Kanda 20
Kuntapa & Liturgical Hymns
ਅਥਰਵਵੇਦ ਦਾ ਕਾਂਡ 20 ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਿਗਵੇਦ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਇਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਮ-ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ ਜੋ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕਾਰਗਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ 15 ਅਨੁਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ (ਅਕਸਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਨਾਲ) ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜਿੱਤ (ਸਾਤੀ), ਰੱਖਿਆ, ਵਿਧੀਬੱਧ ਯਜ੍ਞ-ਨਿਰਵਾਹ, ਅਤੇ ਵਾਜ, ਗੋ-ਧਨ ਤੇ ਕੀਰਤੀ/ਯਸ਼ (ਸ਼੍ਰਵਸ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਅਤੇ ਹਵਿ-ਅਰਪਣ ਦੇ ਸੰਦਰਭਾਂ ਲਈ ਢਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਲਿਟਰਜੀਕਲ ਹਥਿਆਰ-ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Kinds of hymn
Anuvakas in Kanda 20
15 anuvakas (sections) to explore.
Anuvaka 1
ਸੋਮ-ਯਾਗ ਦੀਆਂ ਨਿਯੋਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਸ্তুਤੀ ਰਾਹੀਂ ਵਿਧੀ ਦੀ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਫਲਤਾ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਸ਼੍ਰੌਤ ਸੋਮ ਲਿਟਰਜੀ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ “ਸਥਾਨਾਂ” ਤੇ ਸੱਦਣਾ ਅਤੇ ਤੁ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ; ਸੋਮ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਵਰਧਨ (ਆਪ੍ਯਾਯਨ/ਆਵਾਹਨ) ਅਤੇ ਸ্তুਤੀ (ਸਤੋਮ) ਨੂੰ ਵਿਧੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ; ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਨਾਲ ਅਘ (ਅਸ਼ੁਭ/ਹਾਨੀ) ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਨਰ-ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ; ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ/ਦਸ੍ਯੁ-ਸਰੂਪ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਦੋਸ਼-ਰਹਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਧੀ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ।
Anuvaka 2
ਇੰਦਰ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਲਿਤੁਰਜੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਰਖਵਾਲੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਿੱਤ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪੱਕੀ ਹੋਵੇ। ਉਪ-ਥੀਮਾਂ: ਯੁੱਧ-ਜਿੱਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ (ਵਾਜ) ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ/ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣਾ; ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਰੱਖਿਆ—ਚੌਕਸੀ, ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਲਈ “ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਘੇਰਾ” ਬਣਾਉਣਾ; ਸੋਮ-ਪੇੜਨ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਦ (ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਬਲ) ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨਾ; ਵਾਲ-ਭੇਦਨ ਅਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਵਰਗੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਪੂਰਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਣਾ; ਯਜਮਾਨ–ਦੇਵਤਾ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਨਾ।
Anuvaka 3
ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ: ਸੋਮ-ਯਾਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਆਵਾਹਨ—ਵਿਜੈ, ਧਨ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ (ਰਿਗਵੇਦ-ਆਧਾਰਿਤ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀਆਂ)। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਆਵਾਹਨ—ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਆਸਨ ਵੱਲ ਮੋੜ ਕੇ ਬੁਲਾਉਣਾ; ਸੋਮ-ਮਦ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ; ਰਾਜ/ਖੱਤਰੀ ਵਿਜੈ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ; ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜੇ, ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਅਨੁਯਾਈ; ਹਰੀਆਂ (ਕੰਢੇ/ਭੂਰੇ ਘੋੜੇ) ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਆਗਮਨ; ਠੀਕ ਲਿਟਰਜੀਕਲ ਕ੍ਰਮ ਰਾਹੀਂ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੋਮ-ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨਾ।
Anuvaka 4
ਇਹ ਅਨੁਵਾਕ ਜਿੱਤ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਤੇਜਿਤ ਵੀਰ-ਬਲ ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਹਵਾਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ-ਅਰਪਣ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ-ਵਰਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ/ਨਮੁਚੀ/ਦਸ੍ਯੁ ਆਦਿ ਮੋਟੀਫ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋੜਨ ਅਤੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀਆਂ ਚੀਰਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਸਪਰਧੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੱਖਪਾਤੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਹੈ। ਸਮੂਹਕ ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਯੁੱਧ-ਨਿਡਰਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ (ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ) ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸਾਕਸ਼ੀ/ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਿਤੁ-ਯਜ੍ਞ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Anuvaka 5
ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ-ਮੰਤਰ ਹੀ ਕਾਰਗਰ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਾਜ (ਜਿੱਤ-ਸ਼ਕਤੀ), ਗੋ-ਧਨ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਭੰਗ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ/ਦੁਸ਼ਮਣ-ਦ್ವੇਸ਼ੀ); ਗੁਆਚੇ ਧਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਧਨ-ਆਕਰਸ਼ਣ (ਲੂਟ, ਕੀਮਤੀ ਵਸਤੂਆਂ, ਗਾਂ-ਧਨ); ਰਾਜਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਤਥਾਨ (ਸਮਰਾਜ, ਸ਼੍ਰਵਸ, ਵਾਰਚਸ); ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰਗਮਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ; ਸੂਰਜ ਦੁਆਰਾ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਉਲਟਾਅ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਨਾ।
