Adhyaya 9

Verse 1

व्यास उवाच । श्रूयतां राजशार्दूल पुण्यमाख्यानमुत्तमम् । स्तूयमानो । जगन्नाथ इदं वचनमब्रवीत्

Vyāsa berkata: “Wahai harimau di antara para raja, dengarkan kisah yang paling utama lagi penuh pahala ini. Ketika sedang dipuji, Jagannātha pun bersabda demikian.”

Verse 2

विष्णुरुवाच । किमर्थमागताः सर्वे ब्रह्माद्याः सुरसत्तमाः । पृथिव्यां कुशलं कच्चित्कुतो वो भयमागतम्

Viṣṇu bersabda: “Atas tujuan apakah kamu semua datang—Brahmā dan para dewa yang paling utama? Adakah bumi berada dalam sejahtera? Dari manakah datangnya rasa takut kepada kamu?”

Verse 3

ततः प्रोवाच वै हृष्टो ब्रह्मा तं केशवं वचः । न भयं विद्यतेऽस्माकं त्रैलोक्ये सचराचरे

Kemudian Brahmā yang bersukacita berkata kepada Keśava: “Bagi kami tiada ketakutan di mana-mana dalam tiga alam, bersama segala yang bergerak dan yang tidak bergerak.”

Verse 4

एकविज्ञापनार्थाय आगतोऽहं तवांतिके । तदहं संप्रवक्ष्यामि तदेतच्छृणु मे वचः

“Aku datang mendekati-Mu demi satu permohonan sahaja. Akan aku nyatakan dengan sempurna—dengarkanlah kata-kataku ini.”

Verse 5

परं तु पूर्वं धर्मेण स्थापितं तीर्थमुत्तमम् । तद्द्रष्टुकामोऽहं देव त्वत्प्रसादाज्जनार्दन

“Namun dahulu, melalui Dharma telah ditegakkan sebuah tīrtha yang amat utama. Wahai Dewa Janārdana, dengan rahmat-Mu aku berhasrat untuk menatap tīrtha itu.”

Verse 6

तत्र त्वं देवदेवेश गमने कुरु मानसम् । यथा सत्तीर्थतां याति धर्मारण्यमनुत्तमम्

“Oleh itu, wahai Devadeveśa, arahkanlah hati untuk pergi ke sana, agar Dharmāraṇya yang tiada bandingan mencapai martabat sebagai tīrtha yang sejati dan termasyhur.”

Verse 7

विष्णुरुवाच । साधुसाधु महाभाग त्वर्यतां तत्र मा चिरम् । ममापि चित्तं तत्रैव तद्दर्शनेस्ति लालसम्

Viṣṇu bersabda: “Sādhu, sādhu, wahai yang bertuah! Marilah kita segera ke sana tanpa berlengah. Hatiku juga rindu untuk menatap tempat itu.”

Verse 8

व्यास उवाच । तार्क्ष्यमारुह्य गोविंद स्तत्रागाच्छीघ्रमेव हि । ततो धर्मेण ते देवाः सेंद्राः सर्षिगणास्तथा

Vyāsa berkata: “Dengan menaiki Tārkṣya (Garuḍa), Govinda segera tiba di sana. Kemudian, menurut tertib dharma, para dewa bersama Indra serta rombongan para ṛṣi turut bergerak.”

Verse 9

ब्रह्मविष्णुमहेशाद्या दृष्टा दूरान्मुमोद च । धर्मराजोपि तान्दृष्ट्वा देवा न्विष्णुपुरोगमान्

Dari jauh melihat Brahmā, Viṣṇu, Maheśa dan yang lain-lain, dia pun bersukacita. Dharmarāja juga, tatkala melihat para dewa dengan Viṣṇu di hadapan, menjadi gembira.

Verse 10

आगतः स्वाश्रमात्तत्र पूजां प्रगृह्य तत्पुरः । आसनादुत्थितः शीघ्रं सपर्याद्यं प्रगृह्य च । एकैकस्य चकाराथ पूजां चैव पृथक्पृथक्

Datang dari āśrama-nya sendiri dengan membawa persembahan pūjā, dia maju ke hadapan mereka. Dia segera bangkit dari tempat duduk, mengambil keperluan menyambut tetamu dan khidmat, lalu melakukan pūjā bagi setiap seorang secara berasingan, dengan penghormatan yang sewajarnya.

Verse 11

चकार पूजां विधिवत्तेषां तत्रार्कनंदनः । आसनेषूपवेश्याथ पूजां कृत्वा गरीयसीम्

Di sana, putera Arka (Dharmarāja) melaksanakan pūjā bagi mereka menurut tatacara yang benar. Kemudian, setelah mendudukkan mereka di atas āsana, dia menyempurnakan pūjā yang paling agung dan utama itu.

Verse 12

यम उवाच । तीर्थरूपमिदं क्षेत्रं प्रसादाद्देवकीसुत । त्वत्तोषविधिना चाद्य कृपया च शिवस्य च

Yama bersabda: Wahai putera Devakī, dengan anugerah rahmatmu wilayah ini menjadi berwujud tīrtha yang sejati. Pada hari ini, melalui upacara yang memperkenankan hatimu serta belas kasihan Śiva juga, kesuciannya terserlah sepenuhnya.

