Anuvaka 3
ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ: ସୋମ-ଯାଗରେ ବିଜୟ, ଧନ ଓ ଯଜ୍ଞ-ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ (ଋଗ୍ବେଦ-ଆଧାରିତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି)। ଉପବିଷୟ: (1) ଆବାହନ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଓ ସୋମାସନକୁ ଆଣିବା/ମୁହଁ ଫେରାଇବା, (2) ସୋମ-ଉତ୍ସାହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦାନଶକ୍ତିର ଚାଳକ, (3) ରାଜ/କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଜୟ ଓ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଜୟ, (4) ପୌଷ୍ଟିକ ସମୃଦ୍ଧି—ଗୋ, ଅଶ୍ୱ, ଧନ-ରତ୍ନ, ଅନୁଚର/ଅନୁଗାମୀ, (5) ହରି (ବୟ ଅଶ୍ୱ) ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଆଗମନ ଓ ବଜ୍ର-ଶକ୍ତି, (6) ଠିକ୍ ଲିତୁର୍ଜିକ୍ କ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାତ ସୋମ-ସେବାକୁ ସ୍ଥିର କରିବା।
Suktas in Anuvaka 3
Sukta 21
AV 20.21 ହେଉଛି ଋଗ୍ବେଦୀୟ ଯୁଦ୍ଧ-ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଆଧାରିତ ଏକ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ନାମୋଲ୍ଲେଖିତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଓ ଦୃଢ଼ କିଲ୍ଲା-ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କ ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରମାଣିତ ବିଜୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି। ଅପାର ଜୟ ଓ ଧନ-ଦାନର ପୂର୍ବଦୃଷ୍ଟାନ୍ତକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଏହି ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସେହି ଜୟ-ଗତିକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଯଜମାନ/ପ୍ରତିପାଳକଙ୍କ ପାଖକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରିବା—ରାଜସଫଳତା, ଶତ୍ରୁ-ପରାଜୟ, ଏବଂ ମିତ୍ର ସେନା/ଗୋଷ୍ଠୀ ପାଇଁ ସଂହତ ସମୃଦ୍ଧି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।
Sukta 22
ଏହି ଛଅ-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତଟି ସୋମ-ପୀଡନକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରିଥିବା ଏକ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୋତ୍ର। ପୀଡିତ ସୋମରସ ‘ପ୍ରେରିତ/ପଠାଯାଏ’ ବୃଷଭ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଲ୍ଲାସ (ମଦ) ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ସେଇ ଶକ୍ତିକୁ ଯଜମାନ/ପ୍ରତିପାଳକଙ୍କ ପାଇଁ ବିଜୟ ଓ ରକ୍ଷାରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଗୋପତି (ଗୋଧନର ପ୍ରଭୁ) ଓ ସତ୍ପତି (ସତ୍ୟ/ଶୁଭ ପ୍ରଭୁ) ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହା ଦିବ୍ୟ ଉଲ୍ଲାସକୁ ସମୃଦ୍ଧି—ବିଶେଷକରି ଗୋଧନ—ଏବଂ ସ୍ଥିର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ସହ ଯୋଡ଼େ। ପୌରାଣିକ ପ୍ରମାଣ ସ୍ୱରୂପ ‘ଗାଈମାନେ’ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଷ୍ଟିକର ମିଠା ମିଶ୍ରଣ (ଆଶିରା, ମଧୁ) ‘ଦୁହିଁ ବାହାର କରୁଛନ୍ତି’ ବୋଲି ଚିତ୍ର ଆସେ, ଯାହା ଅର୍ପଣର ଯୋଗ୍ୟତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ଉଦ୍ଧାଟିତ କରେ।
Sukta 23
AV 20.23 ଏକ ଶ୍ରୌତ-ଲିଟର୍ଜିକ୍ ଇନ୍ଦ୍ର–ସୋମ ସୂକ୍ତ (ଋଗ୍ବେଦୀୟ ମୂଳ) ଯାହା ପ୍ରଭାତ ସୋମ-ସେବାକୁ ଠିକ୍ ଯଜ୍ଞ-କ୍ରମରେ ଆରମ୍ଭ କରି ଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ—ଆହ୍ୱାନ, ଆସନ ଓ ବର୍ହିଷ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଏବଂ ପେଷଣ-ଶିଳାମାନଙ୍କର କ୍ରିୟାଶୀଳତା। ଏହାର ଶକ୍ତି ବାଣୀ (ସ୍ତୋତ୍ର), କ୍ରିୟା (ପେଷଣ/ଆହୁତି), ଓ ଦେବ-ଗ୍ରହଣକୁ ଏକତ୍ର କରିବାରେ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମପାନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ରାଧସ୍ (ଦାନ/ବୈଭବ) ଦେବାକୁ, ଏବଂ ବିଫଳ ଯଜ୍ଞ ପରେ ଆସୁଥିବା ନିନ୍ଦା (ନିନ୍ଦା/ଦୋଷାରୋପ) ଠାରୁ ସ୍ତୁତିକାରୀ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ।
