
Sukta 5.6
Agni
या सूक्तात अग्नीची स्तुती केली आहे—तोच खरा “गृह” (अस्तम्) आणि ती निधी आहे, ज्याकडे सर्व पोषणशक्ती, वेगवान ऊर्जाशक्ती आणि विजयदायी बळे स्वभावतः धाव घेतात. यज्ञात या शक्तींना अग्नीने चालना देऊन प्रज्वलित करावे, आणि गायकांना अखंड वाढ (इष्) द्यावी—विशेषतः वीर्य-शक्ती आणि अश्वासारखा वेग.
Mantra 1
अग्निं तं मन्ये यो वसुरस्तं यं यन्ति धेनवः । अस्तमर्वन्त आशवोऽस्तं नित्यासो वाजिन इषं स्तोतृभ्य आ भर ॥
मी त्या अग्नीला मानतो जो खरा ‘वसु’ (धन-निधी) आहे—धेनू (दुग्ध-शक्ती) ज्या धामाकडे जातात ते धाम तोच. त्याच धामाकडे वेगवान अश्व धावतात; त्याच धामाकडे नित्य-नवीन वाजिन् (बलवान) जन बलाला प्रेरित करतात—स्तोत्रकर्त्यांसाठी इषा (पोषक प्रेरणा) आणि वाज (बल-समृद्धी) घेऊन ये.
Mantra 2
सो अग्निर्यो वसुर्गृणे सं यमायन्ति धेनवः । समर्वन्तो रघुद्रुवः सं सुजातासः सूरय इषं स्तोतृभ्य आ भर ॥
ज्याची आम्ही स्तुती करतो तोच अग्नी ‘वसु’ (धन-निधी) आहे; त्याच्याकडे धेनू (दुग्ध-शक्ती) एकवटतात. एकत्र येतात रघु-ध्रुव (वेगवान तरी स्थिर) अश्व; एकत्र येतात सुजात (सुप्रसू) सूर्यसम तेजस्वी जन—स्तोत्रकर्त्यांसाठी इषा (वृद्धीची प्रेरणा) घेऊन ये.
Mantra 3
अग्निर्हि वाजिनं विशे ददाति विश्वचर्षणिः । अग्नी राये स्वाभुवं स प्रीतो याति वार्यमिषं स्तोतृभ्य आ भर ॥
कारण अग्नी—विश्वचर्षणि (सर्वांना धारण करणारा)—जनांना ‘वाज’ देतो, म्हणजे कार्यक्षम बलाची परिपूर्णता. आणि अग्नी, स्वाभुव (स्वयंसिद्ध) होऊन, प्रसन्न झाला की ‘रयि’ (समृद्धी/अस्तित्वाची पूर्णता) कडे जातो व स्तोत्रकर्त्यांसाठी वार्य (वरणीय) इषा (पोषणाची प्रेरणा) घेऊन येतो.
Mantra 4
आ ते अग्न इधीमहि द्युमन्तं देवाजरम् । यद्ध स्या ते पनीयसी समिद्दीदयति द्यवीषं स्तोतृभ्य आ भर ॥
हे अग्ने! आम्ही तुला प्रज्वलित करतो—द्युतिमान, देवस्वरूप, अजर. तुझी अत्यंत वांछनीय समिधा प्रज्वलित झाली की ती द्युलोकात प्रकाशते; म्हणून स्तोत्रकर्त्यांसाठी इष् (पोषक प्रेरणा/वृद्धी) घेऊन ये.
Mantra 5
आ ते अग्न ऋचा हविः शुक्रस्य शोचिषस्पते । सुश्चन्द्र दस्म विश्पते हव्यवाट् तुभ्यं हूयत इषं स्तोतृभ्य आ भर ॥
हे अग्ने! ऋचा (प्रेरित स्तुती)सह आम्ही तुझ्यासाठी हवि आणतो—हे उज्ज्वल शोचिषाचा स्वामी। हे सुचंद्र, अद्भुत विश्पते (गृहस्वामी), हव्यवाह! तुला आवाहन केले जाते; स्तोत्रकर्त्यांसाठी इष् (वृद्धीची प्रेरणा) घेऊन ये.
