Anuvaka 11
ଇନ୍ଦ୍ରକେନ୍ଦ୍ରିକ ବିଜୟ-ଲିତୁର୍ଜି: ସୋମ ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ସାର୍ବଭୌମ ଶକ୍ତି (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଶୁଷ୍ମ, କ୍ରତୁ, ମନ୍ୟୁ) କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ବାଧା ଭାଙ୍ଗି ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଏ। ଉପଥିମ: (୧) ଅଗ୍ନି—ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଦାୟକ, ଯଜ୍ଞର ଆରମ୍ଭକାରୀ; (୨) ମନ୍ୟୁ (କ୍ରୋଧ)—ବିରୋଧ ଜୟ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷିତ ଶକ୍ତି; (୩) ବୃତ୍ର-ବଧ ଓ ଅବରୋଧ (ବୃତ୍ର/ରୋଧସ) ନିବାରଣ; (୪) ଓଜସ, ନୃମ୍ଣ, ସୁବୀର୍ୟ ପ୍ରତିପାଳକଙ୍କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର; (୫) ସୋମ-ଉତ୍ସାହ ଓ ତ୍ରିକଦ୍ରୁକ/ବିଷୁବତ ପୀଡନ ମୋଟିଫ।
Suktas in Anuvaka 11
Sukta 101
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତ, ଋଗ୍ବେଦୀୟ ଯାଜ୍ଞିକ ପାଠ୍ୟରୁ ଗୃହୀତ ହୋଇ ଅଥର୍ବବେଦ ୨୦ରେ ପୁନଃପାଠ ହୁଏ, ଯଜ୍ଞର ନିର୍ବାଚିତ ଦୂତ (ସନ୍ଦେଶବାହକ) ଓ ହୋତୃ (ଆହ୍ୱାନକାରୀ ପୁରୋହିତ) ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କରେ। ଏଥିରେ ଆହୁତି ସହ ଅବିରତ ଆହ୍ୱାନର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆହୁତିର ଯଥାଯଥ ପ୍ରେଷଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ସଫଳ ଆଗମନ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।
Sukta 102
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତଟି ଋଗ୍ବେଦୀୟ ସ୍ତୁତିରୁ ଶ୍ରୌତ-ଶୈଳୀର ପୁନଃପାଠ; ଯଥାବିଧି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିର ଦୃଶ୍ୟ ଆଲୋକକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଅନ୍ଧକାର ଓ ବାଧାକୁ ଦୂର କରେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ “ବୃଷଭ-ସଦୃଶ” ଶକ୍ତି ଭାବେ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ବାହନ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆହୁତି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚେ ଓ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୁଏ। ଏହି ସୂକ୍ତର ଅପୋତ୍ରୋପାୟିକ ପ୍ରଭାବ ଜ୍ୟୋତିର ମାଧ୍ୟମରେ—ପ୍ରଜ୍ୱଳନ, ରଶ୍ମିମୟତା, ଏବଂ ହବିଷର ସଫଳ ପ୍ରେଷଣ।
Sukta 103
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସ୍ତୋତ୍ର (ଋଗ୍ବେଦୀୟ ଯଜ୍ଞ-ସାମଗ୍ରୀରୁ ଗୃହୀତ) ତୀକ୍ଷ୍ଣ-ଶିଖା ଉପକାରୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଆହ୍ୱାନ କରେ—ଯିଏ ସୁରକ୍ଷା (ଚର୍ଦ୍ଧିଃ, “ଆଶ୍ରୟଦାୟକ ଆବରଣ”) ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଉଭୟ ଆଣନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୋତୃ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ, ଯଜ୍ଞ-ଉପକରଣ ଓ ଘୃତକୁ ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସହ ସମନ୍ୱୟ କରେ, ଏବଂ ଏଭଳି ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ସୁପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଯଜ୍ଞଶକ୍ତିକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ—ଯାହା ଅପକାରକୁ ଦୂର କରି ଧନ-ସମ୍ପଦକୁ ଆକର୍ଷଣ କରେ।
Sukta 104
