Sukta 63

Mantra 1

आ पवस्व सहस्रिणं रयिं सोम सुवीर्यम् । अस्मे श्रवांसि धारय ॥

हे सोम, पवमान होऊन आमच्याकडे प्रवाहित हो; सहस्रगुण रयि आणि सुवीर्य घेऊन ये. आमच्यात श्रवांसि—प्रेरित सत्याची कीर्ती—धारण कर.

Mantra 2

इषमूर्जं च पिन्वस इन्द्राय मत्सरिन्तमः । चमूष्वा नि षीदसि ॥

तू इष आणि ऊर्ज यांना पुष्ट करतोस; इंद्रासाठी अत्यंत मत्सरिन्तम—परमानंद-उन्मादक—होऊन, चमू-कलशांत येऊन तू खाली बसून स्थिर होतोस.

Mantra 3

सुत इन्द्राय विष्णवे सोमः कलशे अक्षरत् । मधुमाँ अस्तु वायवे ॥

इंद्र व विष्णूसाठी पिळलेला सोम कलशात धार बनून वाहून आला. तो वायूसाठी मधुमय असो—प्राणवायूच्या व्यापक गतीस योग्य असा मधुर आनंदरस.

Mantra 4

एते असृग्रमाशवोऽति ह्वरांसि बभ्रवः । सोमा ऋतस्य धारया ॥

हे कपिशवर्ण, वेगवान सोमरस वाकडेपणा व कुटिलता यांपलीकडे धावून निघाले आहेत. ते ऋताच्या धारेंत चालतात—सत्य-व्यवस्थेच्या सम्यक् प्रवाहात.

Mantra 5

इन्द्रं वर्धन्तो अप्तुरः कृण्वन्तो विश्वमार्यम् । अपघ्नन्तो अराव्णः ॥

इंद्राला वाढवीत, अप्तुरः—कर्म-कर्ता—आमच्यातील सर्व काही आर्य, तेजस्वी करतात. ते अराव्णः—दरिद्रता व क्षय घडविणाऱ्या शक्तींना—प्रहार करून दूर घालवतात.

Mantra 6

सुता अनु स्वमा रजोऽभ्यर्षन्ति बभ्रवः । इन्द्रं गच्छन्त इन्दवः ॥

पिळून काढलेले कपिश-सुवर्णवर्ण सोमबिंदू आपल्या स्वमार्गाने धावत रजस्—दीप्तिमान लोक—याकडे उसळतात. हे सोमरसाचे थेंब इंद्राकडे जातात—प्रकाश जिंकणाऱ्या त्या शक्तीकडे.

Mantra 7

अया पवस्व धारया यया सूर्यमरोचयः । हिन्वानो मानुषीरपः ॥

याच धारेंने पवस्व, हे सोम—ज्या धारेंने तू सूर्याला प्रकाशमान करतोस. मानुषी आपः (जलधारा) प्रेरित करून, तू आमच्या स्वभावाच्या प्रवाहांना ज्योतीकडे प्रवृत्त करतोस.

Mantra 8

अयुक्त सूर एतशं पवमानो मनावधि । अन्तरिक्षेण यातवे ॥

दीप्तिमान सूराने वेगवान एतश (अश्व) युक्त केला आहे; पवमान मनावर अधिष्ठित होऊन अन्तरिक्षमार्गे गमन करतो—पृथ्वी आणि द्यौ (आकाश) यांच्या मध्ये.

Mantra 9

उत त्या हरितो दश सूरो अयुक्त यातवे । इन्दुरिन्द्र इति ब्रुवन् ॥

आणि त्या तेजस्वीने प्रवासासाठी दहा हरित (तांबूसवर्ण) अश्व जुंपले. इन्दु (सोमबिंदू) पुढे जात “मी इन्द्र आहे” असे घोषित करीत प्रकट होतो.

Mantra 10

परीतो वायवे सुतं गिर इन्द्राय मत्सरम् । अव्यो वारेषु सिञ्चत ॥

वायूसाठी सर्व बाजूंनी पिळलेला सोम ओता; आणि इन्द्रासाठी मत्सर—उल्लासदायी रस ओता. लोकरचा गाळण तो स्तोत्रधारांत झिरपू देओ—म्हणून शुद्ध मधुरता प्रेरित वाणीच्या प्रवाहांत वितरित होईल.

