
Sukta 9.63
Pavamāna Soma hymns (traditional attribution varies by collection; commonly ‘Pavamāna’ seers within Soma Maṇḍala)
Soma Pavamāna
Gāyatrī (3 pādas of ~8 syllables typical for Soma Maṇḍala)
ঋগ্বেদ ৯.৬৩ এটা পৱমান (স্বয়ং-শুদ্ধিকাৰী) সোম-সূক্ত, যি পৱিত্ৰৰ জৰিয়তে সোম পিষা আৰু ছাঁকনি কৰাৰ ক্ৰিয়াৰ সৈতে সংলগ্ন। ইয়াত সোমৰ মধুৰ উন্মাদনা/উল্লাস (মদ) আৰু প্ৰচুৰতা (ৰয়ি), খ্যাতি/যশ (শ্ৰৱস) আৰু বীৰবল (সু-বীৰ্য) দান কৰাৰ শক্তিক প্ৰশংসা কৰা হৈছে। গায়ত্ৰী ছন্দ-চালিত লয়ত সূক্তটোৱে বাৰে বাৰে সোমক যজমানৰ ওচৰলৈ “বহি আহ” বুলি আহ্বান কৰে, যাতে দেৱীয় শক্তিসমূহ মানৱ জীৱনত প্ৰৱেশ কৰে। শেষত সোমৰ শুদ্ধ প্ৰবাহে নিশ্চিত কৰা দিৱ্য আৰু পাৰ্থিৱ—সকলো কাম্য ধন-সম্পদ লাভৰ এক সামগ্ৰিক প্ৰাৰ্থনাৰে ইয়াৰ উপসংহাৰ হয়।
Mantra 1
आ पवस्व सहस्रिणं रयिं सोम सुवीर्यम् । अस्मे श्रवांसि धारय ॥
আমালৈ প্ৰবাহিত হওক, হে সোম; সহস্ৰগুণ ৰয়ি আৰু সু-বীৰ্য লৈ আহা। আমাৰ ভিতৰত শ্ৰৱাংসি—প্ৰেৰিত সত্যৰ শ্ৰৱণ-খ্যাতি—ধাৰণ কৰ।
Mantra 2
इषमूर्जं च पिन्वस इन्द्राय मत्सरिन्तमः । चमूष्वा नि षीदसि ॥
তুমি আমাৰ ভিতৰত ইষ আৰু ঊৰ্জ ফুলাই তোলোঁৱা; ইন্দ্ৰৰ বাবে সৰ্বাধিক মৎসৰিন্তম। চমূসমূহত তুমি নি-ষীদস—প্ৰস্তুত পাত্ৰসমূহত স্থিৰ হৈ বহা।
Mantra 3
सुत इन्द्राय विष्णवे सोमः कलशे अक्षरत् । मधुमाँ अस्तु वायवे ॥
সুত সোম ইন্দ্ৰ আৰু বিষ্ণুৰ বাবে কলশত ধাৰা হৈ বোৱাই পৰিল; বায়ুৰ বাবে সি মধুময় হওক—প্ৰাণবায়ুৰ বিস্তৃত গতিৰ উপযোগী মধুৰ আনন্দ।
Mantra 4
एते असृग्रमाशवोऽति ह्वरांसि बभ्रवः । सोमा ऋतस्य धारया ॥
এই তাম্ৰবৰ্ণ, দ্ৰুতগামী সোমসমূহ বেঁকা-বাঁকা পথসমূহ অতিক্ৰম কৰি দৌৰি ওলাই আহিল; ঋতৰ ধাৰাত সিহঁতে গতি কৰে—সত্য-ব্যৱস্থাৰ সঠিক বোৱতী সোঁতত।
Mantra 5
इन्द्रं वर्धन्तो अप्तुरः कृण्वन्तो विश्वमार्यम् । अपघ्नन्तो अराव्णः ॥
ইন্দ্ৰক বৃদ্ধি কৰোঁতে, কৰ্মসাধক (অপ্তুর) সকলে আমাৰ ভিতৰত সকলোকে আৰ্য—উজ্জ্বল আৰু মহৎ—কৰে; সিহঁতে দাৰিদ্ৰ্যক, পূৰ্ণতাক ক্ষয় কৰা শক্তিসমূহক দূৰ কৰে।
Mantra 6
सुता अनु स्वमा रजोऽभ्यर्षन्ति बभ्रवः । इन्द्रं गच्छन्त इन्दवः ॥
