Adhyaya 24

Verse 1

स्कंद उवाच । शृणु वातापि संहर्तः काश्यां पातकतंकिनी । पद्मकल्पे तु या वृत्ता दमनस्य द्विजन्मनः

Skanda bersabda: Dengarlah, wahai pembunuh Vātāpi—riwayat penghapus dosa yang terkait dengan Kāśī; kisah yang berlaku pada Padma-kalpa tentang Damana, seorang dvija (Brahmana).

Verse 2

भारद्वाजस्य तनयो दमनो नाम नामतः । कृतमौंजीविधिः सोथ विद्याजातं प्रगृह्य च

Anak Bhāradvāja bernama Damana; setelah menyempurnakan upacara maunjī (upanayana) menurut tatacara, serta menyambut cabang-cabang ilmu, dia pun menempuh jalannya.

Verse 3

संसारदुःखबहुलं जीवितं चापि चंचलम् । विज्ञाय दमनो विद्वान्निर्जगाम गृहान्निजात्

Mengetahui bahawa kehidupan duniawi sarat derita dan hayat pun tidak tetap, Damana yang arif pun meninggalkan rumahnya sendiri.

Verse 4

कांचिद्दिशं समालंब्य निर्वेदं परमं गतः । प्रत्याश्रमं प्रतिनगं प्रत्यब्धि प्रतिकाननम्

Dengan memilih suatu arah, setelah mencapai vairagya yang mendalam, dia pergi dari asrama ke asrama, dari gunung ke gunung, dari samudera ke samudera, dan dari rimba ke rimba.

Verse 5

प्रतितीर्थं प्रतिनदि स बभ्राम तपोयुतः । यावंत्यायतनानीह तिष्ठंति परितो भुवम्

Dengan tapa (pertapaan) sebagai bekal, dia mengembara ke setiap tīrtha dan setiap sungai—bahkan ke semua tempat suci yang berdiri di seluruh muka bumi.

Verse 6

अध्युवास स तावंति संयतेंद्रियमानसः । परं न मनसः स्थैर्यं क्वापि प्रापि च तेन वै

Beliau tinggal di begitu banyak tempat suci, dengan pancaindera dan minda ditahan; namun demikian, keteguhan minda yang sempurna tidak juga diperolehnya di mana-mana.

Verse 7

मनोरथोपदेष्टा च कुत्रचित्क्वापि नेक्षितः । कदाचिद्दैवयोगात्स दमनो नाम तापसः

Beliau tidak juga menemui di mana-mana seorang pembimbing yang dapat mengajarnya jalan menuju hasrat sejati hati; namun pada suatu ketika, dengan pertemuan takdir Ilahi, pertapa bernama Damana (muncul).

Verse 8

रेवातटे निरैक्षिष्ट तीर्थं चामरकंटकम् । महदायतनं पुण्यमोंकारस्यापि तत्र वै

Di tebing sungai Revā, beliau menyaksikan tīrtha bernama Āmarakaṇṭaka; di sana juga terdapat sebuah tempat suci Oṃkāra yang besar lagi penuh kebajikan.

Verse 9

दृष्ट्वा हृष्टमना आसीच्चेतः स्थैर्यमवाप ह । अथ पाशुपतांस्तत्र स निरीक्ष्य तपोधनान्

Melihatnya, beliau menjadi gembira dan hati pun memperoleh keteguhan. Lalu beliau memerhati para pertapa Pāśupata di sana—khazanah tapa—

Verse 10

विभूतिभूषिततनून्कृतलिंगसमर्चनान् । विहितप्राणयात्रांश्च कृतागमविचारणान्

Tubuh mereka dihiasi vibhūti (abu suci), tekun dalam pemujaan liṅga; memelihara disiplin prāṇa-yātrā yang ditetapkan, serta menekuni perenungan terhadap Āgama (kitab Śaiva).

Verse 11

स्वस्थोपविष्टान्स्वपुरोरग्रतोऽचलमानसान् । प्रणम्योपाविशत्तत्र तदाचार्यस्य सन्निधौ

Melihat mereka duduk tenang di hadapannya, dengan minda teguh tidak bergoncang, dia terlebih dahulu menunduk sujud penuh takzim, lalu duduk di situ, di hadapan guru mulia itu.

Verse 12

प्रबद्धहस्तयुगलः प्रणमतरकंधरः । अथ पाशुपताचार्यो गर्गो नाम महामुनिः

Dengan kedua tangan dirapatkan dan leher ditundukkan dalam salam, di situ berdirilah ācārya Pāśupata—mahāmuni bernama Garga.

Verse 13

वार्धकेन समाक्रांतस्तपसा कृशविग्रहः । शंभोराराधनेनिष्ठः श्रेष्ठः सर्वतपस्विषु

Walaupun ditimpa usia tua dan tubuhnya menjadi susut kerana tapa, dia tetap teguh dalam pemujaan kepada Śambhu, yang paling utama dalam kalangan semua pertapa.

Verse 14

पप्रच्छ दमनं चेति कस्त्वं कस्मादिहागतः । तरुणोपि विरक्तोसि कुतस्तद्वद सत्तम

Beliau bertanya kepada Damana: “Siapakah engkau, dan dari mana engkau datang ke sini? Walau masih muda, engkau sudah berwiraqah—bagaimana hal itu terjadi? Katakanlah, wahai insan terbaik.”