Mantra 6
प्रो त्ये अग्नयोऽग्निषु विश्वं पुष्यन्ति वार्यम् । ते हिन्विरे त इन्विरे त इषण्यन्त्यानुषगिषं स्तोतृभ्य आ भर ॥
ते अग्नी अग्नीमध्येच पुढे सरकतात; ते सर्व वरणीय (श्रेष्ठ) संपत्तीला पुष्ट करतात. ते हिनवितात, ते पुढे ढकलतात, ते अखंड इष् जागवितात—ती वाढ स्तोत्रकर्त्यांसाठी घेऊन ये.
Mantra 7
तव त्ये अग्ने अर्चयो महि व्राधन्त वाजिनः । ये पत्वभिः शफानां व्रजा भुरन्त गोनामिषं स्तोतृभ्य आ भर ॥
हे अग्ने! त्या महिमामय अर्ची (ज्वाला) तुझ्याच आहेत; त्या ‘वाज’ (विजय-शक्ती)ने परिपूर्ण होऊन महान रीतीने वाढतात. ज्या वेगवान हालचालींनी खुरांचे कुंपण/अडथळे फोडून, ‘गोनाम्’ (गायींच्या) व्रज (गोठे/कुंपणे) उधळून, तेजस्वी धनातील ‘इष’ (वृद्धी-प्रेरणा) घेऊन येतात—ती वाढ स्तोतृभ्यः (स्तोत्रकर्त्यांसाठी) येथे आण.
Mantra 8
नवा नो अग्न आ भर स्तोतृभ्यः सुक्षितीरिषः । ते स्याम य आनृचुस्त्वादूतासो दमेदम इषं स्तोतृभ्य आ भर ॥
हे अग्ने! आमच्या स्तोत्रकर्त्यांसाठी सदैव नवी ‘इष’ (वृद्धी-प्रेरणा) येथे आण—जी ‘सु-क्षिति’ (सु-निवास/सद्गृह) देणारी असो. ‘ऋच्’ (प्रेरित वाणी)ने सिद्धी मिळविणाऱ्यांमध्ये आम्हीही असू; तू दूत होऊन घरोगरी राहो—स्तोतृभ्यःसाठी ‘इष’ येथे आण.
Mantra 9
उभे सुश्चन्द्र सर्पिषो दर्वी श्रीणीष आसनि । उतो न उत्पुपूर्या उक्थेषु शवसस्पत इषं स्तोतृभ्य आ भर ॥
हे सु-चंद्र (सु-प्रभ) देव! आसनावरच्या ‘सर्पिष’ (घृत)ाने तू दोन्ही ‘दर्वी’ (करछुल्या) भरतोस. आणि ‘उक्थ’ (स्तोत्रगान)ांमध्ये तू आम्हाला परिपूर्णतेकडे उचलतोस—हे ‘शवसस्-पति’ (बलाचा स्वामी)! स्तोत्रकर्त्यांसाठी ‘इष’ (वृद्धी-प्रेरणा) येथे आण.
Mantra 10
एवाँ अग्निमजुर्यमुर्गीर्भिर्यज्ञेभिरानुषक् । दधदस्मे सुवीर्यमुत त्यदाश्वश्व्यमिषं स्तोतृभ्य आ भर ॥
अशा रीतीने आम्ही आमच्या गीतांनी व यज्ञांनी निरंतर अजर, अविश्रांत अग्नीची प्रतिष्ठा करतो. तो आमच्यात सु-वीर्य (श्रेष्ठ वीरशक्ती) धारण करो, आणि ते वेगवान अश्व-बलही; स्तोत्रकर्त्यांसाठी वृद्धीची प्रेरणा (इष) येथे आणो.
It presents Agni as the central fire that gathers all nourishing energies and turns worship into growth. The hymn repeatedly asks him to bring continuous increase (iṣ) and strength to the singers.
Because Agni is pictured as the place where powers naturally converge—like cows returning to a stable or swift horses running to their goal. In ritual terms, the fire is the meeting-point where offerings and blessings connect.
It asks for iṣ (impulsion and increase), suvīrya (good heroic strength), and āśvaśvya (swift, horse-like power), along with the general fostering of what is excellent and choice.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.