Sukta 6
Sukta 9.6
Soma Pavamāna.
ਇਹ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ-ਸੂਕਤ ਸੋਮ ਦੇ ਉੱਲਾਸਮਈ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਨ ਦੇ ਛਾਣਣਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਅਰਪਣ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ “ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ” ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਯਜਨਕ੍ਰਿਆ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਨ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਮਦਮਸਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਸ-ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
मन्द्रया सोम धारया वृषा पवस्व देवयुः । अव्यो वारेष्वस्मयुः ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਵਹਿ; ਬਲ ਦੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ, ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਬਣ। ਉਨ ਦੇ ਛਾਣਣਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦਾ, ਸਾਡੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਈ ਰੂਪ ਧਾਰ।
Mantra 2
अभि त्यं मद्यं मदमिन्दविन्द्र इति क्षर । अभि वाजिनो अर्वतः ॥
ਹੇ ਇੰਦੁ (ਸੋਮ-ਬੂੰਦ), ‘ਇੰਦਰ ਲਈ’—ਇਉਂ ਉਹ ਮਧੁਰ ਮਦ, ਆਨੰਦ ਦੀ ਉਨਮਾਦਤਾ ਵੱਲ ਵਹਿ। ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਅਸ਼ਵਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਵਹਿ—ਸਾਡੇ ਜੇਤੂ ਤੇਜ਼ ਵਾਹਕਾਂ ਵੱਲ।
Mantra 3
अभि त्यं पूर्व्यं मदं सुवानो अर्ष पवित्र आ । अभि वाजमुत श्रवः ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਪੀੜ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਦ (ਆਨੰਦ) ਵੱਲ ਵਹਿ; ਪਵਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਕੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ। ਵਾਜ (ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਵਃ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਯਸ਼—ਵੱਲ ਵੀ ਵਹਿ।
Mantra 4
अनु द्रप्सास इन्दव आपो न प्रवतासरन् । पुनाना इन्द्रमाशत ॥
ਇੱਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਸੋਮ ਦੇ ਬੂੰਦ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਵਹਿੰਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਇੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜਾਗ ਪਏ।
Mantra 5
यमत्यमिव वाजिनं मृजन्ति योषणो दश । वने क्रीळन्तमत्यविम् ॥
ਜਿਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਨੂੰ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਸ ਕੁਆਰੀਆਂ ਘਸ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ—ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਅਤਿ-ਵੇਗ ਨਾਲ ਦੌੜਣ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜ್ಞ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸੋਮ ਨੂੰ ਮਲ ਕੇ ਚਮਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਗਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Mantra 6
तं गोभिर्वृषणं रसं मदाय देववीतये । सुतं भराय सं सृज ॥
ਉਸ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸਮਾਨ ਰਸ ਨੂੰ—ਸੁਤ (ਪੀੜਿਆ) ਸੋਮ ਨੂੰ—ਗੋ-ਕਿਰਨਾਂ (ਗੋਭਿਃ) ਨਾਲ ਮਦ (ਆਨੰਦ) ਲਈ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਵੀਕਾਰਤਾ (ਦੇਵਵੀਤਯੇ) ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਕਰ। ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਹਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੋ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਦੇ।
Mantra 7
देवो देवाय धारयेन्द्राय पवते सुतः । पयो यदस्य पीपयत् ॥
ਦੇਵ ਸੋਮ—ਸੁਤ (ਪੀੜਿਆ)—ਦੇਵ ਇੰਦਰ ਲਈ ਧਾਰਾ ਬਣ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਦੁੱਧ-ਸਮਾਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਫੁੱਲ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਨੰਦ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Mantra 8
आत्मा यज्ञस्य रंह्या सुष्वाणः पवते सुतः । प्रत्नं नि पाति काव्यम् ॥
ਯਜ्ञ ਦਾ ਆਤਮਾ ਬਣ ਕੇ, ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲਾ—ਸੁਸਵਾਣ (ਸੁਪ੍ਰੈਸਿਤ) ਸੋਮ—ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਵ੍ਯ (ਕਾਵ੍ਯਮ੍), ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ, ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਅਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 9
एवा पुनान इन्द्रयुर्मदं मदिष्ठ वीतये । गुहा चिद्दधिषे गिरः ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ-ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤੂੰ ਦੇਵ-ਆਸਵਾਦ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਤੀਬਰ ਮਦ (ਆਨੰਦ-ਉਤਸ਼ਾਹ) ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਗੁਹਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਚਨ (ਗਿਰಃ) ਟਿਕਾਂਦਾ ਹੈਂ।
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified (pavamāna) while flowing through woolen filters, becoming fit to be offered to the gods and to strengthen Indra.
The images show Soma’s power and speed: as a ‘bull’ he is forceful and fertilizing, and as a ‘swift steed’ he is polished by the rite until his energy becomes bright and effective.
Alongside the ritual meaning, it suggests an inner meaning: purified Soma awakens inspiration from hidden depths of the person, so truthful speech and insight emerge.
Ask anything about Sukta 6 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