Verse 13

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । अद्य मे सफलं स्थानं काजेशानां समागमात्

Hari ini kelahiranku berbuah; hari ini tapaku berbuah. Hari ini bahkan keberadaanku di tempat ini pun menjadi sempurna, kerana perhimpunan mulia para dewa yang berdaulat telah berlangsung.

Verse 14

व्यास उवाच । एवं स्तुतस्तदा विष्णुः प्रोवाच मधुरं वचः । तुष्टोऽस्मि धर्म राजेंद्र अहं स्तोत्रेण ते विभो

Vyāsa berkata: Setelah dipuji demikian, Viṣṇu pun bertutur dengan kata-kata yang manis: “Wahai Raja Dharma, wahai yang perkasa, Aku berkenan dengan stotra pujianmu.”

Verse 15

किंचित्प्रार्थय मत्तोऽहं करोमि तव वांछितम् । यत्तेऽस्त्यभीप्सितं तुभ्यं तद्ददामि न संशयः

“Pohonlah sesuatu daripada-Ku; Aku akan melakukan menurut kehendakmu. Apa pun yang benar-benar kau inginkan, akan Aku kurniakan kepadamu—tiada keraguan.”

Verse 16

यम उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश वांछितं कुरुषे यदि । धर्मारण्ये महापुण्ये ऋषीणामाश्रमान्कुरु

Yama bersabda: Jika Engkau berkenan, wahai Penguasa para dewa, dan jika Engkau menunaikan hasratku, maka di Dharmāraṇya yang maha-berpahala dirikanlah āśrama bagi para ṛṣi.

Verse 17

वसंति वाडवा यत्र यजंति चैव याज्ञिकाः । वेदनिर्घोषसंयुक्तं भाति तत्तीर्थमुत्तमम्

Di tempat kaum Vāḍava menetap dan para pelaksana yajña sentiasa melakukan yajña, di mana gema Veda bergema—di situlah tīrtha itu bersinar sebagai tempat suci yang tertinggi.

Verse 18

अब्राह्मणमिदं तीर्थं पीडयिष्यंति जन्तवः । तस्मात्त्वं वाडवाञ्छौरे समानय ऋषी न्बहून् । धर्मारण्यं यथा भाति त्रैलोक्ये सचराचरे

Tīrtha ini, jika tanpa brāhmaṇa, akan ditindas oleh makhluk-makhluk. Maka, wahai Śauri, bawalah ramai Vāḍava dan himpunkan ramai ṛṣi, agar Dharmāraṇya bersinar di seluruh tiga loka—yang bergerak dan yang tidak bergerak.

Verse 19

ततो विष्णुः सहस्राक्षः सहस्रशीर्षः सहस्रपात् । सहस्रशस्तदा रूपं कृतवान्धर्मवत्सलः । यस्मिन्स्थाने च ये विप्राः सदाचाराः शुभव्रताः

Kemudian Viṣṇu—yang bermata seribu, berkepala seribu dan berkaki seribu—yang sentiasa mengasihi dharma, menjelmakan pelbagai rupa. Dan di tempat itu ditegakkan para brāhmaṇa yang beradab mulia serta berkaul suci.

Verse 20

अशेषधर्मकुशलाः सर्वशास्त्रविशारदाः । तपोज्ञाने महाख्याता ब्रह्मयज्ञपरायणाः । स्थापिता ऋषयः सर्वे सहस्राण्यष्टादशैव तु

Semua ṛṣi itu mahir dalam segala aspek dharma, arif dalam semua śāstra, masyhur kerana tapa dan jñāna, serta teguh berbakti pada Brahma-yajña. Mereka semua ditegakkan di sana—jumlahnya lapan belas ribu.

Verse 21

नानादेशात्समानीय स्थापितास्तत्र तैः सुरैः । आश्रमांश्च बहूंस्तत्र काजेशैरपि निर्मितान्

Dihimpunkan dari banyak negeri, mereka ditempatkan di sana oleh para dewa itu. Dan di sana juga dibina banyak āśrama oleh para Kājeśa.

Verse 22

धर्मोपदेशात्कृष्णेन ब्रह्मणा च शिवेन च । स्वेस्वे स्थाने यथायोग्ये स्थापयामास केशवः

Menurut nasihat dharma yang disampaikan oleh Kṛṣṇa, oleh Brahmā dan oleh Śiva, Keśava pun menempatkan setiap golongan pada tempatnya yang wajar, sesuai kelayakan dan aturan.

Verse 23

युधिष्ठिर उवाच । कस्मिन्वंशे समुत्पन्ना ब्राह्मणा वेदपारगाः । स्थापिताः सपरीवाराः पुत्रपौत्रसमावृताः । शिष्यैश्च बहुभिर्युक्ता अग्निहोत्रपरायणाः । तेषां स्थानानि नामानि यथावच्च वदस्व मे

Yudhiṣṭhira berkata: “Para Brāhmaṇa yang telah menyeberang ke seberang Veda itu—yang ditempatkan di sini bersama seisi keluarga, dikelilingi anak dan cucu, disertai ramai murid, serta tekun pada upacara Agnihotra—mereka lahir daripada keturunan yang mana? Nyatakan kepadaku dengan tepat tempat-tempat dan nama-nama mereka.”

