Sukta 9
Sukta 7.9
Vasiṣṭha (book 7 attribution)
Agni (closely linked with Uṣas imagery)
Triṣṭubh (likely; verify by scansion)
अग्नी (जातवेदस्) याला उद्देशून हे स्तोत्र उषःकाळी जागृत होणाऱ्या अग्नि-पुरोहिताचे स्तवन करते; उषेच्या कुशीतून उठणाऱ्या प्रियकराप्रमाणे त्याचे चित्रण असून तो मनुष्य आणि देव यांच्यात मध्यस्थाचे कार्य स्वीकारतो. ‘द्विविध अस्तित्व’ (आतील व बाह्य जीवन) योग्य करावे, देवतांमध्ये अर्पणे स्थापन करावीत, आणि धर्मनिष्ठांना धन, बळ व दीर्घकाल टिकणारे कल्याण प्रदान करावे, अशी अग्नीला विनंती केली आहे.
Mantras
Mantra 1
अबोधि जार उषसामुपस्थाद्धोता मन्द्रः कवितमः पावकः । दधाति केतुमुभयस्य जन्तोर्हव्या देवेषु द्रविणं सुकृत्सु ॥
तो जागा झाला—उषांच्या कुशीतून जार (प्रियतम): होता, मन्द्र (आनंददायक), कवितम (अतिशय ऋषि-स्वरूप), पावक (शुद्धिकारक)। तो द्विविध जन्तू (अंतर व बाह्य) यांसाठी केतु (चिन्ह/प्रकाश) व विवेक स्थापतो; देवांमध्ये हव्या (आहुती) आणि सुकृतांमध्ये द्रविण (संपदा) धारण करतो.
Mantra 2
स सुक्रतुर्यो वि दुरः पणीनां पुनानो अर्कं पुरुभोजसं नः । होता मन्द्रो विशां दमूनास्तिरस्तमो ददृशे राम्याणाम् ॥
तो सुक्रतु—योग्य विवेकाची शक्ती—पणींचे (अंतर्गत प्रकाश साठविणारे) द्वार उघडतो; स्वतः शुद्ध होत तो आमच्यासाठी बहुभोजस (अनेक शक्तींना पोसणारा) वाणीचा प्रेरित अग्नी/अर्क प्रकट करतो. तो जनांचा आनंदमय, तेजस्वी होता; विशांचा, दमूनाः (गृहवासी); रम्याणाम्च्या अंधारापलीकडे तो दिसून येतो.
Mantra 3
अमूरः कविरदितिर्विवस्वान्त्सुसंसन्मित्रो अतिथिः शिवो नः । चित्रभानुरुषसां भात्यग्रेऽपां गर्भः प्रस्व आ विवेश ॥
तो अमूरः—अविमूढ—कवि; अदिति, सर्वसमावेशक विशालता; विवस्वान्, तेजस्वी; मित्र, ऋत-समन्वयाचा; आमच्या घरचा शिव अतिथी. तो चित्रभानु, उषांच्या अग्रभागी प्रकाशतो; अपां गर्भः—जलांचा गर्भ/शिशु—प्रस्व (अग्र-प्रेरक) होऊन प्रकटतेत प्रवेशला आहे.
Mantra 4
ईळेन्यो वो मनुषो युगेषु समनगा अशुचज्जातवेदाः । सुसंदृशा भानुना यो विभाति प्रति गावः समिधानं बुधन्त ॥
हे मनुष्यो, युगानुयुगे तुमच्यासाठी ईळेन्य—आकांक्ष्य—जातवेदाः एकसमान गतीत प्रज्वलित झाला आहे. जो सुसंदृशा भानुने विभाति—सुंदर-दर्शी तेजाने उजळतो—त्या प्रज्वलित समिधेकडे गावः (प्रकाशकिरण, ‘गायी’) जागृत होऊन चेतन होतात.
Mantra 5
अग्ने याहि दूत्यं मा रिषण्यो देवाँ अच्छा ब्रह्मकृता गणेन । सरस्वतीं मरुतो अश्विनापो यक्षि देवान्रत्नधेयाय विश्वान् ॥
हे अग्ने, दूतकार्याला जा; तुला इजा होऊ नये. ब्रह्म घडविणाऱ्या गणासह देवांकडे जा. सरस्वती, मरुत, अश्विनौ आणि आपः यांना यज्ञ कर; रत्न-धेय (अंतर्निधीचा आधार) यासाठी सर्व देवांना हवि अर्पण कर.
Mantra 6
त्वामग्ने समिधानो वसिष्ठो जरूथं हन्यक्षि राये पुरंधिम् । पुरुणीथा जातवेदो जरस्व यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
हे अग्ने, समिधांनी प्रज्वलित झालेल्या तुला वसिष्ठ हाक देतात—क्षय आणणारी दुर्बलता नष्ट कर; आमच्या रयि (समृद्धी) वाढीसाठी पुरंधि-शक्तीला यज्ञात प्रतिष्ठित कर. हे जातवेदस्, बहु-नीथ, प्रज्वलित हो; आणि स्वस्ति-शक्तींनी आम्हांला सदैव रक्षण कर.
Frequently Asked Questions
It is a poetic way to say that the sacrificial fire and the day’s light awaken together. As dawn rises, Agni is kindled and appears as the intimate companion of Uṣas, bringing warmth, clarity, and ritual readiness.
It points to both sides of human life: inner awareness and outer action (or individual and communal life). The hymn asks Agni to set a clear sign (ketu) and right order for both.
Vasiṣṭha asks Agni to strike down decaying weakness (jarūtha), to sacrifice for increase and completeness (puraṃdhi), to blaze forth as Jātavedas, and to protect the worshippers with lasting well-being (svasti).
Ask anything about Sukta 9 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.