Sukta 73
Sukta 9.73
Jagatī (probable for RV 9.73; verify against a metrical count in a critical edition)
ఈ పవమాన సోమ స్తోత్రం, పవిత్రం (వడపోత) ద్వారా వడకట్టబడుతూ ప్రవహించే సోముని శుద్ధి ప్రవాహాన్ని స్తుతిస్తుంది; అది ప్రకాశమయమైన ప్రేరణను జన్మింపజేసి ఇంద్రుని శక్తిని బలపరుస్తుంది. స్తోత్రం పునఃపునః సోముని స్పష్టీకరణను వాక్‌ (ప్రేరిత వాణి) యొక్క స్పష్టీకరణతోను, వరుణుడు మరియు ఋతం ఆధీనంలో వ్రతం (పవిత్ర ధర్మాచరణ/నియమం) యొక్క రక్షణతోను అనుసంధానిస్తుంది; శుద్ధిని యజ్ఞక్రియగా మాత్రమే కాక, విశ్వ-నైతిక క్రమస్థాపనగా చిత్రిస్తుంది.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
स्रक्वे द्रप्सस्य धमतः समस्वरन्नृतस्य योना समरन्त नाभयः । त्रीन्त्स मूर्ध्नो असुरश्चक्र आरभे सत्यस्य नावः सुकृतमपीपरन् ॥
ద్రప్స యొక్క ప్రవాహార్థం (సోమ పీడనపు) ఓష్ఠములు ఒకటిగా నినదించాయి; నాభి-కేంద్రాలు ఋతస్య యోనిలో సమేకమయ్యాయి. ఆ అసురుడు మూడు మూర్ధ్న-శిఖరాలను ఆధారంగా స్థాపించాడు; సత్యస్య నావః మా అంతరంలో సు-కృత కర్మను ఉబ్బించి పెంపొందించాయి.
Mantra 2
सम्यक्सम्यञ्चो महिषा अहेषत सिन्धोरूर्मावधि वेना अवीविपन् । मधोर्धाराभिर्जनयन्तो अर्कमित्प्रियामिन्द्रस्य तन्वमवीवृधन् ॥
సమ్యక్-సమ్యంచంగా, ఆ మహిషా (బలవంతులు) ఉప్పొంగి కదిలారు; సింధు యొక్క ఊర్మి (తరంగం) మీద వేణా (ఆకాంక్షికులు/అన్వేషకులు) కంపించి దానిని వణికించారు. మధు-ధారలతో వారు అర్క్ (ప్రకాశ-స్తుతి) ను జనింపజేశారు; మరియు అంతఃసత్తలో ఇంద్రుని ప్రియ తనువును వృద్ధి చేశారు.
Mantra 3
पवित्रवन्तः परि वाचमासते पितैषां प्रत्नो अभि रक्षति व्रतम् । महः समुद्रं वरुणस्तिरो दधे धीरा इच्छेकुर्धरुणेष्वारभम् ॥
పవిత్రత శక్తితో నిండిన వారు ప్రేరిత వాక్కు చుట్టూ కూర్చుంటారు; వారి అంతరంలోని ప్రాచీన పితా వారి ఋత-వ్రతాన్ని (ధర్మనియమాన్ని) కాపాడుతాడు. వరుణుడు మహా సముద్రం—విస్తారపు మహాసముద్రం—పై, అన్యథా ఒక తెరను ఉంచినట్లుగా ఉంచుతాడు; ధీర (ప్రకాశిత) అన్వేషకులు ధారణ (ఆధార) స్థితుల్లో పట్టుకోగల ఆశ్రయాన్ని కోరుతారు.
Mantra 4
सहस्रधारेऽव ते समस्वरन्दिवो नाके मधुजिह्वा असश्चतः । अस्य स्पशो न नि मिषन्ति भूर्णयः पदेपदे पाशिनः सन्ति सेतवः ॥
ఓ సహస్ర-ధారుడా! నీ నుండి మధు-జిహ్వ గమనాలు ఒకటిగా ఉద్భవిస్తాయి—దివో నాకే (ఆకాశ శిఖరంలో)—అవిరామంగా, అశేషంగా. అతని స్పశ (కాపలాదారులు) కనురెప్ప వేయరు; అడుగడుగున పాశిన (బంధనధారులు) సేతువులను (దాటే మార్గాలను) నిర్మిస్తారు—గమనపథ రక్షకులు.