Verse 24

व्यास उवाच । श्रूयतां नृपशार्दूल धर्म्मारण्यनिवासिनाम्

Vyāsa berkata: “Dengarlah, wahai harimau di antara para raja, akan kisah mereka yang mendiami Dharmāraṇya.”

Verse 25

महात्मनां ब्राह्मणानामृषीणामूर्ध्वरेतसाम् । तेषां वै पुत्रपौत्राणां नामानि च वदाम्यहम्

“Kini akan aku nyatakan nama-nama anak dan cucu para resi Brāhmaṇa yang berhati agung itu, yang teguh dalam laku ūrdhvareta (pengekangan diri).”

Verse 26

चतुर्विशतिगोत्राणि द्विजानां पांडवर्षभ । तेषां शाखाः प्रशाखाश्च पुत्रपौत्रादयस्तथा

Wahai banteng di antara para Pāṇḍava, dalam kalangan dvija terdapat dua puluh empat gotra; dan bagi mereka ada cabang serta subcabang, beserta susur galur anak, cucu, dan seterusnya.

Verse 27

जज्ञिरे बहवः पुत्राः शतशोऽथ सहस्रशः । चतुर्विशतिमुख्यानां नामानि प्रवदामि ते । द्विजानामृषयः प्रोक्ताः प्रवराणि तथा शृणु

Ramai putera telah lahir—beratus-ratus bahkan beribu-ribu. Aku akan menyebut kepadamu nama dua puluh empat gotra yang utama; dan dengarlah juga para ṛṣi yang diisytiharkan serta pravara bagi kaum dvija.

Verse 28

भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः कुश एव च । शांडिल्यः काश्यपश्चैव गौतमश्छांधनस्तथा

Bhāradvāja, Vatsa, Kauśika dan Kuśa; Śāṇḍilya, Kāśyapa, Gautama dan Chāṃdhana—itulah antara gotra yang disebut namanya.

Verse 29

जातूकर्ण्यस्तथा वत्सो वसिष्ठो धारणस्तथा । आत्रेयो भांडिलश्चैव लौकिकाश्च इतः परम्

Jātūkarṇya dan Vatsa; Vasiṣṭha dan Dhāraṇa; Ātreya dan Bhāṇḍila; dan selepas itu, golongan Laukika juga.

Verse 30

कृष्णायनोपमन्युश्च गार्ग्यमुद्गलमौषकाः । पुण्यासनः पराशरः कौंडिन्यश्च ततः परम्

Kṛṣṇāyana dan Upamanyu; golongan Gārgya, Mudgala dan Mauṣaka; Puṇyāsana, Parāśara; dan kemudian Kauṇḍinya selepasnya.

Verse 31

तथा गान्यासनश्चैव प्रवराणि चतुर्विंशतिः । जामदग्न्यस्य गोत्रस्य प्रवराः पंच एव हि

Demikian juga ada Gānyāsana—maka dalam senarai ini jumlah pravara ialah dua puluh empat. Namun bagi gotra Jāmadagnya, pravaranya sesungguhnya lima.

Verse 32

भार्गवश्च्यवनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । पंचैते प्रवरा राजन्विख्याता लोकविश्रुताः

Wahai Raja, lima ini—Bhārgava, Cyavana, Āpnuvāna, Urva dan Jāmadagnya—ialah Pravaras yang masyhur, termaklum dan terkenal di seluruh dunia.

Verse 33

एवं गोत्रसमुत्पन्ना वाडवा वेदपारगाः । द्विजपूजाक्रियायुक्ता नानाक्रतुक्रियापराः

Demikianlah, kaum Vāḍava yang lahir dalam gotra itu ialah para mahir Weda; tekun memuliakan golongan dvija serta berpegang pada pelaksanaan pelbagai upacara yajña.

Verse 34

गुणेन संहिता आसन् षट्कर्मनिरताश्च ये । एवंविधा महाभागा नानादेशभवा द्विजाः

Mereka dihimpunkan dengan segala kebajikan dan tekun pada enam kewajiban tradisi; demikianlah para dvija yang amat beruntung, seumpama itu, muncul dari pelbagai negeri.

Verse 35

भामेवसं तृतीयं च प्रवराः पंच एव हि । भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वजामदग्न्यसंयुताः । आत्रेयोऽर्चनानसश्च श्यावास्येति तृतीयकः

Sesungguhnya Pravaras itu ada lima, dan yang ketiga ialah Bhāmevasa. Mereka terkait dengan Bhārgava, Cyavana, Āpnuvāna, Urva dan Jāmadagnya; dan kelompok ketiga disebut Ātreya, Arcanānasa serta Śyāvāsya.

Verse 36

अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा दुष्टाः कुटिलगामिनः । धनिनो धर्मनिष्ठाश्च वेदवेदांगपारगाः

Dalam gotra ini terdapat brāhmaṇa yang jahat dan berliku tingkahnya; namun ada juga yang berharta, teguh dalam dharma, serta mahir dalam Weda dan Vedāṅga.