Sukta 24
AV 20.24 ହେଉଛି ଋଗ୍ବେଦରୁ ଗୃହୀତ ଏକ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି, ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ପ୍ରତି “ଘୁଞ୍ଚାଇ” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁଣି ଯଜ୍ଞକୁ ଆଣିବା ଏବଂ ସୋମପାନର ଆସନରେ ବସାଇବା। ନଅଟି ଅନୁଷ୍ଟୁଭ ଛନ୍ଦର ମନ୍ତ୍ରରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚାପାଯାଇଥିବା ସୋମ ପିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟ ଦୁଧ ଓ ଯବ ଭଳି ମିଶ୍ରଣ ସହ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି—ଯେପରି ତାଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଯଜମାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରିୟାଶୀଳ ସହାୟତା (ଅବସ୍) ହୋଇ ଶକ୍ତି, ବିଜୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
Sukta 25
ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ସୂକ୍ତଟି ଋଗ୍ବେଦୀୟ ଇନ୍ଦ୍ର-ସମୃଦ୍ଧି ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରୁ ଗୃହୀତ; ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ଯଜମାନ/ପୋଷକକୁ ଅଶ୍ୱ, ଗୋଧନ, ଅନୁଚର-ଜନ ଓ ପୁନଃପୁନଃ ପୂରଣ ହେଉଥିବା ଧନରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ। ସମୃଦ୍ଧିକୁ ନିରନ୍ତର ‘ପୂରଣ’ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି—ଯେପରି ଜଳ ନଦୀକୁ ପୂରଣ କରେ। ସଫଳତାକୁ ପ୍ରାଚୀନ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ଭିତ୍ତି ଦିଆଯାଇଛି: ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଓ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିମାନେ ଧନ ଅଟକାଇ ରଖୁଥିବା ପଣି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କଠାରୁ ଧନ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରନ୍ତି। ସୋମ-ଉତ୍ସାହ ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଜୟ, ପଦମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଭୌତିକ ପ୍ରଚୁରତା ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ।
Sukta 26
ଅଥର୍ବବେଦ ୨୦.୨୬ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ଆହ୍ୱାନ; ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ “ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋଗ (ଜୁଆ ଲଗାଣ) ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁରସ୍କାର/ବିଜୟ” ସମୟରେ ଡାକାଯାଏ। ଯଜମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଓ ହଜାରଗୁଣ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ବିଜୟଦାୟକ ବଳ ସହିତ ନିକଟକୁ ଆସିବାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ। ଏହି ସୂକ୍ତର ଶକ୍ତି ତାହାର ପୁନରାବୃତ୍ତ, ଧ୍ରୁବପଦ-ସଦୃଶ ଡାକରେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାପୂରକ ହରି (ବାଦାମିଆ) ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ କରାଯାଉଥିବା ସଜୀବ ଚିତ୍ରରେ ରହିଛି—ଯାହା ସଫଳତା, ସୁରକ୍ଷା ଓ ଲାଭ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସକ୍ରିୟ ହେବାର ନିଶ୍ଚୟ ଦିଏ।
Sukta 27
