Opening the text

Kuntapa & Liturgical Hymns
ଅଥର୍ବବେଦର କାଣ୍ଡ ୨୦ ମୁଖ୍ୟତଃ ଋଗ୍ବେଦ-ଉତ୍ପନ୍ନ ସୂକ୍ତମାଳା, ଯାହା ସୋମଯାଗରେ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି ପାଇଁ ଗଠିତ; ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ପାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଯାଜ୍ଞିକ ଶକ୍ତି ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଏ। ୧୫ଟି ଅନୁବାକ ଜୁଡ଼ି ଏହା ପୁନଃପୁନଃ ସୋମ-ମଦିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ (ପ୍ରାୟଃ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସହ, କେବେ କେବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସହ) ଆହ୍ୱାନ କରେ—ବିଜୟ (ସାତି), ସୁରକ୍ଷା, ଯାଗର ସୁସଂଗଠିତ କ୍ରିୟାନୁଷ୍ଠାନ, ଏବଂ ବାଜ, ଗୋଧନ ଓ ଶ୍ରବସ୍ (ଖ୍ୟାତି) ଲାଭ ପାଇଁ। ଏହି ସୂକ୍ତଗୁଡ଼ିକ ସୋମ-ପୀଡନ ଓ ଆହୁତି ପରିପ୍ରେକ୍ଷିତରେ ଏକ ଲିତୁର୍ଜିକ ‘ଅସ୍ତ୍ରାଗାର’ ଭାବେ କାମ କରେ।
15 anuvakas (sections) to explore.
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ: ସୋମ-ଯଜ୍ଞରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରକେନ୍ଦ୍ରିକ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞକ୍ରମର ସୁସଂଗଠିତ ସିଦ୍ଧି, ବିଜୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା। ଉପବିଷୟ: (1) ଶ୍ରୌତ ସୋମ-ଲିତୁର୍ଜି—ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ “ସ୍ଥାନ”କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଋତୁ/ଋତ (ଯଥାକ୍ରମ) ଅନୁସାରେ ପାନ କରାଇବା। (2) ସୋମ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆପ୍ୟାୟନ/ଆବାହନ ଓ ସ୍ତୋମ (ସ୍ତୁତି)କୁ ଯଜ୍ଞଶକ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା। (3) ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ଶୁଭ ପୁନଃକ୍ରମବିନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଅଘ (ଅଶୁଭ-ଲକ୍ଷଣ/ହାନି) ନିବାରଣ। (4) ବୃତ୍ର/ଦସ୍ୟୁ-ପ୍ରକୃତିର ବାଧକମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ଦୋଷରହିତ ସମାପ୍ତି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।
ଇନ୍ଦ୍ରକେନ୍ଦ୍ରିତ ବିଜୟ ଓ ସୁରକ୍ଷା-ଲିଟର୍ଜି; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁରୋହିତୀୟ ରକ୍ଷାଦାୟକତାରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ବିଜୟ, ନିରାପତ୍ତା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଏ। ଉପଥିମ: (୧) ଯୁଦ୍ଧଜୟୀ ବଳ (ବାଜ) ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ/ଦୁର୍ଗ ଜୟ, (୨) ଅପମାର୍ଜନୀୟ ସୁରକ୍ଷା—ସତର୍କତା, ଅପଦୂରୀକରଣ ଓ ଯଜମାନ ପାଇଁ “ନିରାପଦ ସ୍ଥାନ” ସ୍ଥାପନ, (୩) ସୋମପୀଡନ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ‘ମଦ’ (ଉତ୍ସାହିତ ଶକ୍ତି) ବୃଦ୍ଧି, (୪) ପୌରାଣିକ ପୂର୍ବଦୃଷ୍ଟାନ୍ତକୁ ରିତୁଆଲ ଶକ୍ତିରୂପେ ବ୍ୟବହାର (ବଳ-ଭେଦନ; ସ୍ମୃତ ବିଜୟ), (୫) ଯଜମାନ–ଦେବତା ସମ୍ବନ୍ଧ ମାଧ୍ୟମରେ ରକ୍ଷା ଓ ଲାଭ ସ୍ଥିର କରାଯାଏ।