Verse 37

दानभोगरताः सर्वे श्रौतस्मार्तेषु संमताः । मांडव्यगोत्रे विज्ञेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Mereka semua bersuka dalam dana (sedekah suci) dan kenikmatan yang benar menurut dharma, serta diakui dalam tradisi Śrauta dan Smārta. Hendaklah difahami bahawa mereka daripada gotra Māṇḍavya, dihiasi dengan lima Pravara.

Verse 38

भार्गवश्च्यावनो ऽत्रिश्चाप्नुवानौर्वस्तथैव च । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः श्रुतिस्मृतिपरायणाः

Bhārgava, Cyāvana, Atri, Āpnuvāna dan Urva juga—demikianlah. Para brāhmaṇa yang lahir dalam gotra ini teguh berpegang pada Śruti dan Smṛti.

Verse 39

रोगिणो लोभिनो दुष्टा यजने याजने रताः । ब्रह्मक्रिया पराः सर्वे मांडव्याः कुरुसत्तम

Wahai yang terbaik dalam kalangan Kuru! Kaum Māṇḍavya semuanya digambarkan sebagai sering sakit, tamak dan berperangai buruk; namun tetap tekun melakukan yajña dan memimpin yajña, serta bersungguh dalam amalan upacara keimaman (brahma-kriyā).

Verse 40

गार्ग्यस्य गोत्रे ये जातास्तेषां तु प्रवरास्त्रयः । अंगिराश्चांबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः

Mereka yang lahir dalam gotra Gārgya mempunyai tiga Pravara: Aṅgiras, Āṃbarīṣa, dan yang ketiga Yauvanāśva.

Verse 41

अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्नाः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः । शांताश्च भिन्नवर्णाश्च निर्द्धनाश्च कुचैलिनः

Mereka yang lahir dalam gotra ini berakhlak baik dan berkata benar; mereka tenang, beraneka rupa, dan (sering) miskin serta berpakaian lusuh.

Verse 42

संगवात्सल्ययुक्ताश्च वेदशास्त्रेषु निश्चलाः । वत्सगोत्रे द्विजा भूप प्रवराः पंच एव हि

Wahai Raja, para dwija daripada gotra Vatsa dikurniai semangat persaudaraan dan kasih sayang, teguh dalam Veda dan śāstra; sesungguhnya dalam keturunan itu ada tepat lima pravara yang masyhur.

Verse 43

भार्गवश्च्यवनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । एभिस्तु पंच विख्याता द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणः

Bhārgava, Cyavana, Āpnuvāna, Aurva dan Jamadagnika—dengan lima tokoh inilah pravara menjadi masyhur; para dwija yang bersangkut dengan mereka dipuji sebagai berwujud Brahman, pemangku daya suci Weda.

Verse 44

शांता दांताः सुशीलाश्च धर्मपुत्रैः सुसंयुता । वेदाध्ययनहीनाश्च कुशलाः सर्वकर्मसु

Mereka tenang, menahan diri dan berbudi pekerti, serta disertai putera-putera yang berpegang pada dharma; walaupun kurang dalam pengajian Weda, mereka tetap mahir dalam segala pekerjaan.

Verse 45

सुरूपाश्च सदाचाराः सर्वधर्मेषु निष्ठिताः । दानधर्म रताः सर्वे अन्नदा जलदा द्विजाः

Mereka elok rupa, beradab mulia, dan teguh dalam segala dharma. Semuanya mencintai dharma sedekah—para dwija yang mengurniakan makanan dan menyediakan air.

Verse 46

दयालवः सुशीलाश्च सर्वभूतहिते रताः । काश्यपा ब्राह्मणा राजन्प्रवरत्रयसंयुताः

Wahai Raja, para brāhmaṇa Kāśyapa berbelas kasihan dan berbudi pekerti, tekun demi kebajikan semua makhluk, serta dikurniai triad pravara.

Verse 47

काश्यपश्चापवत्सारो नैध्रुवश्च तृतीयकः । वेदज्ञा गौरवर्णाश्च नैष्ठिका यज्ञकारकाः

Kāśyapa, Āpavatsāra dan Naidhruva ialah set pravara yang ketiga. Mereka ialah para arif Weda, berwajah cerah, teguh dalam brata, serta pelaksana yajña.

Verse 48

प्रियवासा महादक्षा गुरुभक्तिरताः सदा । प्रतिष्ठामानव न्तश्च सर्वभूतहिते रताः

Mereka mendiami kediaman yang dicintai, amat cekap, sentiasa tekun dalam bhakti serta penghormatan kepada guru, memiliki maruah dan kedudukan, serta giat demi kebajikan semua makhluk.

Verse 49

यजंते च महायज्ञान्काश्यपेया द्विजातयः । धारीणसगोत्रजाश्च प्रवरैस्त्रिभिरन्विताः

Para dvija Kāśyapeya melaksanakan mahāyajña. Mereka yang lahir dalam gotra Dhārīṇa-sa juga dikurniai tiga pravara.

Verse 50

अगस्तिदर्विश्वेताश्व दध्यवाहनसंज्ञकाः । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता धर्मकर्मसमाश्रिताः

Yang dikenali sebagai Agasti, Darviśvetaśva dan Dadhyavāhana—sesiapa yang lahir dalam gotra ini bernaung pada dharma serta amal perbuatan yang benar.