Verse 15

इति प्रणयपूर्वं स निशम्य दमनोऽब्रवीत् । भगोः पाशुपताचार्य सर्वज्ञाराधनप्रिय

Demikian disapa dengan penuh kasih, Damana mendengar lalu berkata: “Wahai Bhagavan, guru Pāśupata, yang mengasihi pemujaan kepada Tuhan Yang Maha Mengetahui…”

Verse 16

कथयामि यथार्थं ते निजचेतोविचेष्टितम् । अहं ब्राह्मणदायादो वेदशास्त्रकृतश्रमः

Aku akan menyatakan kepadamu dengan sebenar-benarnya gerak-geri batinku sendiri. Aku berketurunan Brahmana, dan telah bersungguh-sungguh menekuni Weda serta śāstra.

Verse 17

संसारासारतां ज्ञात्वा वानप्रस्थमशिश्रियम् । अनेनैव शरीरेण महासिद्धिमभीप्सता

Setelah mengetahui kehampaan saṃsāra, aku menempuh laku vānaprastha sebagai penghuni rimba. Dan dengan tubuh ini juga, aku mendambakan pencapaian mahāsiddhi, kesempurnaan agung.

Verse 18

स्नातं बहुषु तीर्थेषु मंत्रा जप्तास्तु कोटिशः । देवताः सेविता बह्व्यो हवनं च कृतं बहु

Aku telah mandi suci di banyak tīrtha; mantra telah kujapa hingga berjuta-juta kali. Banyak devatā telah aku layani, dan banyak pula homa, persembahan api, telah aku lakukan.

Verse 19

शुश्रूषिताश्च गुरवो बहवो बह्वनेहसम् । महाश्मशानेषु निशा भूयस्योप्यतिवाहिताः

Aku telah berkhidmat kepada ramai guru untuk waktu yang lama. Dan di mahāśmaśāna, tanah pembakaran mayat yang besar, aku juga telah melalui banyak malam.

Verse 20

शिखराणि गिरींद्राणां मया चाध्युषितान्यहो । दिव्यौषधि सहस्राणि मया संसाधितान्यपि

Aduhai, bahkan di puncak-puncak gunung yang agung pun aku pernah berdiam. Dan ribuan divyauṣadhi, herba ubatan yang menakjubkan, juga telah aku kuasai.

Verse 21

रसायनानि बहुशः सेवितानि मया पुनः । महासाहसमालंब्य सिद्धाध्युषितकंदराः

Aku telah berulang kali mengambil pelbagai rasāyana, eliksir peremajaan; dan dengan bersandar pada keberanian yang besar, aku memasuki gua serta jurang yang didiami para siddha, insan yang telah sempurna.

Verse 22

मया प्रविष्टा बहुशः कृतांतवदनोपमाः । तपश्चापि महत्तप्तं बहुभिर्नियमैर्यमैः

Banyak kali aku memasuki tempat-tempat yang tampak seperti mulut Maut; dan aku juga telah menjalani tapa yang agung, ditopang oleh pelbagai niyama dan yama (disiplin dan pengendalian diri).

Verse 23

परं किंचित्क्वचिन्नैक्षि सिद्ध्यंकुरमपि प्रभो । इदानीं त्वामनुप्राप्य महीं पर्यटता मया

Namun demikian, wahai Prabhu, di mana-mana aku tidak melihat walau setunas kejayaan. Tetapi kini, setelah mengembara di bumi dan sampai kepada-Mu, harapan pun bangkit dalam diriku.

Verse 24

मनसः स्थैर्यमापन्नमिव संप्राप्तसिद्धिना । अवश्यं त्वन्मुखांभोजाद्यद्वचो निःसरिष्यति

Hatiku terasa teguh, seakan-akan siddhi telah pun dicapai. Sesungguhnya, apa jua kata yang keluar dari mulut-Mu laksana teratai itu pasti berkesan dan membuahkan hasil.

Verse 25

तेनैव महती सिद्धिर्भवित्री मम नान्यथा । तद्ब्रूहि सूपदेशं च कथं सिद्धिर्भवेन्मम

Melalui itulah sahaja pencapaian agung akan datang kepadaku, bukan dengan cara lain. Maka, berilah aku upadeśa yang mulia: bagaimana siddhi dapat terbit untukku?

Verse 26

अनेनैव शरीरेण पार्थिवेन प्रथीयसी । दमनस्य निशम्येति गर्गाचार्यो वचस्तदा

Setelah mendengar kata-kata Damanā, guru Garga pun berkata: “Dengan tubuh jasmani ini juga, engkau pasti akan mencapai kemuliaan dan kesempurnaan.”

Verse 27

प्रत्यक्षदृष्टं प्रोवाच महदाश्चर्यमुत्तमम् । सर्वेषां शृण्वतां तत्र शिष्याणां स्थिरचेतसाम् । मुमुक्षूणां धृतवतां महापाशुपतं व्रतम्

Kemudian beliau mengisytiharkan ajaran yang paling luhur dan menakjubkan, terbukti melalui pengalaman langsung, ketika para murid yang teguh hati—para pencari mokṣa, berazam kukuh—mendengarkan di sana: iaitu laku agung Pāśupata.