Anuvaka 6
ਇਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਦੀ ਲਿਤੁਰਜੀ ਹੈ: ਸੋਮ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਪਰਾਜਿਤ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਸੱਦ ਕੇ, ਆਹਵਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵਾਜ (ਇਨਾਮੀ-ਜਿੱਤ), ਧਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪ-ਥੀਮਾਂ: ਸੋਮ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਯਜ್ಞੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਉਤੇਜਕ ਹੈ; ਰਣ/ਸਮਰ੍ਯੇ ਵਿੱਚ ਵਾਜ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਲਕਸ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣਾ; ਰਾਜਸੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾ-ਭੇਦਕ (ਪੁਰੰਦਰ) ਬਲ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣਾ; ਸਤੋਮ/ਉਕਥ/ਗੀਰ ਨੂੰ ‘ਛੱਡੀਆਂ’ ਹੋਈਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਰਸਾ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨੀ ਨਾਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ/ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨ ਕਹਿਣਾ।
Anuvaka 7
ਇੰਦਰ-ਸੂਕਤਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ: ਸੋਮ-ਸਹਿਤ ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਜਿੱਤ (ਸਾਤੀ), ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ। ਧਰਤੀ–ਅੰਤਰਿਕਸ਼–ਸਵਰਗ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸਫਲਤਾ ਪੱਕੀ ਕਰਨੀ; ਪੌਰਾਣਿਕ ਨਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਬਣਾਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾਉਣਾ; ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਸਤੋਤਰ ਦੀ ਕਰਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ—ਲਾਭ ਦਾ ਮੁੱਖ ਇੰਜਣ; ਧਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ—ਗਾਂ-ਧਨ, ਘੋੜੇ, ਨਿਵਾਸ-ਸੁਰੱਖਿਆ, ਵੰਡਵੀਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ (ਗਯ); ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਬੋਲ, ਨਿੰਦਕਾਂ ਅਤੇ ਰਕਾਬਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ।
Anuvaka 8
ਸੋਮ-ਯੁਗ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ-ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਜਿੱਤ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ/ਕੀਰਤੀ (ਸ਼੍ਰਵਸ) ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਅਤੇ ਰੋਕੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ (ਗਾਂ-ਧਨ, ਘੋੜੇ, ਪਾਣੀਆਂ) ਦੀ ਮੁਕਤੀ; ਬੋਲ-ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚਮਕ—“ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਰਚਿਤ” ਹੋਣਾ; ਕ੍ਰਤੁ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਸੰਕਲਪ) ਅਤੇ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ; ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ-ਤੱਤਵਿਕ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਅਤੁਲਤਾ; ਠੀਕ ਮਾਪ (ਮਾਤ੍ਰਾ), ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਤੁਤੀ (ਗਿਰਃ) ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਫਲ-ਉਤਪਾਦਕ ਕਾਰਕ; ਨੈਤਿਕ-ਯਾਜ਼ਨਿਕ ਸਥਿਰਤਾ।
Anuvaka 9
ਇੰਦਰ–ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਰੱਖਿਆ-ਅਤੇ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਲਿਤੁਰਜੀ: ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੋਮ-ਯਾਗ, ਸਮੁਦਾਇ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨੀ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: (1) ਪੀੜੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਵੱਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ‘ਆ-ਯਾਹਿ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਾ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਆਗਮਨ। (2) ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ/ਵਲ ਪੈਟਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਧਨ, ਗਾਂ-ਧਨ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਅਵਕਾਸ਼ (ਵਰਿਵਸ) ਛੁਡਾਉਣਾ। (3) ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਦੈਵੀ/ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਰਤਦਾਰ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਸਰਬਦਿਸ਼ੀ ਰੱਖਿਆ। (4) ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਯਾਜਕ-ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ: ਤ, ਗਰਜ ਅਤੇ ਪੱਥਰ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਭੇਦਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ।
Anuvaka 10
ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਵੇਲੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦਾ ਆਹਵਾਨ; ਕਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦੂਤ/ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ। ਉਪ-ਥੀਮਾਂ: ਸੋਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੀ ਯੁੱਧੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਵਧਾਉ (ਵਜ੍ਰ, ਵਿਜੈ-ਮੋਟੀਫ਼); ਸਤੋਮ—ਨਿਪੁਣ ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ‘ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣਾ’; ਵੈਰੀ, ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਤੋਂ (ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਦ੍ਵਿਸ਼) ਸੁਰੱਖਿਆ; ਸ਼੍ਰੌਤ ਪਾਠ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ (ਅਥਰਵਵੇਦ 20 ਵਿੱਚ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਦੁਹਰਾਈ); ਅਗਨੀ ਦੂਤ/ਹੋਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਯਜ੍ਞ-ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ।
Anuvaka 11