Verse 51

कर्मक्रूराश्च ते सर्वे तथैवोदरिणस्तु ते । लंबकर्णा महादंष्ट्रा द्विजा धनपरायणाः

Mereka semua keras dalam perbuatan; demikian juga berperut buncit. Bertelinga panjang dan bertaring besar, para dvija itu sepenuhnya cenderung kepada harta.

Verse 52

क्रोधिनो द्वेषिणश्चैव सर्वसत्त्वभयंकराः । लौगाक्षसोद्भवा ये वै वाडवाः सत्यसंश्रिताः

Vāḍava yang lahir daripada Laugākṣa itu sesungguhnya pemarah dan penuh kebencian, menakutkan segala makhluk; namun mereka juga disebut sebagai yang berpegang teguh pada satya, kebenaran.

Verse 53

प्रवराश्च त्रयस्तेषां तत्त्वज्ञानस्वरूपकाः । कश्यपश्चैव वत्सश्च वसिष्ठश्च तृतीयकः

Tiga pravara utama mereka, yang merupakan jelmaan hakikat pengetahuan sejati, ialah Kaśyapa, Vatsa, dan yang ketiga, Vasiṣṭha.

Verse 54

सदाचारास्तु विख्याता वैष्णवा बहुवृ त्तयः । रोमभिर्बहुभिर्व्याप्ताः कृष्णवर्णास्तु वाडवाः

Mereka masyhur dengan sadācāra, sebagai Vaiṣṇava yang berbhakti kepada Viṣṇu, serta menekuni banyak pekerjaan yang mulia; Vāḍava dikatakan berbulu lebat dan berkulit gelap.

Verse 55

शांता दाताः सुशीलाश्च स्वदारनिरताः सदा । कुशिकसगोत्रे ये जाताः प्रवरैस्त्रिभिरन्विताः

Mereka yang lahir dalam keturunan Kuśika, lengkap dengan tiga pravara, ialah insan yang damai, pemurah, berbudi pekerti, dan sentiasa setia kepada pasangan mereka sendiri.

Verse 56

विश्वामित्रो देवरात औदलश्च त्रयश्च ये । अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता दुर्बला दीनमानसाः

Tiga pravara bagi gotra ini ialah Viśvāmitra, Devarāta dan Audala; namun ada yang lahir dalam gotra ini kadang-kadang menjadi lemah dan berjiwa muram.

Verse 57

असत्यभाषिणो विप्राः सुरूपा नृपसत्तमाः । सर्व्वविद्याकुशलिनो ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तमाः

Ada brāhmaṇa yang berkata dusta; dan ada raja mulia yang elok rupanya. Dan ada brāhmaṇa yang mahir dalam segala vidyā—yang terutama dalam kalangan brahma-niṣṭha, teguh berbakti kepada Brahman.

Verse 58

उपमन्युसगोत्रेयाः प्रवरत्रयसंयुताः । वसिष्ठश्च भरद्वाजस्त्विंद्रप्रमद एव वा

Mereka yang tergolong dalam gotra Upamanyu memiliki tiga pravara—Vasiṣṭha, Bharadvāja, dan juga Indrapramada.

Verse 59

अस्मिन्गोत्रे तु ये विप्राः क्रूराः कुटिलगामिनः । दूषणा द्वेषिणस्तुच्छाः सर्वसंग्रहतत्पराः

Namun brāhmaṇa yang lahir dalam gotra ini, jika kejam dan menempuh jalan berliku; suka mencari cela, berdengki, berjiwa kecil, dan hanya menimbun segala-galanya—tingkah laku demikian tercela.

Verse 60

कलहोत्पादने दक्षा धनिनो मानिनस्तथा । सर्वदैव प्रदुष्टाश्च दुष्टसंगरतास्तथा

Mereka mahir menimbulkan pertengkaran, berharta namun sombong; sentiasa tercemar, dan cenderung kepada pergaulan serta keterikatan dengan orang jahat.

Verse 61

रोगिणो दुर्बलाश्चैव वृत्त्युपकल्पवर्जिताः । वात्स्यगोत्रे भवा विप्राः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Brāhmaṇa yang lahir dalam gotra Vātsya, dengan lima pravara, digambarkan sebagai sering sakit dan lemah, serta kekurangan jalan penghidupan dan sokongan yang wajar.

Verse 62

भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्राः स्थूलाश्च बहुबुद्धयः

Dalam susur galur ini termasyhur para resi leluhur yang dimuliakan—Bhārgava, Cyāvana, Āpnuvāna, Aurva dan Jamadagni. Dalam gotra ini lahir para brāhmaṇa yang tegap tubuhnya serta kaya dengan kebijaksanaan.

Verse 63

सर्वकर्मरता श्चैव सर्वधर्मेषु निश्चलाः । वेदशास्त्रार्थनिपुणा यजने याजने रताः

Mereka tekun dalam setiap kewajiban yang benar dan teguh dalam segala dharma; mahir akan makna Veda dan śāstra, mereka bersuka cita melakukan yajña serta memimpin yajña untuk orang lain.

