Sukta 69
Sukta 6.69
Bharadvāja (traditional for Mandala 6).
Indra-Viṣṇu (dual).
Triṣṭubh.
ਇਹ ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਅਟੁੱਟ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਠਿਨ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਦੇ “ਦੂਰਲੇ ਕੰਢੇ” ਤੱਕ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਕਵੀ ਦੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ (ਸੂਤਰਬੱਧ ਵਾਣੀ) ਨੂੰ ਸੁਣਨ, ਧਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਜਿੱਤ, ਲੋਕ-ਵਿਵਸਥਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਨ।
Mantras
Mantra 1
सं वां कर्मणा समिषा हिनोमीन्द्राविष्णू अपसस्पारे अस्य । जुषेथां यज्ञं द्रविणं च धत्तमरिष्टैर्नः पथिभिः पारयन्ता ॥
ਕਰਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾ (ਆਕਾਂਛਾ-ਬਲ) ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਏਕਤਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਇੰਦ੍ਰਾ-ਵਿਸ਼్ణੂ, ਇਸ ਪਰਿਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਦੂਰਲੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ। ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਧਾਰੋ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਵਿਣ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਧਰੋ; ਅਰਿਸ਼ਟ (ਅਟੁੱਟ) ਪਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਓ।
Mantra 2
या विश्वासां जनितारा मतीनामिन्द्राविष्णू कलशा सोमधाना । प्र वां गिरः शस्यमाना अवन्तु प्र स्तोमासो गीयमानासो अर्कैः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ–ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸਭ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ (ਮਤੀਆਂ) ਦੇ ਜਨਕ, ਸੋਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਸ਼ ਸਮਾਨ—ਸਾਡੇ ਉਚਾਰੇ ਹੋਏ ਬਚਨ (ਗਿਰಃ) ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ; ਰਿਸ਼ੀ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਗਾਏ ਸਾਡੇ ਸਤੋਮ ਅਰਕਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਯਜ्ञ-ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਨ।
Mantra 3
इन्द्राविष्णू मदपती मदानामा सोमं यातं द्रविणो दधाना । सं वामञ्जन्त्वक्तुभिर्मतीनां सं स्तोमासः शस्यमानास उक्थैः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ–ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮਦ ਦੇ ਅਧਿਪਤਿਓ, ਆਨੰਦਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀਓ—ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸੋਮ ਵੱਲ ਆਓ। ਸਾਡੀਆਂ ਮਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ; ਉਕਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਸੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਡੇ ਸਤੋਮ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਜ्ञ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਣ।
Mantra 4
आ वामश्वासो अभिमातिषाह इन्द्राविष्णू सधमादो वहन्तु । जुषेथां विश्वा हवना मतीनामुप ब्रह्माणि शृणुतं गिरो मे ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ–ਵਿਸ਼ਣੂ, ਵਿਰੋਧੀ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅਸ਼ਵ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉਣ—ਸਧਮਾਦ ਦੇ ਸਾਥੀਓ, ਸਾਂਝੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਹਭੋਗੀਓ। ਸਾਡੀਆਂ ਮਤੀਆਂ ਦੇ ਸਭ ਹਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਮੇਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾਣਿ—ਘੜਨ ਵਾਲੇ ਵਚਨ—ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਗਿਰಃ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
Mantra 5
इन्द्राविष्णू तत्पनयाय्यं वां सोमस्य मद उरु चक्रमाथे । अकृणुतमन्तरिक्षं वरीयोऽप्रथतं जीवसे नो रजांसि ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ-ਵਿਸ਼ਣੂ! ਸੋਮ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਅਦਭੁਤ-ਯੋਗ (ਤਤ੍ਪਨਯਾਯ੍ਯ) ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੀਤਾ; ਤੁਸੀਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਖੁਲ੍ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਜੀਊਣ ਲਈ ਰਜਾਂਸਿ—ਲੋਕ-ਵਿਸਤਾਰ/ਧਾਮ—ਫੈਲਾਏ।
Mantra 7
इन्द्राविष्णू पिबतं मध्वो अस्य सोमस्य दस्रा जठरं पृणेथाम् । आ वामन्धांसि मदिराण्यग्मन्नुप ब्रह्माणि शृणुतं हवं मे ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ-ਵਿਸ਼ਣੂ! ਹੇ ਦਸ੍ਰਾ (ਅਦਭੁਤ-ਕਰਤਾ)! ਇਸ ਮਿੱਠੇ ਸੋਮ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰੋ; ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜਠਰ ਭਰੋ। ਮਦਿਰਾ ਰਸ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਗਏ ਹਨ—ਬ੍ਰਹਮਾਣਿ (ਸਤੁਤੀ-ਮੰਤਰ) ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੇਰੀ ਹਵ (ਆਹਵਾਨ) ਸੁਣੋ।
Mantra 8
उभा जिग्यथुर्न परा जयेथे न परा जिग्ये कतरश्चनैनोः । इन्द्रश्च विष्णो यदपस्पृधेथां त्रेधा सहस्रं वि तदैरयेथाम् ॥
ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤਦੋਂ ਉਸ ਹਜ਼ਾਰ-ਗੁਣਾ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਿਧਾ—ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲਾ ਕੇ ਵੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।
Frequently Asked Questions
They are invoked as a paired power: Indra brings victorious force that breaks obstacles, while Viṣṇu brings ordered expansion and secure space. Together they protect, grant prosperity, and guide the sacrificer safely through hardship.
It is a prayer for safe passage—through danger, conflict, or difficult work—so the worshipper reaches the goal without harm. It also suggests an inner crossing: moving beyond fear and obstruction through divine support and right direction.
It is suited for fire offerings (and Soma settings where applicable) when seeking protection, victory over opposition, and successful completion of demanding tasks. The hymn emphasizes correct invocation, attentive divine hearing, and the granting of wealth and wellbeing.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.