Sukta 73
Sukta 9.73
Unknown/uncertain in provided input (Soma Pavamāna corpus; traditionally attributed within the Pavamāna hymn families)
Soma Pavamāna with strong invocation of Varuṇa and Ṛta (purifying Soma as the power that clarifies Vāc and guards vrata)
Jagatī (probable for RV 9.73; verify against a metrical count in a critical edition)
ਇਹ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ-ਸੂਕਤ ਪਵਿਤ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸੋਮ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦਿਪਤ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਕਤ ਵਾਰੰਵਾਰ ਸੋਮ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਨੂੰ ਵਾਚ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ) ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਤੇ ਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵਰਤ (ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਯਮ/ਆਚਰਨ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਨੂੰ ਯਜ್ಞਕ੍ਰਿਆ ਵੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ-ਨੈਤਿਕ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
स्रक्वे द्रप्सस्य धमतः समस्वरन्नृतस्य योना समरन्त नाभयः । त्रीन्त्स मूर्ध्नो असुरश्चक्र आरभे सत्यस्य नावः सुकृतमपीपरन् ॥
ਦ੍ਰਪ੍ਸ (ਬੂੰਦ) ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਲਈ ਸ੍ਰਕ੍ਵੇ (ਓਠ/ਪੇੜਨ ਦੇ ਓਠ) ਇਕੱਠੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜੇ; ਨਾਭਯਃ (ਨਾਭੀ-ਕੇਂਦਰ) ਤਸ੍ਯ ਯੋਨਿ (ਤ ਦੇ ਗਰਭ) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਅਸੁਰ (ਪ੍ਰਭੂ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨੇ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਮੂਰ੍ਧਨਃ (ਸ਼ਿਖਰ-ਬਿੰਦੂ) ਟਿਕਾਏ; ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਵਃ (ਪਾਤਰ/ਵਾਹਨ) ਨੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ (ਸੁਘੜ ਕਰਮ) ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਫੁਲਾਇਆ ਤੇ ਵਧਾਇਆ।
Mantra 2
सम्यक्सम्यञ्चो महिषा अहेषत सिन्धोरूर्मावधि वेना अवीविपन् । मधोर्धाराभिर्जनयन्तो अर्कमित्प्रियामिन्द्रस्य तन्वमवीवृधन् ॥
ਸਮ੍ਯਕ—ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਰਾਹੀਂ—ਮਹਿਸ਼ (ਮਹਾਬਲਵਾਨ) ਉੱਛਲ ਪਏ; ਸਿੰਧੂ ਦੀ ਊਰ੍ਮੀ (ਲਹਿਰ) ਉੱਤੇ ਵੇਨਾ (ਆਕਾਂਖੀ/ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ) ਕੰਬੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਥਰਥਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਧੁ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਅਰਕ (ਸਤੁਤੀ-ਕਿਰਣ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਗੀਤ) ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਤਨੁ (ਪਿਆਰੀ ਦੇਹ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 3
पवित्रवन्तः परि वाचमासते पितैषां प्रत्नो अभि रक्षति व्रतम् । महः समुद्रं वरुणस्तिरो दधे धीरा इच्छेकुर्धरुणेष्वारभम् ॥
ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਿਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤ-ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰੁਣ ਮਹਾਨ ‘ਵਸਤ’ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪਰਦਾ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਧੀਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਖੋਜੀ ਆਧਾਰਕ ਧਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹਨ।
Mantra 4
सहस्रधारेऽव ते समस्वरन्दिवो नाके मधुजिह्वा असश्चतः । अस्य स्पशो न नि मिषन्ति भूर्णयः पदेपदे पाशिनः सन्ति सेतवः ॥
ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਧਾਰਾ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਮਧੁਜਿਹਵਾ ਧਾਰਾਵਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ—ਅਨਵਿਰਤ—ਦਿਵ ਦੇ ਨਾਕੇ, ਆਕਾਸ਼-ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਪਸ਼ਃ (ਪਹਿਰੇਦਾਰ) ਪਲਕ ਨਹੀਂ ਝਪਕਦੇ; ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਪਾਸ਼ਿਨਃ—ਬੰਧਨ-ਧਾਰਕ—ਅਤੇ ਸੇਤਵਃ—ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੇ ਸੇਤੂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ—ਰਾਹ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Mantra 5