Verse 64

सदाचाराः सुरूपाश्च बुद्धितो दीर्घदर्शिनः । वात्स्यायनसगोत्रेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Mereka berakhlak mulia dan elok rupanya, serta dengan kecerdasan berpandangan jauh. Mereka daripada gotra Vātsyāyana dan dikurniai lima pravara.

Verse 65

भार्गवच्यावनाप्नुवानौर्वश्च जमदग्निकः । पूर्वोक्ताः प्रवराश्चास्य कथितास्तव भारत

Bhārgava, Cyāvana, Āpnuvāna, Aurva dan Jamadagni—itulah pravara yang telah disebutkan terdahulu bagi susur galur ini, wahai Bhārata; dan semuanya telah dinyatakan kepadamu.

Verse 66

अस्मिन्गोत्रे तु ये जाता पाकयज्ञरताः सदा । लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायन्ते बहुप्रजाः

Namun dalam kalangan yang lahir dalam gotra ini, ada yang sentiasa terikat pada pākayajña, yakni upacara rumah tangga. Kerana tamak dan mudah marah, mereka menjadi orang yang mempunyai zuriat yang ramai.

Verse 67

स्नानदानादिनिरताः सर्वदाश्च जितेंद्रियाः । वापीकूपतडागानां कर्तारश्च सहस्रशः । व्रतशीला गुणज्ञाश्च मूर्खा वेदविवर्जिताः

Mereka tekun pada mandi suci, sedekah dan amalan seumpamanya, serta sentiasa menundukkan indera. Beribu-ribu mereka membina vāpī (telaga bertangga), perigi dan kolam. Mereka berpegang pada vrata dan mengenal kebajikan—namun sebahagian menjadi dungu kerana tiada ilmu Weda.

Verse 68

कौशिकवंशे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । विश्वामित्रोऽघर्मषी च कौशिकश्च तृतीयकः

Mereka yang lahir dalam keturunan Kauśika dikurniai triad pravara: Viśvāmitra, Aghamarṣaṇa, dan Kauśika sebagai yang ketiga.

Verse 69

अस्मिन्गोत्रे च ये जाता ब्राह्मणा ब्रह्मवेदिनः । शांता दांताः सुशीलाश्च सर्वधर्मपरायणाः

Dan dalam gotra ini lahir para brāhmaṇa yang mengenal Brahman—tenang, terkawal, beradab, serta berpegang teguh pada seluruh dharma.

Verse 70

अपुत्रिण स्तथा रूक्षास्तेजोहीना द्विजोत्तमाः । भारद्वाजसगोत्रेयाः प्रवरैः पंचभिर्युताः

Demikian juga, dalam kalangan dwija yang utama, ada yang tidak berputera, berperangai keras, dan kurang seri rohani. Mereka daripada gotra Bhāradvāja dan dikaitkan dengan lima pravara.

Verse 71

अंगिरसो बार्हस्पत्यो भारद्वाजस्तु सैन्यसः । गार्ग्यश्चै वेति विज्ञेयाः प्रवराः पंच एव च

Aṅgiras, Bārhaspatya, Bhāradvāja, Sainya dan Gārgya—hendaklah diketahui, inilah lima pravara.

Verse 72

अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः । वस्त्रालंकरणोपेता द्विजभक्तिपरायणाः

Golongan Vāḍava yang lahir dalam gotra ini adalah makmur dan membawa keberkatan; berhias dengan pakaian indah serta perhiasan, dan teguh berbhakti memuliakan para dvija (Brahmana).

Verse 73

ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वधर्मपरायणाः । काश्यपगोत्रे यै जाताः प्रवरत्रयसंयुताः

Mereka semua tekun mempersembahkan brahmabhojya (jamuan suci untuk Brahmana), dan teguh dalam segala dharma; adapun yang lahir dalam gotra Kāśyapa dikurniai tiga pravara.

Verse 74

काश्यपश्चापवत्सारो रैभ्येति विश्रुतास्त्रयः । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा रक्ताक्षाः क्रूरदृष्टयः

Kāśyapa, Āpavatsāra dan Raibhya—tiga inilah yang masyhur sebagai pravara. Dalam gotra ini juga ada para vipra yang bermata merah dan berpandangan keras.

Verse 75

जिह्वालौल्यरताः सर्वे सर्वे ते पारमार्थिनः । निर्धना रोगिणश्चैते तस्करानृतभाषिणः

Mereka semua gemar akan kelincahan lidah (rasa dan tutur), namun tetap berbicara tentang tujuan ‘paramārtha’ yang luhur. Mereka miskin dan berpenyakit—pencuri serta penutur dusta.

Verse 76

शास्त्रार्थावेदिनः सर्वे वेदस्मृतिविवर्जिताः । शुनकेषु च ये जाता विप्रा ध्यानपरायणाः

Mereka semua mengetahui makna śāstra, namun terpisah daripada Veda dan Smṛti. Adapun para Brahmana yang lahir dalam kalangan Śunaka, mereka teguh berpegang pada dhyāna (meditasi).

