
Sukta 8.86
Viśvaka
Aśvinau (Dasrā, Bhiṣajā, Mayobhūvā)
Jagatī (12-syllable cadence typical for longer pādas; refrain-like closing)
हे संक्षिप्त जगती स्तोत्र आश्विनांना अद्भुत युग्म वैद्य व आनंददाते म्हणून आवाहन करते. ते “देहधारी जीवाला घडवावे” (तनूकृ-) आणि मैत्रीचा बंध अखंड ठेवावा, अशी विनंती करते. पुनरुक्त प्रार्थनांतून ऋषी विश्वक आश्विनांच्या उपकारांची आठवण करून देतो आणि त्यांच्या सहाय्याला ऋत (विश्वव्यवस्था) अंतर्गत प्राणसमग्रता, समृद्धी, व दृढ सोबत यांचे संरक्षण म्हणून मांडतो.
Mantra 1
उभा हि दस्रा भिषजा मयोभुवोभा दक्षस्य वचसो बभूवथुः । ता वां विश्वको हवते तनूकृथे मा नो वि यौष्टं सख्या मुमोचतम् ॥
तुम्ही दोघेही खरोखर अद्भुत; तुम्ही दोघे वैद्य-चिकित्सक; तुम्ही दोघे आनंददाते; आणि तुम्ही दोघे कौशल्याची व प्रेरित वाणीची शक्ती झाला आहात. म्हणून विश्वक तुम्हाला ‘तनूकृथि’—देह-घडणीसाठी—हाक देतो; आम्हाला वेगळे करू नका, सख्याचा बंध सैल करू नका—तो सोडवू नका.
Mantra 2
कथा नूनं वां विमना उप स्तवद्युवं धियं ददथुर्वस्यइष्टये । ता वां विश्वको हवते तनूकृथे मा नो वि यौष्टं सख्या मुमोचतम् ॥
आता व्याकुळ-मनाचा मनुष्य, तुम्ही दोघे उत्तम अवस्थेच्या शोधासाठी प्रकाशमय ‘धी’ (प्रज्ञा) दिली नाहीत तर, कसा तुमच्याजवळ येऊन स्तुती करील? म्हणून विश्वक तुम्हाला ‘तनूकृथि’—देह-घडणीसाठी—हाक देतो; आम्हाला वेगळे करू नका, सख्याचा बंध सोडू नका—तो उकलू नका.
Mantra 3
युवं हि ष्मा पुरुभुजेममेधतुं विष्णाप्वे ददथुर्वस्यइष्टये । ता वां विश्वको हवते तनूकृथे मा नो वि यौष्टं सख्या मुमोचतम् ॥
हे पुरुभुजौ, तुम्ही दोघेही या (यजमानाला) समृद्धीत वाढविण्यासाठी—विष्णापूसाठीही, श्रेष्ठाच्या इच्छेसाठी—दान देता/अनुग्रह करता. म्हणून विश्वक देहधारी जीवाच्या घडणी/रचनेसाठी तुम्हांला हाक देतो; आम्हांला विभक्त करू नका, सख्याचा बंध सोडू नका.
Mantra 4
उत त्यं वीरं धनसामृजीषिणं दूरे चित्सन्तमवसे हवामहे । यस्य स्वादिष्ठा सुमतिः पितुर्यथा मा नो वि यौष्टं सख्या मुमोचतम् ॥
आणि त्या वीराला—धनसमूहांचा स्वामी, ऋजिषिण (सरळ चालविणारा)—जो दूर असला तरी, आम्ही सहाय्यासाठी हाक मारतो. ज्याची अतिशय मधुर सुमती पित्याप्रमाणे आहे—तो आमची संगत शिथिल करू नये, विखुरू नये; आम्हांला सख्यबंधनातून मुक्त करू नये.
Mantra 5
ऋतेन देवः सविता शमायत ऋतस्य शृङ्गमुर्विया वि पप्रथे । ऋतं सासाह महि चित्पृतन्यतो मा नो वि यौष्टं सख्या मुमोचतम् ॥
ऋत (सत्य-व्यवस्था) यामुळे देव सविता शांत होतो व कल्याण करतो; ऋताचे शृंग त्याने विशालतेत सर्वत्र पसरविले आहे. युद्धात झुंजणाऱ्या महाबलांच्या विरुद्धही त्याने आमच्यासाठी ऋत जिंकले आहे—तो आमची संगत शिथिल करू नये; आम्हांला सख्यबंधनातून मुक्त करू नये.
The hymn praises the Aśvins (Aśvinau), the divine twin helpers known as wondrous ones (Dasrā), healers (Bhiṣajā), and bringers of well-being (Mayobhūvā).
It asks them to restore and “shape” the embodied person (tanūkṛ-), bring well-being and growth, and not loosen the bond of supportive friendship (sakhyā) that keeps one safe and whole.
It is especially suited to dawn, the Aśvins’ time, as a morning prayer for health, protection, and steady support through the day, often alongside a simple ghee offering or quiet recitation.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.