Verse 28

गर्ग उवाच । अनेनैवेह देहेन यदि त्वं सिद्धिकामुकः । शृणुष्वावहितो भूत्वा तदा ते कथयाम्यहम्

Garga berkata: “Jika engkau menginginkan siddhi dengan tubuh ini juga di sini, maka dengarlah dengan penuh perhatian; aku akan menerangkannya kepadamu.”

Verse 29

अविमुक्ते महाक्षेत्रे सर्वसिद्धिप्रदे सताम् । धर्मार्थकाममोक्षाख्य रत्नानां परमाकरे

“Di Avimukta, medan suci yang agung, yang mengurniakan segala pencapaian kepada orang saleh, terdapat lombong permata tertinggi bernama Dharma, Artha, Kāma dan Mokṣa.”

Verse 30

समाश्रितानां जंतूनां सर्वेषां सर्वकर्मणाम् । शलभानां प्रदीपाभे तमःस्तोम महाद्विपि

“Bagi semua makhluk yang berlindung di sana—dari segala jenis dan segala perbuatan—Avimukta bagaikan pelita bagi rama-rama malam; dan bagaikan gajah perkasa yang menghancurkan timbunan kegelapan.”

Verse 31

कर्मभूरुह दावाग्नौ संसाराब्ध्यौर्वशोचिपि । निर्वाणलक्ष्मी क्षीराब्धौ सुखसंकेतसद्मनि

Wahai Kāśī! Engkau laksana api rimba yang membakar pohon karma, laksana api bawah-laut yang menghanguskan samudera saṃsāra. Engkau ialah dham suci penunjuk bahagia mokṣa, bagaikan Samudera Susu yang menatang seri nirvāṇa.

Verse 32

दीर्घनिद्रा प्रसुप्तानां परमोद्बोधदायिनि । यातायातश्रमापन्नप्राणिमार्गमहीरुहि

Wahai Kāśī, pemberi kesedaran tertinggi kepada mereka yang lena dalam tidur avidyā yang panjang. Engkau bagaikan pohon agung yang menaungi jalan makhluk yang letih oleh ulang-alik kelahiran dan kematian.

Verse 33

अनेकजन्मजनित महापापाद्रिवज्रिणि । नामोच्चारकृतां पुंसां महाश्रेयो विधायिनि

Wahai Kāśī! Engkau laksana vajra yang memecahkan gunung dosa besar yang terkumpul dari banyak kelahiran. Dengan sekadar menyebut namamu, engkau mengurniakan kebajikan tertinggi kepada insan.

Verse 34

विश्वेशितुः परेधाम्नि सीम्नि स्वर्गापवर्गयोः । स्वर्धुनी लोलकल्लोला नित्यक्षालित भूतले

Di dham tertinggi Viśveśvara, tepat pada sempadan antara syurga dan apavarga (pembebasan), di sana Svargadhunī—Sungai Gaṅgā—dengan gelombangnya yang lincah sentiasa membasuh bumi.

Verse 35

एवंविधे महाक्षेत्रे सर्वदुःखौघहारिणि । प्रत्यक्षं मम यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि महामते

Dalam mahākṣetra yang demikian, yang menghapus banjir segala dukacita, wahai yang berfikiran agung, kini akan aku ceritakan apa yang berlaku kepadaku—yang aku ketahui secara langsung.

Verse 36

यत्र कालभयं नास्ति यत्र नास्त्येनसो भयम् । तत्क्षेत्रमहिमानं कः सम्यग्वर्णयितुं क्षमः

Di tempat yang tiada takut kepada Kāla (Waktu), dan tiada takut akan dosa—siapakah yang mampu menghuraikan dengan tepat kemuliaan kṣetra suci itu?

Verse 37

तीर्थानि यानि लोकेस्मिञ्जंतूनामघहान्यहो । तानि सर्वाणि शुद्ध्यर्थं काशीमायांति नित्यशः

Segala tīrtha di dunia ini yang menghapus dosa makhluk bernyawa—sesungguhnya semuanya—datang ke Kāśī setiap hari demi penyucian diri mereka sendiri.

Verse 38

अपि काश्यां वसेद्यस्तु सर्वाशी सर्वविक्रयी । स यां गतिं लभेन्मर्त्यो यज्ञैर्दानैर्न सान्यतः

Walaupun seseorang tinggal di Kāśī, makan apa sahaja dan menjual apa sahaja, namun darjat (gati) yang dicapai oleh insan fana itu tidak diperoleh di tempat lain melalui yajña dan dāna.

Verse 39

रागबीजसमुद्भूतः संसारविटपो महान् । दीर्घस्वाप कुठारेण च्छिन्नः काश्यां न वर्धते

Pohon besar saṃsāra yang tumbuh daripada benih keterikatan, apabila telah ditebang oleh kapak tidur panjang (rohani), tidak akan tumbuh lagi di Kāśī.