AV 20.104 ହେଉଛି ଋଗ୍ବେଦ-ଆଧାରିତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୋତ୍ର, ଯାହା ସୁସଂସ୍କୃତ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଳବତୀ କରେ, ଯେପରି ସେ ଯଜ୍ଞ-ଅର୍ପଣରେ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତିଯୋଗିତା/ସଂଗ୍ରାମରେ ଯଜମାନ-ପୋଷକଙ୍କ ପକ୍ଷକୁ ମୁହଁ ଫେରାନ୍ତି। ଏହାର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଯଥାଯଥ ଲିଟର୍ଜିକାଲ୍ ବାଣୀ (ସ୍ତୋମ, ବ୍ରହ୍ମନ୍) କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ-ଜୟୀ ବଳ ଓ ଧନ-ଦାୟକ ରାଜସ୍ୱ ସହ ସମନ୍ୱୟ କରିବା, ଯାହାରୁ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟ ଏକାସାଥିରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
Sukta 105
ଅଥର୍ବବେଦ ୨୦.୧୦୫ ହେଉଛି ଋଗ୍ବେଦରୁ ଗୃହୀତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୋତ୍ର, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ “ଆଗକୁ ହଂକାଇ ନେବା” ଯୁଦ୍ଧ-ଶକ୍ତି (ଶୁଷ୍ମ, ମନ୍ୟୁ) କୁ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ କରି ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ/ନିନ୍ଦା ଏବଂ ବୃତ୍ର ନାମକ ଆଦର୍ଶ ବାଧାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଏ। ଅଥର୍ବଣୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ଏହା ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା (ପୌଷ୍ଟିକ/ଜୟକାମ) ଏବଂ ଅପମାର୍ଜନୀୟ ରକ୍ଷା-କବଚ (ରକ୍ଷୋଘ୍ନ) ଭାବେ କାମ କରେ—ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅପରାଜେୟ ବିଜୟ ସହ ଯଜମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ସମନ୍ୱୟ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସିଦ୍ଧ କରାଏ।
Sukta 106
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି, ଯଦିଓ ଅଥର୍ବବେଦୀୟ ସଂଗ୍ରହରେ ପ୍ରସାରିତ, ଋଗ୍ବେଦୀୟ ପ୍ରମାଣର; ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ (ସାର୍ବଭୌମ ପ୍ରଭାବ), ଶୁଷ୍ମ (ଉଦ୍ଦାମ ବଳ) ଓ କ୍ରତୁ (ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ)କୁ ବଢ଼ାଇ ତାଙ୍କର ବଜ୍ରକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତିକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ “ତୀକ୍ଷ୍ଣ/ଧାର ଦିଆ” ହେବାକୁ କରେ। ଏଥିରେ ଦ୍ୟାଉ, ପୃଥିବୀ, ଜଳ ଓ ପର୍ବତ—ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସଂଘ (ବିଷ୍ଣୁ, ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଓ ମରୁତ୍ଗଣ) ଏକାସାଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରୁଥିବା ଓ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ। ସ୍ତୋତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟଶକ୍ତି ହେଉଛି ସ୍ତୁତିକୁ ଗତିଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରିବା—ଯଜମାନଙ୍କ ଶ୍ରବସ୍ (ଖ୍ୟାତି) ବଢ଼ାଇବା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର-ପ୍ରେରିତ ବିଜୟ, ସ୍ଥିରତା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।
Sukta 107
ଅଥର୍ବବେଦ ୨୦.୧୦୭ ହେଉଛି ଋଗ୍ବେଦରୁ ଗୃହୀତ ଏକ ସଂଯୁକ୍ତ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ମାନ୍ୟୁ (ରାଜଶକ୍ତିରୂପ କ୍ରୋଧ) କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ବିରୋଧକୁ ନମାଇ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାର ଓ ଦୁରିତ (ଅମଙ୍ଗଳ/ପାପ) କୁ ଦୂର କରି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସିଦ୍ଧ କରାଯାଏ। ଏହାର ଶକ୍ତି ଦମନାତ୍ମକ ଅଧୀନତାର ଚିତ୍ରଣରୁ—ଜନଗଣ ଏବଂ ‘ଶିଖର’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ରକୁ ନଦୀମାନଙ୍କ ପରି ନମିଯିବା—କ୍ରମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉଷା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶୁଭ, ସ୍ଥିର ଋତ-ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଯାଏ, ଯାହାରେ ଯଜମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଭୟଜନକ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ଓ ଯାଜ୍ଞିକ ଭାବେ ପରିଶୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ରହେ।
