Sukta 63
Sukta 9.63
Pavamāna Soma hymns (traditional attribution varies by collection; commonly ‘Pavamāna’ seers within Soma Maṇḍala)
Soma Pavamāna
Gāyatrī (3 pādas of ~8 syllables typical for Soma Maṇḍala)
ଋଗ୍ବେଦ ୯.୬୩ ଏକ ପବମାନ (ସ୍ୱୟଂ-ଶୁଦ୍ଧିକର) ସୋମ ସୂକ୍ତ, ଯାହା ପବିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସୋମକୁ ପିଷିବା ଓ ଛାଣିବା କ୍ରିୟା ସହ ଯୁକ୍ତ। ଏଥିରେ ସୋମଙ୍କ ମଧୁର ଉତ୍ତେଜନା (ମଦ) ଓ ପ୍ରଚୁରତା (ରୟି), ଯଶ/କୀର୍ତ୍ତି (ଶ୍ରବସ) ଏବଂ ବୀରବଳ (ସୁ-ବୀର୍ୟ) ଦାନ କରିବାର ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି। ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦର ଲୟରେ ସୂକ୍ତଟି ପୁନଃପୁନଃ ସୋମକୁ ଯଜମାନଙ୍କ ପାଖକୁ “ବହିଆସ” ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ମାନବ ଜୀବନରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଶେଷରେ ସୋମଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରବାହ ଦ୍ୱାରା ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ଓ ପାର୍ଥିବ—ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ପାଇଁ ସମଗ୍ର ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଏହା ଉପସଂହାର କରେ।
Mantras
Mantra 1
आ पवस्व सहस्रिणं रयिं सोम सुवीर्यम् । अस्मे श्रवांसि धारय ॥
ଆମ ପାଖକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେ, ହେ ସୋମ; ସହସ୍ରିଣ ରୟି ଓ ସୁବୀର୍ୟ ଆଣ; ଆମ ଭିତରେ ଶ୍ରବାଂସି—ପ୍ରେରିତ ସତ୍ୟର ଶ୍ରବଣ ଓ କୀର୍ତ୍ତି—ଧାରଣ କରା।
Mantra 2
इषमूर्जं च पिन्वस इन्द्राय मत्सरिन्तमः । चमूष्वा नि षीदसि ॥
ତୁମେ ଆମ ଭିତରେ ଇଷ ଓ ଊର୍ଜକୁ ପୋଷଣ କର; ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଅତି-ମତ୍ସରିନ୍ତମ ତୁମେ ଚମୂଷୁମାନଙ୍କରେ ନିଷୀଦ କର—ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାତ୍ରମାନେ ଭିତରେ ସ୍ଥିର ହୁଅ।
Mantra 3
सुत इन्द्राय विष्णवे सोमः कलशे अक्षरत् । मधुमाँ अस्तु वायवे ॥
ସୁତ (ନିଷ୍ପୀଡିତ) ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପାଇଁ କଳଶରେ ଝରି ପ୍ରବେଶ କଲା; ବାୟୁ ପାଇଁ ସେ ମଧୁମୟ ହେଉ—ପ୍ରାଣର ବିଶାଳ ଗତିକୁ ଯୋଗ୍ୟ ମିଠା ଆନନ୍ଦ ହୋଇ।
Mantra 4
एते असृग्रमाशवोऽति ह्वरांसि बभ्रवः । सोमा ऋतस्य धारया ॥
ଏହି ତାମ୍ର-ଭୂରାବର୍ଣ୍ଣ, ଶୀଘ୍ର ସୋମଧାରାମାନେ ବାଙ୍କାପଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଧାଇ ବାହାରିଲେ; ସେମାନେ ଋତର ଧାରାରେ ବହନ୍ତି—ସତ୍ୟ-କ୍ରମର ଯଥାପ୍ରବାହରେ।
Mantra 5