Verse 40

सर्वेषामूषराणां तु काशी परम ऊषरः । वप्तुर्बीजमिदं तस्मिन्नुप्तं नैव प्ररोहति

Antara semua tanah tandus, Kāśī adalah yang paling tandus; di sana benih yang disemai oleh ‘penyemai’ (karma) sekalipun tidak akan bercambah sama sekali.

Verse 41

स्मरिष्यंतीह ये काशीमवश्यं तेपि साधवः । तेप्यघौघ विनिर्मुक्ता यास्यंति गतिमुत्तमाम्

Sesiapa yang hidup di sini dan pasti mengingati Kāśī, mereka juga menjadi insan suci yang sejati. Terlepas daripada gelombang dosa yang melimpah, mereka mencapai keadaan moksha yang tertinggi.

Verse 42

विभूतिः सर्वलोकानां सत्यादीनां सुभंगुरा । अभंगुरा विमुक्तस्य सा तु लभ्या शिवाज्ञया

Keagungan semua loka—bahkan Satya-loka dan yang lain—adalah fana. Namun bagi yang telah bebas, keagungan itu tidak binasa; ia diperoleh hanya dengan perintah serta rahmat Śiva.

Verse 43

कृमिकीटपतंगानामविमुक्ते तनुत्यजाम् । विभूतिर्दृश्यते या सा क्वास्ति ब्रह्मांडमंडले

Bahkan bagi cacing, serangga dan makhluk terbang yang menanggalkan jasad di Avimukta, terlihat suatu kemuliaan. Di manakah lagi dalam seluruh lingkaran alam semesta terdapat kemuliaan sedemikian?

Verse 44

वाराणसी यदा प्राप्ता कदाचित्कालपर्ययात् । स उपायो विधातव्यो येन नो निष्क्रमो बहिः

Apabila Vārāṇasī telah dicapai—pada suatu ketika oleh putaran takdir—hendaklah diambil upaya yang menjadikan tiada lagi keluar melampauinya.

Verse 45

पूर्वतो मणिकर्णीशो ब्रह्मेशो दक्षिणे स्थितः । पश्चिमे चैव गोकर्णो भारभूतस्तथोत्तरे

Di timur berdiri Maṇikarṇīśa; di selatan bersemayam Brahmeśa. Di barat ada Gokarṇa, dan di utara juga Bhārabhūta.

Verse 46

इत्येतदुत्तमं क्षेत्रमविमुक्ते महाफलम् । मणिकर्णी ह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा विश्वेश्वरंविभुम्

Demikianlah Avimukta, kṣetra yang paling utama, berbuah pahala besar. Setelah bersuci dengan mandi di telaga Maṇikarṇī dan menatap Viśveśvara, Tuhan Yang Maha Meliputi, (seseorang memperoleh kebajikan itu).

Verse 47

क्षेत्रं प्रदक्षिणीकृत्य राजसूयफलं लभेत् । तत्र श्राद्धप्रदातुश्च मुच्यंते प्रपितामहाः

Dengan melakukan pradakṣiṇā mengelilingi kṣetra suci itu, seseorang memperoleh buah seperti yajña Rājasūya. Dan bagi yang mempersembahkan śrāddha di sana, para leluhur hingga moyang pun terlepas daripada ikatan.

Verse 48

अविमुक्त समं क्षेत्रमपि ब्रह्मांडगोलके । न विद्यते क्वचित्सत्यं सत्यं साधकसिद्धिदम्

Dalam seluruh bulatan alam semesta, tiada kṣetra suci yang setara dengan Avimukta—itulah kebenaran, kebenaran; kerana ia menganugerahkan siddhi kepada para sādhaka.

Verse 49

रक्षंति सततं क्षेत्रं यत्र पाशासिपाणयः । महापारिषदा उग्राः क्रूरेभ्योऽक्रूरबुद्धयः

Kṣetra suci itu sentiasa dijaga, di mana para mahāpāriṣada yang garang memegang jerat (pāśa) dan pedang—menggerunkan bagi yang kejam, namun berniat baik dan berakal lembut.

Verse 50

प्राग्द्वारमट्टहासश्च गणकोटिपरीवृतः । रक्षेदहर्निशं क्षेत्रं दुर्वृत्तेभ्यो विभीषणः

Di pintu timur, Aṭṭahāsa—dikelilingi oleh krore-krore gaṇa—mengawal kṣetra itu siang dan malam, menjadi kegerunan bagi orang yang durjana.

Verse 51

तथैव भूतधात्रीशः क्षेत्रदक्षिणरक्षकः । गोकर्णः पश्चिमद्वारं पाति कोटिगणावृतः

Demikian juga, Bhūtadhātrīśa berdiri sebagai penjaga bahagian selatan kṣetra suci Kāśī; dan Gokarṇa—dikelilingi oleh Gaṇa berjumlah berkoṭi-koṭi—memelihara pintu gerbang barat.

Verse 52

उदग्द्वारं तथा रक्षेद्घंटाकर्णो महागणः । ऐशंकोणं छागवक्त्रो भीषणो वह्निदिग्दलम्

Begitu juga, Mahāgaṇa bernama Ghaṇṭākarṇa menjaga pintu gerbang utara; dan Chāgavaktra yang menggerunkan memelihara sudut Īśāna (timur laut), kawasan yang bersempadan dengan arah Agni, arah Api.