Sukta 108
AV 20.108 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ‘ଆଣିଦିଅ’ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ—ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତି: ଓଜସ୍ (ବୀର୍ୟ/ତେଜ), ନୃମ୍ଣ (ପୁରୁଷାର୍ଥୀ ବଳ), ଏବଂ ସୁବୀର୍ୟ (କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ବୀରତା)—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯଜମାନ ଯୁଦ୍ଧ-ଜୟୀ ଚ୍ୟାମ୍ପିଅନ୍ ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସଫଳତା ପାଉ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କେବଳ ବିଜୟ ଓ ପୁରସ୍କାର ଦାତା ଯୋଦ୍ଧା-ଦେବତା ଭାବେ ନୁହେଁ, ସମୁଦାୟକୁ ସ୍ଥିର କରୁଥିବା ପିତୃସଦୃଶ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତର ଶକ୍ତି ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ସିଧା ସମ୍ବୋଧନରେ ରହିଛି—ବଳ ଓ ରକ୍ଷାକୁ ସ୍ତୁତି ମାଧ୍ୟମରେ ଆହ୍ୱାନ କରି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇପାରୁଥିବା ଦାନ ଭାବେ ଧରାଯାଇଛି।
Sukta 109
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର–ସୋମ ସ୍ତୁତି viṣūvat (ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁର ମୋଡ଼/ପରିବର୍ତ୍ତନ) ସମୟରେ ସୋମ-ପିଷଣକୁ ଏବଂ ସେଇ ଉତ୍ସାହଦାୟକ “ମଧୁ” ପାନକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦୋଦ୍ରେକ କରାଏ। ସୋମ-ମିଶ୍ରଣ, ସହାୟକ “ଗାଈ” (ଧେନୁ) ଓ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତାଚରଣ (ବ୍ରତ) କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଏହି ସୂକ୍ତ ଯଜମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟଶାଳୀ ଶକ୍ତି ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଚାହେ। ପୁନରାବୃତ୍ତ ଧ୍ୱନି “vasvīr anu svārājyam” ଏହି କ୍ରିୟାକୁ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସ୍ୱାଧୀନ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ମନ୍ତ୍ରରୂପେ ଦେଖାଏ: ଦେବତା ସଶକ୍ତ ହେଲେ ଧନ, ଦୀପ୍ତି ଓ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶାସନ ଅନୁସରଣ କରେ।
Sukta 110
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଥର୍ବବେଦୀୟ ସୂକ୍ତ (ଋଗ୍ବେଦରୁ ଗୃହୀତ ୨୦ତମ ପୁସ୍ତକ) ତ୍ରିକଦ୍ରୁକ ଚାପଣରେ ଦେବମାନେ ଯେ ‘ଚେତନା’ (cetanam) ନାମକ ଶୀଘ୍ର-ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ବଢ଼ାଇ ସୋମ-ଯଜ୍ଞକୁ ଅଧିକ ପ୍ରବଳ କରେ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନବଚାପିତ ସୋମପାନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି (ଶ୍ରିୟଃ)ର ଆସନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି; ଏବଂ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ଗିରଃ/ଅର୍କ)କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରେ। ତିନିଟି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ, ସୂକ୍ତଟି ଠିକ୍ ଲିତୁର୍ଜିକ ଧ୍ୱନି, ସୋମର ଉତ୍ସାହ, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରସ୍ଫୁଟନ ଓ ସାମୁଦାୟିକ ସହାୟତାକୁ ଏକତ୍ର କରେ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.