Rig Veda Sukta 60
Mandala 5Sukta 608 Mantras

Sukta 60

Sukta 5.60

Rishi

Atri (Ātreya) (traditional for RV 5.60)

Devata

Agni (primary), with Maruts invoked in the hymn’s movement

Chandas

Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିବେକୀ, ଯଥାଯଥ ଆସନାସୀନ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ଯିଏ ଯଜମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ “ଛାଣି” ଶୁଦ୍ଧ କରି ସିଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ପରେ ସେ ମରୁତମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞରେ ଆଣନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବିଜୟୀ ରଥମାନଙ୍କ ପରି ସ୍ତୁତିକୁ ଆଗକୁ ବହିନେଇଯାଉଥିବା ଚଞ୍ଚଳ ଶକ୍ତି। ଯଜ୍ଞର ଶୃଙ୍ଖଳା (ଅଗ୍ନି) ଓ ଝଡ଼-ସଦୃଶ ପ୍ରେରଣା (ମରୁତ) ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରି, ଶେଷରେ ସାମୂହିକ ସୋମପାନରେ ପରିଣତ ହୁଏ: ଅଗ୍ନି-ବୈଶ୍ୱାନର ମରୁତ-ଗଣ ସହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୂର୍ବ-ଦ୍ୟୌରେ ଏକାସାଥି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି, ସଠିକ ପ୍ରେରଣା ଓ ସଫଳ ଆହୁତିକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି।

Mantras

Mantra 1

ईळे अग्निं स्ववसं नमोभिरिह प्रसत्तो वि चयत्कृतं नः । रथैरिव प्र भरे वाजयद्भिः प्रदक्षिणिन्मरुतां स्तोममृध्याम् ॥

ମୁଁ ସ୍ୱବସ (ସ୍ୱଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ) ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାରଭରା ସ୍ତୁତି-କର୍ମଦ୍ୱାରା ଈଳେ; ଏଠାରେ ସମ୍ମୁଖେ ପ୍ରସନ୍ନ ଆସୀନ ସେ ଆମେ କରିଥିବା କୃତକାର୍ଯ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନି ସୁସଜ୍ଜିତ କରୁନ୍ତୁ। ଯେପରି ରଥମାନେ ବାଜ (ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି) ବହି ଆଗେଇଯାନ୍ତି, ସେପରି ମରୁତମାନଙ୍କ ସ୍ତୋମ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଗତିରେ ଆଗେଇ ସମୃଦ୍ଧ ହେଉ।

Mantra 2

आ ये तस्थुः पृषतीषु श्रुतासु सुखेषु रुद्रा मरुतो रथेषु । वना चिदुग्रा जिहते नि वो भिया पृथिवी चिद्रेजते पर्वतश्चित् ॥

ରୁଦ୍ରଜନ୍ୟ ମରୁତମାନେ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଦୂରପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରୁତ, ସୁଖଗାମୀ ରଥମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯେତେବେଳେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଅନ୍ତି—ହେ ଉଗ୍ରମାନେ—ତୁମ ଭୟରେ ବନମାନେ ମଧ୍ୟ ନମିଯାନ୍ତି; ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ କମ୍ପେ, ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ।

Mantra 3

पर्वतश्चिन्महि वृद्धो बिभाय दिवश्चित्सानु रेजत स्वने वः । यत्क्रीळथ मरुत ऋष्टिमन्त आप इव सध्र्यञ्चो धवध्वे ॥

ମହାନ, ପ୍ରାଚୀନ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଭୟ ପାଏ; ତୁମ ସ୍ୱନରେ ଦ୍ୟୌର ଶିଖର ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ହୁଏ। ହେ ଋଷ୍ଟିମନ୍ତ ମରୁତମାନେ, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ କ୍ରୀଡ଼ା କର, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ସମେତ ଧାଉଛ—ଯେପରି ଜଳ ଏକେ ପ୍ରବଳ ପ୍ରବାହରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଧାଏ।

Mantra 4

वरा इवेद्रैवतासो हिरण्यैरभि स्वधाभिस्तन्वः पिपिश्रे । श्रिये श्रेयांसस्तवसो रथेषु सत्रा महांसि चक्रिरे तनूषु ॥

ବରାମାନଙ୍କ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରମାଳୀ ଭଳି, ଧନସମୃଦ୍ଧ ରୈବତାସ (ମରୁତ୍-ଗଣ) ସ୍ୱଧାଭିଃ—ନିଜ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା—ହିରଣ୍ୟରେ ନିଜ ତନୁକୁ ଗଢ଼ି ସୁଶୋଭିତ କରିଛନ୍ତି। ଶ୍ରୀ ପାଇଁ ସେମାନେ ଆହୁରି ଶ୍ରୀମାନ ହୁଅନ୍ତି; ରଥରେ ବଳବାନ ହୋଇ, ସମଗ୍ରଭାବେ ନିଜ ଦେହରୂପରେ ମହତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ରଚିଛନ୍ତି।