इन्द्रं वर्धन्तो अप्तुरः कृण्वन्तो विश्वमार्यम् । अपघ्नन्तो अराव्णः ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବର୍ଧିତ କରି, ଅପ୍ତୁରଃ (କର୍ମକର୍ତ୍ତାମାନେ) ସମସ୍ତକୁ ଆର୍ୟ—ଉନ୍ନତ ଓ ତେଜସ୍ବୀ—କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଅରାବ୍ଣଃ—ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ କ୍ଷୟକାରୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ—ଆଘାତ କରି ଦୂର କରନ୍ତି।
Mantra 6
सुता अनु स्वमा रजोऽभ्यर्षन्ति बभ्रवः । इन्द्रं गच्छन्त इन्दवः ॥
ସୁତା—ନିଷ୍ପୀଡିତ—ବଭ୍ରୁ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ସୋମବିନ୍ଦୁମାନେ ନିଜ ମାର୍ଗ ଅନୁସରି ତେଜୋମୟ ରଜସ୍ (ଲୋକ)ରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଏହି ଇନ୍ଦବଃ (ସୋମବିନ୍ଦୁ) ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତି—ଆଲୋକକୁ ଜୟ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିଙ୍କ ପାଖକୁ।
Mantra 7
अया पवस्व धारया यया सूर्यमरोचयः । हिन्वानो मानुषीरपः ॥
ଏହି ଧାରାରେ ପବସ୍ୱ, ହେ ସୋମ—ଯେ ଧାରାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶିତ କର; ମାନୁଷୀ ଅପଃ (ମାନବୀୟ ଜଳ)କୁ ପ୍ରେରିତ କରି ତୁମେ ଆମ ସ୍ୱଭାବର ଧାରାମାନଙ୍କୁ ଆଲୋକ ଦିଗକୁ ଗତିମାନ କର।
Mantra 8
अयुक्त सूर एतशं पवमानो मनावधि । अन्तरिक्षेण यातवे ॥
ସୂର (ତେଜସ୍ୱୀ) ଏତଶ (ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱ)କୁ ଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି; ପବମାନ ମନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଅନ୍ତରିକ୍ଷମାର୍ଗେ ଯାତ୍ରା କରେ—ପୃଥିବୀ ଓ ଦ୍ୟୌ ମଧ୍ୟରେ, ଅନ୍ତର୍ଭବନର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗତିମାନ।
Mantra 9
उत त्या हरितो दश सूरो अयुक्त यातवे । इन्दुरिन्द्र इति ब्रुवन् ॥
ଏବଂ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଇନ୍ଦୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଦଶ ହରିତ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଅଶ୍ୱକୁ ଯୋଗାଇଲା; ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିନ୍ଦୁ ଆଗେ ବଢ଼ି ‘ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର’ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରୁଛି।
Mantra 10
परीतो वायवे सुतं गिर इन्द्राय मत्सरम् । अव्यो वारेषु सिञ्चत ॥
ବାୟୁ ପାଇଁ ଚାରିଦିଗରେ ସୁତ ସୋମକୁ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ମତ୍ସର (ଉଲ୍ଲାସଦାୟକ ରସ)କୁ ଢାଳ; ଅବ୍ୟ (ଉନର ଛାଣନୀ) ଏହାକୁ ଧାରାମାନେ—ବାରେଷୁ—ରେ ସିଞ୍ଚୁ; ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ମାଧୁର୍ୟ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀର ପଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଣ୍ଟିତ ହୁଏ।