Verse 54

कालाक्षोरण भद्रस्तु कौलेयः कालकंपनः । एते पूर्वेण रक्षंति गंगापारे स्थिता गणाः

Kālākṣa, Oraṇabhadra, Kauleya dan Kālakaṃpana—para Gaṇa ini, yang berada di seberang Sungai Gaṅgā, melindungi bahagian timur.

Verse 55

वीरभद्रो नभश्चैव कर्दमालिप्तविग्रहः । स्थूलकर्णो महाबाहुरसिपारे व्यवस्थिताः

Vīrabhadra dan Nabhas, serta Kardamāliptavigraha, Sthūlakarṇa dan Mahābāhu—semuanya ditempatkan di seberang Sungai Asi.

Verse 56

विशालाक्षो महाभीमः कुंडोदरमहोदरौ । रक्षंति पश्चिमद्वारं देहलीदेशसंस्थिताः

Viśālākṣa, Mahābhīma, serta Kuṇḍodara bersama Mahodara—yang bersemayam di wilayah Dehalī—memelihara pintu gerbang barat.

Verse 57

नंदिसेनश्च पंचालः खरपादकरंटकः । आनंदोगोपको बभ्रू रक्षंति वरणातटे

Nandisena, Pañcāla, Kharapādakaraṇṭaka, Ānandogopaka dan Babhrū—mereka semua melindungi tebing Sungai Varaṇā.

Verse 58

तस्मिन्क्षेत्रे महापुण्ये लिंगमोंकारसंज्ञकम् । तत्र सिद्धिं परां प्राप्ता देहेनानेन साधकाः

Di kṣetra suci yang amat besar pahalanya itu berdiri liṅga bernama Oṃkāra; di sana para sādhaka mencapai kesempurnaan tertinggi dalam tubuh ini juga.

Verse 59

कपिलश्चैव सावर्णिः श्रीकंठः पिगलोंशुमान् । एते पाशुपताः सिद्धास्तल्लिंगाराधनेन हि

Kapila, Sāvarṇi, Śrīkaṇṭha dan Pigaloṃśumān—mereka para bhakta Pāśupata ini benar-benar menjadi siddha melalui pemujaan liṅga itu.

Verse 60

एकदा तस्य लिंगस्य कृत्वा पंचापिपूजनम् । नृत्यतः सहुडुत्कारं तस्मिंल्लिंगे लयं ययुः

Pada suatu ketika, setelah melakukan pemujaan lima cara terhadap liṅga itu, mereka menari sambil berseru “huḍu!”, lalu lebur menyatu ke dalam liṅga itu sendiri.

Verse 61

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तत्र यद्वृत्तमद्भुतम् । निशामय महाबुद्धे दमन द्विजसत्तम

Dan akan aku khabarkan lagi kepadamu—peristiwa menakjubkan yang berlaku di sana. Dengarlah dengan penuh perhatian, wahai Damana yang amat bijaksana, terbaik dalam kalangan dvija.

Verse 62

एका भेकी मुने तत्र चरंती लिंग सन्निधौ । प्रदक्षिणं सदा कुर्यान्निर्माल्याक्षतभक्षिणी

Wahai muni, di sana ada seekor katak betina yang bergerak di hadapan Śiva-liṅga; ia sentiasa melakukan pradakṣiṇā, namun memakan nirmālya serta akṣata (butir beras suci).

Verse 63

सा तत्र मृत्युं न प्राप शिवनिर्माल्यभक्षणात् । क्षेत्रादन्यत्र मरणं जातं तस्यास्तदेनसः

Kerana memakan nirmālya milik Śiva, ia tidak menemui kematian di dalam kṣetra suci itu; namun di luar kawasan suci, kematian menimpanya—akibat dosa yang sama.

Verse 64

वरं विषमपिप्राश्यं शिवस्वं नैव भक्षयेत् । विषमेकाकिनं हंति थिवस्वं पुत्रपौवकम्

Lebih baik menelan racun daripada memakan sesuatu yang milik Śiva. Racun membinasakan hanya orang yang meneguknya; tetapi mengambil harta Śiva membinasakan seseorang bersama anak dan cucunya.

Verse 65

शिवस्य परिपुष्टांगाः स्पर्शनीया न साधुभिः । तेन कर्मविपाकेन ततस्ते रौरवौकसः

Mereka yang menjadi ‘subur’ tubuhnya kerana milik Śiva tidak wajar disentuh oleh orang soleh. Dengan masaknya buah karma itu, mereka kemudian menjadi penghuni Raurava (alam neraka).

Verse 66

कश्चित्काकः समालोक्य मंडूकीं तामितस्ततः । पोप्लूयमानामादाय चंच्वा क्षेत्राद्बहिर्गतः

Seekor gagak melihat katak betina itu di sana; ketika ia menggelepar, gagak itu menyambarnya dengan paruh lalu terbang keluar melampaui sempadan kṣetra suci.