সুতা বভ্ৰৱ ইন্দৱঃ স্বীয় পথ অনুসৰি ৰজঃ—উজ্জ্বল লোকলৈ—অভিমুখে উচ্ছ্বাসে ধাৱমান হয়। এই সোমবিন্দুবোৰ ইন্দ্ৰলৈ গমন কৰে—আলোক-বিজয়ী শক্তিলৈ।
Mantra 7
अया पवस्व धारया यया सूर्यमरोचयः । हिन्वानो मानुषीरपः ॥
এই ধাৰাৰে পৱস্ব, হে সোম—যি ধাৰাই সূৰ্যক দীপ্ত কৰে। মানৱীয় আপঃক আগবঢ়াই তুমি আমাৰ স্বভাৱৰ স্ৰোতসমূহক আলোকাভিমুখে প্ৰবাহিত কৰ।
Mantra 8
अयुक्त सूर एतशं पवमानो मनावधि । अन्तरिक्षेण यातवे ॥
সূৰ্যসদৃশ দীপ্ত সত্তাই দ্রুত এতশ অশ্বক যোজনা কৰিলে। পৱমান, মনৰ ওপৰত স্থাপিত হৈ, অন্তৰিক্ষপথে গমন কৰে—ভূমি আৰু দ্যৌৰ মাজে, অন্তৰ্ভাৱৰ ক্ষেত্ৰত।
Mantra 9
उत त्या हरितो दश सूरो अयुक्त यातवे । इन्दुरिन्द्र इति ब्रुवन् ॥
আৰু সেই দীপ্তিমান ইন্দুৱে যাত্ৰাৰ বাবে দহটা হৰিত (তাম্ৰবৰ্ণ) অশ্ব জুৱাই দিলে। ‘ইন্দ্ৰইন্দ্ৰ’ বুলি উচ্চাৰণ কৰি উজ্জ্বল বিন্দু আগবাঢ়ে।
Mantra 10
परीतो वायवे सुतं गिर इन्द्राय मत्सरम् । अव्यो वारेषु सिञ्चत ॥
বায়ুৰ বাবে চাৰিওফালে চেপা সোম ৰস ঢালো, আৰু ইন্দ্ৰৰ বাবে মত্তকাৰী আনন্দ। উলৰ ছাঁকণিয়ে স্তোত্ৰ-ধাৰাত তাক সিঁচক—পৱিত্ৰ মাধুৰ্য বাণীৰ স্ৰোতত বিতৰণ হওক।
Mantra 11
पवमान विदा रयिमस्मभ्यं सोम दुष्टरम् । यो दूणाशो वनुष्यता ॥
হে পৱমান সোম, আমাৰ বাবে ৰয়ি (সমৃদ্ধি/সম্পূৰ্ণতা) বিচাৰি দিয়া—যি দুস্তৰ। যাতে ক্ষয় আনোতা শক্তিসমূহ জয় কৰা যায় আৰু আকাঙ্ক্ষী ইচ্ছাৰ সেৱক হয়।
Mantra 12
अभ्यर्ष सहस्रिणं रयिं गोमन्तमश्विनम् । अभि वाजमुत श्रवः ॥
সহস্ৰগুণ ৰয়ি—গোমন্ত, অশ্বিন—আমালৈ অভিমুখে প্ৰবাহিত হওক; আৰু বাজ, শক্তিৰ পূৰ্ণতা, লগতে শ্ৰৱঃ—খ্যাতি—এইসকলকো আগবঢ়াই দিয়া।
Mantra 13
सोमो देवो न सूर्योऽद्रिभिः पवते सुतः । दधानः कलशे रसम् ॥
সোম দেৱ, সূৰ্যৰ দৰে; অদ্ৰি-পাথৰে পীড়িত হৈ, শুদ্ধিকৰণত প্ৰবাহিত হয়, আৰু কলশত ৰস স্থাপন কৰি ধৰে।
Mantra 14
एते धामान्यार्या शुक्रा ऋतस्य धारया । वाजं गोमन्तमक्षरन् ॥
এই আৰ্য, উজ্জ্বল ধামসমূহ ঋতৰ ধাৰাৰে প্ৰবাহিত হৈ ওলাই আহিল; আৰু গোমন্ত বাজ—বলৰ পূৰ্ণতা—ঢালি দিলে।
Mantra 15
सुता इन्द्राय वज्रिणे सोमासो दध्याशिरः । पवित्रमत्यक्षरन् ॥
দধি-মিশ্ৰিত, নিপীড়িত সোমসমূহ বজ্ৰধাৰী ইন্দ্ৰৰ নিমিত্তে পৱিত্ৰ অতিক্ৰম কৰি বৈ গ’ল—আমাৰ ভিতৰত বিজয়ী বল-শক্তিক পোষণ কৰিবলৈ।