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ: ସୋମ-ଯାଗରେ ବିଜୟ, ଧନ ଓ ଯଜ୍ଞ-ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ (ଋଗ୍ବେଦ-ଆଧାରିତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି)। ଉପବିଷୟ: (1) ଆବାହନ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଓ ସୋମାସନକୁ ଆଣିବା/ମୁହଁ ଫେରାଇବା, (2) ସୋମ-ଉତ୍ସାହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାନଶକ୍ତିର ଚାଳକ, (3) ରାଜ/କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଜୟ, (4) ପୌଷ୍ଟିକ ସମୃଦ୍ଧି—ଗୋ, ଅଶ୍ୱ, ଧନ-ରତ୍ନ, ଅନୁଚର/ଅନୁଗାମୀ, (5) ହରି (ବୟ ଅଶ୍ୱ) ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଆଗମନ ଓ ବଜ୍ର-ଶକ୍ତି, (6) ଠିକ୍ ଲିତୁର୍ଜିକ୍ କ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାତ ସୋମ-ସେବାକୁ ସ୍ଥିର କରିବା।
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ବିଜୟ, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସୋମ-ଶକ୍ତିରେ ପୋଷିତ ବୀରବଳକୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରିବା ଏହି ଅନୁବାକର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ। ଉପବିଷୟଗୁଡ଼ିକ: ସୋମାର୍ପଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୋଷଣ ଓ ସଶକ୍ତିକରଣ; ବାଧାଭଙ୍ଗ ଓ ଆବରଣ-ଭେଦନ (ବୃତ୍ର/ନମୁଚି/ଦସ୍ୟୁ ପ୍ରତୀକ); ପକ୍ଷପାତୀ ସୁରକ୍ଷା—ପ୍ରତିପାଳକଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଆଣି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖିବା; ସମୁଦାୟୀକ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ-ନିର୍ଭୟତା ଓ ସାମରିକ ସଫଳତା; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଗ୍ରସରତାରେ ଦ୍ୟାଉ-ପୃଥିବୀ କୋସ୍ମିକ ସାକ୍ଷୀ/ସହାୟ; ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ଋତୁଆଳ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତା।
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ: ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ବିଜୟ—ମନ୍ତ୍ର ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି, ଯାହା ବିରୋଧକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇ ଦେବଶକ୍ତିକୁ ‘ବାଜ’ (ଜୟଶକ୍ତି), ଗୋଧନ, ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ଖ୍ୟାତିରେ ପରିଣତ କରେ। ଉପବିଷୟ: (1) ଶତ୍ରୁ-ଭଙ୍ଗ ଓ ବାଧା-ନିବାରଣ (ବୃତ୍ର/ଦ୍ୱେଷୀ) (2) ଧନ-ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ଧନ-ଆକର୍ଷଣ (ଲୁଟ, ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତୁ, ଗୋ-ସମ୍ପଦ) (3) ରାଜସ୍ୱତ୍ୱ ଓ ସାମାଜିକ ଉନ୍ନତି (ସମ୍ରାଟ୍, ଶ୍ରବସ୍, ବାର୍ଚ୍ଛସ୍) (4) ବିପଦ ମଧ୍ୟରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଗମନ; ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ସୁରକ୍ଷା (5) ସୂର୍ଯ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନ୍ଧକାର-ନିବାରଣ ଓ ପୁନଃସ୍ଥାପନ।
ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତିକୁ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁରକ୍ଷାର ଲିଟର୍ଜି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ: ସୋମରେ ଉତ୍ସାହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅପରାଜେୟ ବିଜେତା ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଯିଏ ଆହ୍ୱାନକାରୀ ଦଳକୁ ବାଜ (ପୁରସ୍କାର-ଜୟୀ ସଫଳତା), ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ନିରାପତ୍ତା ଦାନ କରନ୍ତି। ଉପଥିମ: ସୋମ ଦେବଶକ୍ତି ଓ ଯଜ୍ଞ-କ୍ରିୟାଫଳର ଉତ୍ପ୍ରେରକ; ରଣେ/ସମର୍ୟେ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ବାଜ ଓ ବିଜୟ ଧାର୍ମିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ; ପୁରନ୍ଦର ଭାବରେ ଦୁର୍ଗ-ଭେଦୀ ପ୍ରଭାବ ଓ ରାଜସ୍ୱାଧିକାର ସୁରକ୍ଷାତ୍ମକ ଚିତ୍ର; ସ୍ତୋମ/ଉକ୍ଥ/ଗୀରକୁ ‘ନିକ୍ଷିପ୍ତ/ପ୍ରେରିତ’ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଧରାଯାଇ ଦେବତାଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରେ।
ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତମାଳା: ସୋମ-ସମର୍ଥିତ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ (ସାତି), ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି। ପୃଥିବୀ–ଅନ୍ତରିକ୍ଷ–ଦ୍ୟୁଲୋକ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ସଫଳତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଏ। ପୌରାଣିକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ରକ୍ଷାରୂପେ ଧରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ କମ୍ପିତ କରାଯାଏ। ସୋମ-ନିଷ୍ପେଷଣ ଓ ସାମୁହିକ ସ୍ତୋତ୍ରର କ୍ରିୟାଶକ୍ତି ଲାଭର ମୂଳ ଇଞ୍ଜିନ୍। ଧନ-ସୂଚକ ଭାବ: ଗୋଧନ, ଅଶ୍ୱ, ଗୃହ-ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ ବଣ୍ଟନୀୟ ଦାନ-ବୃଦ୍ଧି (ଗୟା)। ପ୍ରତିଯୋଗିତା/ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା, ନିନ୍ଦକ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତାକୁ ପ୍ରତିହତ କରାଯାଏ।
ଇନ୍ଦ୍ରକେନ୍ଦ୍ରିତ ବିଜୟ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା (ଶ୍ରବସ୍) ଓ ସମୃଦ୍ଧି—ସୋମଯୁଗୀୟ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ସୁନିଶ୍ଚିତ। ଉପଥିମ୍ଗୁଡ଼ିକ: ବାଧା ନିବାରଣ ଓ ଅଟକିଥିବା/ରୋକି ରଖାଯାଇଥିବା ଧନ (ଗୋ, ଅଶ୍ୱ, ଜଳ) ମୁକ୍ତି; ବାଣୀ-ଖ୍ୟାତି ଓ ସାମାଜିକ ଦୀପ୍ତି—“ଭଲ କଥା କୁହାଯାଉଥିବା”; କ୍ରତୁ (ପ୍ରେରିତ ସଙ୍କଳ୍ପ) ଓ ସଠିକ୍ ପଥନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଶକ୍ତି; ସଫଳତାର ଧାର୍ମିକ ଆଧାର ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଶ୍ୱଜଗତୀୟ ଅତୁଳନୀୟତା; ସଠିକ୍ ମାପ (ମାତ୍ରା), କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସ୍ତୁତି (ଗିରଃ) ଓ ସୋମ—ଫଳସିଦ୍ଧିର ପ୍ରେରକ; ନୀତି-ଆଚାରର ଦୃଢତା।
ଇନ୍ଦ୍ର–ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି-ଲିତୁର୍ଜି: ବ୍ରହ୍ମ-ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସୋମ-ଯଜ୍ଞ, ସମୁଦାୟ ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦକୁ ସୁରକ୍ଷା କରି, ବାଧାକୁ ଜୟ କରି ସଫଳତା ଆଣିବା। ଉପଥିମ୍: (୧) ପିଷ୍ଟ ସୋମ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ‘ଆ-ୟାହି’ ଆହ୍ୱାନ ଏବଂ ସ୍ତୋତ୍ର-ଶକ୍ତିରେ ଶୀଘ୍ର ଆଗମନ। (୨) ବୃତ୍ର/ବଳ ଧାରାର ବାଧା ଭାଙ୍ଗି ଧନ, ଗୋଧନ ଓ ଖୋଲା ସ୍ଥାନ (ବରିବସ୍) ମୁକ୍ତ କରିବା। (୩) ମାନବ/ଦେମୋନିକ ଶତ୍ରୁଶକ୍ତି ବିରୋଧରେ ସ୍ତରୀୟ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ରକ୍ଷା। (୪) ବୃହସ୍ପତି ପୁରୋହିତ-ରକ୍ଷକ ଭାବେ: ଋତ, ଗର୍ଜନ ଓ ଶିଳା-ଭେଦନ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ପଥ ଖୋଲି ରକ୍ଷା ଦେବା।
