Sukta 8
Sukta 7.8
Vasiṣṭha (book 7 attribution)
Agni
Triṣṭubh (likely; verify by scansion)
वसिष्ठांचे हे सूक्त अग्नीला राजस, उदात्त उपस्थिती म्हणून प्रज्वलित करते—उषःकालांच्या अग्रभागी उभा राहून, तुपाने पोसलेल्या आहुतींना भक्तिभावाच्या स्तुतिसह स्वीकारणारा. यात अग्नीचे व्यापक, सूर्यसदृश तेज आणि संघर्षात भरत व पूरू यांना दिलेले त्याचे रक्षक साहाय्य स्मरले जाते; आणि शेवटी गायक व यजमान यांच्यासाठी पोषण, प्रेरणा व दीर्घकालीन कल्याण यांची थेट प्रार्थना करून सूक्त समाप्त होते.
Mantras
Mantra 1
इन्धे राजा समर्यो नमोभिर्यस्य प्रतीकमाहुतं घृतेन । नरो हव्येभिरीळते सबाध आग्निरग्र उषसामशोचि ॥
राजा प्रज्वलित होतो—श्रेष्ठ आर्य—नमस्कारांनी; ज्याचे मुख घृताच्या आहुतीने अर्पिले जाते. मनुष्य हव्यांनी निकट येऊन त्याची उपासना करतात; उषांच्या अग्रभागी अग्नी प्रकाशला आहे।
Mantra 2
अयमु ष्य सुमहाँ अवेदि होता मन्द्रो मनुषो यह्वो अग्निः । वि भा अकः ससृजानः पृथिव्यां कृष्णपविरोषधीभिर्ववक्षे ॥
हाच तो महान्-विस्तीर्ण प्रकट झाला आहे—मनुष्यांचा होता, आनंददायक, वेगवान अग्नी. पृथ्वीवर ओतला जाऊन त्याने तेजांचे प्रसारण केले; आणि आपल्या ‘कृष्णपविर’ (श्याम-धार/काळसर कडा असलेल्या) तेजोबलाने तो औषधी—वनस्पतींमध्ये—स्वतःला आवृत करतो।
Mantra 3
कया नो अग्ने वि वसः सुवृक्तिं कामु स्वधामृणवः शस्यमानः । कदा भवेम पतयः सुदत्र रायो वन्तारो दुष्टरस्य साधोः ॥
हे अग्ने, कोणत्या मार्गाने तू आमच्यासाठी सु-उक्ति (सु-वृक्ति) उघडशील? आणि कोणत्या कामनेने, आम्ही स्तुत होत असताना, तू आम्हाला स्वधा (स्व-धर्म/स्व-नियम) प्रदान करशील? हे सुदात्र, केव्हा आम्ही रयि (धन-समृद्धी)चे स्वामी, त्याचे भोगते—आणि दुस्तर साधु (ओलांडणे कठीण अशी सिद्धी/साधना)चे विजेते होऊ?
Mantra 4
प्रप्रायमग्निर्भरतस्य शृण्वे वि यत्सूर्यो न रोचते बृहद्भाः । अभि यः पूरुं पृतनासु तस्थौ द्युतानो दैव्यो अतिथिः शुशोच ॥
पुढे पुढे, हा अग्नी भरतासाठी ऐकला जातो—तो सूर्याप्रमाणे महान तेजाने व्यापकपणे प्रकाशतो तेव्हा. जो रणांत पूरूसाठी उभा राहिला—दीप्तिमान, दैवी अतिथी—तो प्रज्वलित होऊन उठला.
Mantra 5
असन्नित्त्वे आहवनानि भूरि भुवो विश्वेभिः सुमना अनीकैः । स्तुतश्चिदग्ने शृण्विषे गृणानः स्वयं वर्धस्व तन्वं सुजात ॥
तुझ्यात अनेक आह्वाने (आहवन) आहेत; सर्व शक्तींच्या सर्व रूपां/मुखांनी (अनीक) तू सुमना—अनुग्रही—होतोस. हे अग्ने, स्तुत झाल्यावरही तू गाणाऱ्याचे वचन ऐकतोस; हे सुजात, स्वतःच आपल्या तनु (देह)चा विस्तार कर.
Mantra 6
इदं वचः शतसाः संसहस्रमुदग्नये जनिषीष्ट द्विबर्हाः । शं यत्स्तोतृभ्य आपये भवाति द्युमदमीवचातनं रक्षोहा ॥
हे वचन—शत-शक्तीचे, सहस्र-गुण—अग्नीसाठी ऊर्ध्वमुख होऊन जन्मो, हे द्वि-बर्हा (द्वि-आधार/द्वि-धारक)। हे स्तोतृांसाठी पिण्याजोगे शांती व तृप्ती होवो—द्युतिमान, रोग-निवारक, आणि रक्षो-हा (राक्षस-नाशक)।
Mantra 7
नू त्वामग्न ईमहे वसिष्ठा ईशानं सूनो सहसो वसूनाम् । इषं स्तोतृभ्यो मघवद्भ्य आनड्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
आता आम्ही तुला आळवितो, हे अग्नी—आम्ही वसिष्ठजन—तू, सहस (बल) याचा सूनू, सर्व वसू/धनांचा ईशान। स्तोतृांना, दानशीलांना इष (प्रेरणा) व पोषण दे; आणि स्वस्तीसह सदैव आमचे रक्षण कर।
Frequently Asked Questions
It kindles and praises Agni as a kingly, radiant presence who carries offerings, protects the community, and grants nourishment, impulse (iṣ), and well-being (svasti).
Because the newly kindled fire is seen as the first light of the day—Agni ‘shines before the Dawns’ and is compared to the Sun to express his expansive, life-giving radiance.
It can be recited during a simple fire-offering or lamp-lighting at dawn, with ghee as the primary offering, focusing on clarity, protection, and steady well-being for the household or community.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.