Mantra 5
पितुर्मातुरध्या ये समस्वरन्नृचा शोचन्तः संदहन्तो अव्रतान् । इन्द्रद्विष्टामप धमन्ति मायया त्वचमसिक्नीं भूमनो दिवस्परि ॥
పితృమాతృల నుండి ఉద్భవించి, వారు ఋచా ద్వారా ఏకస్వరంగా లేస్తారు; దహించుచూ అవ్రతాన్—వ్రతరహితులు, నియమభంగకారులు—ను దగ్ధం చేస్తారు. మాయా-శక్తితో, ఇంద్రద్విష్టమైన ఆ అసిక్నీ (నల్ల) త్వచాన్ని, దివం చుట్టూ విస్తరించిన విశాల ప్రదేశం నుండి, వారు ఊదివేసి తొలగిస్తారు.
Mantra 6
प्रत्नान्मानादध्या ये समस्वरञ्छ्लोकयन्त्रासो रभसस्य मन्तवः । अपानक्षासो बधिरा अहासत ऋतस्य पन्थां न तरन्ति दुष्कृतः ॥
ప్రాచీన మానం (మాపు) నుండి వారు ఏకస్వరంగా లేస్తారు—శ్లోక-యంత్రానికి బంధింపబడి, ఉగ్ర వేగశక్తిచే ప్రేరితమైన ఈ మన్తవః (ఆలోచనలు). కానీ దుష్కృతులు—అక్షరహితులు, బధిరులు—పడిపోతారు; వారు ఋతస్య పంథాను దాటలేరు.
Mantra 7
सहस्रधारे वितते पवित्र आ वाचं पुनन्ति कवयो मनीषिणः । रुद्रास एषामिषिरासो अद्रुहः स्पशः स्वञ्चः सुदृशो नृचक्षसः ॥
సహస్రధారలతో విస్తరించిన పవిత్రంలో కవయః, మనీషిణః వాచాన్ని శుద్ధి చేస్తారు. వారి శక్తులు రుద్రసమం—తీవ్రమైనవి, వేగమైనవి, అద్రుహ (ద్రోహరహిత)—; వారి స్పశః (కాపలాదారులు/దర్శకులు) స్వంచః (స్వయంగా సూటిగా), సుదృశః (స్పష్టదర్శులు), నృచక్షసః (మానవుని గుర్తించే దృష్టి) కలవారు.
Mantra 8
ऋतस्य गोपा न दभाय सुक्रतुस्त्री ष पवित्रा हृद्यन्तरा दधे । विद्वान्त्स विश्वा भुवनाभि पश्यत्यवाजुष्टान्विध्यति कर्ते अव्रतान् ॥
అతడు ఋతస్య గోపా—పాలక-రక్షకుడు; మోసపరచలేనివాడు; శుక్రతు (శుభ సంకల్పం) గలవాడు. హృదయాంతరంలో మూడు పవిత్రాలను—శుద్ధి చేసే పవిత్రాలను—స్థాపిస్తాడు. జ్ఞానవంతుడై సమస్త భువనాలను చుట్టూ దర్శిస్తాడు; అప్రియులనూ, అవ్రత—వ్రతరహితులు, విధి భంగం చేసి అవ్యవస్థను సృష్టించువారినీ—అతడు దెబ్బకొట్టి పడగొడతాడు.
Mantra 9
ऋतस्य तन्तुर्विततः पवित्र आ जिह्वाया अग्रे वरुणस्य मायया । धीराश्चित्तत्समिनक्षन्त आशतात्रा कर्तमव पदात्यप्रभुः ॥
ఋతస్య తంతువు పవిత్రంగా విస్తరించింది; వరుణుని మాయా (సృష్టి-శక్తి) చేత అది జిహ్వాగ్రంలో, ముందుగా, స్థాపించబడింది. ధీరులు—ప్రబుద్ధులు—కూడా దానితో తమను తాము సంయోజించుకుంటారు; దానిని చేరుతారు. ఇక్కడ వంకరతనాన్ని చేసే కర్త అడుగడుగునా పడిపోతాడు—అప్రభు, శక్తిహీనుడు.
Inside Sukta 73
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens with the surge and straight-going movement of the purifying powers, presenting Soma as a mighty current over the ocean-wave, already oriented toward clarity and right direction.
- Development
Streams of ‘honey’ generate arka (illumined hymn) and increase Indra’s strength; purification is shown not only as physical filtration but as the making of inspired speech and ordered power.