Mantra 16
प्र सोम मधुमत्तमो राये अर्ष पवित्र आ । मदो यो देववीतमः ॥
হে সোম, মধুময় আনন্দে অতি সমৃদ্ধ, অগ্ৰসর হও; ৰায়িৰ নিমিত্তে পৱিত্ৰলৈ বৈ আহা। কিয়নো এই মদই দেৱশক্তিসমূহক আমাৰ অধিকাৰত আনিব পৰা সৰ্বাধিক সক্ষম উল্লাস।
Mantra 17
तमी मृजन्त्यायवो हरिं नदीषु वाजिनम् । इन्दुमिन्द्राय मत्सरम् ॥
অন্বেষকসকলে তাক শোধন কৰে—নদীসমূহত এই হৰিত-বৰ্ণ, বলৱান বাজিক; ইন্দ্ৰৰ নিমিত্তে ইন্দু, জাগ্ৰতকাৰী আনন্দ, যি বিজয়ী শক্তিক উদ্দীপিত কৰে।
Mantra 18
आ पवस्व हिरण्यवदश्वावत्सोम वीरवत् । वाजं गोमन्तमा भर ॥
হে সোম, আমাৰ ওচৰলৈ পৱিত্ৰ হৈ প্ৰবাহিত হোৱা—সুৱৰ্ণ-দীপ্তিসম্পন্ন, অশ্ববৎ ত্বৰিত শক্তিযুক্ত, বীৰবৎ বীৰ্যসম্পন্ন। গোমন্ত, অৰ্থাৎ জ্ঞান-ৰশ্মিসমৃদ্ধ, সেই ‘ৱাজ’ আমাৰলৈ আন।
Mantra 19
परि वाजे न वाजयुमव्यो वारेषु सिञ्चत । इन्द्राय मधुमत्तमम् ॥
ৱাজৰ প্ৰতিযোগিতাৰ দৰে, বিজয়-সাধক (ৱাজয়ু) সোমক উলৰ ছাঁকনি-ফ্লীচসমূহত চাৰিওফালে ঢালি দিয়া—ইন্দ্ৰৰ বাবে, সৰ্বাধিক মধুময়। তেনেই বিজয়ী বল নিশ্চিত হ’ব।
Mantra 20
कविं मृजन्ति मर्ज्यं धीभिर्विप्रा अवस्यवः । वृषा कनिक्रदर्षति ॥
কল্যাণ কামনা কৰা প্ৰেৰিত ঋষিসকলে নিজৰ ধী-চিন্তাৰে পৱিত্ৰ কৰিবলগীয়া কবিক শোধন কৰে। গৰ্জন কৰি বৃষভ আগবাঢ়ে—স্পষ্ট আনন্দৰ এক উন্মত্ত, তীব্ৰ শক্তি।
Mantra 21
वृषणं धीभिरप्तुरं सोममृतस्य धारया । मती विप्राः समस्वरन् ॥
ঋতস্য ধাৰাত বেগবান কৰ্মসাধক সেই বৃষণ সোমক দীপ্ত ধী-চিন্তাৰে ঋষি-বিপ্ৰসকলে একসুৰে সঙ্গতি কৰে।
Mantra 22
पवस्व देवायुषगिन्द्रं गच्छतु ते मदः । वायुमा रोह धर्मणा ॥
হে দেবায়ুষ, পৱমান! তুমি পৱিত্ৰ হওক; তোমাৰ মদ (আনন্দ-উন্মাদনা) ইন্দ্ৰলৈ গমন কৰক; আৰু নিজৰ সত্যকৰ্মৰ ধৰ্মে বায়ুলৈ আৰোহণ কৰা।
Mantra 23
पवमान नि तोशसे रयिं सोम श्रवाय्यम् । प्रियः समुद्रमा विश ॥
হে পৱমান সোম, আমাৰ তোষত নিৱাস কৰা; শ্ৰৱণযোগ্য কীৰ্তিযুক্ত ৰয়ি—সমৃদ্ধি আন; হে প্ৰিয়, সমুদ্ৰসদৃশ পূৰ্ণতাত প্ৰৱেশ কৰা।
Mantra 24
अपघ्नन्पवसे मृधः क्रतुवित्सोम मत्सरः । नुदस्वादेवयुं जनम् ॥