ਇੰਦਰ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਿਤੁਰਜੀ: ਸੋਮ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਰਬਭੌਮ ਬਲ (ਇੰਦ੍ਰਿਯ, ਸ਼ੁਸ਼ਮ, ਕ੍ਰਤੁ, ਮਨ੍ਯੁ) ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਰੁਕਾਵਟ/ਬੰਧਨ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ, ਰੋਧਸ) ਤੋੜਨਾ ਅਤੇ ਵਿਜੈ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨੀ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਅਗਨੀ—ਕਰਮ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ-ਦਾਤਾ ਆਰੰਭਕ; ਮਨ੍ਯੁ (ਕ੍ਰੋਧ)—ਵਿਰੋਧ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਦীক্ষਿਤ/ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਸ਼ਕਤੀ; ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ ਅਤੇ ਅਵਰੋਧ-ਨਿਵਾਰਣ; ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਓਜਸ, ਨ੍ਰਮ੍ਣ, ਸੁਵੀਰ੍ਯ ਦਾ ਸੰਚਾਰ; ਸੋਮ-ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕਦ੍ਰੁਕ/ਵਿਸੂਵਤ ਪੀੜਨ (ਪ੍ਰੈਸਿੰਗ) ਦੇ ਮੋਟੀਫ਼।
Anuvaka 12
ਇਸ ਅਨੁਵਾਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨਾ, ਸੋਮ-ਪਾਨ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਤੋਤ੍ਰ-ਵਾਣੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: (1) ਆਹਵਾਨ—ਯਜਮਾਨ ਵੱਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮੋੜ ਕੇ ਜਲਦੀ ਆਉਣ ਲਈ ਬੱਝਣਾ; (2) ਸੋਮ-ਪਾਨ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਦ (ਯੁੱਧੀ ਉਨਮਾਦ) ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਿਧੰਸਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ; (3) ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਲਕਸ਼—ਗਾਂ-ਧਨ, ਘੋੜੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਬਹੁਲਤਾ, ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਅੰਨ; (4) ਬ੍ਰਹਮ/ਸਤੁਤੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਲਾਭ ਵਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ; (5) ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇਕ ਕਲਿਆਣ/ਰੱਖਿਆ।
Anuvaka 13
ਸਤੁਤੀ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜਸੀ-ਯੱਗੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ: ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: (1) ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤੀ ਅਪਾਯਨਿਵਾਰਕ ਬਲ ਵਜੋਂ—ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ, (2) ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਪੋਸ਼ਣ, ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਚਾਈ, (3) ਨਾਰਾਸ਼ੰਸ ਰਾਹੀਂ ਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਲੋਕ-ਮਾਨਤਾ, (4) ਰੁੱਖ/ਵਨਸਪਤੀ ਦੀਆਂ ਉਪਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਥਿਰਤਾ ਤੇ ਅਡੋਲਤਾ—ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ, (5) ਪ੍ਰਤੀ-ਜਾਦੂ—ਟੋਨੇ-ਟੋਟਕੇ/ਅਭਿਚਾਰ ਨੂੰ ਛਿਤਰ-ਬਿਤਰ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰਨਾ।
Anuvaka 14
ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ: ਥਾਂ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਦਿਵਿਆ ਸਹਾਇਤਾ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਰਸਮੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸੀਮਾ-ਨਿਰਧਾਰਣ (ਚੌਂਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸਾਕਸ਼ੀ/ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਵਜੋਂ); ਧੁਨੀ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ (ਢੋਲ/ਡਮਰੂ, ਜੋੜੀ ਪਾਠ, ‘ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹੋ’ ਵਾਲੇ ਸੂਤਰ); ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋੜਨਾ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣਾ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਮੰਤਰ ਵਜ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਵਾਧਾ ਲਿਆਉਂਦਾ; ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਚਿਕਿਤਸਾ, ਬਚਾਵ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਯਜਮਾਨ/ਗ੍ਰਾਹਕ ਲਈ; ਉਸ਼ਾ (ਸਵੇਰ) ਦੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰਜੀਵਨ।
Anuvaka 15
ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ: ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਆਮਦ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਪੋਸ਼ਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ (ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸ্তুਤੀ)। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਜੁੜਵੇਂ ਦਿਵਿਆ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਣਾ; ਸੋਨੇ ਦੇ, ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਰਥ ਦੀ ਛਵੀ—ਵੇਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ; ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸਹਾਇਤਾ; ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ, ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ। ਵਿਹਾਰਕ ਕੇਂਦਰ: ਜਦੋਂ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਜੀਵੰਤਤਾ ਲਈ ਤੁਰੰਤ, ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਯਜ्ञ/ਕਰਮ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਗਤੀ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Inside Kanda 20
What sets it apart
- Predominantly borrowed from the Rigveda (especially Indra hymns) and repurposed for Atharvanic Soma-sacrifice liturgy
- Strong Indra–Soma nexus: Indra is repeatedly invoked as Soma-exhilarated victor granting vāja (prize-winning power), cattle-wealth, and śravas (renown)
- Marked royal/communal victory-and-protection orientation (sāti), with ritual success framed as conquest over obstruction
- Frequent pairing of Indra with Bṛhaspati as brahman/priestly guardianship securing rite, community, and prosperity
- Mantra-as-weapon emphasis: praise and stotra-speech portrayed as the operative force that energizes heroic power and breaks opposition
- Ends with an Aśvin-focused paustika note (swift aid and life-supporting prosperity)
Its themes
- Indra–Soma victory liturgy (sāti)Core stutis that invite and exhilarate Indra through Soma, converting praise into conquering power that breaks opposition and grants victory, vāja, and secure dominion for the invoking group.