पितुर्मातुरध्या ये समस्वरन्नृचा शोचन्तः संदहन्तो अव्रतान् । इन्द्रद्विष्टामप धमन्ति मायया त्वचमसिक्नीं भूमनो दिवस्परि ॥
ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਉਹ ਰਿਚਾ ਰਾਹੀਂ ਇਕ-ਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠਦੇ ਹਨ; ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਅਵ੍ਰਤ—ਨਿਯਮ-ਰਹਿਤ ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਇਆ—ਰੂਪ-ਘੜਨ ਵਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਇੰਦਰ-ਦ੍ਵਿਸ਼ਟ ਕਾਲੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਫੂਕ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਦ੍ਯੌ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫੈਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਤੋਂ।
Mantra 6
प्रत्नान्मानादध्या ये समस्वरञ्छ्लोकयन्त्रासो रभसस्य मन्तवः । अपानक्षासो बधिरा अहासत ऋतस्य पन्थां न तरन्ति दुष्कृतः ॥
ਪੁਰਾਤਨ ਮਾਪ ਤੋਂ ਉਹ ਇਕ-ਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠਦੇ ਹਨ—ਸ਼ਲੋਕ ਨਾਲ ਯੰਤਰ ਵਾਂਗ ਜੁੜੇ, ਰਭਸ ਵੇਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਇਹ ਮੰਤਵ। ਪਰ ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤ—ਅਕਸੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਬਹਿਰੇ—ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਰਿਤ ਦੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
Mantra 7
सहस्रधारे वितते पवित्र आ वाचं पुनन्ति कवयो मनीषिणः । रुद्रास एषामिषिरासो अद्रुहः स्पशः स्वञ्चः सुदृशो नृचक्षसः ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਸਤਾਰਿਤ ਪਵਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਅਤੇ ਮਨੀਸ਼ੀ ਵਾਚ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਮਾਨ—ਤੀਬਰ, ਅਦ੍ਰੁਹ (ਬਿਨਾ ਵੈਰ); ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪਸ਼—ਪਹਿਰੇਦਾਰ—ਸਵੈ-ਸਿੱਧੇ, ਸੁਦ੍ਰਿਸ਼, ਨ੍ਰਿਚਕਸ਼ਸ—ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Mantra 8
ऋतस्य गोपा न दभाय सुक्रतुस्त्री ष पवित्रा हृद्यन्तरा दधे । विद्वान्त्स विश्वा भुवनाभि पश्यत्यवाजुष्टान्विध्यति कर्ते अव्रतान् ॥
ਉਹ ਤ ਦਾ ਗੋਪਾ—ਰੱਖਿਆਕਾਰ—ਅਦਭ੍ਯ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਤੁ (ਸ਼ੁੱਧ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਾ) ਹੈ; ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿੰਨ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਵਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੈ; ਅਵਾਜੁਸ਼ਟ—ਅਣਪਸੰਦ—ਅਵ੍ਰਤ, ਵਿਧੀਹੀਣ ਅਤੇ ਅਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਕਰਤਾ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਾਰ ਕੇ ਢਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 9
ऋतस्य तन्तुर्विततः पवित्र आ जिह्वाया अग्रे वरुणस्य मायया । धीराश्चित्तत्समिनक्षन्त आशतात्रा कर्तमव पदात्यप्रभुः ॥
ਤ ਦਾ ਤੰਤੂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਵਰੁਣ ਦੀ ਮਾਇਆ (ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਜੀਭ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਹ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਧੀਰ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਟੇਢੇਪਣ ਦਾ ਕਰਤਾ ਕਦਮ ਕਦਮ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਅਪ੍ਰਭੁ, ਬੇਬਸ।
Frequently Asked Questions
It praises Soma while it is being purified through the ritual filter, describing how the clarified flow strengthens Indra and also purifies inspired speech (Vāc) and right observance (vrata) under Ṛta.
Varuṇa is closely linked with Ṛta and vrata (cosmic and moral order). The hymn invokes him to show that Soma’s purification is not only physical but also an ordering of truth, discipline, and right action.
Alongside the literal filtering of Soma, it symbolizes refining speech and insight—making expression truthful, luminous, and effective, like Soma becoming clear and fit for offering.
Ask anything about Sukta 73 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.