AV 20.27 ହେଉଛି ଋଗ୍ବେଦୀୟ ସାମଗ୍ରୀରୁ ଗୃହୀତ ଏକ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି, ଯାହା ପ୍ରଶଂସା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସୀମ ଦାନଶକ୍ତିକୁ “ଖୋଲି” ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର-ଚର୍ମ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ। ଏହି ସୂକ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତିରେ—ବିଶେଷକରି ଗୋଧନରେ—ଏକାଧିକାର, ସହିତ ନିଶ୍ଚିତ ସହାୟତା (ମିତ୍ର ପ୍ରଶଂସକ/ମିତ୍ର-ସହଯୋଗୀ) ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧନ-ନିଧି ଜିତିବା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚୟିତ ରକ୍ଷା ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହେ।
Sukta 28
AV 20.28 ହେଉଛି RV-ଉତ୍ପନ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ର–ବଳ ଚକ୍ରରୁ ଆସିଥିବା ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତ; ଏହା ଯଜ୍ଞରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଳକୁ ଫାଡ଼ିଦେବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପୁନଃ-ଅଭିନୟ କରେ—ଆଲୋକ, ଗୋଧନ ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିବା ଦୃଢ଼ ଅବରୋଧକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବା। ସୋମ-ପ୍ରେରିତ ଶକ୍ତି ଓ ଦିବ୍ୟ ‘ଦୀପ୍ତ ଲୋକ’କୁ ଦୃଢ଼ ଓ ଅଚଳ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଏହି ସୂକ୍ତ ଅବରୋଧ ନିବାରଣ, ଭାଗ୍ୟ ସ୍ଥିର କରିବା, ଓ ଅଟକିଥିବା ସମ୍ପଦକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ମଧ୍ୟାକାଶରେ ଗତିପଥ, ତରଙ୍ଗ-ସଦୃଶ ସ୍ତୁତି, ଓ ଦୀପ୍ତ ପ୍ରକଟତାର ଚିତ୍ରଣ ଏହାକୁ ସୀମାନ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନକାଳ ପାଇଁ ଏବଂ ସଫଳତା ‘ସିଲ୍ ହୋଇ ରହିଛି’ ବୋଲି ଲାଗିଲେ ଗତି ପୁନଃସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ କରେ।
Sukta 29
AV 20.29 ହେଉଛି ଋଗ୍ବେଦରୁ ଗୃହୀତ ଏକ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୋତ୍ର, ଯାହା ସ୍ତୋମ/ଉକ୍ଥ ରୂପୀ ସ୍ତୁତିକୁ ଯଜ୍ଞୀୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ସୁଦୃଢ଼ କରେ, ଯେପରି ଯଜମାନଙ୍କ ବାଣୀ କଲ୍ୟାଣ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୁଏ। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦର୍ଶ କୃତ୍ୟ—ବିଶେଷକରି ନମୁଚି-ଘଟଣା ଓ ସୋମ-ବିହୀନ ଦଳମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା—ସ୍ମରଣ କରାଯାଇ, ପୋଷକଙ୍କ ସମୁଦାୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସୋମ-ସମର୍ଥିତ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ତଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିଛି।
Sukta 30
AV 20.30 ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି, ଯାହା ଋଗ୍ବେଦୀୟ ହିମ୍ନ-ପରମ୍ପରାରୁ ଗୃହୀତ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହରି (ତାମ୍ର/ପିଙ୍ଗଳ) ଶକ୍ତି—ତାଙ୍କର ପିଙ୍ଗଳ ଅଶ୍ୱ, ପିଙ୍ଗଳ ତେଜ, ଏବଂ ପିଙ୍ଗଳ ବଜ୍ର—ର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରଶଂସା ଦ୍ୱାରା “ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣିବା” ପାଇଁ ରଚିତ। ସୁକ୍ତଟି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ବାଣୀ (ଗିରଃ/ଉକ୍ଥ) ଓ ଘୃତ-ସଦୃଶ ଆହୁତିକୁ ସେହି ଆକର୍ଷକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଏ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଦ (ଉତ୍ତେଜକ ବଳ) କୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ତାହାକୁ ବିଜୟ, ସୁରକ୍ଷା, ଏବଂ ଇଚ୍ଛିତ ଦାନ/ସମୃଦ୍ଧି (ରାଧସ) ରେ ପରିଣତ କରେ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ହରି-ବର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ରକଳ୍ପନାକୁ ଅସ୍ତ୍ର-ବଳ (ବଜ୍ର) ଓ ପୂର୍ବଜ ଯଜ୍ଞୀୟ ପ୍ରଥା (ପୂର୍ବେ ଯଜ୍ୱାନଃ) ସହ ଏକତ୍ର କରିବାରେ ଅଛି, ଏବଂ ଏହା ଘୋଷଣା କରେ ଯେ ପୈତୃକ ପଦ୍ଧତିରେ ସ୍ତୁତି କଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରତିସାଦ ଦିଅନ୍ତି।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.