Mantra 11

पवमान विदा रयिमस्मभ्यं सोम दुष्टरम् । यो दूणाशो वनुष्यता ॥

हे पवमान सोम, आमच्यासाठी रयि—ओलांडणे कठीण अशी ती समृद्धी/पूर्णता—प्रकट कर; जेणेकरून क्षय आणणाऱ्या शक्ती वश होतील आणि आकांक्षी संकल्पाच्या सेवेत लागतील.

Mantra 12

अभ्यर्ष सहस्रिणं रयिं गोमन्तमश्विनम् । अभि वाजमुत श्रवः ॥

आमच्याकडे सहस्रगुण रयि—गो-समृद्ध, अश्व-समृद्ध—अभिवर्षित कर; आणि वाज (बल-सम्पदा) तसेच श्रवः (यश) हेसुद्धा आमच्यासाठी पुढे ने.

Mantra 13

सोमो देवो न सूर्योऽद्रिभिः पवते सुतः । दधानः कलशे रसम् ॥

सूर्यासमान देव सोम, अद्रि (दगड) यांनी सुत होऊन पवमानरूपाने शुद्ध होत प्रवाहित होतो; तो कलशात रस धारण करून स्थापन करतो.

Mantra 14

एते धामान्यार्या शुक्रा ऋतस्य धारया । वाजं गोमन्तमक्षरन् ॥

ही आर्य (श्रेष्ठ) शुक्ल धामे ऋताच्या धारेंतून प्रवाहित झाली; त्यांनी गो-समृद्ध वाज (बल-सम्पदा) ओतून दिला.

Mantra 15

सुता इन्द्राय वज्रिणे सोमासो दध्याशिरः । पवित्रमत्यक्षरन् ॥

दधि-आशिर (दही-मिश्रित) होऊन पिळलेले सोम, वज्रधारी इंद्रासाठी, पवित्र (गाळणी) ओलांडून प्रवाहित झाले आहेत—जेणेकरून आमच्यातील विजयी सामर्थ्य पोसले जावे.

Mantra 16

प्र सोम मधुमत्तमो राये अर्ष पवित्र आ । मदो यो देववीतमः ॥

हे सोम, मधुमत्तम! रयि (समृद्धी) साठी पवित्र (गाळणी)कडे प्रवाहित हो. हाच तो मद आहे जो देव-वीततम—देवशक्ती आपल्या अधिकारात आणण्यास सर्वाधिक समर्थ—आहे.

Mantra 17

तमी मृजन्त्यायवो हरिं नदीषु वाजिनम् । इन्दुमिन्द्राय मत्सरम् ॥

त्याला साधकजन शुद्ध करतात—नद्यांत त्या हरित् (तांबूस/पिवळसर), वाजिन् (बलवान)ला; इंद्रासाठी त्या इंदुला—जो मत्सर (उत्साहक मद) होऊन विजयी ऊर्जा जागवतो.

Mantra 18

आ पवस्व हिरण्यवदश्वावत्सोम वीरवत् । वाजं गोमन्तमा भर ॥

हे सोम! सुवर्ण-दीप्तियुक्त, अश्ववत् वेगयुक्त, वीर्ययुक्त होऊन आमच्याकडे पवित्र होऊन प्रवाहित हो. गो-समृद्ध, वाज-समृद्ध असा वाज (बल/विजय-शक्ती) आमच्याकडे आण.

Mantra 19

परि वाजे न वाजयुमव्यो वारेषु सिञ्चत । इन्द्राय मधुमत्तमम् ॥

वाजासाठीच्या स्पर्धेसारखे, वाजयु सोमाला लोकरच्या गाळण-रूओंमध्ये (अव्य वारेषु) सर्व बाजूंनी ओता—इंद्रासाठी, सर्वात मधुर-रसपूर्ण—जेणेकरून विजयकारी बल निश्चित होईल.

Mantra 20

कविं मृजन्ति मर्ज्यं धीभिर्विप्रा अवस्यवः । वृषा कनिक्रदर्षति ॥

कल्याण इच्छिणारे विप्र आपल्या धींनी शुद्ध करावयाच्या त्या कवीला स्वच्छ करतात. वृषभ, गर्जना करत, वेगाने पुढे धावतो—परिशोधित आनंदाची उग्र शक्ती.