ସୋମ-ପୀଡନ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ସୁରକ୍ଷା, ବିଜୟ ଓ କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରାର୍ଥନା; ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ଦୀପ୍ତ ଦୂତ/ହୋତା ଭାବେ ସ୍ଥାପନ। ସୋମ-ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧୀୟ ପ୍ରବଳତା (ବଜ୍ର, ବିଜୟ-ଚିହ୍ନ) ବଢ଼ାଇବା; ନିପୁଣ ସ୍ତୋତ୍ର (ସ୍ତୋମ) ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ‘ନିକଟକୁ ଆଣିବା’; ଶତ୍ରୁ, ବାଧାଦାୟକ ଓ ସାମାଜିକ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ବିରୋଧୀ (ଯଥା ବ୍ରହ୍ମ-ଦ୍ୱିଷ) ଠାରୁ ରକ୍ଷା; ଶ୍ରୌତ ପାଠର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଓ ଶୁଦ୍ଧତା (AV 20ରେ RV ପୁନରୁକ୍ତି); ଅଗ୍ନି ଦୂତ/ହୋତୃ ଭାବେ ଯଜ୍ଞକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରକେନ୍ଦ୍ରିକ ବିଜୟ-ଲିତୁର୍ଜି: ସୋମ ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ସାର୍ବଭୌମ ଶକ୍ତି (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଶୁଷ୍ମ, କ୍ରତୁ, ମନ୍ୟୁ) କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ବାଧା ଭାଙ୍ଗି ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଏ। ଉପଥିମ: (୧) ଅଗ୍ନି—ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଦାୟକ, ଯଜ୍ଞର ଆରମ୍ଭକାରୀ; (୨) ମନ୍ୟୁ (କ୍ରୋଧ)—ବିରୋଧ ଜୟ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ଶକ୍ତି; (୩) ବୃତ୍ର-ବଧ ଓ ଅବରୋଧ (ବୃତ୍ର/ରୋଧସ) ନିବାରଣ; (୪) ଓଜସ, ନୃମ୍ଣ, ସୁବୀର୍ୟ ପ୍ରତିପାଳକଙ୍କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର; (୫) ସୋମ-ଉତ୍ସାହ ଓ ତ୍ରିକଦ୍ରୁକ/ବିଷୁବତ ପୀଡନ ମୋଟିଫ।
ମୁଖ୍ୟ ଭାବ: ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଗମନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ, ସୋମ-ଶକ୍ତିଦାନ, ଏବଂ ପ୍ରବଳ ସ୍ତୋତ୍ର-ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ। ଉପଭାବ: (1) ଆହ୍ୱାନ—ଯଜମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମୁହଁ ଫେରାଇ ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା। (2) ସୋମପାନ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ‘ମଦ’ (ଯୁଦ୍ଧ-ଉତ୍ତେଜନା) ଓ ବୃତ୍ର-ବିଧ୍ୱଂସୀ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାର କାରଣ। (3) ପୌଷ୍ଟିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ—ଗୋଧନ, ଅଶ୍ୱ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ସଦୃଶ ପ୍ରଚୁରତା, ପୁରସ୍କାର ଓ ଖାଦ୍ୟ। (4) ବ୍ରହ୍ମ/ସ୍ତୁତି—ବର୍ଷା ପରି ଲାଭ ମୁକ୍ତ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି। (5) ନିବାସର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସାମୁଦାୟିକ କୁଶଳ।
ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସହଚର ଦେବଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ରାଜ-କ୍ରିୟାର ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରାଯାଏ—ବିଜୟ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧ ସ୍ଥାପନା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ। ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି ଅପମାର୍ଜକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶତ୍ରୁତାକୁ ଦୂର କରେ। ପୌଷ୍ଟିକ ଫଳରୂପେ ପୋଷଣ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଯଜମାନଙ୍କ ସାମାଜିକ ଉନ୍ନତି ହୁଏ। ନାରାଶଂସ ଦ୍ୱାରା ଦାନ ଓ ଯଶର ସାର୍ବଜନୀନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୁଏ। ବୃକ୍ଷ/ବନସ୍ପତିର ସ୍ଥିରତା-ଦୃଢତାର ଉପମା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା ଓ ବୃଦ୍ଧି ସୂଚିତ ହୁଏ। ଅଭିଚାର/ମାୟାବିଦ୍ୟାକୁ ଛିଟାଇ ଦେଇ ପ୍ରତିକାର କରିବାର ମନ୍ତ୍ର-ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଏହି ଅନୁବାକର ମୁଖ୍ୟ ଭାବ ହେଉଛି—ଦିଗମଣ୍ଡଳକୁ ସାକ୍ଷୀ/ରକ୍ଷକ କରି ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ, ବାକ୍ଶକ୍ତି ଓ ଧ୍ୱନି-କ୍ରିୟା (ଢୋଳ, ଯୁଗଳ ପାଠ, ‘ଦୃଢ଼ ରୁହ’ ମନ୍ତ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା, ବାଧା ଭାଙ୍ଗି ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିକୁ ଦୂରେ ହଟାଇବା, ଇନ୍ଦ୍ରୀୟ ବଳ—ମନ୍ତ୍ରକୁ ବଜ୍ର ଭଳି କରି ବୃଷ୍ଟି-ସଦୃଶ ବୃଦ୍ଧି ଆଣିବା, ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବଙ୍କ ତ୍ୱରିତ ଚିକିତ୍ସା, ଉଦ୍ଧାର ଓ ପ୍ରାଣବଳ ଦ୍ୱାରା ଯଜମାନ/ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥତା ଦେବା; ଉଷା (ପ୍ରଭାତ) ସହ ନବଜୀବନ ଓ ସୁରକ୍ଷାର ଆହ୍ୱାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ମୁଖ୍ୟ ଭାବ: ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଗମନ ଓ ଜୀବନ-ଧାରକ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ (ପୌଷ୍ଟିକ ସ୍ତୁତି)। ଉପଭାବ: (୧) ଦିବ୍ୟ ଯମଜ ଚିକିତ୍ସକ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ଡାକିବା, (୨) ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ସୁଚଳ ରଥର ଚିତ୍ରଣ—ବେଗ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାର ପ୍ରତୀକ, (୩) ଯଜମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ସହାୟତା, (୪) ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ସୁସ୍ଥତା ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ସଫଳତାର ଆଶୀର୍ବାଦ। ବ୍ୟବହାରିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ: ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଣବଳ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହିଁଲେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ/କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଗତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ବ୍ୟବହୃତ।
Because it functions as a Soma-sacrifice liturgical collection, largely borrowing Rigveda Indra–Soma stutis where Indra is the paradigmatic victor who grants vāja, wealth, and protection when praised and exhilarated by Soma.
Bṛhaspati appears as priestly/brahmanic guardianship: his brahman-power protects the rite and community, helping Indra overcome obstruction and stabilize prosperity and safety.
No. While the Atharvaveda often includes bhaisajya and domestic rites, Kāṇḍa 20 is predominantly ‘other’ in character—Rigveda-derived Soma-sacrificial praise focused on victory, protection, and ritual success, with only a minor paustika accent (notably the Aśvins).
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.