Verse 67

वर्षाभ्वी तेन सा क्षिप्ता काकेन क्षेत्रबाह्यतः । अथ सा कालतो भेकी तत्रैव क्षेत्रसत्तमे

Pada musim hujan, dia dicampak oleh gagak itu ke luar batas kṣetra yang suci. Kemudian, menurut putaran waktu, si katak betina itu menemui ajal di situ juga—pada tempat yang sama, walaupun kṣetra itu amat tersuci.

Verse 68

प्रदक्षिणीकरणतो लिंगस्यस्पर्शनादपि । पुण्यापुण्यवतीजाता कन्यापुष्पबटोर्गृहे

Dengan melakukan pradakṣiṇā—bahkan dengan menyentuh liṅga sekalipun—dia menjadi berbuah pahala dan cela, lalu lahir sebagai seorang anak perempuan di rumah brahmacārin bernama Kanyāpuṣpabaṭu.

Verse 69

शुभावयवसंस्थाना शुभलक्षणलक्षिता । परं गृध्रमुखी जाता निर्माल्याक्षतभक्षणात्

Tubuhnya tersusun elok dan bertanda-tanda mujarab; namun kerana telah memakan nirmālya dan akṣata, dia terlahir dengan wajah burung hering.

Verse 70

सम्यग्गीतरहस्यज्ञा नितरां मधुरस्वरा । सप्तस्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्च्छनास्त्वैकविंशतिः

Dia memahami rahsia halus nyanyian dengan tepat dan memiliki suara yang amat merdu: tujuh svara, tiga grāma, serta dua puluh satu mūrcchanā.

Verse 71

ताना एकोनपंचाश ताला एकोत्तरंशतम् । रागाः षडेव तेषां तु पंचपंचापि चांगनाः

Terdapat empat puluh sembilan tāna dan seratus satu tāla. Rāga utama ada enam; dan bagi setiap rāga itu ada juga lima dan lima ‘pendamping’ yakni rāga kecil.

Verse 72

षड्विंशद्रागरागिण्य इति रागि मुदावहाः । देशकाल विभेदेन पंचषष्टिस्तथा पराः

Terdapat dua puluh enam rāga dan rāgiṇī utama yang menggembirakan para penikmat; dan lagi, menurut perbezaan tempat dan waktu, ada pula enam puluh lima variasi tambahan.

Verse 73

यावंत एव तालाः स्यु रागास्तावंत एव हि । इति गीतोपनिषदा प्रत्यहं सा शुभव्रता

Sebanyak mana tāla (ukuran irama) ada, sebanyak itu jugalah rāga. Demikian diajar oleh ‘Gītopaniṣad’, wanita yang berikrar suci itu beramal hari demi hari.

Verse 74

माधवी मधुरालापा सदोंकारं समर्चयेत् । प्राप्याप्यनर्घ्यतारुण्यं सा तु पुष्पबटोः सुता

Mādhavī, yang tutur katanya manis, sentiasa memuja Oṃkāra. Walaupun memperoleh keremajaan yang tiada ternilai, puteri Puṣpabaṭa itu tetap teguh dalam bhakti pemujaan tersebut.

Verse 75

प्राग्जन्मवासनायोगादोंकारं बह्वमंस्त वै । स्वभाव चंचलं चेतस्तस्यास्तल्लिंग सेवनात्

Oleh dorongan kesan (saṃskāra) dari kelahiran terdahulu, dia merenungi Oṃkāra dengan sangat mendalam. Walaupun minda secara tabii gelisah, melalui khidmat kepada liṅga itu, hatinya menjadi teguh dan tenang.

Verse 76

दमनस्थैर्यमगमद्योगेनेव महात्मनः । न दिवा बाधयांचक्रे क्षुत्तृण्निद्रा क्षपा सुताम्

Dia mencapai keteguhan pengendalian diri, seolah-olah melalui yoga seorang mahātmā. Pada waktu siang, lapar, dahaga dan mengantuk tidak mengganggu puteri Kṣapā itu.

Verse 77

अतंद्रितमना आसीत्सा तल्लिंग निरीक्षणे । अक्ष्णोर्निमेषा यावंतस्तस्या आसन्दिवानिशम्

Fikirannya tidak pernah letih ketika memandang liṅga itu. Kelipan matanya—walau sedikit mana pun—berlaku siang dan malam hanya sekadar yang paling minimum, kerana dia tidak mahu berpaling.

Verse 78

तावत्कालस्तया साध्व्या महान्विघ्नोऽनुमीयते । निमेषांतरितः कालो यो यो व्यथोंगतो मम । लिंगानवेक्षणात्तत्र प्रायश्चित्तं कथं भवेत

Atas sebab itu, wanita suci itu menganggap walau sedikit masa pun sebagai halangan besar: “Setiap detik yang berlalu bagiku—meski terpisah oleh satu kelipan—tanpa memandang liṅga, bagaimana mungkin ada penebusan (prāyaścitta) untuknya?”

Verse 79

इति संचितयंत्येव सेवां तत्याज नोंकृतेः । जलाभिलाषिणी सा तु लिंगनामामृतं पिबेत्

Dengan fikiran demikian, dia tidak pernah meninggalkan khidmat baktinya walaupun atas nama “Oṃkṛti” (lafaz suci Oṃ). Dan apabila dia dahaga akan air, dia sebaliknya meminum amerta daripada Nama liṅga.

