
Sukta 5.60
Atri (Ātreya) (traditional for RV 5.60)
Agni (primary), with Maruts invoked in the hymn’s movement
Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)
हे सूक्त योग्य आसनावर विराजमान, विवेकी ऋत्विज असलेल्या अग्नीचे आवाहन करते—तो उपासकाचे कर्म “छाननी” करून परिपूर्ण करतो. पुढे मरुतांना यज्ञात आणले जाते; ते विजयशाली रथांसारखे स्तुतीला पुढे नेणारी गतिशील शक्ती ठरतात. यज्ञाची शिस्त (अग्नी) आणि वादळी प्रेरणा (मरुत) यांमध्ये हालचाल करत, शेवटी सामूहिक सोमपानात परिपूर्णता येते: वैश्वानर अग्नी मरुतगणासह तेजस्वी पूर्व-स्वर्गात एकत्र आनंदित होतो, आणि समृद्धी, योग्य प्रेरणा व यशस्वी आहुती सुनिश्चित करतो.
Mantra 1
ईळे अग्निं स्ववसं नमोभिरिह प्रसत्तो वि चयत्कृतं नः । रथैरिव प्र भरे वाजयद्भिः प्रदक्षिणिन्मरुतां स्तोममृध्याम् ॥
मी स्ववश (स्वयंसामर्थ्यवान) अग्नीची नमस्कार-भावाने स्तुती करतो. तो येथे अग्रभागी आसनस्थ होऊन, आम्ही केलेले कृत्य ओळखो व सुव्यवस्थित करो. जसे बल-समृद्ध रथ पुढे धावतात, तसे मरुतांचे हे स्तोत्र दक्षिणाभिमुख (मंगल प्रेरणेसह) वेगाने पुढे जावो आणि समृद्ध होवो.
Mantra 2
आ ये तस्थुः पृषतीषु श्रुतासु सुखेषु रुद्रा मरुतो रथेषु । वना चिदुग्रा जिहते नि वो भिया पृथिवी चिद्रेजते पर्वतश्चित् ॥
रुद्रज मरुत जेव्हा आपल्या चित्तरंग, दूरवर ऐकू येणाऱ्या, सुखगामी रथांवर उभे राहतात—हे उग्रांनो, तुमच्या भयाने वनसुद्धा नतमस्तक होतात; पृथ्वीही थरथरते; पर्वतही.
Mantra 3
पर्वतश्चिन्महि वृद्धो बिभाय दिवश्चित्सानु रेजत स्वने वः । यत्क्रीळथ मरुत ऋष्टिमन्त आप इव सध्र्यञ्चो धवध्वे ॥
महान, प्राचीन पर्वतही भयाने थरथरतो; तुमच्या गर्जनेने स्वर्गाचे शिखरही कंपते. हे भालाधारी मरुतांनो, तुम्ही जेव्हा क्रीडा करता, तेव्हा पाण्याच्या धारा एकाच प्रवाहात ढकलल्या जाव्यात तसे, तुम्ही एकत्र येऊन वेगाने धावता.
Mantra 4
वरा इवेद्रैवतासो हिरण्यैरभि स्वधाभिस्तन्वः पिपिश्रे । श्रिये श्रेयांसस्तवसो रथेषु सत्रा महांसि चक्रिरे तनूषु ॥
श्रेष्ठ वरांसारखे, धनसमृद्ध हे (मरुत) स्वधा (स्वाभाविक अंतःशक्ती) यांनी, सुवर्णाने, आपल्या तनू (देह) घडवून सजवितात. श्री (दीप्ती) साठी ते अधिकच श्रीमान् होतात; रथांवर बलवान् होऊन—एकत्रितपणे त्यांनी आपल्या रूपांत महत्त्वे घडविली आहेत.
Mantra 5
अज्येष्ठासो अकनिष्ठास एते सं भ्रातरो वावृधुः सौभगाय । युवा पिता स्वपा रुद्र एषां सुदुघा पृश्निः सुदिना मरुद्भ्यः ॥
हे (मरुत) ना ‘ज्येष्ठ’ ना ‘कनिष्ठ’; बंधूंप्रमाणे सौभाग्यवृद्धीसाठी ते एकत्र वाढले आहेत. यांचा पिता सदा-युवा—स्वपाः (स्वयंसिद्ध कार्यशक्ती असलेला) रुद्र; यांची माता पृश्नि सुदुघा (समृद्ध देणारी)—मरुतांसाठी सुदिन (शुभ प्रकाशमान दिवस) आणणारी.
Mantra 6
यदुत्तमे मरुतो मध्यमे वा यद्वावमे सुभगासो दिवि ष्ठ । अतो नो रुद्रा उत वा न्वस्याग्ने वित्ताद्धविषो यद्यजाम ॥
हे मरुतांनो, सुभगांनो, तुम्ही उत्तम प्रदेशात असाल, मध्यमात असाल, किंवा अवम (निम्न) प्रदेशात असाल—दिवि-ष्ठ (दिव्य लोकात स्थित) असाल; म्हणून, हे रुद्रगणांनो, आमचाही विचार करून आम्हांस ओळखा. आणि हे अग्ने, आम्ही यज्ञात अर्पण करीत असलेल्या हविष् (आहुती) विषयी तूही जाणून ठेव.
Mantra 7
अग्निश्च यन्मरुतो विश्ववेदसो दिवो वहध्व उत्तरादधि ष्णुभिः । ते मन्दसाना धुनयो रिशादसो वामं धत्त यजमानाय सुन्वते ॥
हे विश्ववेदस् मरुतांनो! जेव्हा तुम्ही अग्नीला दिव्यलोकातून, ऊर्ध्व प्रदेशातून, आपल्या रथचक्रांच्या कडांवर उतरवून आणता—तेव्हा तुम्ही, हर्षित, धुनी उठविणारे, शत्रुभक्षक, सोम पिळणाऱ्या यजमानासाठी वांछित कल्याण स्थापित करता.
Mantra 8
अग्ने मरुद्भिः शुभयद्भिॠक्वभिः सोमं पिब मन्दसानो गणश्रिभिः । पावकेभिर्विश्वमिन्वेभिरायुभिर्वैश्वानर प्रदिवा केतुना सजूः ॥
हे अग्ने! मरुतांसह—जे शोभा वाढविणारे, ऋक्गायक, आपल्या गणांत तेजस्वी आहेत—हर्षित होऊन सोम पान कर. हे वैश्वानरा! पावक, सर्वांना प्रेरण देणाऱ्या प्राणशक्तींंसह, प्रकाशध्वजा (केतु) असलेल्या अग्र-दिवात एकत्र राहा.
It asks Agni to recognize and set in order the worshipper’s work, and it brings in the Maruts as the energizing powers that make the praise and the sacrifice move forward successfully.
The hymn treats the Maruts as Agni’s powerful companions in the ritual movement—forces that propel the stoma (hymn) like chariots and share in the Soma-joy, strengthening the rite’s effectiveness.
Vaiśvānara is Agni as the universal fire—present in all beings and worlds—linked with light and purification; here he is asked to unite with the Maruts in the luminous ‘fore-heaven’ as the rite reaches completion.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.