Mantra 11
पवमान विदा रयिमस्मभ्यं सोम दुष्टरम् । यो दूणाशो वनुष्यता ॥
ହେ ପବମାନ ସୋମ, ଆମ ପାଇଁ ରୟି—ଦୁଷ୍ଟର ଅତିକ୍ରମଣୀୟ ସମୃଦ୍ଧି—କୁ ଖୋଜି ଦେଅ; ଯେପରି କ୍ଷୟ ଆଣୁଥିବା ଶକ୍ତିମାନେ ଜିତାଯାଆନ୍ତୁ ଏବଂ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ଇଚ୍ଛାକୁ ସେବା କରନ୍ତୁ।
Mantra 12
अभ्यर्ष सहस्रिणं रयिं गोमन्तमश्विनम् । अभि वाजमुत श्रवः ॥
ହେ ସୋମ, ସହସ୍ରଗୁଣ ରୟି—ଗୋମନ୍ତ ଓ ଅଶ୍ୱିନ, ପ୍ରକାଶ-କିରଣ ଓ ତ୍ୱରିତ ଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ—ଆମ ପାଖକୁ ଅଭ୍ୟର୍ଷ, ବହି ଆସ; ଏବଂ ବାଜ (ଊର୍ଜାର ପୂର୍ଣ୍ଣତା) ଓ ଶ୍ରବଃ (ବିଜୟ-କୀର୍ତ୍ତି)କୁ ମଧ୍ୟ ଆଗେଇ ଧକ୍କା ଦେ।
Mantra 13
सोमो देवो न सूर्योऽद्रिभिः पवते सुतः । दधानः कलशे रसम् ॥
ସୋମ ଦେବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ; ଅଦ୍ରି (ପଥର)ଦ୍ୱାରା ସୁତ (ପିଷିତ) ହୋଇ, ପବମାନ ରୂପେ ବହେ; ଏବଂ କଳଶରେ ରସ (ଆନନ୍ଦ-ସାର)କୁ ଧାରଣ କରି ସ୍ଥାପନ କରେ।
Mantra 14
एते धामान्यार्या शुक्रा ऋतस्य धारया । वाजं गोमन्तमक्षरन् ॥
ଏହି ଆର୍ୟ, ଶୁକ୍ର ଧାମଗୁଡ଼ିକ—ଋତର ଧାରାଦ୍ୱାରା—ବହି ବାହାରିଲା; ଏବଂ ବାଜ (ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା), ଗୋମନ୍ତ—ପ୍ରକାଶିତ ଜ୍ଞାନ-କିରଣରେ ସମୃଦ୍ଧ—କୁ ଉଦ୍ଗୀର୍ଣ୍ଣ କଲା।
Mantra 15
सुता इन्द्राय वज्रिणे सोमासो दध्याशिरः । पवित्रमत्यक्षरन् ॥
ଦଧି-ମିଶ୍ରିତ, ପିଷିତ ସୋମରସମାନେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ)କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଛନ୍ତି—ଆମ ଭିତରର ବିଜୟୀ ବଳକୁ ପୋଷଣ କରିବା ପାଇଁ।
Mantra 16
प्र सोम मधुमत्तमो राये अर्ष पवित्र आ । मदो यो देववीतमः ॥
ହେ ମଧୁମତ୍ତମ ସୋମ! ରାୟି (ସମୃଦ୍ଧି) ପାଇଁ ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ) ଭିତରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେ; କାରଣ ଏହିଏ ସେଇ ମଦ—ଯାହା ଦେବଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସର୍ବାଧିକ ଭାବେ ଆମ ଅଧିକାରରେ ଆଣେ।
Mantra 17
तमी मृजन्त्यायवो हरिं नदीषु वाजिनम् । इन्दुमिन्द्राय मत्सरम् ॥
ଅନ୍ୱେଷୀମାନେ ତାହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି—ଏହି ହରି-ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ବଳବାନକୁ—ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦୁ, ଉଦ୍ଦୀପକ ମଦ, ଯାହା ବିଜୟୀ ଊର୍ଜାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ।
Mantra 18
आ पवस्व हिरण्यवदश्वावत्सोम वीरवत् । वाजं गोमन्तमा भर ॥