হে সোম, আঘাত-আক্রমণ নাশক, তুমি নিজে পৱিত্ৰ হৈ বৈ যোৱা; সংকল্প-জ্ঞানী, উল্লাসদায়ক তুমি। দেৱবিমুখ জনসমূহক দূৰ কৰি দিয়া।
Mantra 25
पवमाना असृक्षत सोमाः शुक्रास इन्दवः । अभि विश्वानि काव्या ॥
পৱিত্ৰ হ’বলৈ ধাৱমান সোমসমূহ—উজ্জ্বল বিন্দুসম ইন্দৱ—মুক্ত হৈ ওলাই আহিল; ঋষিবাণীৰ কাব্য-সত্যসমূহৰ ওপৰত সকলোফালে আগবাঢ়ি যায়।
Mantra 26
पवमानास आशवः शुभ्रा असृग्रमिन्दवः । घ्नन्तो विश्वा अप द्विषः ॥
পৱিত্ৰ, দ্ৰুতগামী, দীপ্তিমান ইন্দৱ-বিন্দুবোৰ ধাৰাস্বৰূপে ওলাই আহিল; সকলো দ্বেষ আৰু বৈৰী শক্তিক আঘাত কৰি অপসাৰিত কৰে।
Mantra 27
पवमाना दिवस्पर्यन्तरिक्षादसृक्षत । पृथिव्या अधि सानवि ॥
পৱমানসকল দ্যৌৰ পৰিধিৰ পৰা, অন্তৰিক্ষৰ পৰা উন্মুক্ত হৈ বৈ ওলাই আহে; পৃথিৱীৰ সানুত—পাহাৰৰ কঁকালত—তেওঁলোকে স্থিতি লয়।
Mantra 28
पुनानः सोम धारयेन्दो विश्वा अप स्रिधः । जहि रक्षांसि सुक्रतो ॥
পৱমান হৈ, হে সোম, ধাৰাত—প্ৰবাহমান স্ৰোতত—হে ইন্দু, সকলো বেঁকা-চলন দূৰ কৰ; হে সুকৃত, ৰক্ষসসমূহক বধ কৰ।
Mantra 29
अपघ्नन्त्सोम रक्षसोऽभ्यर्ष कनिक्रदत् । द्युमन्तं शुष्ममुत्तमम् ॥
হে সোম, ৰক্ষসক অপঘ্নন্ত—নাশ কৰি—গর্জন কৰি আগবাঢ়ি আহ; সৰ্বোত্তম দ্যুমন্ত শুষ্ম—উজ্জ্বল বীৰ্য—আনি দে।
Mantra 30
अस्मे वसूनि धारय सोम दिव्यानि पार्थिवा । इन्दो विश्वानि वार्या ॥
হে সোম, আমাৰ বাবে ধন-সম্পদ ধৰি ৰাখা—দিব্য (স্বৰ্গীয়) আৰু পাৰ্থিৱ; হে ইন্দু, আমাৰ ভিতৰত সকলো কাম্য ঐশ্বৰ্য-সমৃদ্ধি স্থাপন কৰি ৰাখা।
It praises Soma as he is purified through the filter and asks him to bring prosperity (rayi), strength (vīrya), and inspired fame or right hearing (śravas) to the worshippers.
Because these verses are tied to the ritual moment when Soma juice is physically flowing through the pavitra (filter). The outward flow mirrors inner purification and the arrival of divine help.
In these hymns, mada is Soma’s uplifting, energizing ecstasy. It is treated as a sacred power that strengthens the mind and life-force and helps the sacrificer attract the gods’ support.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.