- Ritual efficacy and ordered Soma-sacrifice performanceHymns tailored to Soma-pressing and offering contexts: ensuring right sequence, successful completion, and the smooth functioning of the rite through properly aimed stotra-speech and divine attendance.
- Protection of community, wealth, and rite (Indra–Bṛhaspati)Bṛhaspati’s brahmanic guardianship joins Indra’s force to protect the sacrifice, ward off obstruction, and stabilize prosperity, cattle-wealth, and social safety.
- Prosperity, cattle-wealth, and renown (vāja, go, śravas)Material and reputational fruits of sacrifice: prize-winning success, cattle and wealth, and public fame—presented as the tangible outcome of effective praise and divine favor.
- Royal/sovereign power and heroic force (indriya, śuṣma, kratu, manyu)A political-theological strand where sovereignty and martial potency are summoned and intensified through Soma and hymn-power, aimed at triumph and stable establishment.
- Paustika swift aid of the AśvinsA closing, life-supporting accent: the Aśvins are invoked for rapid arrival, assistance, and sustaining prosperity, complementing the dominant Indraic sacrificial tone.
Its seers
- Gṛtsamada (Gṛtsamāda)Early Indra-stuti and Soma-related praise-poetry emphasizing victory and the gaining of vāja Notable: AV 20.1 (selected Indra–Soma invitations); AV 20.3 (Indra stutis for Soma-rite success)
- ViśvāmitraIndra-centered victory hymns and forceful stotra-speech used to secure protection and conquest Notable: AV 20.4 (Indra invocation for protection and heroic force); AV 20.11 (summoning indriya/śuṣma/kratu/manyu)
- VasiṣṭhaSoma-pressing liturgy and Indra praise framed as safeguarding order, prosperity, and communal welfare Notable: AV 20.6 (prosperity-and-protection through Soma-exhilarated Indra); AV 20.10 (Indra at Soma-pressing with Agni as messenger)
- AtriIndra hymns oriented to triumph, wealth, and the removal of obstruction through praise Notable: AV 20.5 (victory-through-praise; mantra as operative force); AV 20.7 (Indra-sūkta cycle for sāti)
- BharadvājaIndra–Bṛhaspati protective theology: brahman-power guarding rite and community Notable: AV 20.2 (victory/protection with Bṛhaspati’s guardianship); AV 20.9 (Indra–Bṛhaspati safeguarding of soma-rite and wealth)
- KaṇvaIndra praise for prestige (śravas) and prosperity; public renown as a ritual fruit Notable: AV 20.8 (prestige and prosperity through Soma-era praise); AV 20.13 (royal-ritual efficacy through praise)
- Aśvinau (attributed tradition)Swift aid, healing-adjacent life support, and paustika prosperity in a sacrificial frame Notable: AV 20.15 (Aśvin invocation for swift arrival and prosperity)
Frequently Asked Questions
Because it functions as a Soma-sacrifice liturgical collection, largely borrowing Rigveda Indra–Soma stutis where Indra is the paradigmatic victor who grants vāja, wealth, and protection when praised and exhilarated by Soma.
Bṛhaspati appears as priestly/brahmanic guardianship: his brahman-power protects the rite and community, helping Indra overcome obstruction and stabilize prosperity and safety.
No. While the Atharvaveda often includes bhaisajya and domestic rites, Kāṇḍa 20 is predominantly ‘other’ in character—Rigveda-derived Soma-sacrificial praise focused on victory, protection, and ritual success, with only a minor paustika accent (notably the Aśvins).
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
