Sukta 76
Sukta 7.76
Vasiṣṭha
Uṣas with Savitṛ/Viśvānara in supportive roles (composite dawn-cosmic illumination frame)
Triṣṭubh (likely)
वसिष्ठांचे हे स्तोत्र उषस् (प्रभात) हिला जग उघड करणारी देवता म्हणून स्तुती करते—दैवी संकल्पातून जन्मलेले “नेत्र” जणू, जी अमर, सार्वत्रिक प्रकाश उचलून धरते. सवितृ आणि वैश्वानर हे विश्व-प्रकाशक म्हणून पाठबळ देतात; त्यामुळे प्रभात केवळ रोजची घटना न राहता ऋत (सत्य-व्यवस्था) आणि जागृत दृष्टीचे प्रकटीकरण ठरते. कवी प्राचीन ऋषी व पितरांचे स्मरण करतात—ज्यांनी लपलेला प्रकाश शोधला आणि सत्य मंत्रांनी “उषसाला जन्म दिला”. शेवटी ते धन, चांगली कीर्ती आणि दीर्घकाल संरक्षण यांची प्रार्थना करतात.
Mantras
Mantra 1
उदु ज्योतिरमृतं विश्वजन्यं विश्वानरः सविता देवो अश्रेत् । क्रत्वा देवानामजनिष्ट चक्षुराविरकर्भुवनं विश्वमुषाः ॥
वर उगवले आहे अमृत ज्योती—सर्वजनांसाठी जन्मलेले; विश्वानर देव सविता यांनी ते विस्तारले. देवांच्या क्रतु (दिव्य संकल्प-शक्ती)ने ‘चक्षु’ उत्पन्न झाले; उषेने संपूर्ण विश्व-भुवन प्रकट केले.
Mantra 2
प्र मे पन्था देवयाना अदृश्रन्नमर्धन्तो वसुभिरिष्कृतासः । अभूदु केतुरुषसः पुरस्तात्प्रतीच्यागादधि हर्म्येभ्यः ॥
माझ्या अंतरी देवयान मार्ग प्रकट झाले; वसूंनी दिलेल्या समृद्ध शक्तींनी पुष्ट व सुबक होऊन ते पुढे सरकतात. उषेचा केतु-ध्वज समोर प्रकट झाला; ती आमच्याकडे परत वळून, घरांच्या वरून येऊन पोहोचते.
Mantra 3
तानीदहानि बहुलान्यासन्या प्राचीनमुदिता सूर्यस्य । यतः परि जार इवाचरन्त्युषो ददृक्षे न पुनर्यतीव ॥
ते दिवस खरोखरच अनेक होते, जेव्हा ती सूर्याबरोबर पूर्वेकडे उदय पावत असे. जिथून उषा, जणू जार-प्रेमीप्रमाणे, सर्वत्र फिरते—पुन्हा पुन्हा दिसते; पण जी गेली, तीच होऊन परत येत नाही.
Mantra 4
त इद्देवानां सधमाद आसन्नृतावानः कवयः पूर्व्यासः । गूळ्हं ज्योतिः पितरो अन्वविन्दन्त्सत्यमन्त्रा अजनयन्नुषासम् ॥
ते—देवांच्या सामायिक आनंद-समागमात एकरूप झालेले, ऋत धारण करणारे प्राचीन कवी-ऋषी—मार्गानुसार गूढ ज्योतीचा शोध घेऊन तिला प्राप्त झाले. सत्य-मंत्रांनी त्यांनी उषेला जन्म दिला.
Mantra 5
समान ऊर्वे अधि संगतासः सं जानते न यतन्ते मिथस्ते । ते देवानां न मिनन्ति व्रतान्यमर्धन्तो वसुभिर्यादमानाः ॥
एकाच विशाल अधिष्ठानावर एकत्र आलेले ते एकत्वात जाणतात; परस्परांविरुद्ध झगडत नाहीत. देवांची व्रते (दिव्य नियम) ते मोडत नाहीत; सामर्थ्यवान होऊन, वसु-शक्तींनी युक्त असे पुढे सरकतात.
Mantra 6
प्रति त्वा स्तोमैरीळते वसिष्ठा उषर्बुधः सुभगे तुष्टुवांसः । गवां नेत्री वाजपत्नी न उच्छोषः सुजाते प्रथमा जरस्व ॥
उषेसह जागृत झालेले वसिष्ठ, हे सुभगे, स्तोत्रांनी तुझी स्तुती करतात. किरणांची नेत्री, वाज-समृद्धीची पत्नी—हे सुजाते उषः, आमच्यासाठी उदय पाव; प्रथम रूपाने प्रकट हो.
Mantra 7
एषा नेत्री राधसः सूनृतानामुषा उच्छन्ती रिभ्यते वसिष्ठैः । दीर्घश्रुतं रयिमस्मे दधाना यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ही उषा—धनांची नेत्री आणि तेजस्वी सत्यवचने (सूनृता) यांची अग्रणी—उदित होऊन वसिष्ठांकडून स्तुतिली जाते. दूरवर पोहोचणाऱ्या कीर्तीने युक्त असा धनरयि आम्हांस देत—तुम्ही सदा स्वस्ति-कल्याणांनी आमचे रक्षण करा.
Frequently Asked Questions
The main deity is Uṣas (Dawn). Savitṛ and Viśvānara appear in supportive roles as cosmic powers that extend and uphold the light Dawn reveals.
The “hidden light” is the radiance of truth and knowledge concealed by darkness or ignorance. The “Eye” is awakened vision—right perception—said to be born by divine will when dawn (illumination) arises.
It can be recited at dawn as a prayer for clarity, right direction, and auspiciousness. Many use it before morning worship or meditation to invoke inner awakening and well-being (svasti).
Ask anything about Sukta 76 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.