Verse 80

नान्य द्दिदृक्षिणी तस्या अक्षिणी श्रुतिगे अपि । विहाय लिंगमोंकारं हृद्विहायः स्थितं सताम्

Matanya tidak ingin melihat apa-apa selain itu, walaupun bunyi-bunyi lain sampai ke telinganya. Kerana bagaimana mungkin dia meninggalkan Oṃkāra-liṅga—Śiva, tempat berlindung di hati orang-orang saleh?

Verse 81

तस्याः शब्दग्रहौ नान्य शब्दग्रहणतत्परौ । अतीव निपुणौ जातौ तत्सन्माल्यकरौकरौ

Keupayaan “menangkap bunyi” dalam dirinya tidak menyambut bunyi lain, hanya tekun menerima nāda yang suci. Kedua tangannya juga menjadi amat mahir—tangan yang merangkai kalungan bunga yang indah untuk-Nya.

Verse 82

नान्यत्र चरणौ तस्याश्चरतः सुखवांछया । त्यक्त्वोंकाराजिरक्षोणीं क्षुण्णां निर्वाणपद्मया

Demi mendamba kebahagiaan rohani, dia tidak menjejakkan kaki di tempat lain; setelah meninggalkan bumi yang bertanda garis suci Oṃkāra, dia memijaknya di bawah telapak—laksana padma pembebasan (nirvāṇa).

Verse 83

ओंकारं प्रणवं सारं परब्रह्मप्रकाशकम् । शब्दब्रह्मत्रयीरूपं नादबिंदुकलालयम्

Oṃkāra—Praṇava—ialah inti sari, penyingkap Parabrahman; ia ialah Tri-Veda dalam rupa Śabda-Brahman, tempat bersemayam nāda, bindu dan kalā.

Verse 84

सदक्षरं चादिरूपं विश्वरूपं परावरम् । वरं वरेण्यं वरदं शाश्वतं शांतमीश्वरम्

Dialah Akṣara yang benar, rupa asal, rupa semesta, melampaui yang tinggi dan yang rendah; yang paling mulia, paling layak dipilih, pemberi kurnia—kekal, damai, dan Sang Īśvara.

Verse 85

सर्वलोकैकजनकं सर्वलोकैकरक्षकम् । सर्वलोकैकसंहर्तृ सर्वलोकैकवंदितम्

Dialah satu-satunya Bapa bagi segala loka, satu-satunya Pelindung bagi segala loka; satu-satunya yang menarik-kembali segala loka, dan yang disembah oleh segala loka.

Verse 86

आद्यंतरहितं नित्यं र्शिवं शंकरमव्ययम् । एकगुणत्रयातीतं भक्तस्वांतकृतास्पदम्

Tanpa awal dan tanpa akhir, kekal—Śiva, Śaṅkara, tidak berubah; melampaui tiga guṇa, namun tetap bersemayam dalam hati para bhakta yang disucikan.

Verse 87

निरुपाधिं निराकारं निर्विकारं निरंजनम् । निर्मलं निरहंकारं निष्प्रपंचं निजोदयम्

Dia bebas daripada segala batasan, tanpa rupa, tidak berubah, tanpa noda; suci, tanpa keakuan, melampaui kerencaman dunia—bersinar sendiri dalam kebangkitan-Nya.

Verse 88

स्वात्माराममनंतं च सर्वगं सर्वदर्शिनम् । सर्वदं सर्वभोक्तारं सर्वं सर्वसुखास्पदम्

Dia bersukacita dalam Diri-Nya sendiri, tidak berhingga; meliputi segalanya dan Maha Melihat; pemberi segala, penikmat segala; Dialah Segala-galanya dan tempat berteduhnya seluruh kebahagiaan.

Verse 89

वागिंद्रियं तदीयं च प्रोच्चरत्तदहर्निशम् । नामांतरं न गृह्णाति क्वचिदन्यस्यकस्यचित्

Indera ucapnya, yang sepenuhnya milik-Nya, terus melantunkan (Nama) itu siang dan malam; tidak pernah menyebut nama lain milik sesiapa pun.

Verse 90

एतन्नामाक्षररसं रसयंती दिवानिशम् । रसना नैव जानाति तस्या अन्यद्रसांतरम्

Sambil mengecap sari laksana amerta daripada suku kata Nama ini siang dan malam, lidahnya tidak lagi mengenal sebarang rasa yang lain.

Verse 91

संमार्जनं रंगमालाः प्रासादं परितः सदा । विदध्यान्माधवी तत्र तथार्चा पात्रशोधनम्

Mādhavī sentiasa mengatur penyapuan dan kalungan bunga hias di sekeliling tempat suci; di situ juga dia melaksanakan pemujaan serta menyucikan bejana-bejana upacara.

Verse 92

तत्र पाशुपता ये वै प्रणवेशार्चने रताः । तांश्च शुश्रूषयेन्नित्यं पितृबुद्ध्याति भक्तितः

Di sana, para bhakta Pāśupata yang tekun dalam pemujaan kepada Praṇaveśa (Tuhan Oṃkāra) hendaklah sentiasa dilayani, dengan menganggap mereka seperti bapa sendiri, dengan bhakti yang amat mendalam.