Mantra 21

वृषणं धीभिरप्तुरं सोममृतस्य धारया । मती विप्राः समस्वरन् ॥

ऋताच्या धारेंतून प्रवाहित होणाऱ्या, शीघ्र कर्मसाधक त्या वृषण सोमाला प्रकाशित धींनी विप्र एकस्वर होऊन जुळवून घेतात, स्तुती करतात.

Mantra 22

पवस्व देवायुषगिन्द्रं गच्छतु ते मदः । वायुमा रोह धर्मणा ॥

हे देवायु, पवित्र हो; तुझा मद (उन्माद-आनंद) इंद्राकडे जावो; आणि तुझ्या स्वधर्माने—सत्यकर्माच्या नियमाने—वायूकडे आरोहण कर.

Mantra 23

पवमान नि तोशसे रयिं सोम श्रवाय्यम् । प्रियः समुद्रमा विश ॥

हे पवमान सोम, आमच्या तोषात (आनंदात) निवास कर; श्रवणीय कीर्तीची रयि—समृद्धी—आण; हे प्रिय, समुद्रासारख्या परिपूर्णतेत प्रवेश कर.

Mantra 24

अपघ्नन्पवसे मृधः क्रतुवित्सोम मत्सरः । नुदस्वादेवयुं जनम् ॥

हे सोम! आघातांचा संहारक, तू स्वतःला पवित्र करीत आहेस; हे क्रतुवित् (संकल्प-ज्ञ), मत्सर (उल्लासदायक)! जे देवाला निवडत नाहीत त्या अदेवयु जनांना दूर हाकलून दे।

Mantra 25

पवमाना असृक्षत सोमाः शुक्रास इन्दवः । अभि विश्वानि काव्या ॥

पवमान सोम—तेजस्वी इन्दु-बिंदू—मुक्त होऊन प्रवाहित झाले आहेत; ते ऋषि-वाणीच्या सर्व काव्यरूप (प्रेरित सत्य) तत्त्वांकडे अभिमुख होऊन पुढे सरकतात।

Mantra 26

पवमानास आशवः शुभ्रा असृग्रमिन्दवः । घ्नन्तो विश्वा अप द्विषः ॥

पवमान, वेगवान, शुभ्र इन्दु-बिंदू प्रवाहित होऊन बाहेर आले आहेत; ते सर्व द्वेष आणि शत्रु-शक्तींना प्रहार करून दूर करतात।

Mantra 27

पवमाना दिवस्पर्यन्तरिक्षादसृक्षत । पृथिव्या अधि सानवि ॥

पवमान (शुद्ध होत) ते दिवाच्या परिघातून, अंतरिक्षातून प्रवाहित होऊन बाहेर पडले; आणि पृथ्वीच्या सानु (कटक/डोंगरकडा) वर येऊन स्थिर झाले.

Mantra 28

पुनानः सोम धारयेन्दो विश्वा अप स्रिधः । जहि रक्षांसि सुक्रतो ॥

हे सोम! धारामध्ये पवमान होऊन, हे इंदु! सर्व स्रिध् (वाकडेपणा/कुटिलता) दूर कर; हे सुक्रतु (सत्कर्मात बलवान), रक्षांसि (राक्षसी शक्ती) नष्ट कर.

Mantra 29

अपघ्नन्त्सोम रक्षसोऽभ्यर्ष कनिक्रदत् । द्युमन्तं शुष्ममुत्तमम् ॥

हे सोम! रक्षसांना अपघ्नन् (नष्ट करत) तू अभ्यर्ष (प्रचंड वेगाने उसळ) आणि कनि-क्रदत् (घोष करत) पुढे धाव; द्युमन्तं—उत्तमं शुष्मम् (दीप्तिमान, परम बल) प्रदान कर.

Mantra 30

अस्मे वसूनि धारय सोम दिव्यानि पार्थिवा । इन्दो विश्वानि वार्या ॥

हे सोम, आमच्यासाठी दिव्य आणि पार्थिव—दोन्ही प्रकारची वसू (धने) धारण कर. हे इन्दु, आमच्यात सर्व वरणीय (इष्ट) समृद्धी स्थिर कर.