Verse 77

तपस्विनो योगिनश्च वेदवेदांगपारगाः । साधवश्च सदाचारा विष्णुभक्तिपरायणाः

Mereka ialah pertapa dan yogin, mahir dalam Veda serta Vedāṅga; mereka para sadhu yang berakhlak mulia, dan sepenuhnya berpegang pada bhakti kepada Viṣṇu.

Verse 78

ह्रस्वकाया भिन्नवर्णा बहुरामा द्विजोत्तमाः । दयालाः सरलाः शांता ब्रह्मभोज्यपरायणाः

Para dwija yang utama bertubuh rendah dan beraneka warna kulit; ramai yang berperangai menyenangkan. Mereka penyayang, lurus hati, tenang, serta berpegang teguh pada brāhmaṇa-bhojya—jamuan suci dan layanan tetamu menurut dharma.

Verse 79

शौनकसेषु ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । भार्गवशौनहोत्रेति गार्त्स्यप्रमद इति त्रयः

Mereka yang lahir dalam kalangan Śaunaka, dikurniai triad pravara—Bhārgava, Śaunahotra, dan Gārtsyapramada—itulah tiga sebutan itu.

Verse 80

अस्मिन्देशे समुत्पन्ना वाडवा दुःसहा नृप । महोत्कटा महाकायाः प्रलंबाश्च मदोद्धताः

Wahai Raja, Vāḍava yang muncul di negeri ini sukar ditanggung—amat garang, bertubuh besar, tinggi menjulang, dan mabuk oleh keangkuhan.

Verse 81

क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्रविशारदाः । बहुभुजो मानिनो दक्षा राग द्वेषोपवर्जिताः

Mereka bagaikan jelmaan kesusahan, berkulit gelap, namun mahir dalam segala śāstra; berlengan banyak (perkasa), berbangga diri, cekap, serta bebas daripada rāga dan dveṣa.

Verse 82

सुवस्त्रभूषारूपा वै ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः । वसिष्ठगोत्रे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः

Para Brahmana itu berpakaian indah, berhias mulia dan berwajah elok; merekalah brahmavādin, penutur kebenaran Brahman. Mereka yang lahir dalam gotra Vasiṣṭha dikurniai tiga pravara (ṛṣi leluhur).

Verse 83

वसिष्ठो भारद्वाजश्च इन्द्रप्रमद एव च । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा वेदवेदांगपारगाः

Vasiṣṭha, Bhāradvāja dan Indrapramada—merekalah sesungguhnya para pravara. Brahmana yang lahir dalam gotra ini mahir dalam Veda serta Vedāṅga.

Verse 84

याज्ञिका यज्ञशीलाश्च सुस्वराः सुखिनस्तथा । द्वेषिणो धनवंतश्च पुत्रिणो गुणिनस्तथा

Mereka ialah pelaksana yajña dan tekun dalam tata upacara korban suci; bersuara merdu serta hidup sejahtera. Namun mereka juga disebut keras bermusuhan, berharta, beranak, dan berkeupayaan serta berakhlak.

Verse 85

विशालहृदया राजञ्छूराः शत्रुनिबर्हणाः । गौतमसगोत्रे ये जाताः प्रवराः पंच एव हि

Wahai Raja, mereka berhati luas—gagah berani dan pemusnah musuh. Mereka yang lahir dalam gotra Gautama sesungguhnya memiliki lima pravara.

Verse 86

कौत्सगार्ग्योमवाहाश्च असितो देवलस्तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता विप्राः परमपावनाः

Kautsa, Gārgya, Omavāha, serta Asita dan Devala—itulah para tokoh tersebut. Brahmana yang lahir dalam gotra ini adalah yang paling menyucikan, amat suci lagi mulia.

Verse 87

परोपकारिणः सर्वे श्रुतिस्मृति परायणाः । बकासनाश्च कुटिलाश्छद्मवृत्तिपरास्तथा

Semuanya kelihatan sebagai penolong sesama dan berpegang pada Śruti serta Smṛti; namun ada juga yang seperti bangau—munafik, berliku-liku, dan cenderung kepada tingkah laku penuh tipu daya.

Verse 88

नानाशास्त्रार्थनिपुणा नानाभरणभूषिताः । वृक्षादिकर्मकुशला दीर्घरोषाश्च रोगिणः

Mereka mahir akan makna pelbagai śāstra dan dihiasi dengan aneka perhiasan; cekap dalam kerja seperti mengurus pokok dan seumpamanya, namun mudah menyimpan marah yang panjang serta sering ditimpa penyakit.

Verse 89

आंगिरसगोत्रे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । आंगिरसोंबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः

Mereka yang lahir dalam gotra Āṅgirasa dikurniai tiga pravara: Āṅgirasa, Ambarīṣa, dan sebagai yang ketiga, Yauvanāśva.

Verse 90

अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः सत्य संभाषिणस्तथा । जितेंद्रियाः सुरूपाश्च अल्पाहाराः शुभाननाः

Dan mereka yang lahir dalam gotra ini berkata benar; mereka menundukkan inderia, berwajah elok, makan sederhana, serta berwajah berseri.