Mantra 5

अज्येष्ठासो अकनिष्ठास एते सं भ्रातरो वावृधुः सौभगाय । युवा पिता स्वपा रुद्र एषां सुदुघा पृश्निः सुदिना मरुद्भ्यः ॥

ଏହି (ମରୁତମାନେ) ନ ‘ଜ୍ୟେଷ୍ଠ’ ନ ‘କନିଷ୍ଠ’; ଭାଇମାନଙ୍କ ପରି ସୌଭାଗ୍ୟବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏକସାଥି ଉନ୍ନତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପିତା ସଦା ଯୁବା—ସ୍ୱପା (ସ୍ୱୟଂ-ପ୍ରଭାବଶାଳୀ) ରୁଦ୍ର; ସେମାନଙ୍କ ମାତା ପୃଶ୍ନି ସୁଦୁଘା—ସମୃଦ୍ଧ ଦୁଗ୍ଧଦାତ୍ରୀ—ମରୁଦ୍ଭ୍ୟଃ ପାଇଁ ସୁଦିନ, ଶୁଭ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଦିନ ଆଣିଦିଅନ୍ତି।

Mantra 6

यदुत्तमे मरुतो मध्यमे वा यद्वावमे सुभगासो दिवि ष्ठ । अतो नो रुद्रा उत वा न्वस्याग्ने वित्ताद्धविषो यद्यजाम ॥

ହେ ସୁଭଗ ମରୁତମାନେ, ତୁମେ ଉତ୍ତମରେ ଥାଅ କି ମଧ୍ୟମରେ, କିମ୍ବା ବାବମ (ଅଧୋ) ଅଞ୍ଚଳରେ—ଦିବିଷ୍ଠ, ଅନ୍ତର୍ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ଥିତ—ଯେଉଁଠି ଥାଅ; ତେଣୁ, ହେ ରୁଦ୍ରମାନେ, ଆମକୁ ଜାଣ, ଆମ ପ୍ରତି ସଚେତନ ହୁଅ। ଏବଂ ହେ ଅଗ୍ନି, ଆମେ ଯଜ୍ଞରେ ଯେ ହବିଷ ଅର୍ପଣ କରୁଛୁ, ତାହାକୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବିତ୍ତା—ଜ୍ଞାନରେ ଅବଗତ ହୁଅ।

Mantra 7

अग्निश्च यन्मरुतो विश्ववेदसो दिवो वहध्व उत्तरादधि ष्णुभिः । ते मन्दसाना धुनयो रिशादसो वामं धत्त यजमानाय सुन्वते ॥

ହେ ମରୁତମାନେ, ବିଶ୍ୱବେଦସମାନେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଅଗ୍ନିକୁ ଦ୍ୟୁଲୋକରୁ, ଉପର ଅଞ୍ଚଳରୁ, ତୁମ ରଥର କିନାରା ଉପରେ ଅବତାର କରାଅ—ସେତେବେଳେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ହେ କମ୍ପନକାରୀମାନେ, ଶତ୍ରୁନାଶକମାନେ, ସୋମ ପିଷୁଥିବା ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛିତ ମଙ୍ଗଳ ସ୍ଥାପନ କର।

Mantra 8

अग्ने मरुद्भिः शुभयद्भिॠक्वभिः सोमं पिब मन्दसानो गणश्रिभिः । पावकेभिर्विश्वमिन्वेभिरायुभिर्वैश्वानर प्रदिवा केतुना सजूः ॥

ହେ ଅଗ୍ନି, ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ—ପ୍ରଭା ବଢ଼ାଉଥିବା, ଋକ୍‌ଗାୟକ, ଗଣଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ—ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସୋମ ପାନ କର। ହେ ବୈଶ୍ୱାନର, ପାବକ, ସର୍ବକୁ ପ୍ରେରଣ କରୁଥିବା ଆୟୁଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ, ପ୍ରକାଶର ଧ୍ୱଜ-କେତୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦିବରେ ସଜୂ (ଏକାସାଥି) ରୁହ।

Frequently Asked Questions

It asks Agni to recognize and set in order the worshipper’s work, and it brings in the Maruts as the energizing powers that make the praise and the sacrifice move forward successfully.

The hymn treats the Maruts as Agni’s powerful companions in the ritual movement—forces that propel the stoma (hymn) like chariots and share in the Soma-joy, strengthening the rite’s effectiveness.

Vaiśvānara is Agni as the universal fire—present in all beings and worlds—linked with light and purification; here he is asked to unite with the Maruts in the luminous ‘fore-heaven’ as the rite reaches completion.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App