ହେ ସୋମ, ଆମ ପାଖକୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ; ହିରଣ୍ୟବତ୍ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ), ଅଶ୍ୱାବତ୍ (ଅଶ୍ୱସମ ବେଗବାନ), ବୀରବତ୍ (ବୀରଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ) ହୁଅ। ଗୋମନ୍ତ ବାଜ (ବିଜୟ-ବଳ/ପୋଷକ ଶକ୍ତି), ପ୍ରକାଶମୟ କିରଣରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଆମ ପାଇଁ ଆଣ।
Mantra 19
परि वाजे न वाजयुमव्यो वारेषु सिञ्चत । इन्द्राय मधुमत्तमम् ॥
ବାଜ ପାଇଁ ଯେପରି ପ୍ରତିଯୋଗିତା, ସେପରି ବାଜୟୁ (ବାଜ-ପ୍ରେରକ) ସୋମକୁ ଉଲ୍ଲର ଛାଣଣ-ରୋମରେ ସବୁଦିଗରୁ ଢାଳ; ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଅତି ମଧୁମତ୍ତମ—ସର୍ବାଧିକ ମଧୁର ମଧୁରସପୂର୍ଣ୍ଣ—ହେଉ; ଯେପରି ବିଜୟୀ ବଳ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।
Mantra 20
कविं मृजन्ति मर्ज्यं धीभिर्विप्रा अवस्यवः । वृषा कनिक्रदर्षति ॥
କଲ୍ୟାଣ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ବିପ୍ରମାନେ ନିଜ ପ୍ରଜ୍ଞାମୟ ଧୀଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହେବାକୁ ଥିବା କବିକୁ ପରିଷ୍କାର କରନ୍ତି। ବୃଷଭ ସମ ଗର୍ଜନ କରି ସେ ଆଗକୁ ଧାଉଛି—ସ୍ପଷ୍ଟୀକୃତ ଆନନ୍ଦର ଉଗ୍ର, ଅପ୍ରତିହତ ବଳ।
Mantra 21
वृषणं धीभिरप्तुरं सोममृतस्य धारया । मती विप्राः समस्वरन् ॥
ଋତ (ସତ୍ୟ-ବ୍ୟବସ୍ଥା)ର ଧାରାରେ ପ୍ରବାହିତ, ବୃଷଣ, କର୍ମସାଧନରେ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧିକାରୀ ସୋମକୁ ପ୍ରକାଶମୟ ଧୀମାନେ ଧରି ବିପ୍ର ଋଷିମାନେ ଏକତ୍ର ସ୍ୱରସମନ୍ୱୟ କରନ୍ତି।
Mantra 22
पवस्व देवायुषगिन्द्रं गच्छतु ते मदः । वायुमा रोह धर्मणा ॥
ହେ ଦେବାୟୁଷ (ଦିବ୍ୟ ଜୀବନଦାତା), ପବିତ୍ର ହେଉ; ତୋର ମଦ (ଆନନ୍ଦ-ଉନ୍ମାଦ) ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚୁ; ଏବଂ ନିଜ ଧର୍ମ—ସତ୍ୟକର୍ମର ନିୟମ—ଅନୁସାରେ ତୁମେ ବାୟୁଙ୍କ ଦିଗେ ଆରୋହଣ କର।
Mantra 23
पवमान नि तोशसे रयिं सोम श्रवाय्यम् । प्रियः समुद्रमा विश ॥
ହେ ପବମାନ ସୋମ, ଆମ ତୋଷ (ଆନନ୍ଦ)ରେ ନିବାସ କର; ଏବଂ ଶ୍ରବାୟ୍ୟ—ପ୍ରେରିତ ଶ୍ରବଣକୁ ଯୋଗ୍ୟ—ଏମିତି ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି) ଆଣ; ହେ ପ୍ରିୟ, ସମୁଦ୍ରସଦୃଶ ମହାପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ପ୍ରବେଶ କର।
Mantra 24
अपघ्नन्पवसे मृधः क्रतुवित्सोम मत्सरः । नुदस्वादेवयुं जनम् ॥
ହେ ସୋମ, ଆକ୍ରମଣମାନଙ୍କର ସଂହାରକ, ତୁମେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରୁଛ; କ୍ରତୁ (ସଙ୍କଳ୍ପ/ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି)ର ଜ୍ଞାତା, ଆନନ୍ଦଦାୟକ—ଦେବକୁ ନ ଚୟନ କରୁଥିବା ଜନକୁ ଦୂରେ ହଂକାଇ ଦିଅ।
Mantra 25
पवमाना असृक्षत सोमाः शुक्रास इन्दवः । अभि विश्वानि काव्या ॥
