Sukta 6
Sukta 9.6
Soma Pavamāna.
हे पवमान सोमसूक्त, देवांसाठी अर्पणयोग्य होण्यासाठी शुद्ध होत असताना सोमाचा लोकरच्या गाळण्यांतून आनंदाने व बलपूर्वक होणारा प्रवाह स्तवते. यात सोमाला शक्तिमान “वृषभ” आणि वेगवान अश्व असे रूप दिले आहे; यज्ञकर्मातील शुद्धीकरण करणाऱ्या साधनांनी तो निर्मळ होतो, प्रेरित वाणी उत्पन्न करतो आणि विशेषतः इंद्राला प्रिय असलेला उन्मादक परमानंदाचा रस प्रदान करतो.
Mantras
Mantra 1
मन्द्रया सोम धारया वृषा पवस्व देवयुः । अव्यो वारेष्वस्मयुः ॥
हे सोम, आनंददायी धारांनी प्रवाहित हो; बळाचा वृषभ होऊन पवित्र हो; देवांची अभिलाषा धारण करून स्वतःला शुद्ध कर. लोकरच्या गाळण्यांत, आमच्याकडे आकांक्षेने वळून, आमच्या ग्रहणासाठी रूप धारण कर.
Mantra 2
अभि त्यं मद्यं मदमिन्दविन्द्र इति क्षर । अभि वाजिनो अर्वतः ॥
हे इन्दु (सोमबिंदू), त्या मद्य-आनंदाच्या उन्मादमय परमानंदाकडे—‘इंद्रासाठी’—तू प्रवाहित हो. तसेच बळ-समृद्धीच्या वाजिन अश्वांकडेही, आपल्या विजयाचे वेगवान वाहक ज्या दिशेने आहेत त्या दिशेकडेही, तू धारांनी वाहत जा.
Mantra 3
अभि त्यं पूर्व्यं मदं सुवानो अर्ष पवित्र आ । अभि वाजमुत श्रवः ॥
हे सोम! पिळला जात असताना त्या प्राचीन मद (आनंद-रस) कडे प्रवाहित हो; शुद्ध करणाऱ्या पवित्र (पवित्रम्) मध्ये धावून प्रवेश कर. बल-समृद्धी (वाज) कडे आणि सत्याची व्यापक श्रुती-रूप कीर्ती असलेल्या श्रवस् (श्रवस्) कडेही प्रवाहित हो.
Mantra 4
अनु द्रप्सास इन्दव आपो न प्रवतासरन् । पुनाना इन्द्रमाशत ॥
एकामागोमाग, सोमाचे थेंब उतारावरून वाहणाऱ्या पाण्यासारखे प्रवाहित होतात. स्वतःला शुद्ध करत ते इंद्रापर्यंत पोहोचतात, जेणेकरून विजयी शक्ती आपल्या अंतःकरणात जागी होईल.
Mantra 5
यमत्यमिव वाजिनं मृजन्ति योषणो दश । वने क्रीळन्तमत्यविम् ॥
दहा कन्या त्याला बलाच्या वेगवान अश्वासारखे घासून स्वच्छ करतात; वनात क्रीडा करणाऱ्या, सीमा ओलांडणाऱ्या धावक—अत्यविन् (अत्यविन्)—त्यालाच. अशा रीतीने यज्ञशक्ती सोमाला परिष्कृत करतात, जोवर त्याचा तेजस्वी वेग प्रकट होत नाही.
Mantra 6
तं गोभिर्वृषणं रसं मदाय देववीतये । सुतं भराय सं सृज ॥
तो वृषभासारखा रस—गोभिः (किरण/गायी) यांसह—मद (आनंद)ासाठी आणि देवांच्या प्रसन्न स्वीकारासाठी (देववीतये) एकत्र गोळा कर. अर्पण पुढे वाहून नेण्यासाठी त्याला एकाच धारेत संयुक्त कर.
Mantra 7
देवो देवाय धारयेन्द्राय पवते सुतः । पयो यदस्य पीपयत् ॥
देव सोम—सुत (निष्पेषित)—इंद्र देवासाठी धारारूपाने पवते (वाहतो/शुद्ध होतो); जेव्हा त्याचे पयः (दुधासारखे पोषण) फुगून इंद्राला तृप्त व पुष्ट करते.
Mantra 8
आत्मा यज्ञस्य रंह्या सुष्वाणः पवते सुतः । प्रत्नं नि पाति काव्यम् ॥
यज्ञाचा आत्मा—वेगवान—सुस्वाण (उत्तम रीतीने निष्पेषित) सोम पवते (शुद्ध होऊन वाहतो). तो अंतरीचे प्राचीन काव्य (काव्यम्)—ऋषींची प्रेरित, नित्य कविता/वाणी—जपतो व स्थिर करतो.
Mantra 9
एवा पुनान इन्द्रयुर्मदं मदिष्ठ वीतये । गुहा चिद्दधिषे गिरः ॥
अशा रीतीने स्वतःला पवित्र करणारा, इन्द्र-यु (इन्द्राची अभिलाषा धरणारा) तू देव-आस्वादासाठी परम तीव्र मद (आनंदोन्माद) धारण करतोस. गुहेतही तू प्रेरित वाणी (गिरः) स्थापन करतोस.
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified (pavamāna) while flowing through woolen filters, becoming fit to be offered to the gods and to strengthen Indra.
The images show Soma’s power and speed: as a ‘bull’ he is forceful and fertilizing, and as a ‘swift steed’ he is polished by the rite until his energy becomes bright and effective.
Alongside the ritual meaning, it suggests an inner meaning: purified Soma awakens inspiration from hidden depths of the person, so truthful speech and insight emerge.
Ask anything about Sukta 6 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
