Sukta 69
Sukta 6.69
Bharadvāja (traditional for Mandala 6).
Indra-Viṣṇu (dual).
Triṣṭubh.
हे सूक्त अविभाज्य सहकारी असलेल्या इंद्र–विष्णू या युग्म देवतांना आवाहन करते; ते एकत्र यजमानाला कठीण परिश्रम व संघर्ष यांच्या “पलीकडील तीरावर” पोहोचवतात असे स्तुती करते. त्यांनी यज्ञात आनंद मानावा, कवीचे ब्रह्मन् (सूत्रबद्ध वाणी) ऐकावे, धन व संरक्षण द्यावे, आणि त्यांच्या अजिंक्य, विश्वव्यवस्था स्थापन करणाऱ्या सामर्थ्याची पुष्टी करावी अशी प्रार्थना आहे.
Mantras
Mantra 1
सं वां कर्मणा समिषा हिनोमीन्द्राविष्णू अपसस्पारे अस्य । जुषेथां यज्ञं द्रविणं च धत्तमरिष्टैर्नः पथिभिः पारयन्ता ॥
कर्माने आणि इषा (प्रेरक आकांक्षेच्या बळाने) मी तुम्हाला एकत्वाकडे प्रवृत्त करतो, हे इंद्र–विष्णू, या श्रमाच्या परतीरी. यज्ञाचा स्वीकार करून द्रविण (समृद्धी) आम्हांत धरा; अरिष्ट (अभेद्य) पथांनी आम्हाला पार घ्या.
Mantra 2
या विश्वासां जनितारा मतीनामिन्द्राविष्णू कलशा सोमधाना । प्र वां गिरः शस्यमाना अवन्तु प्र स्तोमासो गीयमानासो अर्कैः ॥
हे इंद्र–विष्णू! तुम्ही सर्व धियांचे (प्रेरणांचे) जनक; सोम धारण करणाऱ्या कलशासारखे आहात. आमच्या उच्चारित वाणी तुम्हांला रक्षण व पोषण करो; ऋषिदृष्टीने गायललेल्या अर्कांसह आमचे स्तोत्र पुढे जाऊन यज्ञ-संयोग दृढ करो.
Mantra 3
इन्द्राविष्णू मदपती मदानामा सोमं यातं द्रविणो दधाना । सं वामञ्जन्त्वक्तुभिर्मतीनां सं स्तोमासः शस्यमानास उक्थैः ॥
हे इंद्र–विष्णू! तुम्ही मदांचे (आनंद-उन्मादांचे) अधिपती; द्रविण (समृद्धी) धारण करून सोमाकडे या. आमच्या धियांचे प्रकाश तुम्हांला अभिषेक करो; उक्थरूपाने शंसिलेले आमचे स्तोत्र एकत्र होऊन तुम्हांला यज्ञाशी बांधो.
Mantra 4
आ वामश्वासो अभिमातिषाह इन्द्राविष्णू सधमादो वहन्तु । जुषेथां विश्वा हवना मतीनामुप ब्रह्माणि शृणुतं गिरो मे ॥
हे इंद्र–विष्णू! विरोधी आघातांवर विजय मिळवणारे तुमचे अश्व तुम्हांला येथे आणोत—सधमाद (सामूहिक आनंद)चे सहचरहो! आमच्या धियांच्या सर्व हवनांत तुम्ही प्रसन्न व्हा; माझे ब्रह्म (रचनात्मक स्तुती) आणि माझी वाणी लक्षपूर्वक ऐका.
Mantra 5
इन्द्राविष्णू तत्पनयाय्यं वां सोमस्य मद उरु चक्रमाथे । अकृणुतमन्तरिक्षं वरीयोऽप्रथतं जीवसे नो रजांसि ॥
हे इंद्र–विष्णू! सोमाच्या मदात तुम्ही आश्चर्ययोग्य त्या वस्तूला व्यापक केले. तुम्ही अंतरिक्ष अधिक विशाल केले, आणि आमच्या जीवनासाठी रजांसि (लोक-प्रदेश/दिशांचे विस्तार) पसरविले.
Mantra 7
इन्द्राविष्णू पिबतं मध्वो अस्य सोमस्य दस्रा जठरं पृणेथाम् । आ वामन्धांसि मदिराण्यग्मन्नुप ब्रह्माणि शृणुतं हवं मे ॥
हे इंद्र–विष्णू! हे दस्रा (अद्भुत-कर्म करणारे)! या मधुर सोमाचे पान करा; त्याने तुमचा जठर भरा. मदिरे (उन्मादक) रस-तत्त्वे तुमच्याकडे आली आहेत—माझी ब्रह्माणि (स्तोत्र-वचने) लक्ष देऊन ऐका; माझा हव (आह्वान) ऐका.
Mantra 8
उभा जिग्यथुर्न परा जयेथे न परा जिग्ये कतरश्चनैनोः । इन्द्रश्च विष्णो यदपस्पृधेथां त्रेधा सहस्रं वि तदैरयेथाम् ॥
तुम्ही दोघेही विजयी; तुमच्यातला कोणीही पराभूत होत नाही, आणि तुमच्यातल्या कोणालाही कोणी जिंकलेले नाही. हे इंद्रा व विष्णो! शक्तींच्या क्रीडा-स्पर्धेत तुम्ही परस्पर स्पर्धा केलीत तेव्हा त्या सहस्रशक्तीला त्रिधा—तीन प्रवाहांत—चालना देऊन विभागून पसरविले.
Frequently Asked Questions
They are invoked as a paired power: Indra brings victorious force that breaks obstacles, while Viṣṇu brings ordered expansion and secure space. Together they protect, grant prosperity, and guide the sacrificer safely through hardship.
It is a prayer for safe passage—through danger, conflict, or difficult work—so the worshipper reaches the goal without harm. It also suggests an inner crossing: moving beyond fear and obstruction through divine support and right direction.
It is suited for fire offerings (and Soma settings where applicable) when seeking protection, victory over opposition, and successful completion of demanding tasks. The hymn emphasizes correct invocation, attentive divine hearing, and the granting of wealth and wellbeing.
Ask anything about Sukta 69 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.