये समस्वरन्नृचा शोचन्तः संदहन्तो अव्रतान् । इन्द्रद्विष्टामप धमन्ति मायया त्वचमसिक्नीं भूमनो दिवस्परि ॥
পিতৃ-মাতৃৰ পৰা ঋচাৰ দ্বাৰা এক-সুৰত উঠি আহে; দহি-জ্বলি অব্ৰত, বিধিহীন গতি-চলনসমূহ দগ্ধ কৰি ভস্ম কৰে। মায়া—ৰূপ-গঢ়া দৃষ্টিশক্তিৰ বলত—ইন্দ্ৰদ্বিষ্টা সেই অন্ধকাৰ ছাল উৰুৱাই পেলায়, দ্যৌৰ চাৰিওফালে বিস্তৃত মহান পৰিসৰৰ পৰা।
Mantra 6
प्रत्नान्मानादध्या ये समस्वरञ्छ्लोकयन्त्रासो रभसस्य मन्तवः । अपानक्षासो बधिरा अहासत ऋतस्य पन्थां न तरन्ति दुष्कृतः ॥
প্ৰাচীন মানৰ পৰা এক-সুৰত উঠি আহে—শ্লোক-যন্ত্ৰত জোঁতা এই মনোবৃত্তিসমূহ, ৰভস বেগেৰে প্ৰেৰিত। কিন্তু দুষ্কৃতিসকল—অক্ষবিহীন, বধিৰ—খসিহে পৰে; ঋতৰ পথ তেওঁলোকে পাৰ হ’ব নোৱাৰে।
Mantra 7
सहस्रधारे वितते पवित्र आ वाचं पुनन्ति कवयो मनीषिणः । रुद्रास एषामिषिरासो अद्रुहः स्पशः स्वञ्चः सुदृशो नृचक्षसः ॥
সহস্ৰ-ধাৰাযুক্ত, বিস্তৃত পৱিত্ৰত কবি-মনীষীসকলে বাক্ক শোধন কৰে। তেওঁলোকৰ শক্তিসমূহ ৰুদ্ৰ-সদৃশ—তীক্ষ্ণ, দ্ৰুত, অদ্ৰুহ; আৰু তেওঁলোকৰ স্পশসকল স্বয়ং-সোজা, সুদৃশ, নৃচক্ষস—মানৱক চিনাক্ত কৰা দৃষ্টিযুক্ত।
Mantra 8
ऋतस्य गोपा न दभाय सुक्रतुस्त्री ष पवित्रा हृद्यन्तरा दधे । विद्वान्त्स विश्वा भुवनाभि पश्यत्यवाजुष्टान्विध्यति कर्ते अव्रतान् ॥
ঋতৰ গোপা—পশুপাল-ৰক্ষক—সুক্ৰতু, কেতিয়াও প্ৰতাৰিত নহয়; হৃদয়ৰ অন্তৰত ত্ৰয়ী পবিত্ৰক স্থাপন কৰে। বিদ্বান হৈ সি সকলো ভুবনলৈ দৃষ্টি মেলে; অযজ্য-অপ্ৰিয়, অৱ্ৰত—অধৰ্মে বিশৃঙ্খলা গঢ়া লোকক সি আঘাত কৰি নাশ কৰে।
Mantra 9
ऋतस्य तन्तुर्विततः पवित्र आ जिह्वाया अग्रे वरुणस्य मायया । धीराश्चित्तत्समिनक्षन्त आशतात्रा कर्तमव पदात्यप्रभुः ॥
ঋতৰ তন্তু পবিত্ৰৰূপে বিস্তৃত; বৰুণৰ মায়াৰ বলত জিহ্বাৰ আগত স্থাপিত। ধীৰসকলেও সেইটোৰ সৈতে নিজকে সংযোগ কৰিবই লাগে; তাতেই সিহঁতে উপনীত হয়। ইয়াত কুটিলতা-কৰ্মৰ কৰ্তা ধাপে ধাপে পতিত হয়—অপ্ৰভু, শক্তিহীন।
Frequently Asked Questions
It praises Soma while it is being purified through the ritual filter, describing how the clarified flow strengthens Indra and also purifies inspired speech (Vāc) and right observance (vrata) under Ṛta.
Varuṇa is closely linked with Ṛta and vrata (cosmic and moral order). The hymn invokes him to show that Soma’s purification is not only physical but also an ordering of truth, discipline, and right action.
Alongside the literal filtering of Soma, it symbolizes refining speech and insight—making expression truthful, luminous, and effective, like Soma becoming clear and fit for offering.
Ask anything about Sukta 73 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.