Sukta 6
Sukta 9.6
Soma Pavamāna.
ଏହି ପବମାନ ସୋମ ସୂକ୍ତରେ ସୋମଙ୍କ ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ପ୍ରବଳ ପ୍ରବାହକୁ ଉଲ୍ଲାସିତ କରାଯାଇଛି—ଉନର ଛାଣନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ବେଗରେ ବହି ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଅର୍ପଣଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ସୋମକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ‘ବୃଷଭ’ ଓ ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱ ସଦୃଶ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି; ଯଜ୍ଞୀୟ ଉପାୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ପରିଶୋଧିତ ହୋଇ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଶେଷକରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମତ୍ତତାମୟ ଆନନ୍ଦ ଦାନ କରନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
मन्द्रया सोम धारया वृषा पवस्व देवयुः । अव्यो वारेष्वस्मयुः ॥
ହେ ସୋମ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଧାରାରେ ବହ; ବଳର ବୃଷଭ ହୋଇ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଭାବେ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର। ଉନର ଛାଣନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଆମ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ, ଆମ ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ରୂପ ଧାରଣ କର।
Mantra 2
अभि त्यं मद्यं मदमिन्दविन्द्र इति क्षर । अभि वाजिनो अर्वतः ॥
ହେ ଇନ୍ଦୁ (ସୋମବିନ୍ଦୁ), ‘ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ’—ଏଭଳି ସେଇ ମଧୁର ମଦ, ଆନନ୍ଦର ଉନ୍ମାଦ ପ୍ରତି ବହ। ବଳ-ସମୃଦ୍ଧିର ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ବହ—ଆମ ବିଜୟର ଦ୍ରୁତ ବାହକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି।
Mantra 3
अभि त्यं पूर्व्यं मदं सुवानो अर्ष पवित्र आ । अभि वाजमुत श्रवः ॥
ହେ ସୋମ, ପିଷି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା, ସେଇ ପୁରାତନ ମଦ (ଆନନ୍ଦ) ଦିଗକୁ ବହ; ପବିତ୍ର (ପବିତ୍ର) ଭିତରକୁ ଧାଇଯା। ବାଜ (ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି) ଏବଂ ଶ୍ରବଃ—ପ୍ରକାଶମୟ ଯଶ—ଦିଗକୁ ମଧ୍ୟ ବହ।
Mantra 4
अनु द्रप्सास इन्दव आपो न प्रवतासरन् । पुनाना इन्द्रमाशत ॥
ଏକ ପରେ ଏକ ସୋମର ବିନ୍ଦୁମାନେ ଢାଳ ଉପରେ ବହୁଥିବା ଜଳ ପରି ବହିଯାନ୍ତି। ନିଜେ ନିଜକୁ ପୁନାନ (ଶୁଦ୍ଧ) କରୁଥିବା ସେଇ ଗତିରେ ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯେପରି ବିଜୟୀ ଶକ୍ତି ଆମ ଭିତରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉ।
Mantra 5
यमत्यमिव वाजिनं मृजन्ति योषणो दश । वने क्रीळन्तमत्यविम् ॥
ଯେପରି ବଳବାନ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାକୁ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ଦଶ ଯୁବତୀ ଘସି ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି—ବନରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା, ଅତିବେଗରେ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଧାବକକୁ। ଏଭଳି ଯଜ୍ଞର ଶକ୍ତିମାନେ ସୋମକୁ ମର୍ଜନ କରି ତାଙ୍କର ପ୍ରକାଶମୟ ବେଗକୁ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି।
Mantra 6
तं गोभिर्वृषणं रसं मदाय देववीतये । सुतं भराय सं सृज ॥
ସେଇ ବୃଷଭ-ସଦୃଶ ରସକୁ—ସୁତ (ପିଷିତ) ସୋମକୁ—ଗୋ-କିରଣମାନଙ୍କ ସହ (ଗୋଭିଃ) ମଦ (ଆନନ୍ଦ) ପାଇଁ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ସ୍ୱୀକୃତି (ଦେବବୀତୟେ) ପାଇଁ ଏକତ୍ର କର। ଆମ ଭିତରେ ଅର୍ପଣକୁ ଆଗେ ବହନ କରିବା ପାଇଁ ତାହାକୁ ଏକ ଧାରାରେ ସଂଯୋଜିତ କର।
Mantra 7
देवो देवाय धारयेन्द्राय पवते सुतः । पयो यदस्य पीपयत् ॥
ଦେବ ସୋମ—ସୁତ (ପିଷିତ)—ଦେବ ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଧାରାରୂପେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ବହେ; ଯେତେବେଳେ ତାହାର ପୟଃସଦୃଶ ସମୃଦ୍ଧି ଫୁଲି ଉଠି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ। ଏଭଳି ଆନନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ଭିତରର ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଭେଦିବା ଶକ୍ତି ପ୍ରବଳ ହୁଏ।
Mantra 8
आत्मा यज्ञस्य रंह्या सुष्वाणः पवते सुतः । प्रत्नं नि पाति काव्यम् ॥
ଯଜ୍ଞର ଆତ୍ମା ସ୍ୱରୂପ, ଦ୍ରୁତଗାମୀ—ସୁସ୍ୱାଣ (ସୁପ୍ରେସିତ) ସୋମ—ପବିତ୍ର ହୋଇ ବହେ। ସେ ଭିତରେ ପ୍ରାଚୀନ କାବ୍ୟ (କାବ୍ୟମ୍), ଋଷିମାନଙ୍କର ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀକୁ, ରକ୍ଷା କରି ସ୍ଥାପିତ କରେ।
Mantra 9
एवा पुनान इन्द्रयुर्मदं मदिष्ठ वीतये । गुहा चिद्दधिषे गिरः ॥
ଏଭଳି ସ୍ୱୟଂ-ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ଦେବ-ଆସ୍ୱାଦ ପାଇଁ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ମଦ (ଆନନ୍ଦ-ଉତ୍ସାହ) ଧାରଣ କର। ଗୁହାରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ଗିରଃ) ସ୍ଥାପନ କର।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified (pavamāna) while flowing through woolen filters, becoming fit to be offered to the gods and to strengthen Indra.
The images show Soma’s power and speed: as a ‘bull’ he is forceful and fertilizing, and as a ‘swift steed’ he is polished by the rite until his energy becomes bright and effective.
Alongside the ritual meaning, it suggests an inner meaning: purified Soma awakens inspiration from hidden depths of the person, so truthful speech and insight emerge.
Ask anything about Sukta 6 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.