- Climax
Vāc is explicitly cleansed in the vast, thousand-streamed purifier; Varuṇa appears as guardian of vrata and as the one who ‘veils’ the great ocean of the Vast, while the dhīraḥ (illumined seekers) strive to grasp the supporting foundations (dharuṇāni).
- Where it settles
The hymn settles into the image of disciplined, vigilant forces—Rudra-like energies and clear-seeing watchers—suggesting a stabilized order where purified Soma supports truthful speech, protected observance, and effective divine-human action.
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaIn this hymn, Soma’s purification is explicitly tied to purifying Vāc and to the guardianship of vrata, with Varuṇa portrayed as the great upholder who veils and orders the Vast according to Ṛta.
- Cosmic functionAs the purified current, Soma renews vitality, empowers Indra for victorious action, and sustains Ṛta by aligning sacrifice, speech, and conduct with cosmic order; Varuṇa’s presence signals moral-cosmic regulation (vrata) alongside ritual correctness.
- Inner significanceSoma’s ‘filtering’ signifies the refinement of consciousness: impulses and speech are clarified into truthful, effective expression (Vāc), while the will is steadied into disciplined right action (vrata) under the light of Ṛta.
The seer
- Anukta (Pavamāna Soma tradition)This hymn belongs to the Mandala 9 Soma-Pavamāna corpus where many hymns are transmitted without a firmly fixed individual r̥ṣi attribution in common summaries; the poetic voice reflects the specialist Soma-pressing and straining tradition centered on purification, Ṛta, and inspired speech.
Famous verses
सम्यक्सम्यञ्चो महिषा अहेषत सिन्धोरूर्मावधि वेना अवीविपन् । मधोर्धाराभिर्जनयन्तो अर्कमित्प्रियामिन्द्रस्य तन्वमवीवृधन् ॥पवित्रवन्तः परि वाचमासते पितैषां प्रत्नो अभि रक्षति व्रतम् । महः समुद्रं वरुणस्तिरो दधे धीरा इच्छेकुर्धरुणेष्वारभम् ॥सहस्रधारे वितते पवित्र आ वाचं पुनन्ति कवयो मनीषिणः । रुद्रास एषामिषिरासो अद्रुहः स्पशः स्वञ्चः सुदृशो नृचक्षसः ॥Attributes of the deity
- Pavamāna: self-clarifying, brightening flow
- Honeyed streams (madhu-dhārāḥ) that generate inspired hymn/illumination (arka)
- Purifier of Vāc (speech/vision)
- Strengthener of Indra’s tanū (power-body/force)
- Aligned with Ṛta and guarded by Varuṇa’s vrata
- Associated with vigilant ‘watchers’ (spaśaḥ) and swift Rudra-like energies
Also by this seer
- Associated broadly with the Soma Pavamāna hymn families of Mandala 9 (RV 9) rather than a single identifiable authorial r̥ṣi.
- Thematic contribution: integrates Soma’s physical filtration with Varuṇa’s guardianship of vrata and the unveiling/veiling of the ‘great ocean’ (mahaḥ samudra), a hallmark of Ṛta-centered contemplation in Pavamāna poetry.
The rite, step by step
- Press Soma (savana) and collect the expressed juice.
- Strain through the pavitra (filter/strainer), ‘thousand-streamed’ and widely spread, while chanting Pavamāna verses.
- Mix/prepare Soma with appropriate adjuncts (as the rite prescribes) and keep it ritually protected and orderly (vrata/ṛta emphasis).
- Offer clarified Soma in libations, especially in connection with Indra; accompany with hymns that ‘bring forth arka’ (illumined chant).
- Conclude with remaining portions distributed according to the ritual system, maintaining purity of speech and conduct throughout.
Offerings
- Clarified Soma (pavamāna soma) libations
- Associated oblations as per Soma rite (e.g., ghee/clarifying accompaniments depending on śrauta procedure)
Frequently Asked Questions
It praises Soma while it is being purified through the ritual filter, describing how the clarified flow strengthens Indra and also purifies inspired speech (Vāc) and right observance (vrata) under Ṛta.
Varuṇa is closely linked with Ṛta and vrata (cosmic and moral order). The hymn invokes him to show that Soma’s purification is not only physical but also an ordering of truth, discipline, and right action.
Alongside the literal filtering of Soma, it symbolizes refining speech and insight—making expression truthful, luminous, and effective, like Soma becoming clear and fit for offering.
Ask anything about Sukta 73 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
