Sukta 7
Sukta 5.7
Vasiṣṭha (traditional; verify per anukramaṇī for RV 5.7)
Agni
Gāyatrī/Anuṣṭubh uncertain (verse length suggests non-Triṣṭubh; requires metrical verification)
हे सूक्त अग्नीचे आवाहन करते—मानवांमध्ये त्यांना सर्वात बलवान व सर्वाधिक इच्छित दैवी शक्ती म्हणून—आणि उपासकांना सांगते की त्यांनी आपली ‘इष्’ (संकल्प/प्रेरणा) व ‘स्तोम’ (स्तुती) एकत्र करून यज्ञ योग्य दिशेने प्रवृत्त करावा. अग्नीला सर्वांचा स्थापक, मधुरता व विस्तारत जाणारी समृद्धी देणारा, आणि ज्याच्या बळावर शत्रु शक्ती (दस्यु) पराभूत होतात व खरे बळ प्राप्त होते अशी शक्ती म्हणून गौरविले आहे.
Mantras
Mantra 1
सखायः सं वः सम्यञ्चमिषं स्तोमं चाग्नये । वर्षिष्ठाय क्षितीनामूर्जो नप्त्रे सहस्वते ॥
हे सख्यांनो, तुमची सम्यक्दिशित प्रेरणा (इष) आणि स्तोम अग्नीकरिता एकत्र करा—जो क्षितींच्या (लोक/निवासी) मध्ये सर्वाधिक बलवान, ऊर्जेचा नप्त्र (संतान), आणि सहस्वान् (पराक्रमी) आहे.
Mantra 2
कुत्रा चिद्यस्य समृतौ रण्वा नरो नृषदने । अर्हन्तश्चिद्यमिन्धते संजनयन्ति जन्तवः ॥
कुठे आहे तो—ज्याच्या समागमात नर नृषदनात (मानव-आसनात) आनंदित होतात? अर्हंत (योग्य) जनही त्याला प्रज्वलित करतात; जंतू त्याला प्रकट होण्यासाठी जन्म देतात.
Mantra 3
सं यदिषो वनामहे सं हव्या मानुषाणाम् । उत द्युम्नस्य शवस ऋतस्य रश्मिमा ददे ॥
जेव्हा आम्ही वृद्धीच्या प्रेरणा एकत्र करतो आणि मनुष्यांचे हव्यही—तेव्हा तो (अग्नी) द्युम्न-शवस् या तेजस्वी बलाने आमच्या अंतरी ऋताची रश्मी, सत्य-व्यवस्थेची सरळ दोरी, स्थापतो।
Mantra 4
स स्मा कृणोति केतुमा नक्तं चिद्दूर आ सते । पावको यद्वनस्पतीन्प्र स्मा मिनात्यजरः ॥
तो खरोखर रात्रितही केतु—प्रकाशचिन्ह—घडवितो; ते दूरवरूनही दिसते. पावक, अजर, जेव्हा तो पुढे सरसावून वनस्पतींना—अरण्याच्या अधिपतींना—फोडून उघडतो, तेव्हा लपलेली ज्वाला मुक्त करतो।
Mantra 5
अव स्म यस्य वेषणे स्वेदं पथिषु जुह्वति । अभीमह स्वजेन्यं भूमा पृष्ठेव रुरुहुः ॥
ज्याच्या वेषण—प्रेरित धाव—मार्गांवर स्वेदासारखी उष्णता ओतते, त्याच्यासाठी आम्ही खाली (देहधारी वाटांमध्ये) अभिमुख होऊन स्वजेन्य—स्व-विजयी—शक्तीकडे जोराने झेपावतो; आणि विशाल भूमी ओझ्याखाली पाठीसारखी उभी राहते, प्रवासास योग्य होत.
Mantra 6
यं मर्त्यः पुरुस्पृहं विदद्विश्वस्य धायसे । प्र स्वादनं पितूनामस्ततातिं चिदायवे ॥
ज्याला मर्त्य (मनुष्य) सर्वस्य धारणकर्ता म्हणून—अतिशय अभिलषित—ओळखतो, तो साधकासाठी पोषणांचे (पितूनाम्) माधुर्य पुढे प्रकट करतो; आणि गृह-स्थितीचीही विस्तीर्ण समृद्धी प्रदान करतो.
Mantra 7
स हि ष्मा धन्वाक्षितं दाता न दात्या पशुः । हिरिश्मश्रुः शुचिदन्नृभुरनिभृष्टतविषिः ॥
तो खरोखरच धन्वा (विस्तीर्ण प्रदेश) अक्षय रीतीने देतो; दात्यासारखा तो पशु (जीवनी-शक्ती)ही प्रदान करतो. सुवर्ण-श्मश्रु, शुचि-दंत, ऋभु (कुशल घडविणारा)—त्याची शक्ती कधीही बोथट होत नाही.
Mantra 8
शुचिः ष्म यस्मा अत्रिवत्प्र स्वधितीव रीयते । सुषूरसूत माता क्राणा यदानशे भगम् ॥
शुचि (पवित्र) तोच आहे; ज्याच्यासाठी—अत्रीसारखा—तो ‘प्र स्वधितीव’ (चांगली धार लावलेल्या कुऱ्हाडीप्रमाणे) वेगाने धावतो. तेव्हा माता, ‘सुषूरसूत’ (फलवती जननी), सामर्थ्यात वाढत, ‘भग’ (आनंद-भाग्य) प्राप्त झाल्यावर प्रसव करते.
Mantra 9
आ यस्ते सर्पिरासुतेऽग्ने शमस्ति धायसे । ऐषु द्युम्नमुत श्रव आ चित्तं मर्त्येषु धाः ॥
जो तुझ्यासाठी, हे अग्ने, घृतमय समृद्धी ओततो—तुझ्या धारणशक्तीस शांती आहे. म्हणून या मर्त्यांमध्ये तेजस्वी द्युम्न, प्रेरित श्रवण, आणि जागृत चित्त स्थापन कर.
Mantra 10
इति चिन्मन्युमध्रिजस्त्वादातमा पशुं ददे । आदग्ने अपृणतोऽत्रिः सासह्याद्दस्यूनिषः सासह्यान्नॄन् ॥
अशा रीतीने, अविदीप्त (किंवा अव्यवस्थित) सुद्धा आपला क्रोध सोडतो आणि तुझ्यामुळे मिळवलेले पशु-बल (जीवनशक्ती) अर्पण करतो. मग, हे अग्ने, दानात अच्युत असा अत्रि दस्यूंना परास्त करील; तो वृद्धीच्या प्रेरणा जिंकेल, तो सत्य नरांना (दृढ आत्म-बलांना) जिंकेल.
Frequently Asked Questions
It urges worshippers to unite their intention and praise for Agni, who establishes order, gives nourishment and abundance, and grants strength to overcome hostile forces.
Agni is portrayed as the divine priest and messenger who makes offerings effective, supports all beings, and turns human effort into protection, prosperity, and victory.
Some traditions and indices differ: Vasiṣṭha is commonly stated in some lineages, while other anukramaṇī traditions assign RV 5.7 to Atri/Ātreya; a critical metrical and anukramaṇī check is needed for a definitive attribution.
Ask anything about Sukta 7 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.