Verse 91

महाव्रताः पुराणज्ञा महादानपरायणाः । निर्द्वेषिणो लोभयुता वेदाध्य यनतत्पराः

Mereka menunaikan mahāvrata, mengetahui Purāṇa, dan berpegang teguh pada mahādāna (sedekah besar). Mereka bebas dari kebencian—namun masih disertai ketamakan—serta tekun dalam pengajian Veda.

Verse 92

दीर्घदर्शिमहातेजो महामायाविमोहिताः । शांडिलसगोत्रेये प्रवरत्रयसंयुताः

Walau berpandangan jauh dan bercahaya agung, namun terpesona oleh Mahāmāyā; mereka yang lahir dalam gotra Śāṇḍila dikatakan berhubung dengan tiga pravara.

Verse 93

असितो देवलश्चैव शांडिलस्तु तृतीयकः । अस्मिन्गोत्रे महाभागाः कुब्जाश्च द्विजसत्तमाः

Asita dan Devala, serta Śāṇḍila sebagai yang ketiga—nama-nama ini disebut dalam gotra ini; di dalamnya ada yang bernasib mulia, dan ada juga yang bongkok, namun tetap terbaik dalam kalangan dvija.

Verse 94

नेत्ररोगी महादुष्टा महात्यागा अनायुषः । कलहोत्पादने दक्षाः सर्वसंग्रह तत्पराः

Ditimpa penyakit mata, sangat durjana, terlalu cenderung kepada pelepasan dunia, berumur pendek; mahir menimbulkan pertengkaran dan bersungguh-sungguh mengumpulkan segala-galanya.

Verse 95

मलिना मानिनश्चैव ज्योतिःशास्त्रविशारदाः । आत्रेयसगोत्रे ये जाताः पंचप्रवरसंयुताः

Berperangai tidak suci namun berbangga diri, serta mahir dalam Jyotiṣa-śāstra (ilmu astrologi); mereka yang lahir dalam gotra Ātreya dikatakan terkait dengan lima pravara.

Verse 96

आत्रेयोऽर्चनानसश्यावाश्वोंगिर सोऽत्रिश्च । अस्मिन्वंशे च ये जाता द्विजास्ते सूर्यवर्चसः

Ātreya, Arcanānasa, Śyāvāśva, Aṅgiras dan Atri—merekalah para resi pravara; dan para dvija yang lahir dalam keturunan ini memiliki seri laksana matahari.

Verse 97

चंद्रवच्छीतलाः सर्वे धर्मारण्ये व्यवस्थिताः । सदाचारा महादक्षाः श्रुतिशास्त्र परायणाः

Mereka semua—sejuk dan menenangkan seperti bulan—bersemayam teguh di Dharmāraṇya; berakhlak mulia, sangat cekap, serta berpegang teguh pada Veda dan śāstra.

Verse 98

याज्ञिकाश्च शुभाचाराः सत्यशौचपरायणाः । धर्मज्ञा दानशीलाश्च निर्मलाश्च महोत्सुकाः

Mereka ialah pelaksana yajña, beradab mulia dan membawa keberkatan, teguh pada kebenaran serta kesucian; mengetahui dharma, gemar bersedekah, hidup tanpa cela, dan penuh semangat luhur.

Verse 99

तपःस्वाध्यायनिरता न्यायधर्मपरायणाः

Mereka tekun dalam tapa dan svādhyāya, serta sepenuhnya berpegang pada keadilan dan dharma.

Verse 100

युधिष्ठिर उवाच । कथयस्व महाबाहो धर्मारण्यकथामृतम् । यच्छ्रुत्वा मुच्यते पापाद्घोराद्ब्रह्मवधादपि

Yudhiṣṭhira berkata: “Wahai Mahābāhu, ceritakanlah kathā laksana amṛta tentang Dharmāraṇya; dengan mendengarnya seseorang terbebas daripada dosa-dosa yang mengerikan, bahkan daripada dosa membunuh brahmana.”

Verse 110

मातंगी च महादेवी वाणी च मुकुटेश्वरी । भद्री चैव महाशक्तिः संहारी च महाबला

Mātaṅgī, Sang Mahādevī; Vāṇī, Sang Mukuteśvarī yang bermahkota; Bhadrī, Sang Mahāśakti; dan Saṃhārī, Sang Mahābalā—itulah rupa-rupa baginda yang dimuliakan.

Verse 120

भोभो ब्रह्मन्द्विजातीनां शुश्रूषार्थं प्रकल्पय । सृष्टिर्हि शाश्वतीवाद्य द्विजोघोपि सुखी भवेत् । विष्णोर्वाक्यमभिश्रुत्य ब्रह्मा लोकपितामहः

“Wahai Brahmā! Aturkan hal ini demi khidmat kepada para dwija (yang lahir dua kali). Tertib ciptaan itu sesungguhnya kekal; maka himpunan para brāhmaṇa pun akan hidup berbahagia.” Setelah mendengar sabda Viṣṇu, Brahmā—pitāmaha segala alam—pun bertindak demikian.

Verse 121

संस्मरन्कामधेनुं वै स्मरणेनैव तत्क्षणे । आगता तत्र सा धेनुर्धर्मारण्ये पवित्रके

Dengan mengingati Kāmadhenu, hanya dengan ingatan itu juga, seketika itu ia pun tiba—di Dharmāraṇya yang suci lagi menyucikan.