Verse 93

वैशाखस्य चतुर्दश्यामेकदा सा तु माधवी । रात्रौ जागरणं कृत्वा दिवोपवसान्विता

Pada suatu ketika, pada tithi keempat belas bulan Vaiśākha, Mādhavī itu berpuasa pada siang hari lalu berjaga (jāgaraṇa) sepanjang malam.

Verse 94

यात्रामिलितभक्तेषु प्रातर्यातेषु सर्वतः । संमार्जनादिकं कृत्वा लिंगमभ्यर्च्य हर्षतः

Apabila para bhakta yang berhimpun untuk perarakan yātrā telah berangkat pada waktu pagi ke segala arah, dia menyapu dan melakukan khidmat-khidmat lain, lalu dengan gembira memuja liṅga.

Verse 95

गायंती मधुरं गीतं नृत्यंती निजलीलया । ध्यायंती लिंगमोंकारं तत्र लिंगे लयं ययौ

Sambil menyanyikan lagu-lagu yang merdu, menari dalam līlā bhakti yang spontan, dan merenungkan liṅga sebagai Oṃkāra, dia pun mencapai laya—melebur menyatu—ke dalam liṅga itu sendiri di sana.

Verse 96

अनेनैव शरीरेण पार्थिवेन महामतिः । अस्मदाचार्यमुख्यानां पश्यतां च तपस्विनाम्

Dengan tubuh jasmani ini juga, insan yang luhur budi itu [Mādhavī] mencapai keadaan ilahi, ketika para ācārya utama kami dan para tapasvin sedang menyaksikannya.

Verse 97

प्रादुर्बभूव यल्लिंगाज्ज्योतिर्जटिलितांबरम् । तत्र ज्योतिषि सा बाला ज्योतिर्मय्यपि साप्यभूत्

Dari liṅga itu terserlah sinar ketuhanan, seolah-olah langitnya teranyam oleh cahaya. Di dalam cahaya itu, gadis muda itu pun menjadi—dia juga—berwujud cahaya.

Verse 98

राधशुक्लचतुर्दश्यामद्यापि क्षेत्रवासिनः । तत्र यात्रां प्रकुर्वंति महोत्सवपुरःसराः

Hingga hari ini, pada hari keempat belas paruh terang bulan Rādha, penduduk Kṣetra (Kāśī) tetap mengadakan yātrā di sana, didahului oleh mahotsava yang agung.

Verse 99

तत्र जागरणं कृत्वा चतुर्दश्यामुपोषिताः । प्राप्नुवंति परं ज्ञानं यत्रकुत्रापि वै मृताः

Mereka yang berjaga (jāgaraṇa) di sana dan berpuasa pada hari keempat belas akan memperoleh pengetahuan tertinggi—walaupun wafat di mana-mana sekalipun.

Verse 100

ब्रह्मांडोदर मध्ये तु यानि तीर्थानि सर्वतः । तानि वैशाखभूतायामायांत्योंकृति दर्शने

Segala tīrtha yang wujud di seluruh ‘rahim alam semesta’ seolah-olah berhimpun dalam bulan Vaiśākha, pada darśana akan rupa Oṃkāra.

Verse 110

सर्वाण्यायतनान्याशु साब्धीनि स गिरीण्यपि । स नदीनि स तीर्थानि स द्वीपानि ययुस्ततः

Kemudian, dengan segera, semua āyatana, lautan, gunung-ganang juga—bersama sungai, tīrtha dan pulau-pulau—berangkat dari sana, seakan-akan ditarik ke dalam pertemuan ilahi itu.

Verse 120

ये निंदंति महादेवं क्षेत्रं निंदंति येऽधियः । पुराणं ये च निंदंति ते संभाष्या न कुत्रचित्

Mereka yang mencela Mahādeva, mereka yang tersesat mencela Kṣetra suci (Kāśī), dan mereka yang mencela Purāṇa—orang demikian jangan diajak berbicara di mana-mana sekalipun.

Verse 121

ओंकारसदृशं लिंगं न क्वचिज्जगतीतले । इति गौर्यै समाख्यातं देवदेवेन निश्चितम्

Di muka bumi ini tiada Liṅga yang sebanding dengan rupa Oṃkāra. Demikianlah Dewa segala Dewa menegaskannya kepada Gaurī sebagai kebenaran yang pasti.

Verse 122

इममध्यायमाकर्ण्य नरस्तद्गतमानसः । विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शिवलोकमवाप्नुयात्

Sesiapa yang mendengar bab ini dengan hati yang tenggelam padanya, akan bebas daripada segala dosa dan mencapai Śivaloka, alam Śiva.

Verse 853

रक्षः काष्ठां शंकुकर्णो दृमिचंडो मरुद्दिशम् । इत्थं क्षेत्रं सदा पांति गणा एतेऽति भास्वराः

Śaṅkukarṇa menjaga penjuru Rākṣasa, dan Dṛmicaṇḍa menjaga arah Dewa Angin. Demikianlah para Gaṇa yang amat bercahaya ini sentiasa melindungi Kṣetra suci (Kāśī).