ପବମାନ ସୋମମାନେ—ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିନ୍ଦୁମାନେ—ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଋଷି-ବାଣୀର ସମସ୍ତ କାବ୍ୟ-ସତ୍ୟ ଉପରେ ସେମାନେ ଆଗେଇ ଧାଉଛନ୍ତି।
Mantra 26
पवमानास आशवः शुभ्रा असृग्रमिन्दवः । घ्नन्तो विश्वा अप द्विषः ॥
ପବମାନ, ଶୀଘ୍ର, ଦୀପ୍ତିମାନ ବିନ୍ଦୁମାନେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ବାହାରିଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଦ୍ୱେଷ ଓ ଶତ୍ରୁବଳକୁ ସେମାନେ ପ୍ରହାର କରି ଦୂର କରନ୍ତି।
Mantra 27
पवमाना दिवस्पर्यन्तरिक्षादसृक्षत । पृथिव्या अधि सानवि ॥
ପବମାନ (ଶୁଦ୍ଧି ପାଉଥିବା) ସେମାନେ ଦ୍ୟୌଲୋକର ଚାରିପାଖରୁ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି; ପୃଥିବୀର ଶିଖର-ରିଢ଼ ଉପରେ ସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି।
Mantra 28
पुनानः सोम धारयेन्दो विश्वा अप स्रिधः । जहि रक्षांसि सुक्रतो ॥
ପୁନାନ (ଶୁଦ୍ଧି ପାଉଥିବା) ହେ ସୋମ, ଧାରାରେ—ହେ ଇନ୍ଦୁ—ତୁମେ ସମସ୍ତ ବକ୍ରତା/କୁଟିଳତା ଦୂର କର; ହେ ସୁକ୍ରତୁ, ରକ୍ଷାଂସିଙ୍କୁ ସଂହାର କର।
Mantra 29
अपघ्नन्त्सोम रक्षसोऽभ्यर्ष कनिक्रदत् । द्युमन्तं शुष्ममुत्तमम् ॥
ହେ ସୋମ, ରକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଅପଘ୍ନନ୍ତ (ନାଶ କରି) ତୁମେ ଗର୍ଜନ ସହ ଆଗକୁ ଧାଉ; ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଦ୍ୟୁମନ୍ତ (ପ୍ରଭାମୟ) ଶୁଷ୍ମ (ବଳ) ପ୍ରକାଶ କର।
Mantra 30
अस्मे वसूनि धारय सोम दिव्यानि पार्थिवा । इन्दो विश्वानि वार्या ॥
ହେ ସୋମ, ଆମ ପାଇଁ ବସୁମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କର—ଦିବ୍ୟ ଓ ପାର୍ଥିବ; ହେ ଇନ୍ଦୁ, ଆମ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ବରଣୀୟ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ପୋଷି ଧାରଣ କର।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified through the filter and asks him to bring prosperity (rayi), strength (vīrya), and inspired fame or right hearing (śravas) to the worshippers.
Because these verses are tied to the ritual moment when Soma juice is physically flowing through the pavitra (filter). The outward flow mirrors inner purification and the arrival of divine help.
In these hymns, mada is Soma’s uplifting, energizing ecstasy. It is treated as a sacred power that strengthens the mind and life-force and helps the sacrificer attract the gods’ support.
Ask anything about Sukta 63 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.