Sukta 76
Sukta 7.76
Vasiṣṭha
Uṣas with Savitṛ/Viśvānara in supportive roles (composite dawn-cosmic illumination frame)
Triṣṭubh (likely)
વસિષ્ઠનું આ સ્તોત્ર ઉષસ્ (ઉષા/પ્રભાત)ને જગતને પ્રગટ કરનારી દેવી તરીકે સ્તુતિ કરે છે—દૈવી ઇચ્છાથી જન્મેલું “નેત્ર” સમ, જે અમર અને સર્વવ્યાપી પ્રકાશને ઊંચે ઉઠાવે છે. સવિતૃ અને વૈશ્વાનર વિશ્વ-પ્રકાશક રૂપે સહાયક બની, ઉષાને માત્ર દૈનિક ઘટના નહીં પરંતુ ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) અને જાગૃત દૃષ્ટિના પ્રકટ રૂપ તરીકે રજૂ કરે છે. કવિઓ પ્રાચીન ઋષિઓ અને પિતૃઓને યાદ કરે છે—જેઓએ છુપાયેલો પ્રકાશ શોધ્યો અને સત્ય મંત્રોથી “ઉષાને જન્મ આપ્યો”. અંતે તેઓ ધન, સારો યશ અને દીર્ઘકાળ રક્ષણની યાચના કરે છે.
Mantras
Mantra 1
उदु ज्योतिरमृतं विश्वजन्यं विश्वानरः सविता देवो अश्रेत् । क्रत्वा देवानामजनिष्ट चक्षुराविरकर्भुवनं विश्वमुषाः ॥
ઉપર ઉદય પામ્યું અમૃત, સર્વજન્ય જ્યોતિ; વિશ્વાનર સ્વરૂપ દેવ સવિતાએ તેને વિસ્તારી. દેવોના સંકલ્પથી ‘ચક્ષુ’ (દિવ્ય દૃષ્ટિ) જન્મ્યું; ઉષાએ સમગ્ર ભવન—આ બનતું વિશ્વ—પ્રગટ કર્યું.
Mantra 2
प्र मे पन्था देवयाना अदृश्रन्नमर्धन्तो वसुभिरिष्कृतासः । अभूदु केतुरुषसः पुरस्तात्प्रतीच्यागादधि हर्म्येभ्यः ॥
મારા અંતરમાં દેવયાન માર્ગો પ્રગટ થયા; વસુઓની સમૃદ્ધિથી બળવાન અને સુઘડ બનેલા તેઓ આગળ વધે છે. ઉષાનો કેતુ—ધ્વજચિહ્ન—પૂર્વમાં પ્રગટ થયો; તે અમારી તરફ વળી, માનવ નિવાસોના ઉપરથી આવી પહોંચે છે.
Mantra 3
तानीदहानि बहुलान्यासन्या प्राचीनमुदिता सूर्यस्य । यतः परि जार इवाचरन्त्युषो ददृक्षे न पुनर्यतीव ॥
એ તો ખરેખર અનેક દિવસો હતા—જ્યારે તે સૂર્ય સાથે પૂર્વમાં ઉદય પામતી. જ્યાંથી ઉષા પ્રિયતમની જેમ શોધતી ફરતી રહે છે; વારંવાર દેખાય છે—પણ જે ગઈ, એ જ રૂપે ફરી કદી પાછી આવતી નથી.
Mantra 4
त इद्देवानां सधमाद आसन्नृतावानः कवयः पूर्व्यासः । गूळ्हं ज्योतिः पितरो अन्वविन्दन्त्सत्यमन्त्रा अजनयन्नुषासम् ॥
તે પ્રાચીન કવિઓ—ઋતાવાન, દેવોના સહધામ (સામૂહિક આનંદ)માં એકરૂપ—માર્ગ અનુસરીને ગુપ્ત જ્યોતિને શોધી કાઢી. સત્યમંત્રોથી તેમણે ઉષાને જન્મ આપ્યો.
Mantra 5
समान ऊर्वे अधि संगतासः सं जानते न यतन्ते मिथस्ते । ते देवानां न मिनन्ति व्रतान्यमर्धन्तो वसुभिर्यादमानाः ॥
એક જ વિશાળ આધાર (ઊર્વ) પર એકત્ર થયેલા તેઓ એકતામાં જાણે છે અને પરસ્પર વિરુદ્ધ પ્રયત્ન કરતા નથી. તેઓ દેવોના વ્રતોને ભંગ કરતા નથી; બળવાન બની, વસુઓ (મૂલ ધન-શક્તિઓ) સાથે આગળ વધે છે.
Mantra 6
प्रति त्वा स्तोमैरीळते वसिष्ठा उषर्बुधः सुभगे तुष्टुवांसः । गवां नेत्री वाजपत्नी न उच्छोषः सुजाते प्रथमा जरस्व ॥
ઉષા સાથે જાગેલા વસિષ્ઠો, હે સુભગે, સ્તોત્રોથી તને સ્તવે છે. ગવાં નેત્રી—જ્યોતિના કિરણોની નેતા—વાજપત્ની, હે સુજાતે ઉષઃ, અમારે માટે ઊઠ; પ્રથમ રૂપે પ્રગટ થા.
Mantra 7
एषा नेत्री राधसः सूनृतानामुषा उच्छन्ती रिभ्यते वसिष्ठैः । दीर्घश्रुतं रयिमस्मे दधाना यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
આ ઉષા—ધનસંપત્તિની નેત્રિ અને સત્યપ્રકાશમય સુવચનોની (સૂનૃતા) અધિષ્ઠાત્રી—ઉદય પામતી, વસિષ્ઠો દ્વારા સ્તુત થાય છે. દીર્ઘશ્રુત યશવંત ધન અમને અર્પતી, તમે સ્વસ્તિરૂપ કલ્યાણ-સુરક્ષાઓથી સદા અમારી રક્ષા કરો.
Frequently Asked Questions
The main deity is Uṣas (Dawn). Savitṛ and Viśvānara appear in supportive roles as cosmic powers that extend and uphold the light Dawn reveals.
The “hidden light” is the radiance of truth and knowledge concealed by darkness or ignorance. The “Eye” is awakened vision—right perception—said to be born by divine will when dawn (illumination) arises.
It can be recited at dawn as a prayer for clarity, right direction, and auspiciousness. Many use it before morning worship or meditation to invoke inner awakening and well-being (svasti).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.